ABD seçimleri ne zaman, kimler aday ve seçim süreci nasıl işliyor?
ABD'de başkanlık ve kongre seçimleri 3 Kasım'da yapılacak. Başkan Donald Trump'ın rakibi Demokrat Parti'den eski Başkan Yardımcısı Joe Biden.
Trump, yoluna Başkan Yardımcısı Mike Pence ile devam ederken, Biden ise California Senatörü Kamala Harris'i yardımcılığına aday gösterdi. Koronavirüs salgını, adayların kampanyalarını etkiliyor. Biden, kampanya döneminde az kişinin katıldığı ve sosyal mesafeye uygun toplantılar yapmayı tercih ederken, Trump ise daha kalabalık ve maske ile mesafe gibi kurallara pek uyulmadığı görülen etkinliklerde seçmenlerle bir araya geliyor. Salgının bir diğer etkisi de erken ve postayla oy kullanma eğiliminin artmış olması. Şu ana kadar oy kullananların sayısı, 2016'daki seçimlerde toplam kullanılan oyun yarısını geçmiş durumda. ABD'de seçim süreciyle ilgili merak edilenleri derledik: Haberin sonu ABD'de seçimler zaman yapılacak? ABD'de seçmenler 3 Kasım 2020'de sandık başına gidecek. Aynı gün, 435 sandalyeli Temsilciler Meclisi'nin tamamı, Senato'nun 100 sandalyesinin 33'ü için de oy kullanılacak. Birçok eyalette valilik ve eyalet meclisi seçimleri de yapılacak. Demokrat Parti'nin sembolü eşek; Cumhuriyetçi Parti'nin ise fil Kimler aday? ABD'de siyaset, uzun yıllardır iki büyük partinin egemenliği altında bulunuyor. Demokrat Parti, modern liberalizmi temsil ediyor. Parti genel olarak devletin kamu hizmetlerini üstlenmesi, eğitimin parasız ya da makul bir ücret karşılığında sunulması, herkesi kapsayan genel bir sağlık sigortası sisteminin kurulması, sosyal programlar uygulanması, çevrenin korunmasına dönük tedbirler alınması ve işçi sendikalarının güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Beyaz Saray'daki son Demokrat başkan 2008 ve 2012 yıllarında seçimi kazanan Barack Obama olmuştu. 2016'daki seçimlerde Demokratların adaylığını eski Dışişleri Bakanı Hillary Clinton kazanmıştı. Clinton, ülke genelinde daha çok oy almasına karşın, Trump Seçici Kurul'da daha fazla delege kazanarak başkan olmayı başarmıştı. Demokrat Parti'de bu yıl çok sayıda aday çıkmasına rağmen, ipi göğüsleyen eski Başkan Yardımcısı Joe Biden oldu. Cumhuriyetçi Parti ise Amerikan muhafazakarlığı olarak isimlendirilen görüşü temsil ediyor. Bu görüş, devletin ekonomi ve sosyal hayattaki rolünün asgariye çekilmesini, vergilerin düşürülmesini, serbest piyasa kapitalizmini, silah taşıma hakkını, işçi sendikalarının kapatılmasını ve göç ile kürtaj gibi konularda çok daha kısıtlayıcı düzenlemelerin getirilmesini savunuyor. Bu iki ana partinin dışında Yeşiller ve Bağımsızlar gibi kendi adaylarını çıkartan çok ufak siyasi oluşumlar da mevcut. Başkanlık yarışı Demokrat ile Cumhuriyetçi adaylar arasında geçiyor. Bu seneki yarışta da Trump ya da Biden'dan birinin kazanması bekleniyor. Eski Başkan Yardımcısı Joe Biden Seçim süreci hangi aşamada? Partilerin aday belirleme süreci tamamlandı. Cumhuriyetçi Parti'de bu yıl Trump'ın karşısında aday çıkmazken, Demokrat Parti'de ise aylar süren bir önseçim süreci yaşandı. Ön seçimlerin nasıl yapılacağına dair ABD Anayasası'nda herhangi bir düzenleme olmamasından dolayı bunun usülleri eyalet yasalarıyla belirleniyor. Ön seçimler, iki farklı türde yapılıyor. Bunlardan ilki, eyalet düzeyinde yapılan parti toplantıları ("caucus"). Burada herhangi bir oy kullanılmıyor. Katılımcılar toplantıların yapıldığı alanlarda destekledikleri adaya ayrılan bölgeye geçip burada duruyor ve yapılan sayım sonucu hangi adayın daha çok destek aldığına karar veriliyor. Ancak bu yıl Iowa'da parti toplantısı şeklinde yapılan ön seçimlerde sonuçların açıklanması süreci oldukça sıkıntılı oldu. Yaşanan kaos, Demokrat Parti'nin Iowa eyalet başkanının istifa etmesine yol açtı. Iowa ön seçimi, küçük bir eyalet olmasına karşın ilk ön seçimin yapıldığı yer olması nedeniyle kazanan adaya moral vermesi ve ön plana çıkarmasından dolayı önemli görülüyor. İkincisi ise oy kullanma usulüyle yapılan ("primaries") ön seçimler. Eyaletlerin büyük bir bölümünde bu yöntem kullanılıyor ve oy kullanma süreci baştan sona partiler değil, eyalet yönetimi tarafından yapılıyor. Yapılan ön seçimler sonucunda en yüksek sayıda delegenin desteğini alan isim, partinin başkan adayı oluyor. Başkan adayları, partilerin büyük kurultaylarında resmi olarak açıklanıyor. Cumhuriyetçi Parti'nin merkez yönetim kurulu olan Cumhuriyetçi Ulusal Komite, Trump'a destek verme kararı aldı. Bunun üzerine bazı eyaletlerde ön seçimler iptal edildi. Trump'ın yeniden aday olması bekleniyor. İlk ön seçim Iowa eyaletinde Şubat başında Süper Salı nedir? Süper Salı, başkanlık adaylığı yarışının en önemli dönemeçlerinden birini temsil ediyor. Bu gün, en fazla sayıda eyalette ön seçimin düzenlediği tarih olma özelliği taşıyor. Genellikle, Süper Salı'dan çıkan sonuçların ardından özellikle çekişmeli yarışlarda aşağı yukarı hangi ismin partinin adaylığını kazanacağı da netlemiş oluyor. Bu yıl, Süper Salı, 3 Mart'a denk geldi ve Biden birçok eyalette ön seçimi kazanmayı başardı. Ön seçimler ne kadar sürdü? ABD'de eyaletlerde Şubat ayında başlayan ön seçimler Haziran ayı itibarıyla tamamlandı. Ön seçim döneminde Demokrat adayların büyük bir bölümü Biden lehine yarıştan çekildi. Koronavirüs salgını ön seçim sürecini de sekteye uğratırken, en sona kalan aday Bernie Sanders da yarışı bırakınca Biden'ın adaylığı kesinleşti. ABD'de başkanlık seçim kampanyası için herhangi bir süre kısıtlaması bulunmuyor. Ancak parti adaylığını kazanan kişiler genellikle 18 ay civarında bir süre kampanya yürütmüş oluyor. Cumhuriyetçi Parti'nin adayı Başkan Trump Resmi açıklamaların ardından her iki partinin başkan ve başkan yardımcıları, televizyondan canlı yayınlanan toplam dört tartışmada karşı karşıya gelecek. Bunlardan üçü başkan adayları, biri de başkan yardımcıları arasında yapılacak. Başkan adaylarının ilk tartışmasının Indiana eyaletinde 29 Eylül'de yapılması planlanıyor. Diğer iki tartışma için öngörülen tarih ise Ekim ayı. Başkan yardımcılarının tartışma tarihi 7 Ekim, yeri ise Utah. 2016 seçimlerinde Trump'ın karşısına Hillary Clinton çıkmıştı Başkanlık seçiminin kazananı nasıl belirleniyor? Dünyadaki birçok sistemin aksine, ABD'de halk oylamasında en yüksek oyu alan aday başkan seçilmiş kabul edilmiyor. ABD'de halk başkanı doğrudan değil, dolaylı seçiyor. Seçmenler bulundukları her eyaletin, başkanı seçecek olan Seçici Kurul'daki delegelerini seçiyor. Bir eyalette en çok oyu alan parti, o eyaletin tüm delegelerini kazanmış sayılıyor. Eyaletlerin delege sayısı da büyüklüklerine göre belirleniyor. Bu da nüfusu yüksek olan eyaletlerin başkanın seçiminde daha belirleyici rol üstlenmesine neden oluyor. Seçici Kurul'da en fazla delegeye sahip ilk altı eyalet 55 sandalye ile California, 38 ile Texas, 29 ile New York ve Florida, 20 ile Illinois ve Pennsylvania olarak sıralanıyor. Seçici Kurul'da 538 delege yer alıyor ve başkan seçilmek için 270 delege sayısına denk gelen eyalette seçimi kazanmak gerekiyor. Teoride, Seçici Kurul'un halk oylamasına en yüksek oyu alan adayı seçmesi öngörülüyor. Ancak uygulama pek böyle işlemiyor. 2000 yılında Demokrat aday Al Gore ve 2016'da da yine Demokrat aday Hillary Clinton, toplamda rakiplerinden daha fazla oy almalarına karşın, Seçici Kurul'da çoğunluğu sağlayamadıkları için başkan seçilemedi. George W Bush da Trump gibi oyların çoğunluğunu alamamış olsa da başkan seçimler arasında Kırmızı, mavi ve çekişmeli eyaletler ne demek? ABD'de bazı eyaletleri, değişmez bir şekilde uzun yıllardır aynı partinin adayı kazanıyor. Belli bir partinin kalesi olan eyaletler, o partinin rengiyle anılıyor. Idaho, Alaska ve güneydeki birçok eyalet, Cumhuriyetçi Parti'nin kaleleri olduğundan "kırmızı eyaletler" olarak adlandırılıyor. California, Illinois ve ülkenin kuzeydoğusundaki eyaletlerin desteği ise Demokrat Parti üyelerine ve bu nedenlede "mavi eyaletler" olarak biliniyor. Çekişmeli eyaletler ise herhangi bir partinin kalesi olmayan yerler olarak tanımlanıyor. Bu eyaletlerde adaylar ve kampanyalara göre, farklı partiler kazanabiliyor ve bu nedenle de başkanlı yarışı esasen kritik çekişmeli eyaletler üzerinde yoğunlaşıyor. Ohio ve Florida, en önemli ve kritik çekişmeli eyaletler arasında yer alıyor. 2020 seçimlerinde Arizona, Pennsylvania ve Wisconsin de çekişmeli eyaletler arasında yer alacak gibi görünüyor. Oy kullanma işlemi nasıl oluyor? Yine birçok konuda olduğu gibi, oy kullanma usulleri de eyaletten eyalete değişiyor. Birçok eyalet erken oy kullanma imkanı tanıyor. Ayrıca çeşitli nedenlerle seçim günü sandık başına gidemeyecek olanlar için postayla oy kullanma hakkı da veriliyor. Seçim günü ise şahsen sandık başına gidip, imza karşılığı oy kullanmak gerekiyor. Her eyalet sayım işlemini kendisi gerçekleştiriyor ve çok büyük bir çekişme olmaması halinde, akşam saatlerinde sonuçlar da belli oluyor. Seçici Kurul'da kimse çoğunluğu kazanamazsa ne yapılıyor? Adaylardan hiçbirisinin Seçici Kurul'da mutlak çoğunluğa ulaşamaması halinde, Temsilciler Meclisi, genel seçimde en çok oy alan üç aday arasından başkanı seçiyor. Senato da kalan diğer aday arasından başkan yardımcısını belirliyor. Bu duruma tarihte bir kez rastlanıldı. 1824 yılında Demokrat aday John Quincy Adams, Temsilciler Meclisi'ndeki oylamayı kazanarak başkan oldu. Former US President Barack Obama in November 2016, during transition planning for then President-elect Donald Trump Seçimin ardından süreç nasıl işliyor? Seçimin ardından bir geçiş dönemi başlıyor. Bu dönemde yeni başkanının kendi ekibini kurması, bazı konularda üst düzey yetkililerden bilgilendirme almaya başlaması ve yeni programının detaylarını belirlemesi öngörülüyor. Mevcut başkanın tekrar seçildiği durumlarda ise, mevcut politikalar ve işleyiş kesintiye uğramadan devam ediyor. Anayasa'ya göre, mevcut ya da yeni seçilen başkanın dönemi 20 Ocak'ta yapılan yemin töreniyle resmen başlıyor. Törenin ardından başkan resmen göreve başlamış oluyor.