DERGİ - Şirketler çalışanlarını neden ve nasıl gözetliyor?
Şirketler verimliliği sürekli arttırmak amacıyla, çalışanlarını işyerinde gözetlemek için yeni yöntemler geliştiriyor. Peki bu yöntemler gerçekten işe yarıyor mu?
İşyerinde sürekli biri sizi gözetliyor hissine mi kapılıyorsunuz? Haklı olabilirsiniz. Şirketler çalışanlarını artık sadece ofise giriş çıkış bakımından gözetlemiyor. Gelişmiş teknoloji ve veri açlığı, çalışanların hareketlerini, sağlıklarını, hatta uykularını ölçen cihazlar piyasası yarattı. Ve bunların tümü verimlilik adına yapılıyor. Örneğin Boston'daki Humanyze adlı işletme, çalışanlarına kimlik kartı olarak vermek üzere şirketlere biyometrik ölçüm kapasiteli kimlikler tedarik ediyor. Bu kartların içerdiği teknoloji, çalışanların her hareketini, kiminle ne kadar konuştuklarını, hatta ses tonlarını bile izleyebiliyor. Bu yolla, şirketlerde idari danışmanların geleneksel rollerinin değiştirilmesi amaçlanıyor. Humanyze'a göre, bu veriler incelenerek çalışanların işlerini nelerin aksattığı, uygulanan programların ne kadar etkili olduğu tespit edilebilir. Fakat sürekli gözlenmek çalışanların hoşuna gitmiyor doğal olarak. Örneğin geçen yıl İngiltere'de yayımlanan Daily Telegraph gazetesinde, çalışanların masalarına sensörler konması eleştirilere neden olmuştu. OccupEye adı verilen cihaz, vücut ısısını ölçme yoluyla, çalışanların ne kadar süre masalarında oturduğunu tespit ediyordu. Gazeteciler sendikası NUJ'un girişimiyle sensörler kaldırıldı. NUJ, bu tür uygulamalar için çalışanlara danışma zorunluluğunu hatırlatarak haber merkezinde 'Big Brother' türü gözetime karşı olduklarını açıkladı. Bazı cihazlar çalışanların masalarında olup olmadığını tespit edebiliyor. Şirketler uzun zamandır e-posta ve telefon trafiğini takip altında tutabiliyor. Fakat teknolojik ilerleme, şirketlere çalışanları üzerinde çok daha sıkı bir denetim kurma olanağı veriyor ve bu durum özel yaşamın korunması sorununu beraberinde getiriyor. Çalışanların çoğu işyerine kendi özel telefon ve diz üstü bilgisayarını getiriyor. ABD'de yapılan bir araştırma bu oranın yüzde 70 düzeyinde olduğunu gösteriyor. Bu durum şirketlerin teknoloji harcamalarını düşük tutmasını sağladığı gibi, bu cihazlardaki bilgileri görmesine de olanak veriyor. Örneğin, yapılan iş araç kullanmayı gerektiriyorsa, telefondaki GPS sayesinde işçilerin nereye nasıl gittiği tespit edilebiliyor. Şirketler bu sayede performansı artırdıklarını söylüyor. Çalışırken yanımızda taşıdığımız cihazlar sadece telefon ve diz üstü bilgisayarla da sınırlı değil. Gün içinde ne kadar çok adım atıldığını ölçen bileklikler de giderek yaygınlaşıyor. Sadece ABD'de bu rakamın 2020'de 44 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor. Şirketler neden gözetliyor? İşyerinde gözetimin, gerektiğinde çalışana karşı kullanma potansiyeli olduğu düşünülse de, şirketler bu işin verimliliği artırma ve koruma amaçlı olduğunu söylüyor. Form bileklikleri, işyerinde ne kadar hareket ettiğinizi, uyku düzeninizi ölçmeye yarıyor. Örneğin OccupEye sensörlerinin, masaların ne sıklıkta kullanıldığını tespit ederek çalışanlara tek tek masa tahsisi yerine, paylaşımlı sistem yoluyla masaların etkili kullanımını amaçladığı belirtiliyor. Çalışanların e-posta ve telefon görüşmelerine erişim sayesinde şirketlerin, itibarlarını ve çıkarlarını zedeleyecek türden bilgi sızmasını önlediği düşünülüyor. Danışmanlık şirketi Deloitte'nin verilerine göre, şirketlerin yüzde 41'i itibar sarsılması nedeniyle gelir kaybına uğruyor. Çalışanları gözetlemek yoluyla şirketlerin hem itibarlarını koruduğu hem de işe aldıkları kişinin kendisinden beklenen işi ne kadar yaptığına bakıldığı belirtiliyor. İşe yarıyor mu? Çalışanların verimliliğini arttırma amaçlı gözetimin dikkatli bir şekilde yapılması gerekir. ABD'de yapılan bir araştırmada, gözetim yoluyla hastanelerde hastabakıcıların el yıkama kurallarına daha iyi uymasını sağlamanın mümkün olup olmadığına bakıldı. Vardiyalarının bitimine yakın hastabakıcıların bu kuralları ihlal ettiği görülüyordu. 42 hastanede 5200 hastabakıcı üç yıl boyunca gözetlendiğinde, ilk iki yıl el yıkama oranında artış kaydedildiği, fakat gözetim gevşetildiğinde el yıkama oranının önceki seviyeye gerilediği görüldü. Hastabakıcıların kurallara uygun el yıkaması için yapılan gözetimin etkisi kısa dönemli oldu. Yani gözetleme kısa dönemde işe yaramış, ancak bunun bir alışkanlık haline gelmesini sağlamamıştı. Gözetleme, çalışanların sağlığı açısından yapılıyor olsa bile etkisi kısa sürüyor. San Francisco merkezli sosyal medya şirketi Buffer, çalışanlarının uyku düzenlerini görmesi için form ölçüm bileklikleri dağıttığında benzer bir sonuçla karşılaşmıştı. Çalışanlar kendi sonuçlarını birbiriyle paylaşıyor ve daha iyi uyku için birbirine tavsiyelerde bulunuyordu. Amaç, daha iyi uyku ile verimliliği arttırmaktı. Ancak ilk hevesin ardından katılım büyük ölçüde düştü. İşyeriniz sizi gözetleyebilir mi? İşverenin sizi gözetleyip gözetleyemeyeceği yaşadığınız ülkeye bağlı. Örneğin İngiltere'de gözetleme yapılıyorsa işveren bunu çalışanlarına bildirmek ve neden gerekli olduğunu, neyin gözetlendiğini açıklamak zorunda. Gözetimin etkisi konusunda ayrıntılı bir çalışma yaparak bunun gerekliliğini gösteren işverenlerin tek tek çalışanların onayını alması gerekmiyor. Patronunuz sizi gözetlese bile buna hakkı olmayabilir. ABD'de de işverenin kişisel bilgi toplaması ve kullanması için genel olarak çalışanlardan onay alması gerekiyor. Fakat bunun dışında çalışanların izlenmesini düzenleyen ayrı kurallar bulunmuyor ve mahkemeler tek tek olaylar üzerinde karar veriyor. ABD'deki Morrison & Foerster LLP adlı hukuk firmasının işyerinde gözetim konusunda hazırladığı bir broşüre göre, işverenin gözetimin ters etkilerini dikkate almaması iş ilişkilerinde olumsuz gelişmelere neden olabileceği gibi, yasalara aykırı ve suç unsuru oluşturabilecek konumda olabilir. Örneğin 2005'te, bir şirketin iç sorunlarını medyaya kimin sızdırdığını tespit etmek için, çalışanların aradıkları telefon numaraları ile e-posta adreslerinin kaydını tutan bir firmanın altı yöneticisine para cezası ve 10 aylık ertelemeli hapis cezası verilmişti. İşverenin gözetleme konusunda haklı nedenleri bile olsa, kendi işlerini en iyi şekilde yürütme hakkının yanı sıra, çalışanların özel bilgi ve faaliyetlerine de saygı duymaları gerekir.