Seçim 2018: Karadeniz'in can damarı fındık sandığa ne kadar yansır?
Haber-video: Aylin Yazan Türkiye'nin dünya üretiminin yüzde 70'ini karşıladığı fındık, Karadeniz ekonomisi ve yaşamının olmazsa olmazı.
Ancak özellikle son yıllarda artan maliyet ve düşen fiyatlar fındık üreticisini giderek daha çok zorluyor. Şu an üreticiler Türkiye'de fındığın kilosunu yaklaşık 9 liraya satabiliyor. Kâr elde edemediği için fındığını toplamayan, yaktığını söyleyen üreticiler var. Kenti ziyaret eden siyasiler fiyat artırımı sözü veriyor. CHP'nin Cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce ve İYİ Parti'nin Cumhurbaşkanı adayı Meral Akşener fındığın kilosunu 15 liraya çıkarma sözü verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da 18 Haziran'da Ordu ve Samsun'da yapacağı mitinglerde benzer vaatlerde bulunması bekleniyor. Üretici ve sanayiciler, fiyatlardaki dalgalanmanın öncelikli olarak Fiskobirlik'in piyasadaki etkinliğini kaybetmesi, serbest piyasa ekonomisine geçilmesi ve bir fındık borsasının bulunmamasından kaynaklandığını belirtiyor. Verimliliğin az olması, kalite düşüklüğü ve azalan kırsal nüfus gibi etkenler de Türkiye'nin dünya lideri olduğu fındığı çevreleyen diğer sorunlar. Ordu'nun fındık ile geçinen beldelerinden Gürgentepe'nin Ziraat Odası Başkanı Akın Çalış, ''Biz dünya fındığının yüzde 70'ini üretiyoruz. Bu alanda lider olmamız lazım, fiyatı Türkiye'nin belirliyor olması lazım. Fındığı katma değer yaratarak dışarıya ihraç etmemiz lazım'' diyor. Çebi Fındık Entegre Sanayi Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Çebi de fiyat aralığının büyüklüğüne dikkat çekiyor: 'Türk fındığındaki en büyük sıkıntı, hem alıcı hem üretici tarafında, her sene değişen fındık fiyatları. Maalesef istikrarı getiremedik. Fındık daha az bir fiyat aralığında hareket etmeli'' diyor. Üreticiler devletin bir fındık politikası belirlememiş olmasından şikayet ediyor. Doğduğundan beri fındık işinde olduğunu belirten Kadir Gürsoy ''Devlet tarafından fındıkta milletin üstüne serbest pazar diye bir şey atıldı fakat desteklenmedi'' diyor. Fındık siyasiler için oy potansiyeli mi? Fındık üreticileri zaman zaman fındık dökme eylemleri de yaparak memnuniyetsizliklerini gösteriyor. Konuştuğum tüm üreticiler 'artık canımıza tak etti' diyor. Ama konu seçimlere gelince çoğunda bir sessizlik oluyor, konuşmak istemiyorlar. Türkiye'de üretilen her 3 kg fındığın 1 kg'ı Ordu'da üretiliyor. 1 Kasım 2015 genel seçiminde AK Parti Ordu'da oyların yüzde 63,3'ünü almıştı. Peki bu seçimde de benzer bir tablo mu olacak yoksa fındık üreticisinin memnuniyetsizliği sandıktaki tabloyu değiştirecek mi? Ordu'da bu konuda net bir cevaba ulaşmak pek mümkün değil. 'Üretici artık kararını verecek' diyen de var 'fındık tek başına belirleyici olmaz' diyen de... Hasan Çebi Gürgentepe'nin Ziraat Odası Başkanı Akın Çalış, ''Çok direkt yansıması olmaz'' diyor. Üretici Kadir Gürsoy da fındık fiyatlarının sandığa yansımayacağını düşünüyor. ''İnsanlar şikayetçi olsa bile huzurumuz kaçmasın diye hükümete oy verir. Çünkü yolu var, hastanesi var, destek veriliyor.'' ''Rey meselesine gelirsek. Zannetmem fındığın fiyatı az olduydu, çok olduydu milletin oyunu etkilesin, onu zannetmem'' diyen Gürsoy'a göre AK Parti bu seçimlerde Ordu'daki 6 milletvekilliğinin tümünü bile alabilir. Ordu'nun en köklü fındık işleme tesisi olan Çebi Fındık'ın Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Çebi de ''İnsanlar siyasi tercihlerini belirlerken tek bir ürüne bağlı kalmıyor. Fındık parametrelerden sadece biri'' diyor. ''Kesinlikle yansıyacak'' Ziraat Teknikeri ve fındık üreticisi olan Serkan Gürsoy ise farklı düşünüyor. İşi dolayısıyla Ordu'nun tüm ilçelerini dolaştığını ve insanların konuşmalarına şahit olduğunu söyleyen Gürsoy, ''Fındık seçimi bence yüzde 80-90 etkiler. Bu kez önceki seçimlerden daha farklı bir hava var'' diye konuşuyor. Kadir Gürsoy Gürsoy 16 Nisan 2017'deki anayasa referandumunu örnek gösteriyor. Referandumdan hemen önce hükümet Toprak Mahsulleri Ofisi'nin fındık alımı yapacağını açıklamıştı: ''TMO fındık alacak dendiği anda Ordu'da bir şeylerin rengi değişti'' diyor. 20 yıldır fındık üreticisi olan Metin Şahin de ''Vatandaş da itiraz ettiği halde bugün memnunmuş gibi gözüküyor. Bu memnuniyetsizlik şu ana kadar sandığa yansımadı ama Karadeniz olarak gözlemlediğim bu bir şekilde sandığa yansıyacak, bir yerden patlak verecek, artık insanlar son noktaya gelmiş. Geçinemiyor, fındığın fiyatı artmıyor, gübre artmış, ilaç fiyatı artmış, işçi maliyeti artmış. Özellikle Karadeniz insanları devletine sahip çıkan, devletinin politikalarını destekleyen, vergisini veren insanlar ama bakıyorsunuz vergisini veriyor ama karşılığını alamıyor. Yani bu milli gelirimiz ama maalesef para etmiyor. Düşünüyorum ki insanlar bu dönemde kararını verecektir'' diye konuşuyor. Fındık üreticisi Bahtiyar Taşpınar, bölgeden iktidar partisine çok oy çıkmasını şöyle açıklıyor: ''Vaatlere kanıyorlar. İnsanlarda bir tapma şeyi var. Madem sana fındıktan fayda sağlamıyor bunu değiştirmek gerekiyor. İlla ki benim partim senin partin diye bir şey yok. Bize fayda sağlayacak hükümetler lazım. İlla bir partiye tapıp da put gibi yapmak gerekmiyor. Bize fayda sağlayacak kim ise, bize gerçek çözüm üretecek kim ise onu seçmemiz gerekiyor. Halkımız hala bunu anlamış değil. Geçen herkes isyan etti, fındıkları sokaklara döktüler, E seçim zamanı geliyor yüzde 56, yüzde 60'lara 70'lere çıktı. Hani isyan ediyordunuz, bağırıyordunuz sokaklarda, seçim zamanı geldi mi yine aynı yere gidiyorsunuz." Ordulu bir ekonomi gazetecisine göre de fındığın hâlâ oy potansiyelinin var ve siyasiler de bunu kullanıyor. Ordu 200 milyon kilo fındık üreten bir şehir. 2 buçuk milyon kişi doğrudan, 10 milyon kişi dolaylı olarak fındıktan gelir elde ediyor. Fındık üreticisindeki memnuniyetsizliğin bu kez sandığa yansıyıp yansımayacağını kestirmek ise güç.