Yerel seçim takviminde kilit tarihler: Bugüne kadar neler yaşandı? Bundan sonra neler bekleniyor?
Türkiye'de 31 Mart günü yapılan yerel seçimler, hem yurt çapındaki sonuçları hem de İstanbul'la ilgili yaşanan tartışmalar nedeniyle tarihin en önemli seçimlerinden biri oldu.
İstanbul hariç Türkiye'de seçim sonuçları 13 Nisan Cuma günü itibarıyla netleşti, mazbatalar verildi, yeni başkanlar göreve başladı ve üç yerde ise seçimlerin iptal edilip, yenilenmesine karar verildi. Denizli'nin Honaz, Kırıkkale'nin Keskin ve Artvin'in Yusufeli ilçelerinde 2 Haziran'da yeniden seçim yapılacak. İstanbul'da ise sayım işlemi 17 günün sonunda bitti. Böylece Türkiye genelinde sayım tamamlanmış olurken, resmi olmayan sonuçlara göre Millet İttifakı'nın Cumhuriyet Halk Partisi'li (CHP) adayı Ekrem İmamoğlu, İstanbul Belediye Başkanı seçildi ve bugün mazbatasını aldı. Ancak İstanbul'daki seçim sonuçlarının kesinleşmesi süreci halen devam ediyor. Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) önünde bulunan İstanbul'la ilgili iki kritik itirazın sonuçlanması bekleniyor. Bunlardan ilki AKP'nin Büyükçekmece'de 11 bin 186 kişinin usulsüz bir şekilde seçmen kaydının yapıldığı yönündeki iddiasını içeren itiraz. YSK, Büyükçekmece ile kararının İstanbul'un genelindeki sonuçları etkileyebileceği gerekçesiyle Maltepe'deki sayımdan sonra ele alınmasına karar vermişti. Haberin sonu İkincisi de AKP'nin seçimin iptal edilerek, yenilenmesi talebiyle yaptığı olağanüstü itiraz. AKP, burada da talebini esas olarak dört iddiaya dayandırıyor: Sayım döküm cetvellerinde yapıldığı iddia edilen usulsüzlükler; kısıtlı, asker, hükümlü, ölü gibi oy kullanamayacak kişilere oy kullandırıldığı iddiası; oy kullanan seçmen ile oy pusulası sayısı arasında "ciddi farklar" olması ve sandık kurulu başkan ile memur üyeleri arasında yasaya aykırı bir şekilde kamu görevlisi olmayanların da yer alması. YSK, bu itirazların incelenmesi için geçen hafta ilçe seçim kurullarına 5 günlük süre verdi. Peki bundan sonra neler bekleniyor, bu noktaya nasıl gelindi? 2 Haziran: İptale gidilen yerlerde yeni seçim tarihi YSK'nın seçimlerin iptali yönünde karar verdiği yerlerde seçimlerin 2 Haziran'da yapılmasına karar verdi. YSK şu ana kadar Artvin'in Yusufeli, Kırıkkale'nin Keskin, Denizli'nin Honaz ilçelerinde seçimlerin yenilenmesine karar verdi. Herhangi bir başka ilçe ve ilde de aynı doğrultuda karar alınması durumunda buralarda da seçimler 2 Haziran'da yapılacak. 23 - 24 - 26 Nisan: YSK, AKP'nin yaptığı olağanüstü itirazla ilgili ara kararlarını verdi 23 Nisan günü olağanüstü itirazlarla ilgili ilk ara kararını açıklayan YSK, AKP'nin KHK'lıların oy kullanamayacağı yönündeki itirazını reddetti. YSK ayrıca yerel seçimde görev alan ve memur olmayan sandık kurulu başkan ve üyelerinin araştırılmasına karar verdi. YSK, ilçe seçim kurullarına iddiaları araştırıp tutanakla bildirmeleri için 5 gün süre verdi. 24 Nisan'da YSK, AK Parti'nin Büyükçekmece itirazına ilişkin, bir gün önce alınan ara kararların sonucunun beklenmesini kararlaştırdı. Son olarak 26 Nisan'da da, AKP'nin ilk olağanüstü itiraz başvurusundan sonra teslim ettiği ek belgeleri dikkate alarak, 5.315 kısıtlı seçmenin daha araştırılmasına karar verdi. 17 Nisan: İstanbul'da sayım sona erdi ve İmamoğlu mazbatasını aldı İstanbul'da 31 Mart gecesinden bu yana devam eden sayım işlemi sona erdi. Maltepe ilçesinde oyların tamamı yeniden sayılırken, usule ilişkin tartışmalar ve tarafların yaptığı itirazlar nedeniyle sayım işleminde gecikmeler yaşandı. İstanbul'da yapılan sayımın ardından İmamoğlu, 4 milyon 169 bin 823 oy aldı. Cumhur İttifakı'nın AKP'li adayı Binali Yıldırım'ın oy miktarı ise 4 milyon 156 bin 42 oldu. Böylece, İstanbul'daki yarışı İmamoğlu, 13 bin 781 oy farkla önde tamamladı. İmamoğlu, akşam saatlerinde İstanbul İl Seçim Kurulu'na giderek, mazbatasını aldı, böylece resmen göreve başladı. 16 Nisan: AKP'den olağanüstü itiraz YSK'nın verileri üzerinden yapılan hesaplamaya göre normal koşullarda olağanüstü itiraz 14 Nisan Pazar saat 17.00'de sona erdi ancak İstanbul'da oy sayımının tamamlanmasının uzaması nedeniyle AKP dün olağanüstü itirazda bulundu. AKP'nin olağanüstü itirazını zamanlaması aynı zamanda bir hukuki tartışma da yarattı. Bazı hukukçular, olağanüstü itiraz süresinin uzatılamayacağını belirtirken, bazı hukukçular ise başvuru süresinin uzadığını belirtiyor. İkinci görüşü savunanlar buna özellikle İstanbul'daki oy sayımının tamamlanmamasını dayanak olarak gösteriyor. Buna göre, birleştirme tutanakları ne zaman tamamlanırsa, o tarihten sonra bir haftalık başvuru süresi var. AKP dün yaptığı başvuruda, YSK'ya 44 sayfalık biri itiraz dilekçesi ve iddialarına dayanak olarak gösterdikleri belgeleri içeren klasörlerin bulunduğu üç bavul sundu. Yavuz'un yaptığı açıklamaya göre, AKP'nin itirazı dört ana iddianın üzerine oturuyor. İlk olarak sayım döküm cetvellerinde iddia edilen usulsüzlükler. 5 binden fazla döküm cetvelinde mühür, 694 tanesinde imza, 214 tanesinde ise hiçbir yazı bulunmuyor. AKP'nin itirazının ikinci bacağını da kısıtlı seçmenler oluşturuyor. AKP, seçmen listelerinde asker, ölü, hükümlü ve madde ya da alkol bağımlılığı, akıl hastalığı gibi nedenlerle vesayet altında olmasından dolayı kısıtlı seçmen olarak nitelendirilen bir seçim bölgesinde oy kullanamayacak olanlarla ilgili de usulsüzlükler yapıldığını öne sürüyor. AKP'nin iddiasına göre bu şekilde kullanılan oyların sayısı 19 bin 350, yani İmamoğlu ile Yıldırım arasındaki farktan daha yüksek. AKP'nin olağanüstü itirazında ortaya attığı üçüncü iddia da kayıp oy olarak nitelendirdikleri oy kullanan seçmen ile oy pusulası sayısı arasında "ciddi farklar" bulunması. Dördüncü iddia da yasada sandık kurul başkanlarının kamu görevlileri arasından seçileceği yönünde açık hüküm bulunmasına rağmen 62 bin sandık başkanı ve memr üyenin yaklaşık 19 bininin kamu görevlisi olmadığının tespit edildiği yönünde. CHP ise bu iddiaların doğru olmadığını ve AKP'nin itiraz dilekçesinin önceki itirazlar üzerine düzeltilmiş maddi hatalar ve yine itirazlar üzerine YSK'nın karar verip sonuca bağladığı konulardan ibaret olduğunu savunuyor. CHP, AKP'yi ortaya doğru olmayan iddialar atarak, süreci tıkanıklığa sürüklemek ve mazbatanın İmamoğlu'na verilmesini geciktirmekle suçluyor. Yüksek Seçim Kurulu Başkanı Sadi Güven 13 Nisan: Olağan itiraz dönemi bitti, sonuçlar netleşti YSK, İstanbul hariç, itirazları 13 Nisan Cumartesi günü itibarıyla sonuçlandırdı. Böylece sonuçlar netleşti ve yine İstanbul ve seçimin yenilenme kararı alınan üç yer dışında mazbatalar verildi, yeni başkanlar göreve başladı. YSK'nın aldığı karar uyarınca Denizli'nin Honaz, Kırıkkale'nin Keskin ve Artvin'in Yusufeli ilçelerinde seçmenler 2 Haziran'da yeniden sandık başına gidecek. 11 Nisan: YSK Büyükçekmece kararını erteledi YSK, Büyükçekmece'de seçimin iptaline dair görüşmeyi erteledi ve İstanbul'un Maltepe ilçesindeki oy sayım sonucunun beklenmesini kararlaştırdı. AKP, Büyükçekmece ilçesinde ise "usulsüz seçmen kaydı yapıldığı" iddiasıyla seçimin iptalini talep etmişti. AKP, Büyükçekmece'de 11 bin 186 kişinin usulsüz bir şekilde seçmen kaydının yapıldığını öne sürüyor; CHP ise seçmen listeleri 31 Ocak'ta kesinleştiği için itirazın reddedilmesi gerektiğini savunuyor. 10 Nisan: Erdoğan'dan 'usulsüzlük' açıklaması ve YSK'dan KHK kararı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, seçimlerde "organize usulsüzlük" yapıldığını öne sürerken, akşam saatlerinde de YSK, haklarında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) kapsamında işlem yapılan ve seçimi kazanan adaylara mazbata verilmeme kararı aldı. Erdoğan, 10 Nisan'da yaptığı açıklamada, "Usulsüzlükler bazı yerlerde değil. Neredeyse bütünü usulsüz. O yüzden böyle bir yola başvuruluyor. Ortada 330 bin civarında geçersiz oy var. Sayımı yapılamazsa yapılacak başka şeyler var. Türkiye'de Yalova'da, Ağrı'da benzer olaylar yaşandı önceki seçimlerde. ABD'de yüzde 1 gibi sıkıntılı oy olsa seçimin yenilenmesine gidiyorlar" dedi. Erdoğan, "13-14 bin oy farkla seçimi kazandım havasına kimsenin hakkı olmadığını" öne sürdü. Akşam saatlerinde de YSK, verdiği kararla haklarında 692 ve 697 sayılı KHK işlem yapılan seçilmişlere mazbata verilmeyeceğine hükmetti. Buna göre başkan seçilen KHK'lı kişiler yerine ikinci sıradaki adayların mazbata alması kararlaştırıldı. Erzurum'un Tekman, Diyarbakır'ın Bağlar ve Lice, Van'ın Tuşba, Edremit ve Çaldıran ile Siirt'in Gökbaş Beldesi'ne belediye başkanı seçilen adaylar KHK ile daha önce kamudaki görevlerinden ihraç edilen isimler. 8-10 Nisan: Siyasi partilerden YSK'ya 25 ilde itiraz Siyasi partiler, bu tarihler arasında 25 ilde sonuçlara itiraz etti. AKP, itiraz sürecinde aralarında İstanbul ve İzmir'in de bulunduğu dokuz ilde itiraz başvurusu yaptı. AKP İstanbul İl Başkanlığı, 21 ilçede 38 ilçede oyların yeniden sayılması talebine ilişkin dilekçesini, YSK'ye gönderilmek üzere İl Seçim Kurulu'na verdi. AKP ayrıca, Büyükçekmece'deki seçimlerin yenilenmesi talepli olağanüstü itiraz dilekçesini de İstanbul İl Seçim Kurulu'na sundu. AKP İstanbul İl Başkanı Bayram Şenocak açıklamasında, "YSK'nın gündemindeki Büyükçekmece ilçemizin İBB Başkanlığı, İlçe Belediye Başkanlığı, İlçe Belediye Meclis Üyeliği seçimlerinin yenilenmesi talepli olağanüstü itiraz dilekçemizi İstanbul İl Seçim Kurulu Başkanlığı'na verdik. Yasal ve meşru itiraz hakkımızı sonuna kadar kullanacağız" ifadesini kullandı. YSK, AKP'nin talebini kısmen kabul ederek İstanbul'da 51 sandığın tekrar sayılmasına hükmetti. Kurul, Büyükçekmece ilçesiyle ilgili talepleri ise daha sonra karara bağlama kararı aldı. CHP, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), Halkların Demokratik Partisi (HDP), Demokrat Parti (DP), Saadet Partisi (SP) ve bağımsız adaylardan da YSK'ya itiraz başvurusu yapıldı. 9 Nisan: Siyasilerden kritik açıklamalar AKP Genel Başkan Yardımcısı Ali İhsan Yavuz, İstanbul'da seçimin sonucunu "çok net etkileyecek olağanüstü haller" olduğunu söyleyerek, İstanbul'da seçimin yenilenmesi için başvuru yapılacağını açıkladı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de, İstanbul'da yeni bir seçim yapılmasının düşünülebileceğini söyledi. Bahçeli, "İtirazların sonucu alınmalıdır. Kararı YSK vermelidir. Eğer seçim sonuçları toplum huzurunda sonuç bulmayacaksa, o vicdanı huzurlu kılabilecek yeni bir seçim de düşünülebilir" dedi. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ise ilerleyen saatlerde, "Ben de Sayın Bahçeli'ye katılıyorum. Tekrarlanması tartışmaları, seçilecek kişileri de gölgede bırakmasını ortadan kaldıracaktır" açıklamasını yaptı. 7 Nisan: Polis Büyükçekmece'de seçmen kontrolünde Büyükçekmece'de polis, seçim öncesi bazı seçmenlerin ikamet kayıtlarının taşındığı iddiaları üzerine, Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı'nın başlattığı soruşturma kapsamında ilçede adres kayıt kontrolü yapmaya başladı. Belirlenen adreslere yönelik yapılan kontroller özellikle 9 Nisan'da yoğunlaştırıldı. 1-7 Nisan: İlçe ve il seçim kurullarına itirazlar ve geçersiz oyların sayım süreci 1 ve 2 Nisan tarihlerinde ilçe seçim kurullarına itirazlar yapıldı. YSK 4 Nisan'a kadar itirazlarla ilgili kararını verdi. Ardından 5 Nisan'a kadar ise il seçim kurullarına itirazlarda bulunuldu. YSK bu itirazları ise 7 Nisan'a kadar karara bağladı. AKP'nin İstanbul'daki itirazları ardından kentte tüm ilçelerde geçersiz oyların ve bazı ilçelerde tüm oyların yeniden sayım süreci başladı. 2 Nisan: Erdoğan'ın camideki video görüntüsünde 'topal ördek' benzetmesi Erdoğan'ın 2 Nisan'da Çamlıca Camii'nde, yurttaşlarla sohbet sırasında çekilen bir video görüntüsü bir gün sonra internette yayımlandı. Videoda Erdoğan'ın şu sözleri duyuluyor: "Çoğunluğu bizde. Şu anda hala her şey devam ediyor. Öyle de olsa, bunlar neye dönmüş biliyor musun? Bunlar topal ördek." 1 Nisan: YSK Başkanı'ndan İmamoğlu önde açıklaması İmamoğlu sabaha kadar birçok açıklama yaptı, ellerinde verilere göre önde olduklarını vurguladı. Sabah saatlerinde bir açıklama yapan YSK Başkanı Sadi Güven, açılan sandıklara göre İmamoğlu'nun İstanbul'da önde olduğunu belirtti. 31 Mart: Seçim günü ve İstanbul'da 'Kim kazandı' karmaşası 31 Mart Pazar günü yurttaşlar oy verme işlemini gerçekleştirdi. Akşam saatlerinde gelen sonuçlar, muhalefetin birçok büyükşehir belediyesini AKP'den almakta olduğunu gösteriyordu. Ancak geceye damgasını vuran İstanbul seçimleri oldu. Anadolu Ajansı'nın ilk verileri Adalet ve Kalkınma Partili (AKP) Binali Yıldırım'ı önemli farkla önde gösterirken, Yıldırım ve rakibi, Cumhuriyet Halk Partili (CHP) Ekrem İmamoğlu arasındaki fark, günün son saatlerinde kapanmaya başladı. Anadolu Ajansı saat 23.20 civarında İstanbul'la ilgili veri akışını kesti. Önce Yıldırım, ilerleyen saatlerde de AKP İstanbul İl Başkanı Bayram Şenocak, seçimi kazandıklarını açıkladı. Ekrem İmamoğlu ise kendi verilerine göre önde olduklarını belirtip Anadolu Ajansı'nı eleştirdi ve YSK'yı göreve çağırdı. Gecenin ilerleyen saatlerinde İstanbul sokaklarına AKP'nin 'Teşekkürler İstanbul' pankartları ve afişleri asılmaya başlandı. 30 Mart: Seçim propagandasının sonu Saat 18.00 itibariyle seçim propagandası yasaklandı. 31 Ocak: Seçmen listeleri kesinleşti Askıya çıkarılan seçmen listeleriyle ilgili itiraz süresi sona erdi. Böylece seçmen listeleri kesinleşti. 4-17 Ocak: Seçmen listeleri askıda Seçmen listeleri, 4 Ocak'ta listeler, muhtarlık bölgelerinde askıya çıkarıldı. 17 Ocak'ta ise listeler askıdan indirildi. 2 Ocak: Katılan siyasi partilerin ilanı Yüksek Seçim Kurulu (YSK), seçimlere 13 partinin katılma hakkı kazandığını açıkladı. Bu partiler şunlar oldu: Adalet ve Kalkınma Partisi, Bağımsız Türkiye Partisi, Büyük Birlik Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Demokratik Sol Parti, Halkların Demokratik Partisi, Hür Dava Partisi, İYİ Parti, Milliyetçi Hareket Partisi, Saadet Partisi, Türkiye Komünist Partisi, Vatan Partisi. 1 Ocak: Sürecin başlangıcı Yerel seçimlerle ilgili süreç 2019'un ilk günü resmen başladı. YSK nedir: Üyelerini kim seçiyor, nasıl karar alıyor?