Afganistan'ın geleceğini ve turizmini korumak
Band-e Amir dağ gölleri 40 yıldır savaşın içinde olan bir ülkede değil de başka bir yerde olsaydı dünya çapında ün kazanırdı.
Andrew North BBC News, Bamyan Bugün bu gölleri görme şansı bulanların, suyun uçuk mavisi ile onları çevreleyen uçurumların turuncusu karşısında dili tutuluyor. Bamyan eyaletindeki bu göller Afganistan'ın ilk ve tek milli parkının içinde yer alıyor ve her yıl binlerce yerli turist çekiyor. Hükümet bir gün yabancı turistlerin de geleceğini umuyor. Bugün bu nasıl Donkişotvari görünüyorsa, BM ve Afgan hükümetinin ortaklaşa başlattığı, ülkenin ilk çevre koruma programı da öyle görülebilir. Bu programın ürünlerinden biri güneş enerjisiyle çalışan su ısıtma sistemi. Kuraklık tehlikesi Bamyan eyaletindeki ıssız vadilerde yaşayanlar açısından en acil sorun Taliban değil; kısmen insan aktivitesi tarafından tetiklenen kuraklık. İklim değişikliğinin ağırlaştırdığı bu koşullarda bu göller de tehlikede olabilir. Hindukuş dağlarının batı ucundaki Koh-e Baba dağlarının doruklarındaki buzullar yıldan yıla küçülüyor. Bamyan valisi Habibe Sarabi, 6 milyon dolar tutarındaki iklim uyum programı kapsamındaki 18 dağ köyünden biri olan Kazan'a tırmanırken bu programın "lüks değil, yaşamsal önemde" olduğunu söylüyor. Deniz seviyesinden 3000 metre yükseklikte olan bu bölgede yaşamak ve çiftçilik yapmak zor iş. Ama yakıt amacıyla buradaki ağaçların kesilmesiyle oluşan toz çölü nedeniyle durum daha da zorlaşmış. Bölgeden göçenlerin sayısı giderek artıyor. Dağların tepesi çıplak. "Köylüler ilkbahar ve yazın sel sularına, kışın ise çığlara maruz kalıyor" diyor BM Çevre Programı'ndan Andrew Scanlon. Scanlon şimdi bölgede yeni ağaç dikimi ve çimlendirme programından sorumlu. Bamyan kentinde ise daha temiz ve etkili sobalar yapılıyor. Afgan sivil toplum örgütü Afgan Dağlarını Koruma Örgütü COAM tarafından işletilen bu atölyelerde yapılan sobalar köylülere uygun şartlarda satılıyor. COAM'ın teşvik ettiği bir diğer alet ise güneş enerjsiyle çalışan çaydanlık. Güneş ışınlarını yansıtarak ortada asılı çaydanlığa aktaran uydu anteni biçiminde ve büyüklüğünde bir aygıt bu. Uydu ne kadar büyükse su kaynatma süresi de o kadar kısalıyor. 100 dolara satılan bu aletle 20 dakikada çay yapılabiliyor. Fakat NATO askerlerinin önümüzdeki iki yıl içinde Afganistan'dan çekilirken finansal yardımın da büyük bölümünü götürecek olması kaygılara neden oluyor. Yeni Zelandalıların Bamyan'da işlettiği sivil-askeri bölgesel yeniden inşa ekibi gelecek yıl başlarında kapanıyor. Bamyan'ın ünlü Buda heykellerinden arda kalan kalıntıların geleceği ile ilgili belirsizlik ise devam ediyor. Kayalara oyulmuş iki büyük Buda heykeli 2001'deki ABD işgalinden aylar önce Taliban tarafından havaya uçurulmuştu. 1500 yıl önce dağa oyulmuş ve Bamyan'a bakan bu mağarada heykellerden arda kalan boşluk olup bitenleri hatırlatıyor. BM kültür örgütü UNESCO'dan Brendan Cassar, oyuğun "çökme tehlikesi" ile karşı karşıya olduğunu ve bunu engellemek için para gerektiğini belirtiyor. Güvenlik sorunu Ancak Bamyan çevresinde Taliban ve diğer silahlı gruplar daha aktif hale geldiği için güvenlik sorunu da yakıcı hale gelmiş bulunuyor. Elbette bu durum yerli turizmi etkiliyor. Yabancı turisler burada hala soyu tükenmiş yaratıklar olarak görülse de Band-e Amir milli parkına istikrarlı sayıda bir yerli turist akışı oluyor. Ancak Bamyan yolu üstündeki tehditler arttığı için bu yılki turist sayısında büyük düşüş oldu. Bu milli park, dünyada koruma altındaki diğer alanlar gibi işletilmekten uzak. Göllerin etrafındaki köylerde dinamitle balık avlanıyor. Çöpler göllere atılıyor. Afganistan çevre koruma örgütünün başkanı ve eski kralın torunu Mustafa Zahir bölge halkının yararlanması için programa dahil edilmesi gerektiğini söylüyor. Ülkede çatışmalar devam ederken milli park kurmak istediği için "hayalperest" olarak görüldüğünü anlatıyor. Fakat Zahir Afganistan'ı Çin'e bağlayandağlık bölge Vakhan koridorunda ikinci bir milli parkın kurulması planlarından söz ediyor. BM temsilcisi Michael Keating de Zahir'in iyimserliğini paylaşıyor. "20 yıl önce kim derdi ki Kamboçya bir gün turistik bir ülke olacak?" diye soruyor Keating. Afganlar göl sularının kutsal olduğuna ve iyileştirici özeliğinin bulunduğuna inanıyor. Belki bir gün bu göller Afganistan'ı da iyileştirir. İlgili Konular