İran'ın Devrimler Yüzyılı 8. Bölüm: İran-Irak Savaşı, Rehine Krizi ve sonrası
İran, şüphesiz Orta Doğu'nun en etkili ülkelerinden. Tarih boyunca bölgenin çehresini belirlemede rol oynadı, son yüzyılda da büyük bir devinim içindeydi.
20. yüzyılın eşiğinde, Pers Krallığı'nda ıslahat ve meşrutiyet çağrıları tartışılırken, yüzyılın sonuna doğru İran dünyanın ilk "İslam Cumhuriyeti"ni kurmuştu. 2007 yılında BBC Türkçe radyosunda yayımlanmış olan dizide bu kritik dönemi ele almış, 1906'da Meşrutiyet'in ilanını hazırlayan olaylardan yola çıkmış, 1979 İslam Devrimi ve sonrasına uzanmıştık. Ülkede yaşanan son toplumsal protestoların ardından, 8 bölümlük bu dizimizi yeniden yayımlıyoruz. İran'ın Devrimler Yüzyılı 8. Bölüm: İran-Irak Savaşı, Rehine Krizi ve sonrası 1980 sonbaharında, yüzlerce yıllık krallık yönetimine son vermiş olan İran'da, bu ortak düşmanın ortadan kalkması ardından muhalefet hareketi parçalanmış, içeride siyasi hizipler arasında çekişme ortaya çıkmıştı. ABD Büyükelçiliğine yönelik işgal eylemi yüzünden rehine krizi yaşanıyordu. Ve ülke bu sırada komşusu Irak'a karşı savaşa girmişti. BM Güvenlik Konseyi, bir süre eylemsiz kaldıktan sonra nihayet ateşkes çağrısı yaptığında da asıl sınırlar yerine bulunulan noktada ateşkese gidilmesini istedi. Alınan kararların etkisizliği bir yana, Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi birden, savaşın her iki tarafına silah sağlıyordu. İranlılar için dışarıya bakışta tüm dünyanın kendilerine karşı olduğu düşüncesi hakim olurken, içeride ulema İran'ın kimliğini şekillendiriyordu. Şah'ın yıllar yılı batılı yaşamı telkinleri ardından İranlıların yaşamında şimdi pek çok batılı unsur yasaktı. Şah döneminin Savak'ı artık yoktu ama ahlak polisi ya da Besiçler vardı. Günümüzde pek çokları devrim aleyhtarı olmadığınız sürece, İran'da siyasi özgürlük olduğunu, sesinizi duyurmanın ve siyasetleri değiştirmenin yolları bulunduğunu savunuyor. İran siyaseti konusunda uzman araştırmacı Nikki Keddie dış dünyanın İran'da olup biten gerçek değişimlere sırt çevirdiği kanısında. Bir zamanlar Humeyni'nin danışmanı ve dışişleri bakanı olan, şimdiyse rejimin başlıca muhalifleri arasındaki İbrahim Yezdi "İran'da devrimin öyküsü daha bitmedi." deyip ekliyor: "Hiç kimse de 1979 devriminin nihai sonucunun ne olacağını bilemez. Bu devam eden bir süreç. Biz İranlılar, er ya da geç İran'ın demokratik bir devlet olacağına inanıyoruz." Ancak batılı liderler bunu beklemeye hazır görünmüyor. ABD ve İngiltere liderlerinin yaptığı açıklamalara kulak verirseniz, İran'ın hala sorunların kökeninde görüldüğü ortaya çıkıyor. İran'ın son yüz yılında üç devrim, batının eliyle yapılan dört müdahale ve bunlar kapsamında meydana gelen iki rejim değişikliği var. Bu diziyi hazırlarken görüşüne başvurduğumuz tüm uzmanlar İran karşısında başarısız olmaya mahkum tek siyasetin yeni bir dış müdahale olacağı konusunda hemfikir. Tüm ülkeyi köktencilerin arkasında toplayacak bir şey varsa, o da yeni bir dış müdahale ya da rejim değişikliği yolunda bırakın bir girişimi, bir olasılık oluşması diyorlar. BBC için Neil McCarthy ve John Tusa'nın hazırladığı diziyi, Sevi Sarıışık Türkçe'ye uyarladı.