Mısır'da halk neden yeniden sokaklarda?
Mısır'da Müslüman Kardeşler yönetimine karşı sokağa dökülmesiyle başlayan krizde ordu da devreye girdi. Mısır ordusu, hem yönetime hem de muhalefete 'halkın taleplerine' kulak vermeleri çağrısında bulunuyor. Muhalefet, Mursi’nin iktidardan çekilmesini istiyor. Mursi destekçileri ise muhalifleri ‘darbe kışkırtıcılığı yapmakla’ suçluyor.
Peki, bir yıl önce Cumhurbaşkanlığı görevine seçilerek ülkenin ilk seçilmiş lideri olan Muhammed Mursi nasıl oldu da, çoğu gözlemciye göre, milyonlarca kişinin sokağa dökülmesine neden oldu? Sokaktakiler kim? Mısır sokaklarında yükselen muhalif seslerin ortak noktası “Mursi karşıtı” olmaları. Londra merkezli El Kudüs El Arabi gazetesi editörü Abdül Bari Atvan, liberaller, milliyetçiler, solcular ve Hüsnü Mübarek dönemini destekleyenlerin oluşturduğu bu grupta farklı ideoloji ve siyasi akımların bir araya gelmesini “ölümcül bir karışım” olarak tanımlıyor. Atvan’a göre, ortak noktaları Mursi iktidarı karşıtlığı olan bu gruplar, Mursi’nin devrilmesi durumunda birbirleriyle çatışmaya girebilir. Mısır’ın El Şuruk gazetesi yazarı İmad el Din Hüseyin ise, Mursi’ye hitaben “Hakimlerin, gazetecilerin, entellektüellerin, diplomatların, polisin ve muhaliflerin çoğu sana karşı… Sen ise yalnız çalışma konusunda ısrar ediyorsun” diyor. BBC Orta Doğu Editörü Jeremy Bowen da, "Muhalefet, geniş ve gayrı resmi bir koalisyondan oluşuyor. Bu koalisyonun içinde eski Mübarek rejiminin destekçileri de, bir zamanlar hayatlarını tehlikeye atarak Mübarek'i devirmeye çalışanlar da yer alıyor" yorumunu yapıyor. Devlet kontrolündeki El Cumhuriye gazetesi ise ‘siyasi görüş ayrılığının, çatışan görüşlerin birbirine rakip olması için devrimcileri şehir meydanlarına taşıdığını’ yazıyor. Müslüman Kardeşler destekçisi Muhammed Abdel Kuddüs de El Hürriye val Adale gazetesinde, sokaktakileri “meşru hükümeti devirmek isteyenler” olarak tanımlıyor. Kuddüs, ‘barışçıl olduğu iddia edilse de birçok kentteki gösterilere şiddetin hâkim olduğunu’ belirtip “Şiddet olaylarının arkasında eski rejimin destekçileri ve muhalif Ulusal Kurtuluş Cephesi, Temerrüt (İsyan) hareketi ve komünistler ile Nasırcılardan oluşan aşırı laikler vardır” yorumunu yapıyor. Müslüman Kardeşler üyesi üst düzey siyasetçilerden İssam El Eriyan ise protestocuları “darbe girişimi” yapmakla suçluyor. Ne istiyorlar? Muhalif göstericiler, Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'yi, iktidarda olduğu son bir sene boyunca ülkedeki ekonomik ve güvenlik sorunlarını çözmede yetersiz kalmakla suçluyor. Destekçileri ise Mursi'nin sorunların üstesinden gelmek için daha çok zaman ihtiyacı olduğunu savunuyor. Ürdün'de hükümet yanlısı El Ray gazetesi yazarı Nasuh El Micali, öfkenin "siyasi ve ekonomik başarısızlıkların yanı sıra güvenlik ve hizmet sektöründeki sorunlar nedeniyle" doğdunu ifade ediyor ve "Mısır'da, otokratik ve hegemonik idare sonra erene kadar bu siyasi çatışma ortamı devam edecek. Ama bu da diyalog ortamı sağlanmazsa ve tüm siyasi tarafların dahil olacağı anayasal hukuk temelinde bir demokrasi oluşmazsa bu ortam gerçekleşmez" yorumunu yapıyor. BBC Orta Doğu Editörü Jeremy Bowen da, Mursi'nin sözcüsünün 'diyalog' çağrısı yaptığını hatırlatıp şu yorumu yapıyor: "Bunun işleyebilmesi için, Cumhurbaşkanı'nın belki de yazılı bir anayasa temelinde büyük imtiyazlar tanıması gerekiyor. Geçen hafta yaptığı konuşmada uzlaşı işaretleri göstermedi." Bowen, göstericilerin çoğunlukla Mursi'nin istifası ve erken seçim çağrıları için sokaklara indiğini belirtiyor. Mursi’yi kimler destekliyor? Muhammed Mursi, genel seçimlerde oyların yaklaşık yüzde 52’sini alarak iktidara geldi. Dolayısıyla Mursi’yi sokaklarda destekleyenlerin büyük bir kısmı seçmenleri ve parçası olduğu Müslüman Kardeşler yanlıları. Abdül Bari Atvan, Mursi’yi destekleyen bir diğer grubun da Selefiler olduğunu ancak Selefi grupların içinde de görüş ayrılıkları olduğunu söylüyor. Atvan, “Oyların yaklaşık yüzde 20’sini alan Selefilerden ılımlı olanları Mursi’yi fazla radikal buluyor, daha radikal olanlar ise Mursi’yi gereğinden fazla ılımlı buluyor. Dolayısıyla bütün Selefilerin Mursi yanlısı olduğunu söyleyemeyiz” yorumunu yapıyor. Guardian gazetesi de Kahire'nin doğusunda 20 bin Mursi destekçisinin konuşlandığını, aralarında Selefi Cemaa İslamiyye üyelerinin bulunduğunu yazmıştı. Ekonomik sorunlar ne kadar etkili? Mursi’nin kısa dönem iktidarı boyunca, enflasyon, işsizlik, kamu borcu ve yoksulluk arttı. Yakıt sıkıntısı ve elektrik kesintileri sürekli hale geldi. Economist dergisinin verilerine göre, ocak ayından bu yana, Mısır’ın para birimi yüzde 10 değer kaybetti, işsizlik yaklaşık yüzde 20 seviyesine çıktı. Menkul kıymetler borsası, yüzde 10 değer kaybetti. Mısır’ın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası’nın (GSYİH) yüzde 12’sini oluşturan turizm gelirleri ve dış yatırım azaldı, döviz rezervleri de küçüldü. Gıda fiyatlarının da tırmandığı Mısır’da, 83 milyonluk nüfusun dörtte biri yoksulluk sınırının altında yaşıyor. IMF, 4.8 milyar dolar kredi sağlayacağı sözünü verirken, birçok yabancı banka ve yatırımcı da IMF ile anlaşmaya sonrası yatırım yapmaya açık olduklarını duyurdu. Fakat önce, hükümetin IMF'nin koşul olarak öne sürdüğü temel reformları yerine getirmesi bekleniyor. BBC'ye konuşan Signet Ensitüsü Başkanı Angus Blair, gıda ve yakıt fiyatlarının yüksek olduğunu ve 'böylesi yoksul bir ülke için bunun sürdürülebilir olmadığını' belirtip "Bu yoksullar üzerinde yeni bir vergi" gibi yorumunu yapıyor. Ordu ne yapacak? Mısırlı uzmanlar arasında ordunun devreye gireceği ihtimali sık sık dile getiriliyor. Ordu, pazartesi günü akşam saatlerinde 'eşi benzeri görülmemiş' olarak nitelediği protestolara katılanların taleplerinin dikkate alınmasını aksi taktirde müdahale edeceğini duyurdu. Müdahalenin biçiminin ne olacağı belirsiz. Genelkurmay Başkanı, kendi yol haritalarını belirleyeceklerini ve uygulanmasını sağlayacaklarını söylüyor. Diğer yandan da siyasete ya da yönetime karışmak gibi bir amaçlarının olmadığını vurguluyor. Genelkurmay açıklamasından kısa bir süre önce BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Abdül Bari Atvan, geçtiğimiz hafta konuştuğu üst düzey ordu yetkililerinin görüşlerine atıfta bulunup “Ordu bu çatışmada herhangi bir safta yer almayacağını söylüyor ama kanun ve nizamın sağlanmadığı, anarşinin geldiği bir durumda da müdahale edebileceklerini belirtiyor” diyor. Atvan, “Devleti, kurumları ve Mısır’ın dünyadaki statüsü ile halkın anarşi ve kanlı çatışmalardan korunması için” ordunun devreye girebileceği görüşünde. Mübarek’i deviren ordu için “olağanüstü hal ilan ederlerse hiç şaşırmam” diyen Atvan, “Evet darbe olabilir” yorumunu yapıyor. Müslüman Kardeşler destekçisi Muhammed Abdel Kuddüs de El Hürriye val Adalah gazetesindeki yorum yazısında, “Gerilim iç savaşa dönüşecek bile olsa, [sokaktakiler] suçlularla beraber devrimin intikamını almak istiyor. Ordu kontrolü ele geçirip onlar adına ülkeyi idare edecek” diyor. Muhalif El Vafd gazetesinden Vecdi Zeyneldin de, Müslüman Kardeşler'in devrilmesi çağrısı yapıyor. Sokaktaki halkın Mursi’yi devirmeye yetebileceğini belirten Zeyneldin, “Büyük Mısır ordusu, halkın bu yeni işgalcilerden kendilerini kurtarmalarına yardım etmeli” diyor. Lübnan’da sol eğilimli El Sefir gazetesi yazarı Mustafa El Labad ise, “Mursi’nin devrilmesinin yalnızca Müslüman Kardeşler değil, bölgede ve dünyada birçok farklı ülkeyi de etkileyeceği, Müslüman Kardeşler'in bu ülkelerdeki ağlarını sarsabileceğini” yazıyor.