DERGİ - Dil yuvarlamak genetikle mi ilgili?
Ağızda dili yuvarlamanın genetikle ilgili olduğu sanılıyordu. Ama bu özelliğin açıklamasının bu kadar basit olmadığı anlaşılıyor.
Aynanın karşısına geçip ağzınızı hafifçe açıp dilinizi yanlardan kıvırarak yuvarlamaya çalıştığınızda bunu başarabiliyorsanız nüfusun yüzde 65 ila 81'lik kısmına giriyorsunuz demektir. Bunu yapabilenlerin çoğu kadın. Dili yuvarlamanın genetikle ilgili olduğu, bu gene sahip olmayanların dil yuvarlayamadığı söyleniyordu. Okul döneminde dilimi yuvarlayamıyorken, deneye deneye bunu başardığımı gördüm. Bu duruma şaşırdım; zira genetikle ilgili olsaydı, öğrenilebilir bir şey olmaması gerekiyordu. Ama bu açıklamaya biyoloji kitaplarında bugün bile rastlamak mümkün. 1940'ların önde gelen genetikçilerinden Alfred Sturtevant dil yuvarlamanın Mendelyan bir özellik olduğunu, yani anne ve babadan geçen karma bir özellik olmadığını, yalnızca birinden alınan bir genle ilgili olduğunu söylemişti. Haberin sonu Göz rengi, ten rengi ve çillerin bu şekilde geçtiği sanılıyordu. Ama bugün bu özelliklerin başka gen varyantlarıyla da ilgili olduğu biliniyor. Dil yuvarlamak denene denene öğrenilebilen bir özellik olarak görülüyor. Dil yuvarlamayla ilgili gen varyantı dominant bir gendir. Ebeveynlerden biri yuvarlayabiliyorsa çocuk da dil yuvarlayabiliyor demektir. İki ebeveyn de yuvarlayamıyorsa çocuk da yuvarlayamaz. İkizler aynı genlere sahip olduğu halde, 1950'lerde yapılan araştırmalarda bazı ikizlerden birinin dil yuvarlayabilirken diğerinin yuvarlayamadığı görüldü. Bu araştırmaları gören Sturtevant 1965'te yazdığı kitabında dil yuvarlamanın Mendelyan kuralla ilgili olmadığını kabul etmiş, ama bu anlayış yayılmaya devam etmişti. Dil yuvarlamanın önemli bir beceri olmadığı doğru. Aslında bu önemsizlik onu genetik araştırmalar bakımından ilginç bir konu haline getiriyor. Dil yuvarlamak insanların tartıştığı, sürekli denediği bir özellik olmadığı için bu konu araştırılırken onu etkileyen çevresel faktörleri sınırlamak mümkün olabiliyor. On yıllar boyu süren araştırmalar sonucunda neler biliyoruz? Dil yuvarlamada genetik faktör belli bir rol oynuyor olabilir, ama bu kesin çizgilerle belirlenebilen bir durum değil; birçok gen veya gen varyantının rolünden söz edilebilir. Delawere Üniversitesi'nde yapılan bir araştırmada dil yuvarlayamayan 33 öğrenciden her gün bunu denemeleri istenmiş, her ay bir kişi bunu yapmayı başarmıştı. Bu araştırma da, az sayıda insanda gerçekleşse de pratik yapa yapa dil yuvarlamayı öğrenmenin mümkün olduğunu gösteriyor.