İsrail aşı yarışında nasıl dünya lideri oldu, Filistinlilerle aşı paylaşılacak mı?
İsrail, bulaşıcılığı artmış yeni mutasyon nedeniyle yeni sınırlamaları devreye koymuş olsa da aşı yarışında açık ara dünya lideri konumunda bulunuyor.
YouTube paylaşımının sonu, 1 Ocak ayının ilk haftası itibarıyla ülke nüfusunun yüzde 15'inden fazlası aşılandı. Öyle ki genç nüfus bile aşı kuyruklarında sıra beklemeye başladı. İsrail'de aşılama 19 Aralık'ta Pfizer-BioNTech aşısı ile başladı. Ocak ayının ilk haftası itibarıyla 9,3 milyonluk ülkede 1,5 milyondan fazla kişi aşılandı. Aşı yarışında İsrail'in başarısı dört başlıkta sıralanıyor. Erken sipariş, dağıtımın dijital yürütülmesi, arz zincirinin genişletilmesi ve aşıya piyasanın üzerinde ödeme yapılması. Haberin sonu İsrail, Biontech ve Moderna aşıları için, onaylanmadan aylar önce pazarlıkları tamamlamıştı. Detayları açıklanmasa da ilk etapta yaklaşık 4 milyon doz alındığı değerlendirilen BionTech aşısı için de piyasa değerinin üzerinde ödeme yapıldığı biliniyor. İsrail medyasına isminin açıklanmaması karşılığı konuşan bir Sağlık Bakanlığı yetkilisi, aşıya 62 dolar ödendiğini söyledi. ABD, bu aşıyı 19,50 dolara satın aldı. İsrail Maliye Bakanı İsrael Katz, diğer ülkelerle rekabet nedeniyle bu yüksek fiyatın gerekli olduğunu savundu. Kudüs'te bulunan BBC İzleme Servisi'nden Joel Greenberg, bunun yanında İsrail'in küçük bir ülke olmasının ve sağlık sisteminin kitle aşılamasına karşı hazırlıklı olmasının da öneminin altını çiziyor. BBC Türkçe'nin konuştuğu Greenberg, aşının Filisitinlilere verilmesi noktasında da ülke içinde bir tartışma olduğunu söylüyor: "İsrailli yetkililer bir, 'zorunluluk' halinden bahsetmiyor. Ama ellerinde fazla aşı olursa onlara vermekten mutlu olacaklarını söylüyorlar. İsrail elbette Filistin tarafına dünyadan aşı ulaşması noktasında da yardımcı olacaktır. Ama mevcut aşıları verme noktasında resmi bir taahhüt açıklaması bulunmuyor. 'Eğer beni işgal altında tutuyorsan, aşı ihtiyacını karşılamalısın' Greenberg, liberal Haaretz gazetesinde çıkan bir başyazıya atıfla, "İsrail'in uluslararası yasalar karşısında ve etik olarak da Filistinlilere aşı sağlamak zorunda olduğunun yazıldığını" söylüyor. BBC Türkçe'nin konuştuğu Gazze'deki bir kamu sağlığı uzmanı olan Dr. Muhammed abu Rayya da Cenevre Konvansiyonu'na atıf yaparak, Filistinlileri aşılama sorumluluğunun İsrail'de olduğunu savunuyor: "Eğer beni işgal altında tutuyorsan, senin (İsrail), sağlık, gıda, su ve iletişim gibi temel ihtiyaçları karşılamanı gerektirir. Eğer kendini, bölgedeki tüm insanları kontrol eder pozisyona sokuyorsan temel ihtiyaçlarını karşılamalısın. Aşılama şu an ihtiyaç duyulan konu." Filistin'e ilk aşıların şubat ayında Rusya ve Dünya Sağlık Örgütü'nün yoksul ülkeler için başlattığı girişim olan COVAX aracılığı ile gelmesi bekleniyor. Joel Greenberg, Filistinlilerin aşılanmasının, İsrail'de çalışanların olduğu göz önüne alındığında, bu ülke için de bir kamu sağlığı sorunu olduğunu söylüyor.