Konya Ilgın’da şeker fabrikasının özelleştirilmesi sandığı etkiler mi?
Haber ve video: Onur Erem
Konya'dan arabayla bir saat uzaklıktaki Ilgın ilçesindeyim. Buraya gelme amacım, bu kasabanın en büyük geçim kaynağı olan Ilgın Şeker Fabrikası'nın 2 ay önce özelleştirilmesinin seçim sonuçlarını etkileyip etkilemeyeceğini görmek. AKP ve CHP'nin ilçe merkezlerini ziyaret ettikten sonra iftara kadar etrafı dolaşıyorum. Geniş tarlaların arasında büyüyen bu kasabanın merkezinden çıkıp, arabayla beş dakika uzaklıkta, şehirlerarası yolun kenarında yer alan şeker fabrikasını görmeye gidiyorum. 637 milyon TL bedelle satılan fabrikanın binası devasa. 1982'de kurulan fabrikanın ağaçlandırılmış bahçesi de, tarlalar ve çorak tepelerle dolu ilçede bir orman gibi gözüküyor. Konuştuğum Ilgınlılar, fabrikada çalışan işçilerin özelleştirmeye karşı çıktığını, fabrikaya şeker pancarı satan çiftçilerinse satışı desteklediğini söylüyor. İftara bir saat var, o yüzden çiftçiler ve işçilerle görüşmek için iftarın geçmesini bekliyorum. İftarın ardından önce iki işçiyle konuşuyorum. Daha doğrusu biri eski işçi demek daha doğru olur, fabrikanın satıldığı gün tepki olarak emekliye ayrılmış. Adı İbrahim Sezer. 1966'da Ilgın'da doğan Sezer, fabrikanın ilk kurulduğu dönemleri de hatırlıyor. Fabrika açıldıktan iki yıl sonra, 18 yaşında fabrikada çalışmaya başlamış: "Fabrikanın Ilgın'a çok büyük bir katkı sağlayacağının daha çok genç yaştayken bile farkındaydım. "Fabrika Ilgın'ı sosyal anlamda çok değiştirdi. Fabrikada sadece Ilgınlılar çalışmıyordu, Türkiye'nin her yerinden gelen insanlarla kültürümüz değişti. Doğudan, batıdan, Türkiye'nin her kesiminden Ilgın'a geldiler. Doğuludan bir şey kaptım, batılıdan bir şey kaptım. Görüş açım çok değişti. 'Çok iyi giden fabrikayı, yavaş yavaş bitirmeye çalıştılar' İbrahim Sezer, fabrikanın satılması için dış güçlerin baskı yaptığını, devletin bu yüzden yatırım yapmadığını söylüyor, bunun arkasında Cargill gibi şirketlerin ve tatlandırıcı üreten firmaların olduğunu öne sürüyor: "Benim için özel bir şirkete ait bir yerde çalışmaktansa kamuya ait bir yerde çalışmak ayrı bir motivasyondu. Burada çalışırken vatanıma hizmet ettiğimi düşünüyordum. Şeker fabrikası bir vatandır. Bir insan vatanını satabilir mi? Sattılar…33 trilyon kâr eden fabrikayı sattılar. Çok zoruma gitti, inanmazsınız, ağladım. "İşçilerin yüzde 70'inden destek aldık ama yaklaşık 30-40'ından alamadık. Onlar iktidar partisinin baskısından destek vermediler." Son yıllarda aktif olarak CHP'de siyaset yapmaya başlayan Sezer, CHP Ilgın İlçe Sekreteri olmuş. Özelleştirmeye karşı yaptıkları ve CHP'li milletvekillerinin destek verdiği gösteriye yalnızca 50 çiftçinin katılmasını "içler acısı" olarak görüyor: "Çiftçi arkadaşlarımız 'Satılsın, işçi orada yatıyor' diyor. O imajı nasıl kurdular? Hâlâ hayretler içindeyim. "Çiftçiler fabrikaya toprak da sattı, taş da sattı. Bunu engellemek için analiz kurulunca çiftçinin zoruna gitti. Çiftçi beleşten parayı kazanmayı çok istiyordu." 'Fabrika bizim gururumuz, geçim kaynağımız' Konuştuğum diğer işçi ise Zafer Öker. 1973 doğumlu, Ilgın'da büyümüş, 20 yıllık bir işçi. "Ilgın Şeker Fabrikası bizim gurur kaynağımız, geçim kaynağımız" diyor ve sadece Ilgın'ın değil, çevre ilçelerin de bu fabrikadan faydalandığını anlatıyor: "22 yıl önce fabrika kantarında başladım. "Fabrikada sürekli emekli veriyoruz, yeni eleman alımı yok. 1982'de 2 bin 500 işçiyle başladı fakat şu anda mevcuda maktığımız zaman bu 300-350'ye kadar düştü. Kampanya dönemlerinde 600-700 civarında taşeron alınıyor 3-4 aya mahsus. "İşçi eksiği var. Biz bu eksikliklere rağmen üretimi devam ettiriyoruz. Üç kişinin yapacağı işi tek başımıza yapıyoruz. "Fabrika bize ekonomik özgürlüğümüzü verdi, sosyal hayatın içine girmemizi sağladı. "Özelleştirme söylentileri hep vardı. Biz 2006-7 gibi satıldık. Aradan 1-2 ay geçti, şu anki cumhurbaşkanımız bu satışları onaylamadı. Satışlara izin veren de, onaylamayan da cumhurbaşkanımız oldu. "Şeker fabrikası yalnızca bir fabrika değil. Aynı zamanda pancarın posasından küspe oluyor, hayvancılığa ucuz yem sağlıyor. "Fabrikada çalışan 150 daimi işçi varsa bunun 110'unun emekliliği dolu, geri kalan 30-40 tane benim gibi emekliliğini doldurmayan arkadaş var. Benim için de önemli değil, 5-6 yıl pazarda limonumuzu satıp geçiniriz, idare ederiz. Ama memleket kaybediyor, bir değerimiz gidiyor, tüten bacamız gidiyor. Buna çok üzülüyoruz." 'Yokluklara rağmen Türkiye'de birinci oldu bu fabrika' Zafer Öker, şeker fabrikası işçiliğinin bir okulunun olmadığını, fabrikada 2-3 yılda öğrenildiğini anlatıyor. Fabrikanın özelleştirilmesinden sonra asgari ücretle işçiler alınacağını, tecrübeli işçilerin 2-3 yılda işleri öğrettikten sonra emekli edileceğini düşünüyor. İşçi ücretlerinin 3.500-4.000 TL seviyelerinden asgari ücrete inmesinin kasabadaki esnafı da etkileyeceğini, Ilgın'ın yoksullaşacağını düşünüyor. Buna örnek olarak da Seydişehir'deki alüminyum fabrikasının özelleştirilmesinin ardından kasabada işleri bozulan esnafı gösteriyor. "İşçi yok, ödenek yok, yatırım yok. Cıvata istiyoruz mesela, cıvata yok. Bu yokluklara rağmen Türkiye'de birinci oldu bu fabrika. Ilgın'da özelleştirmeye karşı çıkanların bir çekincesi de satın alan şirketin fabrikayı kapatma ihtimali. Şirket işletmeye devam edeceğini söylese de, istediği zaman kapatabilme hakkına sahip olması insanları huzursuz ediyor. İki işçi de, satış nedeniyle Ilgın'da AKP'ye desteğin azaldığını düşünüyor. Ilgın 55 bin nüfuslu bir ilçe. Burada 20 binden fazla çiftçi olduğu tahmin ediliyor. En çok ekilen ürünler şeker pancarı, buğday, haşhaş, nohut, mısır, yonca ve ayçiçeği. 'Yaklaşık olarak 4 yıldır kârdan zarar ediyoruz' Ilgın Şeker Fabrikası yılda 1 milyon 200 bin ton şeker pancarı işliyor. Fabrikaya pancar satan çiftçilerden biriyle, 42 yaşındaki Mevlüt Zengin'le konuşuyorum. Fabrikanın açılmasının ardından pancar ekiminin de çiftçilerin işinin de arttığını söylüyor: "Özelleştirme söylentisi ilk çıktığında istemiyorduk. Bir tabir vardır 'Sırtını devlete daya' diye, devletle alışveriş yaptığımız için garantimiz var. "Fakat özelleştirme söz konusu olduktan sonra bir takım değişiklikler oldu fabrikada, özellikle şeker oranında. Biz burada yaklaşık olarak 4 yıldır kârdan zarar ediyoruz. "Burada zaten fabrikanın neredeyse tamamı özel. Boşaltması, kantarları, çuvallama, küspesi özel. Zaten fabrika doğru düzgün çalışmıyor. Burada mağduriyeti çiftçi yaşıyor. Fabrika kâr ediyor (diyorlar) fabrika kâr etmiyor, çiftçi zarar ediyor. Nasıl zarar ediyor? Merkez çiftçisi olarak nakliye almayız. Özel firmalarda kilometre bazına nakliye verilir. Defalarca dile getirdik biz çiftçiler olarak. Yunak'tan gelen de aynı işi yapıyor, biz de aynı işi yapıyoruz. Adamlar 45 kilometreden geliyor, biz de 12 kilometreden gidiyoruz buradan. Bize de verilsin nakliye." 'Özelleştirme çiftçilerin oy tercihini etkilemez' Zengin, özelleştirmenin ardından eleştirdiği konuların düzeleceğine inanıyor. Özelleştirmeye karşı çıkanların sayısının da bu yüzden az kaldığını söylüyor: "Fabrikada özelleştirmeye karşı toplantı yapıldı, sadece sendikacılar vardı, çiftçi yoktu. Sayılır çiftçi vardı, o da orada çalışan arkadaşların hatırına binaen. "Özelleştirme çiftçilerin oy tercihini etkilemez. Herkes vereceği yere verir. Önceki neyse şimdi de o olur. "Ben devletin fabrikası özelleştirilsin istemem. Ama böyle olacağına özelleştirilsin diyoruz." Özelleştirmeyi destekleyen bir diğer çiftçi Utku Ocak. 1980 doğumlu, 20 yıldır da çiftçilik yapıyor. 4-5 yıldır şeker pancarından kazandığı paranın karşılığını alamamaktan şikayetçi: "Bizimki kumbara hesabı. Bir lira bir lira atarız parayı, pancar parasında o attığımız masraflar elimize geldiği için onu kazanıyor gibi görürüz. Yine şükür, pancar olmazsa olmazlarımızdan. "Devlet sağlam her konuda, parasını zamanında öder. Pancarı ekmeden kaç para alacağını bilirsin seneye. "En azından şöyle bir beklentimiz var özelde: Haklı, adaletli bir ölçüm yapabilir. Numune alımında düzgün alır numuneyi. Örneğin pancarın kuyruk kısmı geldi mi şeker oranı düşük geliyor. Pancarı bütün olarak ölçebilir. "Devletin malı devlette kalsa daha iyi olur ama bu şekilde kalırsa kalmasın diyorum." 'Ilgın'ın yüzde 90'ı çiftçi' Utku Ocak, Ilgın merkez çiftçisinde özelleştirmeye desteğin en az yüzde 90 olduğunu söylüyor. İşçilerin maaşları ve sayılarının azalmasının ise Ilgın'ı etkilemeyeceğini düşünüyor. Nedeni, fabrikadaki daimi işçi sayısının yüzün biraz üzerinde olması, geri kalan yüzlerce iş gücünün üretim yapıldığı dönemlerde gelen işçilerden oluşması. Özelleştirmenin Ilgın'da seçimi etkileyip etkilemeyeceğini soruyorum, Ilgın'da AKP'nin oyunun yüzde 10-20 arası azalacağını, bu oyların özelleştirmeye karşı çıkan partilere kayacağını söylüyor ve ekliyor: "Ama çoğunluğu etkileyeceğini zannetmiyorum. Ilgın'ın yüzde 90'ı çiftçi zaten. Memur kesim az burada." İki çiftçi de, fabrika devletteyken şikayetlerini ilettiklerini ama taleplerinin kabul görmediğini söylüyor. İkisi de, içerde bir kişilik işi dört işçinin yaptığını düşünüyor. İşçiler ise üç kişilik işi tek başına yaptıklarını savunuyorlar. Sohbetimiz bittikten sonra birlikte son bir çay içiyoruz. O sırada işçiler ve çiftçiler kendi aralarında tartışmaya devam ediyor. İşçiler çiftçileri bir kişilik işi dört kişinin değil, üç kişilik işi bir kişinin yaptığına; çiftçiler ise işçileri para kazanamadıklarına ikna etmeye çalışıyor. Bir diğer işçi, esnafın bir kısmının özelleştirmeyi destekleme nedeni olarak işçilerin Ilgın'dan değil Konya'dan alışveriş yapmasını gösterdiğini söylüyor ve ekliyor: "Tabii ki Konya'dan alışveriş yaparım. Orada 10 lira olan malı bana 40 liraya sattıkları gibi bazıları Ilgın'da işçilere, halkın geri kalanına sattıklarından daha pahalıya mal satıyor. Nedenini sorduğunda 'Sen işçisin, maaşın iyi' diyor." Gece 1'e doğru Konya'ya dönmek üzere ayağa kalkarken, iki tarafın da birbirine "Birkaç yıla haklı olduğumuzu görürsün" dediğini duyuyorum.