Ömer El Beşir neden Sudan geneline yayılan bir halk ayaklanmasıyla karşı karşıya kaldı?
Sudan'da binlerce hükümet karşıtı gösterici başkent Hartum'da ordu karargâhı önünde ikinci gecelerini geçirdi.
Devlet Başkanı Ömer El Beşir'in istifasını isteyen göstericiler, silahlı kuvvetlerin devreye girmesi talebinde bulunuyor. Ülkede El Beşir karşıtı gösteriler Aralık 2018'den bu yana devam ediyor. Ancak son iki günde protestolara katılımın arttığı ifade ediliyor. Devlet Başkanı Ömer El Beşir, istifa çağrılarına yanıt vermeyeceğini ifade ederek, protestocuların tepkilerini seçimlerde göstermesi gerektiğini söylemişti. Başkent Hartum'da polis ordu karargâhı önünde toplanan göstericilere biber gazı ve tazyikli suyla müdahale etti. Haberin sonu Bazı görgü tanıkları ordu karargâhındaki askerlerin göstericilere yardım ettiğini, güvenlik güçlerinin ise bölgeden ayrıldığını ifade ediyor. Bazı göstericilerin Deniz Kuvvetleri Komutanlığı binasına sığındığı da belirtiliyor. Sudan ordusu ülkede yaşanan siyasi gelişmelere yönelik resmi bir müdahalede bulunmuş değil. Son gösteriler, eski Devlet Başkanı Cafer Nimeiri'nin askeri darbeyle devrilmesinin 34'üncü yıldönümüne denk geliyor. Sudan'daki hükümet karşıtı gösteriler nasıl başladı, hükümetin tepkisi ne oldu? Protestoları ne tetikledi? Aralık 2018'de Sudan'ın kuzeydoğusundaki Atbara kentindeki ekmek ve benzin zamlarına tepki, ilk gösterilerin başlamasına neden olmuştu. Atbara'daki eylemler bir somun ekmeğin fiyatının bir Sudan poundundan (11 kuruş) üç pounda (33 kuruş) çıkması yüzünden 19 Aralık'ta başladı. Sudan'ın ekonomisi, ülkenin petrol üretiminin yüzde 75'inin gerçekleştiği Güney Sudan'ın 2011'de bağımsızlığını ilan etmesinin ardından toparlanmakta zorlandı. Ekmek fiyatlarının artmasına devletin sübvansiyonları kaldırması ve buğday ithalatını durdurması yol açtı. Sübvansiyonları sonlandırmak, IMF'nin ülke ekonomisini reforme etmek için verdiği tavsiyeler arasındaydı. Sudan poundu bir yılda değerinin yaklaşık yüzde 90'ını kaybederken, ülke Kasım itibarıyla yüzde 70'e varan enflasyon oranıyla karşı karşıya kaldı. Protestocular yolsuzluğun ülkede yönetim sisteminin bir parçası olduğunu ve ülke kaynaklarının kötü idare edildiğini savunarak öfkelerini dışa vurdu. Sokaklarda El Beşir iktidarının sonlanması için sloganlar atıldı. Ömer El Beşir, Uluslararası Ceza Mahkemesi savcılığı tarafından üç soykırım, beş insanlığa karşı suç, iki savaş suçu işlemekle suçlanıyor. Hangi kentlere yayıldı? Protestoların başladığı Atbara kenti hükümet karşıtı protestoların beşiği olarak biliniyor ve demiryollarının kesişim noktasında bulunuyor. Eylemler bu kentten Kızıl Deniz'deki Port Sudan'a, doğudaki El Gadarif'ten güneydeki Beyaz Nil'e, ülkenin orta kesimlerindeki Kuzey Kordofan'dan başkent Hartum'a kadar hızla yayıldı. Protestocular Atbara'da ve bazı diğer kentlerde iktidar partisine ve hükümete ait binaları ateşe verdi. Hükümetin tepkisi ne oldu? Hükümet barışçıl protestoları şiddete yönlendiren sabotajcılar olduğunu öne sürdü ve onları suçladı. Parti binalarının yakılmasının arkasında Darfur'daki silahlı isyancıların olduğunu savundu. 22 Aralık'ta yetkililer muhalif bir koalisyondan 14 lideri gözaltına aldı, ülkedeki tüm okul ve üniversiteleri kapattı. Aynı gün hükümet bir "sabotaj hücresi" olarak adlandırdığı insanları da gözaltına aldı. Ülkedeki iki özel gazete El Tayyar ve El Ceride'nin yayımlanmasını durdurduğu da bölgeden gelen haberler arasında. Hükümet ayrıca protestoların örgütlenmesini engellemek için sosyal medyaya erişimi yasaklamakla suçlanıyor. 22 Aralık'ta ise ordunun sokağa çıkarak stratejik kamu kurumlarını koruyacağını, polislerin tümünün de protestoculara karşı görevlendirileceği açıklandı. Vatandaşlarının ülkeyi terk etmesi için çağrı yapan Kuveyt'in büyükelçisi Dışişleri Bakanlığı'na çağrıldı. Muhalefet ne tepki verdi? Ülkedeki muhalefet partileri ve silahlı isyancılar kitlesel protestoları destekledi ve yaşananları 'Devlet Başkanı Ömer El Beşir'in yıllardır ülkeyi kötü yönetmesine verilen doğal bir tepki' olarak niteledi. 22 Aralık'ta muhalefette bulunan Ulusal Ümmet Partisi'nin lideri Sadık el Mehdi, hükümeti "halka karşı kaybedeceği bir savaşa girmektense" barışçıl yollarla iktidarı devretmeye davet etti. 19 Aralık'ta kendi isteğiyle gittiği sürgünden döndükten sonra ilk basın toplantısını düzenleyen Mehdi, protestolarda 22'den fazla kişinin yaşamını yitirdiğini öne sürdü. Öte yandan ülkedeki muhalefet bölünmüş bir halde. Bazı gözlemciler protestocuların hükümete güvenmediği gibi ana akım muhalefet partilerine de güvenmediğini söylüyor. Bu protestolar El Beşir'i devirebilir mi? Ordunun 23 Aralık'ta El Beşir'i desteklediğini belirten bir bildiri yayınlamasının ardından ordunun protestocuların yanında yer alıp El Beşir'den iktidarı bırakmasını isteme ihtimali sıfıra yakın. Tecrübeli lider 30 yıla yaklaşan iktidarı boyunca yalnızca kolluk kuvvetlerinin sadakatine güvenerek halk hareketlerini ve silahlı isyanları bastırmayı başardı. Hükümet bazı zengin Körfez ülkelerinden de destek aldı. Katar Emiri Şeyh Temim El Beşir'i telefonla arayarak ekonomik krizdeki ülkeye destek sözü verdi. Bahreyn de dayanışma gösterdiklerini açıkladı. Öte yandan, önceki protestoların aksine bu protesto dalgası yaygın ve spontane bir halde sürüyor.