Gazze: Askeri açıdan kazanan var mı?
Varılan kırılgan ateşkes belki bir süre tutar, belki de tutmaz ama bu iş bitmiş değil.
Filistinlilerin yaşam koşullarında hiç bir değişiklik olmadıkça, tarihin bu kanlı sayfası önümüzdeki aylar ya da yıllar içinde yeniden tekrarlanabilir. Kazananı olmayan bir durum bu. Öldürülen Filistinli sivillerin sayısının bu kadar yüksek oluşu dünyanın dört bir yanında tepkiyle karşılandı, kınandı. İsrail Hamas'ın cephanelerini yerleşim alanlarına depoladığını söyleyerek kendisini savunuyor. Ama bu kadar nüfus yoğunluğu kabarık bir yerde yerleşim yerini bombalamanın sonucu belli. Birleşmiş Milletler'e ait bir çok binanın vurulması ve ikibine yaklaşan sivil can kaybı İsrail'in saldırı yönteminin sorgulanmasına yol açtı. Ama sırf askeri açıdan bakıldığında, bu kadar ağır bedelli bu dört hafta, Hamas ve İsrail için ne anlama geldi? Hamas 2008'den öğrenmiş Hamas ve diğer Filistinli grupların İsrail güçleriyle daha önceki çatışmalarından çok şey öğrendikleri açıktı. Savaşçıları iyi eğitimli ve hazırlıklıydı. Kullandıkları geleneksel uzun menzilli roketler ise İsrail'in Demir Kubbe füzesavar kalkanı engeline takıldığından hedefledikleri kadar başarılı olmadı. Buna karşılık İsrail'de Demir Kubbe'nin başarısını sorgulayanlar da var. Kimi savunma uzmanları da yerel olarak imal edilen Hamas roketlerinin aslında etkili olmayabileceğini düşünüyor. Filistinli savaşçıların füzelerin ağırlığını azaltarak menzilini artırmak amacıyla başlıktaki patlayıcının bir kısmını boşalttığı yolunda haberler de var. Sebep ne olursa olsun, Filistin roketleri İsrail'de çok az sayıda sivil can kaybına yol açtı. Roketlerin en büyük etkisinin bazı bölgelerde alarm nedeniyle halkın sığınaklara koşmasına yol açtığı için, günlük yaşamı önemli ölçüde aksatmak olduğu söylenebilir. Hamas'ın cephanesi eridi Hamas İsrail uçakları ve topçusunun saldırılarına rağmen haftalar boyunca hemen hemen kesintisiz roket atışı yapabildi. İsrail kaynakları bu süre içinde Gazze'den 3 bin 300 roket atıldığını, 3 bin civarında roketin yapılan saldırılarda imha edildiğini, ve Gazze'de halen 3 bin kadar füze daha kaldığını öne sürüyorlar. Roket ateşini sürdürebilmiş olmak Hamas açısından askeri bir başarı sayılabilir ama Mısır hükümetinin düşmanca tutumu ve Gazze'de roket üretimi yapılan yerlerin çoğunun da imha olduğu gözönüne alınırsa stoklarını yenilemekte sorun yaşayacağı söylenebilir. Hamas'ın elindeki önemli bir araç da İsrail'e sızmayı sağlayan tünellerdi. İsrail kara saldırısını Temmuz ortasında kendi topraklarında, tünelden çıkan bir grup Filistinli savaşçı gördüğünü söyleyerek başlatmıştı. İsrail'in başlatma gerekçesi Daha sonra hedef konusundaki açıklamalarını değiştirmekle beraber, bir aşamada harekatın ana amacının, bu tünelleri mümkün olduğunca ortadan kaldırmak olduğunu ilan etmişti. Fakat İsrailliler kısa süre içinde tünellerin Hamas tarafından sadece İsrail'e sızmak amacıyla açılmadığını, aynı zamanda Gazze savunmasının ayrılmaz bir parçası olarak düşünüldüğünü kavrayana kadar ağır bir bedel ödediler. Görece küçük ve üzeri yerleşim alanı olan bir alana örülmüş olan bu tünellerle Hamas kelimenin gerçek anlamıyla stratejik bir "derinlik" hedeflemiş, bir çok giriş-çıkışlı, karmaşık bir yeraltı koridorları bütünü oluşturmuştu. İsrail kara harekatını başlattığında bu tüneller üç boyutlu bir çatışma alanı yarattı. İsrail ordusu en çok bü tünellerin engeliyle karşılaştı. 'İsrail tünellerin önemini kavrayamadı' Aslında tüneller sürpriz olmamıştı. Hatta bazılarının yerleri İsrail istihbaratı tarafından önceden saptanmış ve hızla bulunmuştu. İsrail ordusunun sorunu tünel ağının daha kapsamlı anlamını kavrayamamak oldu. Kayıplarının çoğunu Filistinli savaşçıların yer altından belirip sonra yeniden aynı hızla kayboluverdikleri şiddetli sokak çatışmaları sırasında verdi. Hamas açık ki, İsrail'in bundan önce Gazze'ye yaptığı büyük saldırıdan (2008) gereken askeri dersleri çıkarmıştı. Oysa İsrail aynı tür bir saldırıyı aynı hızla ve yine çok az bir kayıpla yapabileceğini düşünmüşe benziyor. 64 askerin ölümü, İsrail ordusu açısından çok büyük bir kayıp ve bu, kuşkusuz İsrail içinde sorular sorulmasına ve eleştirilere yol açacaktır. Ama yüksek kayıplara rağmen İsrail kamuoyunun çoğunluğu Gazze operasyonunu destekledi. Asimetri Gazze ve benzeri olaylar sık sık güç bakımından birbiriyle hiç bir şekilde eşit güce ya da donanıma sahip olmayan çok farklı koşullardaki tarafları karşı karşıya getirdiği için "asimetrik" diye tanımlanır. Ama bu olayda hedefler açısından da çok temel bir asimetri söz konusuydu. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu açısından amaçlar esasen taktikseldi. "Huzuru sağlamak" ve tünelleri mümkün olduğunca etkisiz hale getirmek diye özetlenebilir. Bir kısım İsrailli yorumcu Netanyahu'yu gerçek bir stratejik vizyona sahip olmamak ve Hamas liderlerine yeterince sert bir mesaj vermemiş olmakla eleştirdi. ABD ve müttefiklerinin Irak ve Afganistan'da öğrendikleri gibi İsrail de asimetrik bir çatışmada çok üstün bir güce sahip olmanın dezavantajlarını öğreniyor. Rakibinin askeri yapılanması kaçınılmaz olarak sivil alanlarla içiçe ve İsrail'in uluslararası itibarı sorgulanıyor. Hamas'ın aldığı risk Hamas ise yıllarını verdiği askeri birikimi roketleri ve tünellerini daha stratejik bir hedef için feda etmiş görünüyor: Gazze'nin sürekli abluka altında oluş halini değiştirmek. Gerçekten böyleyse, bu riskli bir strateji çünkü İsrail'in yol açtığı ölüm ve yıkımın Gazze'nin koşullarında önemli bir değişim getireceğinin hiç bir garantisi yok. Gazze'deki felaketle ilgili bir şeyler yapmak barışı sağlamak konusunda istekli görünen pek az bölgesel aktör var. Ayrıca Suriye ve Irak'taki gelişmelerle birlikte, bölgeyle ilgili genel bir bıkkınlıktan da söz etmek mümkün.