5 soruda Türkiye'nin Afrin'e yönelik Zeytin Dalı Harekatı
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın verdiği bir haftalık sürenin dolmasının hemen ardından Afrin'e yönelik operasyonu 20 Ocak 2018 Cumartesi günü TSİ 17.00 itibariyle başlattı.
TSK ve desteklediği Özgür Suriye Ordusu'nun (ÖSO) sürdürdüğü operasyona Zeytin Dalı Harekatı adı verildi. Afrin'de çok sayıda zeytin ağacının bulunmasından dolayı bu ismin verilmiş olabileceği belirtiliyor. İlk etapta havadan başlayan bombardımanın ardından harekat, 21 Ocak Pazar günü sabah saatlerinde de kara birliklerinin Suriye'ye girmesiyle devam ediyor. Zeytin Dalı Harekatı hakkında şu ana kadar açıklanan detayları topladık: Harekat hangi aşamada bulunuyor? TSK ve ÖSO'ya bağlı birlikler, doğu, kuzey ve batı yönlerinden Afrin'e girdi. Haberin sonu İlk cepheyi Kilis'te bulunan Gülbaba köyünden Suriye'ye giren TSK ve ÖSO birlikte açtı. İkinci cephe de Afrin'in doğusunda bulunan Azez'den açıldı. Batıdan Hatay üzerinden Suriye'ye giren ÖSO birliklerine de top atışları ve hava harekatıyla destek veriliyor. TSK'nın açıklamalarına göre, şu ana kadar TSK ve ÖSO, beş beldede, 14'ü köy olmak üzere 19 noktada kontrolü ele geçirdi. Son olarak Azez'den giren birliklerin daha önce de kısa bir süreliğine ele geçirip tekrar kaybettiği Burseya Dağı alındı. Hava karadan yapılan bombardımanlarda ise toplamda 450 hedefin vurulduğu ve "600'e yakın teröristin etkisi hale getirildiği" açıklandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Pazar günü Amasya'da yaptığı konuşmada, Zeytin Dalı Harekatı'nda yedi askerin yaşamını yitirdiğini ve 13 ÖSO mensubunun öldüğünü söyledi. Türkiye, operasyon sırasında sivillerin zarar görmemesi için "her türlü dikkat ve hassasiyetin gösterildiğini" ifade ediyor. Ancak, aralarında Birleşmiş Milletler (BM) ve BM Çocuklara Yardım Fonu'nun (UNICEF) da bulunduğu kurumlara ait açıklamalarda ve Afrin'deki haber kaynaklarından edinilen bilgilerde, harekâtta bugüne kadar çok sayıda sivilin yaşamını yitirdiği belirtiliyor. İngiltere merkezli, muhaliflere yakın Suriye İnsan Hakları İçin Gözlemevi (SOHR), Pazar günü yaptığı açıklamada çatışmalar sırasında 51 sivilin öldüğünü söyledi. UNICEF de en az 11 çocuğun yaşamını yitirdiğini duyurdu. Türkiye ise bu açıklamaların doğru olmadığını söylüyor ve bunları "Kürt grupların propagandası" olarak nitelendiriyor. Harekat kime karşı yapılıyor, Afrin kimin kontrolünde? Operasyonun hedefinde Suriye'nin kuzeyindeki Kürt Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve onun silahlı kanadı Halk Savunma Birlikleri (YPG) var. Suriye'de Kürt nüfusun en yoğun olduğu yerlerden biri olan Afrin, 2012 yazında ordunun geri çekilmesi sonrası PYD'nin denetimine geçmişti. PYD'nin silahlı kanadı YPG, Suriye'nin kuzeyinde ABD'nin IŞİD ile mücadelesinde sahadaki en önemli ortakları arasında yer alıyor. Türkiye ise PYD'yi ve YPG'yi PKK'nın bir kolu olarak görüyor ve "terör örgütü" olarak tanımlıyor. Kürtlerin "kanton" olarak ilan ettiği 2014 yılından bu yana Afrin de Suriye'nin kuzeyinde kurulan özerk yönetimin parçalarından birini oluşturuyor. Ancak, Afrin'in özerk yönetim ilan edilen diğer bölgelerle fiziki bir bağı bulunmuyor. Türkiye'nin 2016 yılında düzenlediği Fırat Kalkanı Harekatı, sadece sınırın Suriye tarafındaki Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) varlığını sonlandırmakla kalmamış, aynı zamanda iki özerk Kürt bölgesi Afrin ve Kobani arasında bir tampon bölge oluşturarak, Kürtlerin Suriye'de Türkiye sınırı boyunca uzanan bir koridor oluşturmasını engellemişti. Şu anda Fırat Nehri'nin batısında Azez'den Cerablus'a dek uzanan ve Kürt özerk bölgeler arasında tampon bölge oluşturan alan, TSK'nın korumasında ve muhaliflerin oluşturduğu ÖSO denetiminde bulunuyor. TSK, Zeytin Dalı Harekatı ile ilgili yaptığı ilk açıklamada operasyonun hedefini, "Suriye'nin kuzeybatısında Afrin bölgesinde, PKK/KCK/PYD-YPG ve DEAŞ'a (IŞİD) mensup teröristleri etkisiz hale getirmek" olarak açıkladı. Ancak, Afrin'de IŞİD'in varlığının olmadığı biliniyor. Bununla birlikte Türkiye, Rakka'dan bazı IŞİD'lilerin Afrin'e götürüldüğünü öne sürüyor. Operasyon ne zaman ve neden başladı? Türkiye, Afrin'i PKK ile mücadelesinin en önemli unsurlarından biri olarak görüyor. Afrin'e yönelik bir harekat zaman zaman gündeme gelse de bu son operasyonla ilgili en ciddi sinyaller, 13 Ocak tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından verildi. Erdoğan, 13 Ocak Cumartesi günü Adalet ve Kalkınma Partisi'nin Elazığ'daki İl Kongresi'nde yaptığı konuşmada, "Afrin'de "teröristler teslim olmazsa orayı başlarını yıkacağız. Münbiç'te bize verilen sözler yerine getirilmezse kendi göbeğimizi keseceğiz. Bir haftaya kalmaz ne yapacağımızı görecekler" demişti. Bu sözlerin ardından TSK, hafta boyunca Suriye sınır bölgesine askeri sevkiyat yaptı ve takviye birlikler gönderdi. TSK'nın 20 ve 21 Ocak günlerinde de "Afrin'den gelen taciz ateşlerine karşılık verdiği" ve top atışı yaptığı açıklandı. Bu gelişmelerin ardından, 20 Ocak Cumartesi günü TSİ 17.00 itibariyle Afrin'e hava harekatı başladı. Genelkurmay Başkanlığı, yaptığı açıklamada, operasyona "Zeytin Dalı Harekatı" adı verildiğini bildirdi. Harekatın amacı, "hudutlarımızda ve bölgede güvenlik ve istikrarı sağlamak maksadıyla, Suriye'nin kuzeybatısında Afrin bölgesinde, PKK/KCK/PYD-YPG ve DEAŞ'a (Irak Şam İslam Devleti - IŞİD) mensup teröristleri etkisiz hale getirmek ve dost ve kardeş bölge halkını bunların baskı ve zulmünden kurtarmak" olarak tanımlandı. Operasyonun ilk gününü Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar, komuta merkezinden bizzat yönetti. İkinci gün Akar, Hatay'daki birlikleri ziyaret etti. Daha sonra harekatın altıncı gününde Erdoğan, Akar, Savunma Bakanı Nurettin Canikli ve Başbakan Yardımcısı Bekir Bozdağ, Hatay'daki komuta merkezini ziyaret ederek, operasyonla ilgili bilgi aldı. Operasyonun ilk günü hava bombardımanıyla eşzamanlı olarak ÖSO de doğudan girerek, Afrin'e doğru ilerlemeye başladı. İkinci gün ise TSİ 11.05'te Kilis'te bulunan Gülbaba'dan kara birlikleri Suriye'ye girdi. Yapılan açıklamada, TSK ile ÖSO'nun Afrin içinde ilerlemeye başladığı belirtildi. Harekatın üçüncü gününde ise kara operasyonu kapsamında ikinci cephe de açıldı. AA, TSK'nın Afrin'in doğusundaki Azez'den de girmeye başladığını duyurdu. Türkiye, uluslararası hukuktan doğan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde operasyonu düzenlediğini savunuyor. YPG ise Türkiye'yi sivilleri hedef almakla suçluyor. Operasyon ne kadar ve nasıl sürecek? Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hatay'da harekatın komuta merkezini ziyareti sırasında "netice alınana kadar" operasyonun devam edeceğini söyledi. Erdoğan ayrıca Afrin'den sonra hedefin Suriye'nin kuzeydoğusunda çoğunluğunu Kürtlerin oluşturduğu grupların kontrolü altında bulunan Menbiç olduğunu ifade ediyor. Başbakan Binali Yıldırım, ikinci günün sabahında medya temsilcileriyle bir araya gelerek, operasyonla ilgili ayrıntıları açıkladı. Yıldırım, Afrin'de sadece PYD değil, "50 konvoyluk araçlarla Rakka'dan gelen DEAŞ'lı teröristlerin" de olduğunu ve son dönemde Türkiye'ye yönelik 700'ün üzerinde taciz olduğunu belirtti. Yıldırım, 400- 450 bin dolayında nüfusun yaşadığı Afrin'de "8-10 bin teröristin bulunduğunun tahmin edildiğini" ifade etti. Başbakan ayrıca, harekatın dört safha halinde yapılacağını ve sınırdan 30 kilometre derinlikte bir güvenli alan oluşturulacağını söyledi. HDP'lilerin il binası dışında açıklama yapmasına izin verilmedi Türkiye'de harekatla ilgili kim, ne dedi? Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) harekata destek veren açıklamalar yaparken, bir diğer muhalefet partisi Halkların Demokratik Partisi (HDP) ise karşı çıktı. Başbakan Yıldırım da harekatın başlamasının ardından hem CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu hem de MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'ye konuyla ilgili bilgi verdi. CHP Sözcüsü Bülent Tezcan, harekata desteklerinin tam olduğunu belirtti. Tezcan, Zeytin Dalı Harekatı'nı atılması gereken bir adım ve doğru bir harekat olarak tanımladı. MHP lideri Bahçeli de "ABD'nin operasyonel ortağının kökü kazınmalıdır. Ya Afrin yıkılsın ya da teröristler yakılsın" dedi. HDP Sözcüsü Ayhan Bilgen, atılan bombaların sadece dağlara değil, "halkların ortak gelecek kurmasına da" yönelik olduğunu söyledi. Bilgen, "Ortadoğu'da bir dünya savaşı kotarılmaya çalışılıyorken, Türkiye'yi yönetenlerin bu kadar gerçeklikten uzak yaklaşımları sadece ateşi büyütmekle kalmayacak, Türkiye toplumunun ortak yaşama iradesini de bombalanacaktır" dedi. Türkiye, harekatta sivil kayıp olmadığını söylüyor ancak uluslararası örgütler ve Afrin'deki kaynaklar onlarca sivilin hayatını kaybettiğini bildiriyor Dünyadan harekata nasıl tepkiler geldi? Türkiye'nin Afrin operasyonu dünyanın da en önemli gündem maddeleri arasına girdi. ABD, Türkiye'nin askeri oeprasyonun kapsamı ve süresinin sınırlı olmadı gerektiğini belirterek, sivil kayıpların önlenmesi için itidalli davranması çağrısı yaptı. Rusya Savunma Bakanlığı, askerlerinin can güvenliğini sağlamak adına Afrin'de bulunan gözlem birliklerini Tel Rıfat bölgesine kaydırdıklarını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı da operasyonu kaygıyla izlediklerini belirterek, taraflara itidal çağrısı yaptı. İran, operasyonun hemen sonlandırılmasını istedi. Türkiye, operasyonla ilgili olarak Suriye'yi Rusya üzerinden bilgilendirdiğini açıkladı. Ancak Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, operasyonu "vahşi saldırganlık" olarak nitelendirdi. Suriye Devlet Başkanlığı'nın resmi Twitter hesabından da paylaşılan mesajda Esad, "Türkiye'nin Afrin'e yönelik bu vahşi saldırganlığı, Türk rejiminin Suriye krizinin birinci gününden bu yana sürdürdüğü, terörizmi desteklemeye dayanan politikasından ayrı düşünülemez" dedi. Fransa da Türkiye'ye operasyonu durdurma çağrısı yaptı ve BM Güvenlik Konseyi'ni "insani duruma yönelik ciddi riskleri" değerlendirmek üzere acil toplantıya davet etti.