2012'de dünya gündemi
Kimilerine göre yeryüzündeki son yılımız; kimilerine göre de uluslararası siyasette çekişmelerin, ekonomik krizlerin ve çatışmaların yılıydı 2012.
Şeref İşler BBC Türkçe Bu yıl içinde Fransa, ABD, Çin, Küba ve Yunanistan liderlik mücadelesi yaşarken, bambaşka türden yarışlar dünyayı Olimpiyatlara kenetledi. İşte, 2012 senesinde dünyada öne çıkan olaylardan bir kesit: Ocak 13 Ocak gecesi tıklayın Costa Concordia adlı yolcu gemisi İtalya'nın Giglio adası kıyısında karaya oturup kısmen battı. Geminin kaptanı Francesco Schettino'nun, kazaya sebebiyet verme ve 32 yolcunun ölümüne neden olma suçlamalarından yargılanmasına devam ediliyor. 14 Ocak'ta Kıbrıs Türk yönetiminin ilk Cumhurbaşkanı tıklayın Rauf Denktaş 88 yaşında vefat etti. Cenaze töreninde konuşan Kuzey Kıbrıs Yönetimi lideri Derviş Eroğlu, Denktaş için "O bir kahramandı. İngiliz'in adamlığını, avukatlığını değil; Kıbrıs Türk halkının mücahitliğini seçti" dedi. Denktaş, tıklayın 2005 ve tıklayın 1974 yıllarında BBC Türkçe'ye konuşmuştu. 23 Ocak'ta Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları, nükleer programı nedeniyle İran'a tıklayın petrol ambargosu uygulanmasında uzlaştı. Avrupa Birliği'nin, petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 20'sini karşılayan İran ise ambargoyu haksız olarak niteledi ve yaptırımların İran'ı yolundan döndüremeyeceğini duyurdu. Şubat Arap Yarımadası'nın en yoksul ülkesi Yemen'de, hükümet karşıtı gösterilerin ardından 33 yıldır yürüttüğü cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılmayı kabul eden Ali Abdullah Salih'in yerine yeni bir cumhurbaşkanının seçilmesi için tıklayın halk sandık başına gitti. Tek aday, Salih'in yardımcısı Abdurabbu Mansur Hadi, cumhurbaşkanı seçildi. Yılın en çok konuşulan ülkelerinden biri olan Yunanistan, Şubat ayında Avrupa Birliği, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Avrupa Merkez Bankası'ndan 130 milyar euroluk ikinci bir tıklayın kurtarma paketi aldı. Bu ek yardım karşılığında dayatılan yeni kemer sıkma önlemlerini Yunan Parlamentosu'nun onaylaması, büyük protestoları ateşledi. İran, Avrupa Birliği'nin nükleer programı nedeniyle petrol ambargosu uygulanmasına misilleme olarak, 20 Şubat'ta İngiltere ve Fransa'ya ham petrol ihracatının tıklayın durdurulduğunu duyurdu. Avrupa Birliği ambargonun Temmuz ayında işleme konmasına karar verdiyse de, İran bu tarihi beklemeden petrol sevkiyatını kendi kararıyla Şubat ayında durdurmuş oldu. Mart 2 Mart'ta Avrupa Birliği, Brüksel'de yapılan liderler zirvesinde Sırbistan'a tıklayın aday ülke statüsü verdi. 2009'da üyelik başvurusunda bulunan Belgrad, Avrupa Birliği'nin talepleri doğrultusunda bir dizi demokratik reformu hayata geçirmiş ve savaş suçu zanlılarını yakalamıştı. 6 Mart'ta Türk Hava Yolları, iç savaşlar sonucu yerle bir olan Somali'ye yeniden uçmaya başlayan ilk tıklayın uluslararası havayolu şirketi oldu. Mart ayında Mali'de Devlet Başkanı Amadou Toumani Toure, tıklayın askeri darbeyle devrildi. Oluşan iktidar boşluğundan yararlanan ayrılıkçı Tuareg güçleri, kuzeydeki tarihi Timbuktu kentini ele geçirdikten günler sonra askerler, iktidarı sivil bir yönetime devretmeyi tıklayın kabul etti. Nisan 13 Nisan'da Kuzey Kore'nin Batılı ülkelerin uyarılarına kulak asmayıp, uzaya fırlattığı uzun menzilli bir roket tıklayın havada parçalanarak denize düştü. Fırlatma özellikle batılı ülkelerce, ülkenin tabi olduğu füze denemesi yasaklarını delmeye yönelik bir girişim olarak görülüyordu. Kuzey Koreli yetkililerse amaçlarının barışçı uzay teknolojilerini geliştirmek olduğunu söylüyordu. Aralık ayında ülkenin ikinci uzun menzilli roket denemesi tıklayın başarılı oldu. Birleşmiş Milletler'e bağlı Sierra Leone Savaş Suçları Mahkemesi 26 Nisan'da eski Liberya Cumhurbaşkanı Charles Taylor'ı, Sierra Leone'de 1991-2002 yılları arasında yaşanan iç savaşta on binlerce kişiyi öldüren isyancıları elmas karşılığında silahlandırmaktan tıklayın suçlu buldu. Cezası Mayıs ayında açıklanan Taylor, 50 yıl hapse mahkûm edildi. Birmanya'da son 20 yılın büyük bölümünü ev hapsinde geçiren muhalefet lideri Aung San Suu Kyi ara seçimlerde milletvekili seçildi. tıklayın Suu Kyi, bu oylamanın ülkesi için "yeni bir dönemin başlangıcı" olmasını dilediğini söyledi. Mayıs 3 Mayıs'ta Norveçli dışavurumcu ressam Edvard Munch'un ünlü 'Çığlık' (Scream) adlı tablosu New York'ta 119,9 milyon dolara tıklayın satıldı. 1895'te tamamlanan pastel tablo, böylece bir müzayedede satılan en pahalı sanat eseri oldu. Japonya, geçen yıl yaşanan Fukuşima felaketinin ardından başlatılan güvenlik programı çerçevesinde son nükleer reaktörünü de 5 Mayıs'ta tıklayın devreden çıkarınca, ülke 40 yılı aşkın bir süredir ilk defa nükleer enerjisiz kaldı. Japonya geçen yıla kadar enerji ihtiyacının yüzde 30'unu nükleer santrallerden karşılıyordu. 6 Mayıs'ta Fransa'daki cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda, sosyalist aday tıklayın François Hollande, rakibi Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'yi yenilgiye uğrattı. AB'de kemer sıkma önlemlerine karşı tutumuyla dikkat çeken Hollande, Mitterand'ın 80'li yıllardaki başarılarından sonra, cumhurbaşkanlığı seçimini kazanan ilk sosyalist aday oldu. Mayıs ayında Yunanistan, kemer sıkma önlemlerinin halkı sokağa döktüğü bir dönemde tıklayın genel seçime gitti. Seçimi kemer sıkma önlemlerini destekleyen Yeni Demokrasi Partisi az farkla kazandıysa da, tek başına hükümet kurmak için yeterli çoğunluğu elde edemedi. Kemer sıkma önlemlerine karşı olan sol blok Syriza'nın ikinci geldiği seçimlerden sonra hiçbir partinin koalisyon kuramaması nedeniyle, ülke Haziran ayında bir daha genel seçime gitmek zorunda kaldı. Bunun sonucunda şu anda iktidarda olan Yeni Demokrasi , Pasok ve Demokratik Sol Parti tıklayın koalisyonu kuruldu. Haziran Haziran ayında İngiltere kraliçesi, Kraliçe 2. Elizabeth hükümdarlığının 60. yılını kutladı. ' tıklayın Elmas Jübile' olarak bilinen kutlamalara on binler katıldı. 16 Haziran'da Çin, tarihindeki dördüncü insanlı tıklayın uzay seferinde uzaya biri kadın üç taykonot (astronot) gönderdi. Liu Young, uzaya giden ilk Çinli kadın taykonot oldu. Uzaydaki 13 günlük görevleri sırasında mürettebat, daha önce sadece Sovyetler Birliği ve ABD'nin yaptığı elle yörüngeye oturma manevrasını gerçekleştirdi. Bu adımın Çin'in gelecekte kurmayı planladığı uzay istasyonu için çok önemli olduğu açıklandı. 22 Haziran günü F-4 tipi bir Türk savaş uçağı Akdeniz üzerinde Suriye tarafından tıklayın düşürüldü. Uçağın uluslararası hava sahasında olduğunu söyleyen tıklayın Türkiye önce NATO'yu toplantıya çağırdı, ardından da Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Şam yönetiminin Türkiye için bir tehdit haline geldiğini belirterek Suriye'yle ilgili askeri angajman kurallarının değiştirildiğini açıkladı. Temmuz 18 Temmuz'da Suriye'nin başkenti Şam'da gerçekleştirilen bir tıklayın saldırıda Savunma Bakanı Davud Raciha, yardımcısı Asıf Şevket, Kriz Masası Başkanı General Hasan Türkmani ve Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Hişam Bahtiyar öldürüldü. Silahlı muhalif grup Özgür Suriye Ordusu ve cihat yanlısı Seyid El Şüheda olarak adlandırılan bir başka grup patlamayı üstlendi. 18 Temmuz'da Bulgaristan'ın tıklayın Burgaz kenti havaalanında, İsrailli turistlerin bindiği otobüse intihar saldırısı düzenlendi. Saldırıda 8 kişi öldü, 34 kişi yaralandı. 28 Temmuz akşamı tıklayın Londra Olimpiyatları görkemli bir törenle açıldı. tıklayın Açılış töreninde 204 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen sporcu geçişinde Türkiye adına bayrağı Kadın Voleybol Milli Takım kaptanı Neslihan Darnel taşıdı. tıklayın Türkiye Olimpiyatlarda 2 altın, 2 gümüş ve bir bronz madalya kazandı. Ağustos Birleşmiş Milletler ve Arap Birliği'nin Suriye temsilcisi tıklayın Kofi Annan, 3 Ağustos günü "Suriye'de çatışmaların tırmanması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde birlik sağlanamamasından dolayı" görevinden tıklayın istifa etti. Annan'ın yerine görev Lakhdar tıklayın Brahimi'ye verildi. Ekvador, Londra'daki büyükelçiliğine sığınan Wikileaks internet sitesinin kurucusu Julian Assange'ın iltica başvurusunu 16 Ağustos'ta tıklayın kabul etti. Assange, tecavüz ve cinsel saldırı suçlamaları nedeniyle İsveç'e sınırdışı edilmemek için, geçen Haziran ayında tıklayın Ekvador Büyükelçiliğine sığınmıştı. İngiltere'nin Assange'ın tutuklanacağını söylemesinden dolayı Assange hâlâ Ekvador'un Londra Büyükelçiliği'nde kalıyor. Şubat ayında Rusya'nın başkenti Moskova'da bir katedralde gösteri yapıp Putin karşıtı şarkı söyleyen Pussy Riot adlı Rus punk müzik grubunun üç üyesi, 17 Ağustos'ta "dine yönelik nefretten kaynaklanan holiganlık" suçundan ikişer yıl tıklayın hapis cezasına çarptırıldı. Üyelerden Yekaterina Samutseviç daha sonra şartlı tahliye edildi. Diğer iki üyenin hapis cezası kararına karşı açılan temyiz davası devam ediyor. Güney Afrika'da Marikana platin madeninde tıklayın grev yapan işçilerin üzerine polisin ateş açınca 34 kişi hayatını kaybetti. Ülkede savcılar polis tarafından öldürülen madencilerin ölümünden 270 meslektaşlarını suçladıysa da, bu iddia daha sonra geri çekildi. Norveç'te 2011 yılında 77 kişinin öldüğü saldırıların faili Anders Behring Breivik, 24 Ağustos'ta en az 21 yıl hapis cezasına tıklayın mahkum edildi. Kararda, Beivik'in akıl sağlığının yerinde olduğuna kanaat getirildi. Eylül 7 Eylül tarihinde Kanada, İran'daki tıklayın büyükelçiliğini kapatıp Ottawa'daki İranlı diplomatları ülkelerine gönderme kararı aldı. Dışişleri Bakanı John Baird, kararın gerekçesi olarak, İran'ın Suriye'deki Beşar Esad yönetimini desteklemesini ve BM denetimlerine izin vermemesini gösterdi. Londra 2012 Paralimpiyatları görkemli bir kapanış töreniyle 10 Eylül'de tıklayın sona erdi. Kapanış töreninde Türk bayrağını dünya ve paralimpik rekortmeni, altın madalyalı milli halterci Nazmiye Muslu taşıdı. tıklayın Türkiye Paralimpiyatlar'ı, 1'i altın, 5'i gümüş ve 4'ü bronz olmak üzere toplam 10 madalya ile 43. sırada bitirdi. ABD'de hazırlanan ve internette yayınlanan "Müslümanların Masumiyeti" adlı film İslam dünyasında şiddetli tıklayın protestoları tetikledi. Pakistan'ın büyük kentlerinde Cuma namazının ardından yapılan protestolarda 15 kişi hayatını kaybetti. Libya'nın Bingazi şehrinde ise protestocular 11 Eylül'de ABD Büyükelçiliği'ni bastı. Olayda ABD'nin Libya büyükelçisi Christopher Stevens ile birlikte üç Amerikalı öldü. Ekim Suriye'den atılan bir top mermisi Türkiye'de Akçakale'ye düşüp 5 Türk vatandaşının ölümüne neden olunca, Türkiye Büyük Millet Meclisi 4 Ekim'de toplanıp, yabancı ülkelere asker göndermesi için hükümete yetki veren tıklayın tezkereyi kabul etti. Oylamanın ardından Başbakan Yardımcısı Beşir Atalay, "Bu tezkere bir savaş tezkeresi değil" dedi ve yetkinin "ileride muhtemel gelişmelerde ihtiyaç olursa" değerlendirileceğini dile getirdi. 7 Ekim'de Venezuela'da yapılan devlet başkanlığı seçimini, oyların %54'ünü alan tıklayın Hugo Chavez kazandı. Dördüncü kez seçilen Chavez, ülkeye sosyalizm yolunda liderlik yapmaya devam edeceğini söyledi. Chavez geçtiğimiz günlerde tıklayın kanser tedavisi için Küba'ya gitti. 9 Ekim günü Pakistan'ın kuzeybatısında Taliban militanları, kızların eğitim görmesi için kampanya yürüten 14 yaşındaki tıklayın Malala Yusufzay'ı başından vurdu. Saldırı siyasetçiler, medyanın önemli isimleri ve insan hakları grupları tarafından tıklayın kınandı. Ameliyata alınan Yusufzay hâlâ İngiltere'de tedavi görüyor. Ekim ayında İnsan Hakları İzleme Örgütü, Birmanya'nın Rakhine eyaletinde, çoğunluğu tıklayın Müslüman Rohingya grubundan olmak üzere 22,000'den fazla kişinin yerinden edildiği bildirdi. Daha önce Rakhine Budistleri ve Rohingyalar arasında yaşanan etnik çatışmalar nedeniyle 80 kişi hayatını kaybetmiş ve çok sayıda köy yok edilmişti. Uluslararası Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ), Ekim 2012 tarihli özel tıklayın basın özgürlüğü raporunda Türkiye’deki basın özgürlüğünün ‘kriz’ seviyesine ulaştığını belirtti. Rapor, ‘hükümetin basında oto sansürü doğuran baskısına’ dikkat çekti. Kasım 6 Kasım'da yapılan ABD başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi rakibi Mitt Romney'i yenilgiye uğratan tıklayın Barack Obama yeniden başkan seçildi. Obama, seçmenlerinin ekonomik sorunlar nedeniyle ciddi rahatsızlık duymasına rağmen, zafere ulaştı. Çin’de, ülkenin siyasi ve ekonomik geleceği açısından büyük önem taşıyan Çin Komünist Partisi’nin 18. tıklayın Ulusal Kongresi 14 Kasım'da sona erdi. Kongre sırasında toplanan Parti Merkez Komitesi, tıklayın Şi Cinping'i ülkenin gelecek on yılki başkanı; Li Keqiang'ı da başbakan olarak seçti. İsrail'in 14 Kasım'da Hamas'ın askeri kanadının komutanı tıklayın Ahmet Cabari'yi Gazze'de öldürmesiyle başlayan karşılıklı roket atışlarında 157 Filistinli ve 3 İsrailli hayatını kaybetti. Hamas'ın attığı roketlerin çoğu havada imha edilirken İsrail'in attığı roketler, aralarında sivil binaların da olduğu pek çok hedefe isabet etti. Bir hafta süren tıklayın çatışmaların ardından Mısır'ın arabuluculuğuyla ateşkes sağlandı. 29 Kasım'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yapılan oylamada Filistin Yönetimi’nin üye olmayan gözlemci devlet statüsü başvurusu 9 'ret' oyuna karşı 138 'evet' oyuyla tıklayın kabul edildi. Ret oyu kullanan İsrail ertesi gün karara misilleme olarak, Doğu Kudüs ve Batı Şeria'daki tıklayın Yahudi yerleşimcilere 3 bin ek konut inşaatı için izin verdi. Aralık 8 Aralık'ta Katar'da yapılan BM İklim Değişikliği Konferansında sera gaz salımları konusunda 1997'de imzalanan tıklayın Kyoto Protokolü 2020'ye dek uzatıldı. Konferansta ayrıca zengin ülkelerin iklim değişikliği yüzünden kayba uğrayan yoksul ülkelere tazminat ödemesi konusunda da kararlar alındı. 14 Aralık tarihinde ABD'nin tıklayın Connecticut eyaletinde Adam Lanza önce annesini öldürdü, ardından da Sandy Hook ilköğretim okulunu basıp 20 çocuk ve 6 çalışanı katletti. Olay, ülkede 'silah taşıma hakkını' yeniden tartışmaya açınca Başkan Barack Obama 'saldırı silahlarının yasaklanmasına' destek çıktı. 10 Aralık'ta Norveç'in başkenti Oslo'da Nobel Barış Ödülü törenle tıklayın Avrupa Birliği'ne verildi. Ödül büyük görüş ayrılığına yol açtı. Kimi kesimler iki dünya savaşının ardından kıtayı yeniden birleştirmesi nedeniyle AB'nin ödülü hakkettiğini düşünse de, kimileriyse Euro bölgesi kemer sıkma politikalarının Avrupa genelinde sosyal gerilimleri artırdığını söylüyor. Dünyanın çeşitli ülkelerinde, Maya takviminin tıklayın 21 Aralık günü kıyametin kopacağına işaret ettiğini düşünen yüzlerce insanın beklediği gerçekleşmedi. Fransa ve Türkiye'de, kıyamet gününden etkilenmeyeceği söylenen Bugarach ve Şirince köylerine kıyametten kaçanlardan çok gazeteciler akın etti. Çin'de ise polis bu kehanete inanan yüzlerce tarikat üyesini tıklayın tutukladı.