"مه پرېږدئ چې نور په سیاسی مرګ ووژل شو"
"د افغانستان د راتلونکي رئیس جمهور په حیث مې له تاسو نه غوښتنه دا ده نور مه پرېږدئ چې په سیاسي مرګ ووژل شو، پرېږدئ چې په خپل طبیعي مرګ مړه شو."
دا وه د کابل د یوهّ ځوان اوسېدونکي افضل خان کټوازي غوښتنه، ده له جګړې او نا امنیو څخه خپله نهیلي او بېزاري په دې ډول څرګنده کړه. دا د نژدې هر افغان د زړه خبره ده. ښاغلی کټوازی د هغو څه باندې ۱۰۰ کسانو په ډله کې و چې د هېواد له بیلا بیلو برخو څخه ازاده جرګې ته را بلل شوي وو چې پوښتنې وکړي. ازاده جرګه د بي بي سي او د افغانستان د ملي راډیو ټلویزیون ګډه تلویزیوني او راډیويي خپرونه ده. د ازادې جرګې دا پرواګرم د ګډون کوونکو او د ولسمشرۍ ټاکنو په دویم پړاو کې د دوو نوماندانو تر منځ بحث ته ځانګړی شوی و. په دویم دور کې د نړیوال بانک پخوانی کارکوونکی او د مالیې پخوانی وزیر ډاکتر اشرف غني احمدزی د بهرنیو چارو له پخواني وزیر ډاکتر عبدالله عبدالله سره سیالي کوي. دواړو ته مو په پروګرام کې د ګډون بلنه ورکړې وه، خو عبدالله عبدالله زموږ له بیا بیا غوښتنو سره سره، حاضر نه شو. دلیل یې دا و چې په هېڅ مناظره کې د ګډون کوولو پلان نه لري. سختې پوښتنې ازاده جرګه لومړنی پرواګرم و چې د دغو دوو نوماندانو تر منځ یې د مناظرې وړاندیز وکړ. خو په مناظره کې د یوهّ نوماند نه ګډون د پروګرام د چلوونکي په توګه زما لپاره په دې مانا و چې باید لا ډېر پام وکړم چې توله برابره وساتم او پرېنږدم چې هر هغه څه چې ښاغلی غني یې وايي همداسې بې ځوابه پاتې شي. پوهېدم چې د دواړو کاندیدانو پلویان به مو په ډېر ځیر څاري او هر خبره به څېړي. خو زه ډاډه وم چې د بې پرېوالي په اړه د بي بي سي لارښوونو ته په پام سره به دا یو سخت، خو منصفانه بحث وي. بې له شکه چې بحث همداسې تود و. د خپرونې هر ګډون کوونکي غوښتل چې پوښتنه وکړي او یا یو څه ووایي. او هغوی به چې وار تر لاسه کړ په یوهّ ځل څو پوښتنې په پرله پسې توګه کولې. په دوی کې یو، له لرې پراته شمالي ولایت سرپل نه راغلی سپین ږیری حاجي عبدالغفار بلوچ و. کله یې چې یوه پوښتنه وکړه، ما وویل چې اوس به بل ګډون کوونکي ته وار ورکړو. حاجي بلوچ ناببره راغبرګه کړه: "دا خو مې په خپله بی شرمۍ در څخه وار ونیوهّ چې دا پوښتنه وکړم. اوس دوه سواله نور لرم..." ازاده جرګه لومړنی پرواګرم و چې د دواړو مخکښو نوماندانو تر منځ یې د مناظرې وړاندیز وکړ مهمې مسئلې په حقیقت کې ټولو ګډونوالو غوښتل چې پر بېلا بېلو مسلو له ښاغلي غني څخه پوښتنې وکړي، له فساده نیولې بیا تر بېکارۍ او د لوړو زدکړو لپاره د امکاناتو له نشوالي نیولې بیا تر ناامنۍ پورې. په دې ټولو کې د نا امنۍ ستونزه بیا بیا یادېدله. نه یوازې په دې پروګرام کې، بلکې له ټاکنو مخکې د ازادې جرګې د ځانګړې لړۍ په هر پروګرام کې د امنیت مسله په یوهّ نه یوهّ ډول راپورته شوې. د ټاکنو په لومړي پړاو کې چې د وري پر ۱۶ نېټه تر سره شوې د وسله والو طالبانو له ګواښونو سره سره، خلک د رایو مرکزونو ته ورغلل او نژدې ۷ ملیونه رایې واچول شوې. په لومړي دور کې تاوتریخوالی هغومره نه و چې وېره یې وه. خو د دویم دور په اړه اندېښنې ځکه ډېرې شوې دي چې کېدی شي د هوا تودوالی د وسله والو طالبانو لپاره دا اسانه کړي چې ټاکنې ګډې وډې کړي. د ښاغلي غني ځواب دا و: "تاسې سوله غواړئ. تاسې غواړئ چې دا جنګ ختم شي ... زما ژمنه درته دا ده چې د پایدارې سولې د راوستلو لپاره به هر اړخیز کار وکړم... " دا ځل ډېرو ګډونوالو د قومي او ژبني وېش اندېښنه هم راپورته کړه قومي وېش دا ځل ډېرو ګډونوالو یوه بله اندېښنه هم راپورته کړه. د قومي او ژبني وېش وېره. د بېلګې په توګه له سمنګانو نه راغلي نعمت الله وویل: "ولس په اندېښنه کې دی. دا ټول خلک چې دلته راغلي دي د خپل ولس استازيتوب کوي. دوی تشویش لري چې د شمال او جنوب سناریو لګیا ده را منځته کېږي.... خو موږ نه غواړو چې نور د جګړې غږ واورو... موږغواړو چې ټول قومونه، پښتانه، تاجک، ازبک، هزاره، ترکمن، بلوچ، پشه یي او نور ټول په یوهّ واحد افغانستان کې خوا په خوا سره ژوند وکړي. " اوږۍ، چې له خوست ولایت څخه ازاده جرګې ته راغلې وه، هم ورته اندېښنه لرله: "زما پوښتنه د قومونو تر منځ د اختلاف په اړه وه... د ملي یوالې د رامنځته کولو لپاره ستاسو طرحه څه ده؟" ته وا ښاغلی غني هم پر دې مسلې غږېدا ته منتظر و. هغه له ګډونوالو سره یوځای، پوښتونکې ته لاسونه وپړکول او بیا یې هڅه وکړه چې ډاډ ورکړي چې دا مسله د ډېرې اندېښنې وړ نه ده. هغه وویل: "دا ملت واقعاً ملي وحدت لري. پر دې ونازئ چې په بدترین وختو کې هېڅ وخت یوې برخې د افغانستان، یوهّ قوم د افغانستان د بېلتون شعار نه دی جګ کړی." یوهّ بل اندېښمن ګډون کوونکي حاجی نادر چې له هلمند ولایت څخه راغلی و د ستونزې حل د دواړو کاندیدانو تر منځ په یوهّ ائتلاف کې لټاوهّ: "خلک په وهم او وېره کې دي. که تاسې په خپل منځ ائتلاف سره وکړئ دا به ډېر ښه نه وي چې خپل دا ټول ولس او خلک له دغې وېرې او وهم څخه راوباسئ... " د ښاغلي غني ځواب څرګند و: "موږ توپیر لرو. زموږ لیدلوري کې توپیر شته دی، زموږ په مدیریت کې توپیر شته دی، موږ په کاري سابقه کې توپیر لرو، موږ په مسؤلیت منلو کې توپير لرو. تاسې باید پرېکړه وکړئ [چې کوم یو غوره کړئ] ." ټاکل شوې ده چې د ولسمشرۍ ټاکنو دویم پړاو د جوزا پر ۲۴ ( د جون ۱۴) تر سره شي. د پایېدونکې سولې رامنځته کول او د امنیت ټینګول به بې له شکه د راتلونکي ولسمشر مخې ته د پرتو لویو ننونګو په سر کې ځای ولري.