ਸ਼ਰਾਬ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਾਰਕਟਿੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਧੇਰੇ ਪੀਣ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ।
ਪਰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁਗੁਣੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1991 ਤੋਂ 2000 ਵਿਚਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 2000-2015 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਲੇਜੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 45-64 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ 57 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 21 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। 25-44 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ 18 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਵੱਧ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਵਧੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ। ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਵੇਖਣਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 'ਐਂਜਾਈਮ' ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਐਲਕੋਹਲ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨਾਈਜ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲੇਜੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਰਬੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਪਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਟਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੋ. ਡੌਨ ਸ਼ੂਗਰਮੈਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਸਕੋਪਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਲੱਗਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਜੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਰੋਗ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਸਬੰਧੀ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਅਸਰ ਸਬੰਧੀ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਹਿਰੂਮ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਕਰੀਬਨ ਪਹਿਲਾ ਸਰਵੇਖਣ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। 1990 ਤੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਸਰਵੇਖਣ ਹੀ ਤਕਰੀਬਨ ਮਰਦਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ। ਇਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਨੇ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲੀਨੀਕਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1970 ਵਿੱਚ ਵਿਲਸਨੈਕ ਨੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲਸਨੈਕ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਸਬੰਧੀ ਪਹਿਲਾ ਲੰਬਾ ਕੌਮੀ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2000 ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਰਲੇਨ-ਬਰਮਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰਮੈਨ ਮੁਤਾਬਕ, "ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪਿਛਲੇ 6-10 ਵਾਰੀ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਇਹੀ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਛੁੱਡਵਾਉਣ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋ ਔਰਤ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰੀਬ ਪੀ ਰਹੀ ਹੈ ਉਙ ਸਾਇਦ ਉਸ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੇ ਜਿੱਥੇ 70 ਫੀਸਦੀ ਮਰਦ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦੂਜੀਆੰ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)