Malayziya təyyarəsinin vurulması aviaxəritəni yenidən yazdırır
Azərbaycan təyyarələri Ukraynanın şərq tərəfindən yox, şimal tərəfindən ölkəyə daxil olur, Azərbaycan hava yolları rəsmisi bildirir.
Malayziya Hava yollarına məxsus təyyarənin vurulduğuna dair iddialar var. "Təyyarələr Rusiya hava məkanı üzərindən Ukraynaya daxil olaraq Kiyevə uçur", BBC Azərbaycancaya "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Məhərrəm Səfərli ötən gün Donetsk üzərindən uçan Malayziya təyyarəsinin vurulmasından sonra Azərbaycan təyyarələrinin uçuş trayektoriyası haqda sualı cavablandırarkən deyib. O, əlavə edib ki, cümə gününə planlaşdırılan Bakı-Kiyev aviareysi üzrə uçuş həyata keçiriləcək. BBC Azərbaycanca ilə söhbətində aviasiya eksperti, keçmiş pilot Arif Həsənov bildirib ki, Krımın ilhaqına qədər mövsümi xarakter daşıyan Bakı-Simferopol reysləri də olub, lakin hazırda bu reys üzrə uçuşlar həyata keçirilmir. Cümə axşamı günü Ukrayna səmasında qəzaya uğrayaraq yerə düşmüş Malayziya Hava yollarına məxsus təyyarənin içərisində olan 298 adamın hər biri həlak olub. Ukrayna təyyarənin rusiyapərəst separatçılar tərəfindən vurulduğunu iddia edir. Yanacağa və vaxta qənaət Ekspert bildirib ki, Malayziya təyyarəsi Ukrayna üzərində qəzaya uğrayarakən həmin beynəlxalq hava yolu açıq olub, hərçənd başqa aviaşirkətlər bu yoldan istifadə etməməyə üstünlük veriblər. Bəzi mənbələrin yazdığına görə, Malayziya Hava Yolları şirkətinin Boeing 777 təyyarəsi yanacağa və məsafəyə qənaət etmək məqsədilə Ukrayna hava məkanından istifadə edirmiş. Arif Həsənov bildirib ki, bu halda da aviaşirkəti günahlandırmaq düzgün olmazdı, çünki sərnişin təyyarələrinin bu sayaq vurulması "ağlasığmaz və ağır cinayət" hesab olunur. Bütün dünya təyyarələrinin yönü dəyişib Britaniya mətbuatının yazdığına görə, British Airways, KLM, Emirates və Virgin hava şirkətlərinin hamısı Ukrayna üzərindən uçuşları dayandırıblar. Təyyarənin qalıqları separatçıların nəzarət etdiyi ərazilərə səpələnib. Almaniyanın Lufthansa şirkəti regiondakı təhlükəsizlik vəziyyətini daha geniş miqyasda araşdırır. Avropanın hava nəqliyyatına nəzarət edən Eurocontrol dispetçer xidməti bütün aviaşirkətlərə Malayziya təyyarəsinin vurulduğu hava yolundan istifadə etməməyi tövsiyə edib. Bu arada Air France, Türk Hava Yolları, Alitalia və Delta şirkətləri də Ukrayna üzərindən uçan reyslərinin marşrutunu dəyişiblər. Böyük Britaniya Mülki Aviasiya İdarəsi bəyan edib ki, Ukrayna üzərində hava məkanının təhlükəsizliyinə Kiyev cavabdehdir və hava məkanında məhdudiyyətlər qoymaq səlahiyyətinə də o malikdir. British Airways şirkətinin rəsmisi bildirib ki, hazırda BA şirkətinin təyyarələrindən yalnız London-Kiyev reysi Ukrayna hava məkanından istifadə edir. Qara qutular Moskvanın əlinə keçibsə… Aviasiya eksperti Arif Həsənovun qənaətinə görə, Malayziya təyyarəsinin məhz separatçılar tərəfindən vurulduğunu göstərən əlamətlər var. Bəzi Qərb qəzetləri təyyarəyə məxsus qara qutuların artıq Moskvada ola biləcyi barədə yazırdılar. Arif Həsənov da bu ehtimalla razıdır. Ekspertlər bildirirlər ki, təyyarənin vurulması şəraitinin öyrənilməsi üçün qara qutular həlledici əhəmiyyət daşıyır. Arif Həsənovun sözlərinə görə, ələlxüsus da Boeing 777 tipli təyyarələrin qara qutuları ən xırda təfərrüatları yazmaq qabiliyyətinə malik çox təkmil cihazlardır. Rusiyanın İnterfax xəbər agentliyi Ukraynadakı separatçılara əsasən qara qutuların Moskvaya göndərildiyini xəbər verib. Özünü müstəqil elan etmiş Donetsk Xalq Respublikasının “Baş naziri” Andrei Purgin bildirib ki, qara qutular böyük bir ehtimalla Moskvada dövlət komitəsinə təqdim olunacaq. Aviasiya eksperti Arif Həsənov deyir ki, qara qutuların Moskvaya göndərilməsi beynəlxalq qanunların pozulması bir yana qalsın, təhqiqatın özünü qat-qat çətinləşdirə bilər. Onun sözlərinə görə, vaxtilə “1 nömrəli institut” kimi tanınan SSRİ qurumunda qara qutuların yazılarını dəyişməyə qabil “mütəxəssislər” həmişə olub. Malayziya beynəlxalq araşdırma istəyir Məhz bu həyəcanlı xəbərlərə görə Malayziyanın baş naziri Najib Razak hadisənin araşdırılması üçün beynəlxalq komissiyanın yaradılmasına çağırıb. Bundan bir qədər əvvəl ABŞ prezidenti Barack Obama təhqiqatda, çox güman FTB və ABŞ Milli Nəqliyyat Təhlükıəsizliyi Şurasının iştirak edəcəyini bildirmişdi. Həmin qurumun keçmiş rəhbəri Deborah Hersman bildirib ki, artıq aşkar olunmuş qutuların 24-48 saat ərzində araşdırılması çox mühümdür. Sirri gizlətmək çətin olacaq Ekspert Arif Həsənov bunu da əlavə edib ki, Moskva hətta qara qutuların yazılarına müdaxilə etmək istəsə belə, Ukraynadakı vəziyyətlə bağlı çox güman, həmin ölkə üzərində ABŞ və başqa Qərb ölkələrinin kəşfiyyat peykləri də olub və onlardan alınan məlumatlar da öyrəniləcək. Onun sözlərinə görə, təyyarənin vurulması separatçıların işidirsə, bunu ört-basdır etmək asan olmayacaq. Keçmiş pilot Arif Həsənov bildirir ki, hələ Sovet İttifaqının zamanında sərnişin təyyarələri səhvən hava hücumundan müdafiə qüvvələri tərəfindən vurulub salınırdı. Moskva vaxtilə Bakı reyslərini vurub Məsələn, Azərbaycan aviadəstəsinə məxsus bir neçə təyyarəni sovet hərbçiləri vurublar. 1958-ci ildə keçirilən hərbi təlimlər zamanı Azərbaycan SSR-ə aid təyyarə Volqaqrad üzərində “səhvən” vurulub. 1950-ci illərdə Bakı-Mahaçqala-Həştərxan-Moskva reysini də Sovet hava hücumundan müdafiə qurğuları vurub salıblar. Lakin bu insidentlərdən ən böyüyü 1978-ci ildə baş verib. O zaman Bakı-Daşkənd-Novosibirsk reysi ilə uçan İl-18 təyyarəsi sovet hərbçiləri tərəfindən vurulub. Ekspert bildirir ki, bütün dünya ölkələrində təyyarələrin xüsusi siqnal kodu var və bu siqnalı hər bir təyyarə daim şüalandıraraq uçur. Təyyarəçilər arasında bu siqnal “özümüzünküyəm” kimi tanınır. Hər hansı ölkənin hava hücumundan müdafiə qüvvələri belə siqnallar buraxan öz təyyarələrini təbii ki, vurmurlar. İl-18-in müəmmalı faciəsi 1978-ci il insidentində isə Bakı-Novosibirsk reysi ilə uçan İl-18 təyyarəsinin bəxti artıq Daşkənddə bağlanıbmış. Təyyarə Daşkənd hava limanında gecikdiyindən texniklər gecəyarıdan sonra dəyişən kodu təyyarəyə “yükləməyiblər”. Novosibirsk hərbi dairəsinin raketçiləri Bakı reysini dəfələrlə radioya çağırıblar, lakin cavab olmayıb. Arif Həsənov güman edir ki, ekipaj təyyarəni avtouçuş rejiminə qoyduqdan sonra yuxuya da gedə bilərdi. Keçmiş pilot belə şeylərin indi də baş verdiyini istisna etmir. Naməlum cismlə toqquşma Moskva bu cür insidentləri nəinki xaricdən, həmçinin ölkə daxilində gizli saxlayırdı. İl-18 təyyarəsinin “qəzasına” aid qovluğun sonuncu səhifəsi olan yekun aktında elə belə də yazılıb: “Qəzanın səbəbi – təyyarənin yad cismlə toqquşması olub”. Arif Həsənov bildirir ki, hazırda Bakı-Naxçıvan reysləri Ermənistanın üzərindən uçur və bu ölkənin dispetçerləri tərəfindən yönləndirilir. “Əvəzində bizim dispetçerlər də onların Mərkəzi Asiyaya uçan təyyarələrini müşaiyət edirlər. Belə bir “centlmen razılaşması” – deyir ekspert.