Bakının “qara siyahı”sına düşmüş amerikalı tələbə: “Qarabağda heç vaxt olmamışam”
Bu yaz Bakı-Yerevan-Qarabağ turnesində olmuş Vaşinqtonda mənzillənən Johns Hopkins Universitetinin tələbə və professor heyəti Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ötən həftə açıqladığı “arzuolunmaz şəxslər” siyahısındakı 335 nəfər sırasındadır.
Səfərlərindən sonra amerikalı tələbələr Ermənistan və Azərbaycan rəhbərliyini sülhə nail olmaq məqsədilə “dərhal cəmiyyətlərindəki radikallığı aradan qaldırmağa başlamağa, geriyə boylanmaq əvəzinə, xalqlarını irəli aparmağa” səsləyiblər. BBC-Azərbaycancaya müsahibəsində qrup üzvləri səfərin bir hissəsinin Bakıda mənzillənən və elə Azərbaycan XİN-in rəsmi orqanı olan Diplomatik Akademiya tərəfindən qarşılandığını qeyd ediblər. Ancaq Bakının “Qara siyahı”ya daxil etdiyi tələbələr arasında Dağlıq Qarabağa getmədiyini deyənlər də var, qrup üzvü Nicholas Wondra kimi. Vaşinqtonda jurnalist Ələkbər Raufoğlu ilə söhbətində, Johns Hopkins Universitetinin magistri Bakıda “arzuolunmaz şəxs” elan edilməsinin onun üçün gözlənilməz olduğunu deyib. - Azərbaycanda “arzuolunmaz şəxs” elan edilməyinizin səbəbi nədir? Necə oldu ki, Bakıdan sonra Yerevana və Qarabağa səfər etmək haqqında düşündünüz? - Mən əslində Universitetin təşkilatçılığı ilə yalnız Azərbaycan və Ermənistana səfər etmişəm və məqsədim də Qarabağ münaqişəsi, onun nəticələri ətrafında araşdırma aparmaq olub. Səfərimizin Azərbaycan hissəsini Bakıdakı Diplomatik Akademiya maliyyələşdirmişdi, Ermənistan hissəsini isə Qafqaz İnstitutu. Yenə deyirəm, bizim yeganə məqsədimiz münaqişə haqqında öyrənmək və onun həlli üçün yeni ideyalar irəli sürmək olub. - Bakıda rəsmilərlə görüşünüzdə Qarabağa mümkün səfər ideyası hansısa formada gündəmə gəlmişdimi? - Mən Qarabağa getməyi planlaşdırmırdım və heç vaxt getməmişəm də… - Elə isə adınızın nazirliyin “Qara siyahısı”na salınmasının səbəbi sizcə, nə ola bilər? - Bu, qeyri-münasib hərəkətdir və indi adımı sözügedən siyahıda görəndə düşünürəm ki, gərək heç olmasa Qarabağa gedərdim... Qafqaz üzrə ixtisaslaşmış amerikalı tədqiqatçı olaraq, mənim araşdırmamda birtərəf olmaq öhdəliyim var. Azərbaycanın tətbiq etdiyi qadağa əslində ləğvə məhkumdur, belə ki, o, əcnəbilərin münaqişə barədə tərəfsiz araşdırma aparmasına imkan yaratmır. Regionu və münaqişəni araşdıran bir şəxs kimi məsələn, mən özüm bundan belə Azərbaycana getməkdən və azərbaycanlıların təəssüratı ilə tanış olmaqdan məhrum edilmişəm. Bu, düzgün deyil və problemin həllinə kömək etmir, etməyəcək də… - Adınızı arzuolunmaz şəxslər siyahısına salmazdan əvvəl Azərbaycan tərəfi hər hansı formada sizə xəbərdarlıq göndəribmi? Xeyr. Hər hansı araşdırma və yaxud məsləhətləşmə olmayıb. Onlar mənim adımı sadəcə bəzi həmkarlarım Qarabağa səfər etdiyi üçün bu siyahıya daxil ediblər. - Münaqişənin həll yollarını nədə görürsünüz? - Əvvəllər mən ərazi mübahisəsinin beynəlxalq məhkəmələr və yaxud BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən həlli ideyasına tərəfdar idimsə, indi inanıram ki, Minsk Qrupu ən düzgün formatdır, sadəcə tərəflərdən işə daha ciddi yanaşmaları umulur. Müharibə - həll deyil və heç bir tərəfə uğur qazandırmayacaq. Uzun, sonu görünməyən savaşlar indiki zəmanədə qələbədən daha çox siyasi risklər vəd edir. Onu da xatırlamaq vacibdir ki, münaqişə, güc işlətməyin təşəbbüskarları heç zaman beynəlxalq birliyin rəğbətini qazanmır. - Gərginliyin aradan qaldırılmasında “vətəndaş diplomatiyası”nın mümkün rolunu necə təsvir edərdiniz? Mən vətəndaşların idarə etdiyi diplomatiyaya güclü inanıram. İllər öncə xarici tələbə kimi Ukraynada təhsil alarkən, mənzilimdə yaşadığım ev sahiblərindən biri 1970-ci illərdə Şərqi Almaniyada raket bazasında çalışmışdı. Mən ona eyni illərdə atamın da Qərbi Almaniyada Amerika raket bazasında çalışdığını deyəndə, biz güldük. Bu əhvalat bizə ölkələrimizin vaxtı ilə necə ağılsız hərəkət etdiklərini xatırladırdı. Qarabağ mənə kiçik “Soyuq müharaibə’ni xatırladır - zəif kommunikasıya və güzəştsizlik təbliğatı vəziyyəti hamı üçün mürəkkəbləşdirir, hətta deyərdim ki, təhlükələşdirir… Hər iki ölkəyə səfər etmiş şəxs kimi deyə bilərəm ki, həm azərbaycanlılar, həm də ermənilər qonaqpərvər, şən və maraqlı insanlardır. Köhnə nəsil bunu daha yaxşı bilər, amma 25 yaşından aşağı gənclərin bundan xəbərləri yoxdur. Məncə qarşındakı düşmənə sadəcə, adi bir insan kimi baxmaq çətin olsa da, sülh naminə, bunu etmək lazımdır. - Azərbaycana buraxılmamağınız bu münaqişə ilə bağlı gələcək araşdırmalarınıza necə təsir göstərəcək? Mən Qafqazı sevirəm və Azərbaycandakı dostlarımın, həmkarlarımın yanına səfər etmək istəyirəm. Adımın qara siyahıya salınması təəssüf ki, bunun qarşısını alacaq və mənə pis təsir edib. Hətta deyərdim ki, bu, mənə qarşı cinayətdir, çünki mənim müstəqil olaraq, akademik suallar ətrafında heç bir məhdudiyyətsiz araşdırma aparmağımın qarşısını alır. Qapalı cəmiyyətlərdə nə müstəqil araşdırma olar, nə də tərəddüdsüz ürəklər.