Çeçenlər Ukraynanın şərqində: BBC araşdırması
Donetskdə silahlı qafqazlıların olması barədə şaiyələr bir-iki həftə bundan əvvəl şəhərin yaxınlığındakı blokpostlarda “Vostok batalyonu” yazıları peyda olandan sonra dolaşmağa başlayıb.
Bu adda qoşun bölməsi bir neçə il bundan əvvəl Rusiya ordusunun tərkibində var idi, ona polkovnik Sulim Yamadayev komandirlik edirdi. Əsasən Çeçenistan sakinlərindən tərtib olunmuş bu batalyon 2008-ci ildə Rusiya-Gürcüstan müharibəsində səmərəli fəaliyyəti ilə şöhrət qazanmışdı. Lakin sonradan batalyon ləğv olundu, Yamadayev qardaşları çeçen rəhbərliyinin gözündən düşdü, daha sonra isə az qala onların hamısı öldürüldü. Özünü müstəqil elan edən “Donetsk xalq respublikası” nümayəndələri Donetskdə peyda olmuş “Vostok” (“Şərq”) batalyonunun Rusiya qoşun bölməsinə heç bir aidiyyəti olmadığını bildirirlər. Lakin bazar ertəsi Donetsk aeroportu uğrunda döyüşdə biz bir neçə zahirən əslən qafqazlıya oxşayan adam görmüşdük. Onlar ümumi vurnuxmadan ayrı dururdular. Bacarıqla mövqe tutur, bir-biri ilə hərəkətlərini dürüst uyğunlaşdırırdılar. Bir qrup bizim operator qrupumuzun lap yaxınlığında “yaşıllıqda” mövqe tuturdu. Xahiş etdilər ki, onları çəkməyək. Onların danışığında aydın Qafqaz ləhcəsi hiss olunurdu. Onların silahına diqqət etdim. Əksərində bahalı, silahın xüsusiyyətlərini artıran və yaxşılaşdıran qurğularla təchiz olunmuş, AKS-74U avtomatlar var idi. Çətin ki yenicə hər hansı silahli birləşməyə qatılan birisi belə bahalı silah ala bilsin. “Muzdlulara olar, çeçenlərə olmaz?” Ukraynanın cənub-şərqində döyüşlərdə çeçenlərin iştirak etdiyini çoxları təsdiq edir Döyüş getdikcə yaralıları Donetsk xəstəxanalarına aparmağa başlayanda şəhərin meri xəsarət alanlar arasında 8 rusiyalı, o cümlədən Çeçenistan sakinləri olduğunu bəyan etmişdi. Yaralıların çadırına heç kəsi buraxmırlar, lakin döyüşdən sağ çıxanlar təəssüratlarını bölüşməkdən çəkinmirlər. “Bəli, bizim tərkibdə Çeçenistandan oğlanlar döyüşür. Və tək Çeçenistandan yox, Osetiyadan da gəliblər. O saat görünür, uşaqlar təcrübəlidir, nəinki biz”, - mənimlə söhbətdə “Donetsk xalq könüllü döyüşçüləri”indən biri deyir. “Əsgərlikdə olmuşam, lakin şəhər şəraitində döyüşlərdən bir şey bilmirəm. Onlar isə belə müharibədə özlərini elə bil öz evlərində hiss edirlər. Bizə çox kömək etdilər”, - döyüşçü vurğulayır. “DXR xalq könüllü döyüşçüləri” sıralarında Çeçenistan mühacirləri olduğunu “Vostok” batalyonunun döyüşçüləri də təsdiq edib. Onlar bizə bir neçə “çeçen qardaşların döyüşdə həlak” olub aeroport yaxınlığında çöldə qaldıqlarını dedilər. Bu ərazi hazırda faktiki neytral zolaqdır və hər iki tərəfdən atəşə tutulur. “Uşaqları çıxara bilmirik, axı onlar müsəlmandırlar. Gün batanadək dəfn etmək lazımdır”, - “könüllü”lərdən biri gileyləndi. Günün sonunda blokpostlardan birində Qafqaz qiyafəli silahlılarla qarşılaşıram. “Uşaqlar, siz Çeçenistandansınız yoxsa Osetiyadan?” – soruşuram. Silahlı kişilər mənə baxıb gülümsəyirlər. Onlardan biri nə isə demək istəyir, lakin komandiri onun sözünü ağzında qoyur. “Deməli, müxtəlif muzdlular bura gələ bilərlər, çeçen və osetinlərə olmaz?” – cavab əvəzinə o, məndən soruşur və “güman olunan atəş xəttindən” çəkilməyi təklif edir. “Çoxmillətli könüllü döyüşçülər” Özünü müstəqil elan etmiş DXR nümayəndəsi bizim Qafqazdan hərbi yardım haqqında sualımıza çox ehtiyatla cavab verdi. “Sıralarımızda çeçenlər vardır, lakin deyə bilmərəm ki, onlar yığma qoşunun əsasını təşkil edir”, - “Donetsk xalq könüllü döyüşçüləri”nin komandiri Miroslav Rudenko deyir. “Bundan əlavə, bu çeçenlər gəlmə deyil. Onlar çoxmillətli Donbasın hissəsidir. Bizdə 130-dan çox millət yaşayır. Hamı sadə adamların Kiyev xuntasının özbaşınalığından müdafiəsinə qalxır. Donetsk sakinləri də qalxır, Rusiyanın ləyaqətli oğulları da köməyimizə gəlir”, - Rudenko qeyd edir. Bu mövzuda Çeçenistan lideri Ramzan Kadırov da öz fikirini söyləyib. O bəyan edib ki, özünü müstəqil elan etmiş DXR tərəfində vuruşmaq üçün Ukraynaya əsgər göndərməyib. “Çeçenistan Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biridir, və RF Konstitusiyasına əsasən, silahlı qüvvələrə malik deyil. Kimsə münaqişə bölgəsində çeçen görübsə, bu, onun öz işidir”, - Kadırov deyib. Onun sözlərinə görə, 3 milyon çeçen vardır, onların üçdə ikisi respublika ərazisinin xaricində yaşayır. “Onlardan kimin hara getdiyini biz bilə bilmərik və bilməməliyik”, - Kadırov əlavə edib. Eyni zamanda, Londonda çıxan Financial Times-də olan məlumata görə, onlarla çeçen Ukraynanın şərqində döyüşmək üçün birbaşa Qroznının əmrilə gedib. Belə çıxır ki, Ukraynanın cənub-şərqində döyüşlərdə çeçenlərin iştirakını heç kəs inkar etmir. Başlıca sual ondadır ki, bu adamlar bura öz təşəbbüsü ilə gəlib, yoxsa kiminsə əmrini yerinə yetirir? Birmənalı cavab vermək hələ çətindir. Lakin son günlərin hadisələri göstərir ki, Qafqaz əsilli qiyafəli adamların gəlməsi “Donbas xalq yığma qoşunu”nun döyüş qabiliyyətini xeyli artırıb. Və bu faktı bütün tərəflər öz xeyrinə yozur. Özünü müstəqil elan etmiş DXR öz hərəkətlərini get-gedə daha çox adamın dəstəklədiyini bəyan edir. Rəsmi Kiyev isə bir daha cənub-şərqdə baş verən hadisələrin Rusiyanın iştirakı olmadan inkişaf etmədiyinə işarə edir.