5 เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับ แจ็ค หม่า และอาลีบาบา
นายแจ็ค หม่า ประธานกรรมการบริหาร อาลีบาบา กรุ๊ป จะเดินทางมายังประเทศไทยในวันพรุ่งนี้ (19 เม.ย.) เพื่อลงนามความร่วมมือกับรัฐบาลไทยในการพัฒนาด้านการลงทุนและเศรษฐกิจดิจิทัล
รมว.อุตสาหกรรมของไทย เปิดเผยกับสื่อมวลชนว่า อาลีบาบา จะลงทุนกว่า 11,000 ล้านบาท ในโครงการระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ระยะแรก รวมถึงลงนามความร่วมมือในการพัฒนาการท่องเที่ยวและบุคลากรในไทย บีบีซีไทยพาย้อนดูการเดินทางของ แจ็ค หม่า ตั้งแต่เป็นไกด์นำเที่ยวในหางโจวสู่มหาเศรษฐีผู้ร่ำรวยอันดับต้น ๆ ของจีน ก่อนการลงทุนครั้งใหม่ในประเทศไทย ก่อนจะเป็น "แจ็ค หม่า" หม่า หยุน หรือ แจ็ค หม่า เกิดเมื่อปี 1964 ในครอบครัวนักดนตรีในเมืองหางโจว ทางตะวันออกเฉียงใต้ของจีน เขาเป็นลูกคนที่สองโดยมีพี่ชายและน้องสาว ในปี 1972 การเดินทางเยือนหางโจวของ ริชาร์ด นิกสัน ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ทำให้บ้านเกิดของแจ็ค หม่า ซึ่งตอนนั้นมีอายุเพียง 8 ขวบ กลายเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยว แจ็ค หม่าใช้โอกาสในช่วงนั้นเรียนรู้ภาษาอังกฤษ โดยอาสาทำหน้าที่เป็นไกด์ทัวร์ให้นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ ซึ่งชื่อ "แจ็ค" ของเขาก็มาจากชื่อที่นักท่องเที่ยวคนหนึ่งตั้งให้เพื่อให้ง่ายต่อการสื่อสาร เขาทำงานเป็นไกด์อยู่ราว 9 ปี และพยายามสอบเข้าเรียนระดับวิทยาลัยอยู่ถึงสามครั้ง สอบตกไป 2 ครั้ง ในที่สุดก็ได้เขียนเรียนที่วิทยาลัยครูหางโจว แต่เมื่อเรียนจบ แจ็ค หม่าเล่าว่า เขาสมัครงานไปกว่า 30 แห่งและถูกปฏิเสธทั้งหมด ก่อนที่จะได้งานเป็นครูสอนภาษาอังกฤษที่มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง งานเปิดตัวเว็บไซต์ อาลิบาบา เมื่อปี 1999 "ตอนที่ เคเอฟซี เข้ามาในจีน มีคนสมัครไป 24 คน" เขากล่าวที่มหาวิทยาลัยไนโรบี "23 คนได้งานนั้น ผมเป็นคนเดียวที่ไม่ได้" เพื่อนของเขาแนะนำให้รู้จักกับอินเทอร์เน็ตครั้งแรกในปี 1995 ขณะที่แจ็ค หม่าไปทำงานระยะสั้น ๆ ที่เมืองซีแอตเทิล ในสหรัฐฯ คำแรกที่แจ็ค หม่า ค้นหาในอินเทอร์เน็ตคือคำว่า "เบียร์" ต่อจากนั้นจึงลองค้นคำว่า "เบียร์" และ "จีน" แต่กลับไม่พบข้อมูล หลังจากกลับประเทศจีน เขาจึงก่อตั้งเว็บไซต์บริษัทที่รวบรวมรายชื่อของบริษัทต่าง ๆ ในประเทศ ซึ่งในเวลาต่อมาเว็บไซต์นี้ได้ถูกขายให้กับรัฐบาลจีน ในปี 1999 เขารวบรวมเงินจากกลุ่มเพื่อนและก่อตั้ง อาลิบาบา เว็บไซต์ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางระหว่างผู้ผลิตและส่งออกสินค้าในจีนกับบริษัททั่วโลกในการสั่งซื้อสินค้า เขาเคยอธิบายว่าชื่อดังกล่าวมาจากนิทานเรื่อง "อาลีบาบากับโจร 40 คน" ซึ่งเป็นชื่อที่คนทั่วไปคุ้นหูและยังเป็นตัวละครที่ฉลาดและมีน้ำใจ "จระเข้แห่งแม่น้ำแยงซี" ในขณะที่ อาลีบาบา เติบโตต่อเนื่อง เว็บไซต์พาณิชย์แบบผู้บริโภคกับผู้บริโภคจากสหรัฐฯ อย่าง อีเบย์ (eBay) ก็กำลังรุกหน้าเพื่อครอบครองตลาดออนไลน์ของจีน ในปี 2003 แจ็ค หม่าตัดสินใจก่อตั้งเว็บไซต์ Taobao เพื่อลงแข่งขันกับอีเบย์ที่ขณะนั้นครองส่วนแบ่งตลาดมากกว่า 70% โดยเชื่อว่าเขามีความได้เปรียบในฐานะที่เป็นบริษัทในประเทศ แจ็ค หม่า เคยเปรียบเทียบว่า อีเบย์เป็นเหมือนฉลามในมหาสมุทร ขณะที่อาลีบาบาเป็นจระเข้แห่งแม่น้ำแยงซี เพราะฉะนั้นเขาจึงมีข้อได้เปรียบในการต่อสู้ในบ้านของตนเอง ต่างจากอีเบย์ Taobao เลือกที่จะไม่เรียกเก็บเงินจากการลงขายสินค้า และอาศัยการโฆษณาทางโทรทัศน์ซึ่งเข้าถึงคนส่วนมากในจีน จนประสบความสำเร็จในการขยายฐานลูกค้าผู้หญิงวัยทำงาน จนกระทั่งในปี 2006 อีเบย์ตัดสินใจถอยทัพออกจากจีนในที่สุด และชัยชนะครั้งนั้นทำให้เขากลายเป็นคนดังในประเทศจีน อาลีบาบา ทำธุรกิจอะไรบ้าง แจ็ค หม่า ระหว่างขึ้นพูดที่กระทรวงต่างประเทศของไทย ในปี 2016 นับจากจุดเริ่มต้นวันนั้น อาลีบาบาได้ขยับขยายไปสู่ธุรกิจอื่นมากมาย นอกจาก Taobao ซึ่งปัจจุบันเป็นเว็บไซต์ช้อปปิ้งที่ใหญ่ที่สุดในจีน และ Tmall.com ซึ่งจับกลุ่มลูกค้าชนชั้นกลางในจีน บริษัท ลาซาด้า (Lazada) ผู้ให้บริการซื้อขายสินค้าออนไลน์ในประเทศไทย ก็มีอาลีบาบาเป็นผู้ถือหุ้นมากกว่า 80% เมื่อปี 2014 อาลีบาบาเข้าซื้อหุ้นกว่า 50% ในสโมสรฟุตบอลชั้นนำของจีนอย่าง กวางโจว เอเวอร์แกรนด์ และในปีต่อมายังได้เข้าซื้อกิจการหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษของฮ่องกงอย่าง เซาท์ ไชน่า มอร์นิ่ง โพสต์ นอกจากนี้ยังมีระบบจ่ายเงินออนไลน์อย่าง อาลีเพย์ (AliPay) และยังถือหุ้นใหญ่ใน Sina Weibo และ Youku Tudou ซึ่งทำหน้าที่คล้ายทวิตเตอร์และยูทิวบ์ในจีน ไม่เพียงแค่นั้น อาลีบาบายังมีธุรกิจด้านการตลาดออนไลน์ การให้บริการประมวลผลแบบคลาวด์ และการขนส่งสินค้าอีกด้วย ผลงานการแสดง แจ็ค หม่า แต่งเป็นไมเคิล แจ็คสัน เต้นให้พนักงานอาลีบาบาดู นอกจากบุคลิกที่เต็มไปด้วยความมั่นใจแล้ว แจ็ค หม่า ยังขึ้นชื่อในความกล้าแสดงออก ในงานฉลองครบรอบบริษัทเกือบทุกปีเขาจะแต่งตัวอย่างมีสีสัน ขึ้นร้องเพลงต่อหน้าพนักงานนับหมื่นคน ในงานครั้งล่าสุด เขาแต่งตัวเป็นไมเคิล แจ็คสัน และก่อนหน้านี้ก็เคยแต่งตัวในสไตล์พังก์ขึ้นร้องเพลงมาแล้ว เมื่อต้นปีที่ผ่านมา บริษัท อาลีบาบา พิคเจอร์ส ซึ่งเป็นบริษัทผลิตภาพยนต์ของเขา ก็ได้เปิดตัวภาพยนต์สั้นเรื่อง Gong Shou Dao ( GSD ) ซึ่งมีแจ็ค หม่า นำแสดงร่วมกับ ดาราแอ็คชั่นชื่อดังอย่าง เจ็ท ลี และจา พนม จากประเทศไทย ก่อนมาไทย แจ็ค หม่า ไปไหนมาบ้างแล้ว เมื่อเดือน ม.ค. ปีที่แล้ว แจ็ค หม่า เข้าพบกับ นายโดนัลด์ ทรัมป์ ว่าที่ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ในขณะนั้น โดยหลังการพบกันทั้งสองร่วมกันแถลงข่าวว่า อาลีบาบาจะร่วมสนับสนุนธุรกิจขนาดย่อมของสหรัฐฯ ในการส่งออกสินค้าสู่จีน ทั้งสองเชื่อว่าโครงการดังกล่าวจะสร้างงานกว่า 1 ล้านตำแหน่งในสหรัฐฯ จากการที่บริษัทต้องจ้างพนักงานเพิ่มเพื่อติดต่องานกับอาลีบาบา อย่างไรก็ตามในช่วงเดือนที่ผ่านมา สหรัฐฯ และจีน ต่างตอบโต้กันทางเศรษฐกิจผ่านนโยบายภาษีนำเข้า เดือน ก.ค. ปีที่แล้ว แจ็ค หม่า เดินทางไปยังประเทศเคนยา และรวันดา ในฐานะที่ปรึกษาพิเศษของการประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา เพื่อแบ่งปันความรู้กับนักธุรกิจท้องถิ่น ในขณะที่การลงทุนจากจีนในทวีปแอฟริกามีการเติบโตอย่างก้าวกระโดด แจ็ค หม่า ได้กล่าวกับกลุ่มธุรกิจเอกชนว่าเขากำลังมองหาโอกาสการลงทุนในธุรกิจขนส่งและสนับสนุนธุรกิจท้องถิ่น รัฐบาลไทยคาดว่าจะสามารถส่งออกผลไม้เช่น ทุเรียน ไปยังจีนได้มากขึ้นจากความร่วมมือนี้ ก่อนหน้านี้ แจ็ค หม่า เคยเดินทางมาประเทศไทยแล้วหลายครั้ง ก่อนจะเบนเข็มไปร่วมมือกับรัฐบาลมาเลเซียในการพัฒนาเขตการค้าเสรีดิจิทัล (DFTZ) เมื่อปีที่แล้ว ซึ่งในช่วงที่ผ่านมา นักวิเคราะห์ไทยหลายคนได้แสดงความกังวลถึงผลกระทบที่อาจเกิดกับผู้ค้ารายย่อยหากธุรกิจออนไลน์ยักษ์ใหญ่จากจีนเข้ามาแข่งขันในไทย วันพรุ่งนี้ (19 เม.ย.) นอกจาก อาลิบาบา จะลงนามความร่วมมือในการพัฒนาด้านการลงทุนและเศรษฐกิจดิจิตัลกับรัฐบาลไทยแล้ว ทั้งสองฝ่ายยังจะลงนามความร่วมมือด้านการลงทุนในการสร้างศูนย์สมาร์ท ดิจิทัล ฮับ ในพื้นที่อีอีซี ด้านการพัฒนาธุรกิจ SME และบุคลากรด้านดิจิทัล รวมถึงความร่วมมือด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยวของไทย นายอุตตม สาวนายน รมว.อุตสาหกรรม ระบุว่า โครงการลงทุนสร้างศูนย์สมาร์ท ดิจิทัล ฮับ มูลค่า 11,000 ล้านบาท จะเริ่มก่อสร้างในปีนี้แล้วเสร็จเปิดดำเนินการได้ในปีหน้า ซึ่งจะมีธุรกิจรายย่อยได้ประโยชน์ราว 30,000 รายในระยะแรก เขากล่าวว่า นอกจากนี้กระทรวงพาณิชย์จะร่วมมือกับอาลีบาบา เพื่อสนับสนุนการขายผลผลิตทางการเกษตรของไทย เช่น ข้าวและทุเรียน ผ่านเว็บไซต์ Tmall.com ไปสู่ลูกค้าในจีนอีกด้วย