จับตาเพื่อไทยย้อนยุค 13 ปี เกิด “มุ้งย่อย” หลังทักษิณเลิกยุ่งทางนิตินัย
นี่เป็นครั้งแรกในรอบหลายเดือนที่นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ อดีตนายกรัฐมนตรี ผู้เป็นน้องเขยของนายทักษิณ ชินวัตร ปรากฏตัวที่อาคารโอเอไอ ที่ทำการพรรคเพื่อไทย (พท.) หลังถูกช่วงชิงตำแหน่ง "หัวโต๊ะ" วงประชุมคณะกรรมการยุทธศาสตร์พรรคไปเมื่อหลายเดือนก่อน
การปรากฏตัวของนายสมชายเกิดขึ้น หลังนายทักษิณ-ผู้ที่อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) ของพรรคเรียกว่า "นายใหญ่" ประกาศ "ไม่เกี่ยวกับพรรค" ซึ่งนายสมชายอธิบายกับบีบีซีไทยว่าคงไม่ส่งผลกระทบในเชิงจิตวิทยาของอดีต ส.ส. เนื่องจากนายทักษิณไม่เคยเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย และกฎหมายห้าม "คนนอก" เข้าก้าวก่ายแทรกแซงกิจการของพรรค "ผมคิดว่าดีแล้วที่ท่านปฏิบัติตามกฎหมาย ก็เป็นการให้เกียรติคนทำงาน" นายสมชายกล่าว เช้าวันนี้ (4 เม.ย.) นายสมชายได้เข้ายืนยันการเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทยตามนัดหมายของพรรค ทว่าไร้เงานางเยาวภา วงศ์สวัสดิ์ ภรรยา และน้องสาวของทักษิณ ผู้เคยทำหน้าที่ประธาน ส.ส. ภาคเหนือ โดยฝ่ายสามีประกาศแทนว่า "คุณแดงเขาเลิกเล่นการเมืองแล้ว" ส่วนใครจะมาทำหน้าที่ดูแล ส.ส. ภาคเหนือแทนนั้น เขาเห็นว่าพรรคยังมีบุคลากรอีกมาก นายภูมิธรรม เวชยชัย รักษาการเลขาธิการพรรคเพื่อไทย (ขวา) รอรับนายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ ขึ้นไปที่ชั้น 7 เพื่อเข้าสู่กระบวนการยืนยันการเป็นสมาชิกพรรค เช่นเดียวกับตำแหน่ง "ผู้นำพรรคคนใหม่" ที่นายสมชายปฏิเสธจะพูดถึง เพราะเห็นว่ายังไม่ถึงจังหวะเวลา เนื่องจากคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ยังไม่ได้ "ปลดล็อก" ให้ทำกิจกรรมทางการเมืองได้ ส.ส.อีสานชี้ทักษิณทิ้งพรรค แค่แสดงออกทางนิตินัย นอกจากอดีตนายกฯ คนที่ 26 ยังมีอดีตรัฐมนตรี อดีต ส.ส. และอดีตผู้สมัคร ส.ส. เข้ายืนยืนการเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย ซึ่งไม่เพียงเป็นการ "เช็คเสียง" ว่ามีใครพลัดหลง-หล่นหายไปอยู่พรรคอื่นหรือไม่ นอกเหนือจากอดีต ส.ส. จังหวัดชายแดนภาคใต้ที่เรียกตัวเองว่า "กลุ่มวาดะห์" ที่ออกไปร่วมงานกับพรรคประชาชาติ แต่ยังถือโอกาสร่วมกิจกรรมรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ของพรรคล่วงหน้าก่อนวันสงกรานต์จะมาถึง นายภูมิธรรม เวชยชัย รักษาการเลขาธิการพรรคเพื่อไทย เปิดเผยว่า เฉพาะวันนี้มีผู้ยืนยันการเป็นสมาชิกอย่างน้อย 500 คน ได้ทุนประเดิมพรรคครบ 1 ล้านบาทตามที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด่วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 กำหนด เนื่องจากส่วนใหญ่ชำระค่าสมาชิกพรรคตลอดชีพคนละ 2,000 บาท อดีต ส.ส. อีสาน-ฐานเสียงสำคัญของพรรคเพื่อไทยหลายคนบอกกับบีบีซีไทยตรงกันว่าคำประกาศ "ทิ้งพรรค" ของนายทักษิณไม่ใช่เรื่องเหนือความคาดหมาย แต่คิดว่าเป็นเพียงการแสดงออกในทาง "นิตินัย" เท่านั้น "เชื่อว่าประชาชนชาวอีสานจะเข้าใจว่าอดีตนายกฯ ทักษิณไม่ได้ทิ้งชาวบ้าน เพราะทุกคนรู้ข้อจำกัดทางกฎหมาย" นายไพจิต ศรีวรขาน อดีต ส.ส. นครพนม กล่าว เช่นเดียวกับนายต่อพงษ์ ไชยสาส์น อดีต ส.ส.อุดรธานี ที่บอกว่าผู้นำมีหลายแบบ มีทั้งผู้นำทางจิตวิญญาณและผู้นำที่มีตัวตน "แน่นอนว่านายกฯ ทักษิณเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณของพรรค ส่วนผู้นำที่มีตัวตน ใครแอคชั่น (แสดงออก) คนนั้นถือเป็นผู้นำ ไม่ใช่ใครมีตำแหน่งแล้วถึงจะเป็นผู้นำ คุณไปดูให้ดีแล้วกันว่าตอนนี้ใครแอคชั่นอยู่" ส่วนนายอดิศร เพียงเกษ อดีตรัฐมนตรีจากเมืองขอนแก่น ระบุว่า "ถ้าเปรียบเปรยพรรคเป็นครอบครัว เราอยู่กันมาสิบกว่าปี ก็ถือว่าเป็นลูกที่โต ต้องดูแลตัวเองแล้ว เลิกแบบมือขอเงินพ่อแม่" แต่ถึงเวลาเลือกตั้ง คะแนนเสียงจะถล่มทลาย เป็นพลังบวก ๆ จากผู้นิยมในตัวนายทักษิณ และ น.ส.ยิ่งลักษณ์ หญิงหน่อยลั่น ไม่เคยอยากนั่งเก้าอี้หัวหน้าพรรค อีกคนที่เป็นที่จับตามอง หนีไม่พ้น คุณหญิงสุดารัตน์ เกยุราพันธุ์ ที่มีข่าวถูกวางตัวให้เป็น "แม่ทัพคนใหม่" ของพรรคเพื่อไทย ทว่าด้วยเหตุผลไร้สถานะสมาชิกพรรคเพื่อไทย ทำให้เธอไม่อาจเข้ายืนยันการเป็นสมาชิกพรรคพร้อมแกนนำและอดีต ส.ส. รายอื่น ๆ และการปรากฏตัวร่วมกิจกรรมการเมืองกับพรรคอาจสุ่มเสี่ยงต่อการถูกตีความว่า "คนนอก" ก้าวก่ายแทรกแซงพรรคได้ ผ่านไปกว่าครึ่งวัน ท่ามกลางความกระสับกระส่ายของอดีตนักการเมืองคนสนิทสาย "เจ้" ที่ถูกสื่อมวลชนไถ่ถามหาหัวหน้ามุ้ง กทม. คุณหญิงสุดารัตน์ได้ปรากฏตัวในเวลา 12.50 น. ชี้แจงเหตุผลที่ยังไม่ได้เป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย เธอยืนยันว่าเป็นปัญหาในทางทะเบียน เพราะได้ยื่นใบสมัครเป็นสมาชิกพรรคตั้งแต่ปี 2556 แต่เมื่อตรวจสอบกลับไปพบว่ายังไม่มีชื่อในสารบบ แต่พร้อมสมัครเป็นสมาชิกพรรคเมื่อ คสช. ปลดล็อกให้ทำกิจกรรมการเมืองได้ ส่วนตำแหน่งหัวหน้าพรรคเพื่อไทย เธอส่งสัญญาณแบ่งรับแบ่งสู้ "ดิฉันไม่เคยบอกเลยว่าอยากเป็นหัวหน้าพรรค ต้องถามด้วยสิคะว่าดิฉันอยากเป็นไหม" เมื่อผู้สื่อข่าวถามย้ำว่า หากสมาชิกพรรคสนับสนุนให้เป็นหัวหน้าพรรคเพื่อไทยจะรับตำแหน่งหรือไม่ คุณหญิงสุดารัตน์ตอบว่า "ที่ผ่านมา ไม่ค่อยมีใครอยากเป็นนะ หัวหน้าพรรคเนี่ย" คาดการเมืองย้อนยุคกลับไป 13 ปีมีสารพัด "มุ้งย่อย" ภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 ซึ่งเชื่อกันว่ามีเนื้อหาบ่อนทำลายความเข้มแข็งของพรรคการเมือง โดยเฉพาะการเลือกตั้งด้วยระบบจัดสรรปันส่วนผสม ที่คะแนนเลือกตั้ง ส.ส. แบบแบ่งเขตมีผลโดยตรงต่อจำนวนที่นั่ง ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ รวมถึงการกำหนดให้ทุกพรรคจัดการเลือกตั้งขั้นต้น (ไพรมารี) เฟ้นหาผู้สมัคร ส.ส. ก่อนส่งลงสู่สนามเลือกตั้งจริง ทำให้อำนาจต่อรองขึ้นอยู่กับปริมาณมือ ส.ส. แกนนำพรรคเพื่อไทยผู้ไม่ประสงค์จะเปิดเผยชื่อ ฉายภาพว่าการบริหารจัดการภายในพรรคมีแนวโน้ม "ย้อนยุค" กลับไปเมื่อ 13 ปีก่อน ที่เกิด "มุ้งย่อย" ภายในพรรค มีหัวหน้ามุ้งคอยดูแล ส.ส. คนสนิท ก่อนนำเสียง ส.ส. ที่ได้ไปแปลงให้เป็นตำแหน่งทางการเมือง อดีตรัฐมนตรีอย่างน้อย 12 คนเข้ายืนยันการเป็นสมาชิกพรรคเพื่อไทย ทั้งนี้กลุ่มการเมืองใน "พรรคทักษิณ" เคยเบ่งบานถึงขีดสุดในช่วงปี 2547-2548 เมื่อทักษิณ-หัวหน้าพรรคไทยรักไทย แบ่งพื้นที่ให้ประเทศไทยให้รองหัวหน้าพรรคบริหารฐานเสียง และมีส่วนสำคัญที่ทำให้พรรคไทยรักไทยชนะเลือกตั้งแบบถล่มทลาย 377 เสียง สร้างประวัติศาสตร์จัดตั้งรัฐบาลพรรคเดียวได้สำเร็จในปี 2548 จึงมีคำประกาศจากทักษิณ อนุญาตให้กาง "มุ้งย่อย" ภายในพรรคได้ กลุ่มการเมืองในพรรคไทยรักไทย 2548 นอกจากการดูแลอย่างทั่วถึงของ "นายใหญ่" นักการเมืองแต่ละมุ้งยังได้รับการดูแลเป็นพิเศษจาก "นายย่อย" ทำให้มี ส.ส. บางคนวิ่งรอกไปประชุมกับหัวหน้ามุ้งถึง 3 มุ้ง แต่หลังรัฐประหารปี 2549 ซึ่งนำไปสู่การยุบพรรคไทยรักไทยและตัดสิทธิคณะกรรมการบริหารพรรค 111 คนหลังจากนั้น หัวหน้าหลายมุ้งการเมืองได้ยกพลออก-แยกตัวไปตั้งพรรคขนาดกลาง/ขนาดเล็ก แม้การบริหารจัดการการเมืองภายในมีแนวโน้มย้อนยุค แต่รักษาการกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทยยืนยันว่ามีคนรุ่นใหม่สนใจเข้าร่วมงานกับพรรคเพื่อไทยอย่างต่อเนื่อง