สมองเหยื่อภูเขาไฟวีซูเวียสถูกความร้อนสูงหลอมจนกลายเป็นแก้ว
คณะนักนิติมานุษยวิทยา (Forensic Anthropologist) ของอิตาลี เผยถึงการค้นพบล่าสุดจากการศึกษาซากโครงกระดูกของเหยื่อผู้เสียชีวิตด้วยเหตุภูเขาไฟวีซูเวียส (Vesuvius) ระเบิดครั้งรุนแรงเมื่อเกือบสองพันปีก่อน โดยชี้ว่าวัตถุสีดำที่เป็นประกายแวววาวซึ่งพบในกะโหลกศีรษะของผู้เสียชีวิตรายหนึ่ง คือชิ้นส่วนของสมองมนุษย์ที่ถูกความร้อนสูงหลอมจนกลายสภาพเป็นแก้ว
รูปหล่อจากเรซินจำลองท่าทางขณะเสียชีวิตของชาวเมืองปอมเปอี โดยชายผู้นี้ดึงผ้าคลุมตัวมาปิดปากและจมูกเอาไว้ การค้นพบวัตถุดังกล่าว นับว่าเป็นการค้นพบชิ้นส่วนสมองมนุษย์ที่กลายเป็นแก้วครั้งแรก นับตั้งแต่เริ่มมีการขุดค้นทางโบราณคดีที่เมืองปอมเปอีและเมืองข้างเคียงมานานกว่าร้อยปี รายละเอียดของการค้นพบซึ่งตีพิมพ์ในวารสารการแพทย์นิวอิงแลนด์ (New England Journal of Medicine) ระบุว่าพบชิ้นส่วนสมองมนุษย์ที่กลายเป็นแก้วในกะโหลกศีรษะของชายอายุประมาณ 25 ปีผู้หนึ่ง ที่เมืองเฮอร์คิวเลเนียม (Herculaneum) ซึ่งเป็นเมืองโบราณของจักรวรรดิโรมันบริเวณชายฝั่งอ่าวเนเปิลส์ ใกล้กับเมืองปอมเปอี คาดว่าซากแตกหักของวัตถุสีดำที่เป็นประกายแวววาว คือชิ้นส่วนของสมองมนุษย์ที่กลายเป็นแก้ว ซากโครงกระดูกของชายคนดังกล่าวถูกค้นพบครั้งแรกเมื่อช่วงทศวรรษ 1960 โดยพบว่าเสียชีวิตในสภาพนอนคว่ำหน้าบนเตียงไม้ในห้องเล็ก ๆ ของอาคารแห่งหนึ่ง ซึ่งคาดว่าเป็นที่ตั้งของสมาคมผู้นับถือลัทธิบูชาจักรพรรดิออกัสตัส นักโบราณคดีคาดว่าชายคนนี้น่าจะเป็นผู้ดูแลอาคารและเสียชีวิตขณะนอนหลับ ดร. เปียร์ เปาโล เปโตรนี จากมหาวิทยาลัยเนเปิลส์เฟเดริโกเซกอนโดของอิตาลี ผู้นำทีมวิจัยในครั้งนี้บอกว่า "ชิ้นส่วนของสมองที่กลายเป็นแก้วในเหตุภูเขาไฟระเบิดนั้นหาพบได้ยากมาก โดยทั่วไปแล้วเรามักจะพบชิ้นส่วนสมองที่กลายเป็นสบู่ เนื่องจากการทำปฏิกิริยาของไขมันกับเถ้าถ่านภูเขาไฟมากกว่า" "ชายผู้นี้น่าจะเสียชีวิตทันทีเมื่อกระแสความร้อนจากภูเขาไฟแผ่เข้าปกคลุมเมือง ผลการตรวจสอบซากไม้ที่ไหม้เกรียมจากเตียงที่เขานอนอยู่พบว่า ร่างของเขาถูกเผาไหม้อย่างฉับพลันด้วยอุณหภูมิสูงสุดถึง 520 องศาเซลเซียส" ก่อนการขุดค้นทางโบราณคดี เมืองเฮอร์คิวเลเนียมซึ่งอยู่ใกล้กับเมืองปอมเปอี ถูกเถ้าถ่านภูเขาไฟกลบทับจนมิดเช่นกัน กระแสความร้อนดังกล่าวเรียกว่ากระแสไพโรคลาสติก (Pyroclastic flow) ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มก๊าซร้อนจัด เถ้าถ่าน และเศษหินภูเขาไฟ ที่พวยพุ่งออกมาและไหลไปถึงบริเวณโดยรอบภูเขาไฟด้วยความเร็วสูง "ความร้อนจากกระแสไพโรคลาสติกทำให้ไขมันในร่างกายมนุษย์ลุกไหม้ ความชื้นในเนื้อเยื่ออ่อนระเหยไปในทันที แต่หลังจากกระแสความร้อนของภูเขาไฟไหลผ่านไป อุณหภูมิโดยรอบจะเย็นลงอย่างรวดเร็ว ทำให้เนื้อเยื่อสมองเกิดกระบวนการหลอมและจับตัวแข็งกลายเป็นแก้วได้" ดร. เปโตรนี อธิบาย "เราสามารถยืนยันได้ว่า ชิ้นส่วนแก้วสีดำที่พบในกะโหลกศีรษะของคนโบราณผู้นี้ คือสมองที่กลายสภาพจากความร้อนสูงจริง ๆ เพราะพบโปรตีนที่มีแต่ในสมองมนุษย์ปะปนอยู่ รวมทั้งพบกรดไขมันที่มีอยู่เฉพาะในเส้นผมของมนุษย์ด้วย" ภูเขาไฟวีซูเวียสเกิดการปะทุครั้งรุนแรงเมื่อปี ค.ศ. 79 ทำให้ผู้คนจำนวนหลายพันในเมืองปอมเปอีและเมืองข้างเคียงต้องเสียชีวิตลง แต่เถ้าถ่านภูเขาไฟปริมาณมหาศาลที่ตกลงมาทับถมกันได้ฝังกลบเมืองปอมเปอีและเฮอร์คิวเลเนียมจนมิด ซึ่งช่วยรักษาสภาพดั้งเดิมของเมืองและซากร่างของผู้เสียชีวิตบางส่วนเอาไว้ได้