แผ่นดินไหว –สึนามิ อินโดนีเซีย: เกิดความผิดพลาดอะไรกับระบบเตือนภัยสึนามิ?
ผู้คนร่วมพันต้องสังเวยชีวิตและอีกจำนวนมากยังคงสูญหาย หลังจากเกิดแผ่นดินไหวที่ส่งผลให้เกิดคลื่นยักษ์สึนามิพัดถล่มเกาะสุลาเวสีของอินโดนีเซียเมื่อวันที่ 28 ก.ย. ที่ผ่านมา
ช่วงเกิดเหตุมีการแจ้งเตือนภัยการเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ แต่การเตือนภัยดำเนินไปเพียง 30 นาทีเท่านั้นก่อนที่จะถูกยกเลิกไป ซึ่งดูเหมือนจะเป็นการประเมินสถานการณ์ต่ำกว่าภัยพิบัติที่เกิดตามมาเป็นอย่างยิ่ง เกิดความผิดพลาดอะไรขึ้นกับระบบเตือนภัยนี้ ? เกิดอะไรขึ้นกันแน่ ? เมื่อเวลา 18.03 น.ตามเวลาท้องถิ่นของวันศุกร์ที่ 26 ก.ย.ได้เกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.5 ซึ่งมีจุดศูนย์กลางของแรงสั่นสะเทือนบนบกทางตอนเหนือของจังหวัดสุลาเวสีกลาง โดยอยู่ลึกลงไปใต้พื้นดินเพียง 10 กม. และหลังจากนั้นก็เกิดอาฟเตอร์ช็อกตามมาอีกหลายสิบครั้ง สำนักงานอุตุนิยมวิทยาและธรณีฟิสิกส์ หรือ BMKG ของอินโดนีเซีย ได้ออกประกาศเตือนภัยคลื่นสึนามิหลังจากแผ่นดินไหวครั้งแรกเกิดขึ้นไม่นาน โดยเตือนว่าอาจเกิดคลื่นสูง 0.5-3 เมตร แต่ประกาศเตือนภัยดังกล่าวถูกยกเลิกไปในอีกกว่า 30 นาทีต่อมา ปาลู ซึ่งเป็นเมืองที่ตั้งอยู่บริเวณอ่าวแคบ ๆ บนเกาะสุลาเวสี ถูกคลื่นยักษ์พัดถล่มใส่ ซึ่งคลื่นบางลูกมีความสูงถึง 6 เมตร ส่งผลให้อาคารบ้านเรือน และสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ ที่อยู่ในแถบนั้นถูกคลื่นซัดกระหน่ำจนพังราบเป็นหน้ากลอง ประชาชนหลายร้อยคนที่กำลังเตรียมตัวเข้าร่วมงานเทศกาลที่ชายหาดในเมืองซึ่งจะจัดขึ้นในคืนนั้น กลับต้องเผชิญกับคลื่นยักษ์ที่ถาโถมเข้าใส่ และกวาดทุกสิ่งที่อยู่ตรงหน้าไปกับคลื่น สำนักบรรเทาสาธารณภัยและภัยพิบัติแห่งชาติของอินโดนีเซีย ระบุว่า ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่ที่เมืองปาลูเป็นผู้ประสบภัยคลื่นสึนามิ ผู้คนทราบว่าจะเกิดสึนามิหรือไม่ ? ฝ่ายที่วิพากษ์วิจารณ์ได้กล่าวหา BMKG ว่ายกเลิกประกาศเตือนภัยสึนามิเร็วเกินไป แม้ว่า BMKG จะชี้แจงว่า คลื่นได้พัดถล่มเกาะขณะที่ยังมีการประกาศเตือนภัยอยู่ นางดวิกอริตา การ์นาวาตี ประธาน BMKG ให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์จาการ์ตาโพสต์ว่า การตัดสินใจยกเลิกประกาศเตือนภัยมีขึ้นหลังสำนักงานได้รับข้อมูลว่าได้เกิดคลื่นสึนามิแล้ว ซึ่งรวมถึงข้อมูลจากการสังเกตการณ์ภาคสนามของพนักงาน BMKG ที่เมืองปาลู นางการ์นาวาตี กล่าวเสริมว่า การประกาศเตือนภัยสึนามิสิ้นสุดลงเมื่อเวลา 18.37 น. หลังคลื่นยักษ์ลูกที่ 3 พัดถล่มเพียงไม่กี่นาที และหลังจากประกาศเตือนภัยสิ้นสุดลงก็ไม่มีการเกิดสึนามิอีก แต่มีปัญหาใหญ่กว่านั้น เพราะแม้จะมีการแจ้งเตือนภัยออกไป แต่กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารของอินโดนีเซีย ระบุว่า การแจ้งเตือนภัยสึนามิที่ส่งให้ประชาชนซ้ำ ๆ ผ่านข้อความสั้นทางโทรศัพท์มือถือนั้น อาจไปไม่ถึงประชาชน โฆษกสำนักงานจัดการภัยพิบัติระบุว่า แรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวทำสายไฟฟ้าและสายที่เชื่อมต่อระบบโทรคมนาคมในพื้นที่ประสบภัยหักโค่นลงมา รวมทั้งยังสร้างความเสียหายต่ออุปกรณ์ไซเรนตามแนวชายฝั่งด้วย คลิปวิดีโอชิ้นหนึ่งที่ถูกแชร์กันอย่างแพร่หลายทางโซเชียลมีเดีย เผยให้เห็นผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น โดยเป็นภาพชายคนหนึ่งร้องตะโกนเตือนภัยผู้คนที่อยู่ตามชายหาด ซึ่งยังไม่รู้ว่าคลื่นยักษ์กำลังใกล้เข้ามา อินโดนีเซียมีระบบเตือนภัยสึนามิล่วงหน้าหรือไม่ ? คำตอบคือ มี อินโดนีเซียมีระบบเตือนภัยสึนามิล่วงหน้าที่ประกอบไปด้วยเครือข่ายสถานีตรวจวัดความสั่นสะเทือน 170 สถานี สถานีวัดคลื่นแผ่นดินไหว 238 สถานี และอุปกรณ์วัดระดับน้ำทะเล 137 จุด แต่นายราห์มัต ตรีโยโน หัวหน้าศูนย์แผ่นดินไหวและสึนามิของ BMKG ระบุว่า ระบบดังกล่าวยังมีประสิทธิภาพการทำงานอย่าง "จำกัดมาก" "อุปกรณ์ปัจจุบันของเรามีข้อจำกัดมาก" นายตรีโยโน บอกกับผู้สื่อข่าวบีบีซีแผนกภาษาอินโดนีเซีย "ที่จริง เรามีตัวเซ็นเซอร์ตรวจจับแผ่นดินไหว 170 ตัว แต่มีงบการบำรุงรักษาสำหรับอุปกรณ์เพียง 70 ตัวเท่านั้น" BMKG ยอมรับว่าระบบเตือนภัยสึนามิล่วงหน้าที่ประเทศมีอยู่ในปัจจุบันมีข้อจำกัดอย่างมาก อย่างไรก็ตาม เรารู้ว่าระบบดังกล่าวตรวจจับคลื่นสึนามิได้ แต่กลับไม่สามารถระบุขนาดของคลื่นได้อย่างแม่นยำ BMKG ระบุว่า อุปกรณ์วัดระดับน้ำทะเลที่ใกล้เมืองปาลูมากที่สุดอยู่ห่างจากเมืองไปกว่า 200 กม. โดยอุปกรณ์ดังกล่าวตรวจวัดได้ว่า ระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้นเพียง 6 ซม. และประเมินว่าคลื่นสึนามิจะสูงไม่เกิน 0.5 เมตร นายตรีโยโน ให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าวรอยเตอร์ว่า "เราไม่มีข้อมูลจากการสังเกตการณ์ที่เมืองปาลู เราจึงต้องใช้ข้อมูลที่มีอยู่ แล้วแจ้งเตือนภัยจากข้อมูลดังกล่าว...หากเรามีอุปกรณ์วัดระดับน้ำทะเลใกล้เมืองปาลูหรือข้อมูลที่เหมาะสม แน่นอนว่าเราอาจแจ้งเตือนภัยได้ดีกว่านี้ ซึ่งกรณีที่เกิดขึ้นถือเป็นสิ่งที่ต้องพิจารณาสำหรับการทำงานในอนาคต" อินโดนีเซียมีทุ่นลอยตรวจวัดคลื่นสึนามิ 21 ตัว แต่กลับไม่มีตัวไหนเลยที่ใช้งานได้ ทางการอาจช่วยปกป้องชีวิตผู้คนได้มากกว่านี้หรือไม่ ? เป็นไปได้ เพราะจริง ๆ แล้ว อินโดนีเซียมีระบบเตือนภัยสึนามิที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งรวมถึงทุ่นลอยตรวจวัดคลื่นสึนามิ 21 ตัว ที่ใช้สำหรับแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าโดยประมวลข้อมูลที่เก็บรวบรวมจากตัวเซ็นเซอร์ในทะเลลึก อย่างไรก็ตาม ทุ่นลอยเหล่านี้ซึ่งได้รับบริจาคจากสหรัฐฯ เยอรมนี และมาเลเซีย หลังเกิดเหตุสึนามิในมหาสมุทรอินเดียเมื่อปี 2004 กลับไม่มีตัวไหนเลยที่ใช้งานได้ เพราะบางตัวได้รับความเสียหายจากน้ำมือพวกชอบทำลายทรัพย์สินของรัฐ หรือไม่ก็ถูกขโมยไป และการหาระบบมาทดแทนอุปกรณ์เหล่านี้ก็ล่าช้าเพราะปัญหาขาดแคลนงบประมาณ ด้วยเหตุนี้ ทำให้ BMKG ต้องพยากรณ์การเกิดคลื่นสึนามิหลังเกิดแผ่นดินไหวโดยใช้ระบบแบบจำลองจากขนาดความรุนแรงและความลึกของจุดที่เกิดแผ่นดินไหว หากเราได้ข้อมูลจากทุ่นลอย "ก็จะทำให้ระดับการแจ้งเตือนสึนามิของเรามีความแม่นยำมากขึ้น" นายตรีโยโนบอกกับบีบีซี ภัยพิบัติครั้งล่าสุดนี้ เป็นการตอกย้ำถึงความเสียหายที่อินโดนีเซียต้องจ่ายจากการไม่ใช้ระบบเตือนภัยล่วงหน้าที่มีประสิทธิภาพกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน BPPT ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดูแลระบบทุ่นลอยเตือนภัย เคยยอมรับว่ารัฐบาลทุ่มความพยายามส่วนใหญ่ไปกับการบรรเทาทุกข์หลังเกิดแผ่นดินไหว แต่กลับใส่ใจเรื่องการเตือนภัยล่วงหน้า "เพียงน้อยนิด" มีการคาดการณ์ว่าจะเกิดสึนามิในเหตุการณ์นี้หรือไม่ ? ก็ไม่เชิงนัก ศ.ฟิลิป ลี-ฟาน หลิว รองอธิการบดีคณะวิศวกรรมโยธาและวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ ระบุว่า แผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นไม่ใช่ประเภทที่มักทำให้เกิดคลื่นสึนามิลูกใหญ่ โดยทั่วไป คลื่นสึนามิจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อเกิดการเคลื่อนตัวของแผ่นดินในแนวดิ่ง แต่กรณีที่เกิดขึ้นนี้ แผ่นเปลือกโลกได้เสียดสีกันในแนวนอนทำให้เกิดแรงกระเพื่อมในแนวนอน ไม่ใช่ในแนวตั้งที่มักทำให้เกิดคลื่นสึนามิขนาดใหญ่ แต่สาเหตุที่ทำให้คลื่นยักษ์ซัดถล่มเมืองปาลูอาจเกิดจากลักษณะทางกายภาพของอ่าวเมืองปาลูเอง โดย ดร.ฮัมซา ลาตีฟ นักวิทยาศาสตร์ทางทะเลจากสถาบันเทคโนโลยีบันดุงในอินโดนีเซีย บอกว่า เมืองปาลูเคยเจอคลื่นสึนามิเช่นนี้มาแล้วในอดีต และพอสึนามิซัดถล่มอ่าวที่มีลักษณะแคบและยาวจึงทำให้แรงปะทะที่เกิดรุนแรงกว่าปกตินั่นเอง