جو بایډن د ګوانتانامو زندان د تړلو په اړه خبرې پیل کړې
سپینه ماڼۍ وايي، ولسمشر جو بایډن د ګوانتانامو زندان د راتلونکې ارزونه کوي چې موخه یې بندول دي.
تازه د ولسمشرجوبایډن ادارې کیوبا ټاپو کې ددغه جنجالي زندان د تړلو خبره رامخې ته کړې. د سپینې ماڼۍ د رسنیو مشرې جن ساکي خبریالانو ته وویل د ملي امنیت شورا سره د ګوانتانامو د تړلو په اړه خبرې پیل شوي. له اغلې ساکي پوښتنه وشوه چې ایا جوبایډ‌ن به د خپلې واکمنۍ تر بشپړولو دا زندان وتړي؟ "زموږ موخه او نیت همدا دی چې زندان وتړل شي، خو د هغو ډېرو اړونده ادارو قانوني پړاوونو ته به کتل کېږي". اغلې ساکي وايي دا زموږ د پاملرنې یوه مهمه موضوع ده د جوبایډن ادارې په اړه کار روان کړی، ددې پړاو لپاره د بېلابېلو ادارو نظر پوښتل او قانوني اړخونه اړین دي، نو ښايي یو څه موده وغواړي خو له اړونده څانګو سره یې خبرې رواني دي. هاغسې چې لا د افغانستان د جګړې د پای په تړاو څو واري بحثونه شوي ددې زندان د تړلو لپاره هم امریکا د انساني حقونو ادارو د ځواب لپاره سر ښورولی چې ګواکې یا به یې بڼه بدلوي او یا به هم بیخي تړل کیږي. ګوانتانامو ، افغانستان کې د امریکا له جګړې کال وروسته او عراق کې تر پوځي ښکېلتیا کال وړاندې په ۲۰۰۲ کې د ولسمشرجورج بوش په امر جوړ شو. د امریکا د ملي امنیت ویاندې املي هورن هم د جمعې په ورځ وویل د ګوانتنامو زندان په هکله له تېر حکومته ورپاتې ځنډېدلی کار یې بیا پیل کړی. د پخواني ولسمشر ډونلډ ټرمپ ادارې هم ددغه زندان د تړلو ژمنه کړې وه خو د واکمنۍ تر پایه پلې نه شوه. په ۲۰۰۷ کال کې بارک اوباما د خپلو لومړنیو ټاکنیزو منډو ترړو پرمهال ددغه زندان تړل کېده د خپلې کاري اجنډا یوه برخه بللې وه. په ۲۰۱۶ کې بارک اوباما بیا د ګوانتانامو ور پورې کولو کیسه رامخې ته کړه خو دا یې د واکمنۍ وروستۍ ورځې وې. اوس چې په دغه زندان کې د زندانیانو شمېر هم لږ شوی او امریکا د افغانستان او منځني ختیځ له جګړو د پښو سپکولو په تکل ښکاري ښايي د بایډن واکمني ددې زندان د تړلو لپاره پرېکنده او پلې کوونکي واکمني شي. ګوانتانامو ته د ترهګرۍ په تور له ۷۸۰ وړل شویو زندانیانو ۷۳۱ یې نورو هېوادونو ته لېږدول شوي نهه تنه پکې مړه شوي او ۴۰ تنه لا بندیوان ساتل کېږي. کیوبا کې د امریکايي پوځ له دغه زندانه وتلو خلکو د ربړونې او شکنجو سختې کیسې کړې، نو ځکه د بشري حقونو د اداروې له لوري پرې وخت ناوخت نیوکې هم کېږي او دا چې وايي له محکمې پرته پکې زندانیان ساتل کېږي. امریکا تل د ګوانتانامو زندانیان د خپل هېواد پر وړاندې ترهګرۍ کې ښکېل خطرناک خلک بلل، او ادعا یې دا وه چې ګواکې نیول شوي کسان د امریکا ملي امنیت ته ګواښ و. ګوانتانامو زندان څنګه جوړ شو؟ په لومړي سر کې په ګوانتانامو زندان کې۷۸۰ بندیان ساتل کېدل، چې ډېری یې له محاکمو او تور پرته کلونه کلونه هلته بندیان وو په ۲۰۰۱ کال کې د سپتمبر له پېښو وروسته پر افغانستان د امريکا پوځي بريدونو وروسته څه د پاسه ۲ مياشتې تېرې شوې وې. د امريکايي ځواکونو له لوري د القاعدې او هم طالبانو يو شمېر جنګيالي نيول شوي وو. په واشنګټن کې ولسمشر جورج بوش د بنديانو په اړه يو پوځي فرمان خپور کړ. ولسمشر بوش خپل د دفاع وزير ډونلډ رمسفېلډ ته د يو مناسب ځای را کتلو امر هم وکړ چې غير امريکايي وګړي له کوم تور پرته په کې تر ناټاکلې مودې پورې بندي شي. د دغه امر له مخې که کوم بندي محاکمه کېدی، محاکمه به يې پوځي وی. د ۲۰۰۱ کال په دسمبر کې د امريکا د عدليې وزارت له خوا پنټاګون ته په يوه يادښت کې ليکل شوي دا چې ګوانتانامو خليج د امريکا خاوره نه ده، نو د امريکا فډرالي محکمو ته د بنديانو قضيې نه شي رسېدی. ګوانتامو شاوخوا يوه پېړۍ مخکې امريکا له کيوبا نه په ګرو نيولی وه او دلته جوړه شوې اډه په لومړيو کې د زرګونو ناقانونه کډوالو لپاره، چې له کيوبا او هايتي نه امريکا ته تلل، چمتو شوې وه. په دې ډول د امريکايي چارواکو په باور ګوانتانامو مناسب ځای و چې په افغانستان کې له القاعدې او طالبانو سره د تړاو په شک نيول شوي کسان ورولېږدوي.