د بشري حقونو څار سازمان: وسله وال طالبان په لوی لاس خبریالان په نښه کوي
د بشري حقونو څار سازمان ' هیومن رایټس واچ ' وايي، وسله وال طالبان په لوی لاس په افغانستان کې د ښځو په ګډون خبریالان په نښه کوي.
تېرو دوو لسیزو کې لسګونه افغان خبریالان وژل شوي دي. د دغې ادارې په وینا د دوی موندنې ښيي چې طالب قومندانان او وسله وال کسان یې په کابل او هغو سیمو کې چې دوی پکې نفوذ لري د رسنیو اړوند کسانو سره په تاوتریخوالي او ګواښونو کې لاس لري. له دې مخکې په افغانستان کې د رسنیو ملاتړ ادارو ویلي و چې تېر یوه کال کې ۱۱ خبریالان وژل شوي او نژدې ۵۰ نور اړ شوي چې له هېواده بهر ته کډوال شي. د بشري حقونو څار سازمان په رپوټ کې چې نن 'پنجشنبه اپریل ۱ 'خپور شوی ویل شوي چې د افغانستان په لر او بر کې پر خبریالانو له هغه وروسته بریدونو زور اخیستی چې د قطر په دوحه کې د سولې (بین الافغاني) خبرې پیل شوې دي او دې سره د سولې او ثبات راتګ بهیر کې د رسنیو خپلواکي او د بیان ازداۍ ته اندېښنې زیاتې شوې دي. د هیومن رایټس واچ تازه رپوټ وايي، هغه کسان چې خبریالان ګواښي، د هغوی د فعالیتونو، کورنیو او تګ راتګ معلومات لري او بیا دا معلومات د دې لپاره کاروي چې خبریالان یا د ځان سانسور، له فعالیته لاس پر سر کېدو ته اړ ایستل شي او یا له تاو تریخوالي سره مخامخ شي. رپوټ وايي، د ولسوالیو او ولایتونو په کچه طالب قومندانان او وسله وال ملګري یې د خپل نفوذ له ساحې بهر خبریالانو ته هم لیکلي او شفاهي ګواښونه کوي. د بشري حقونو څار دغې ادارې په رپوټ کې د افغان خبریالانو له قوله ویل شوي چې د دې ګواښونو او خطرونو له کبله د رسنیو هېڅ یو کارکوونکي ځان خوندي نه محسوسوي. د هیومن رایټس واچ دغه تازه رپوټ د ۲۰۲۰ کال نومبر او روان ۲۰۲۱ کال د مارچ میاشتو تر منځ له ۴۶ افغان خبریالانو سره د مرکو پر بنسټ چمتو شوی، چې ۴۲ یې د افغانستان په بادغېس، غزني، غور، هلمند، کابل، کندهار، خوست، وردګ او زابل ولایتونو کې فعالیتونه لري. په رپوټ کې له ۴ هغو خبریالانو سره هم مرکې شوې چې د دې ګواښونو له کبله له هېواده وتلو ته اړ شوي دي. هغه یو شمېر هغه افغان خبریالان چې دا وروستیو میاشتو کې ووژل شول رپوټ کې ویل شوي، چې یو شمېر خبریالان د طالبانو له لوري د څو ساعتونو یا څلرویشتو ساعتونو لپاره نیول شوي، خو کورنیو یې وروسته له لوړپوړو طالبانو سره اړیکه نیولې او خبریالان بیا خوشي شوي دي. رپوټ زیاتوي داسې پېښې ښيي چې د طالبانو وسله وال کولای شي، د خپلو سیاسي او نظامي مشرانو له اجازې پرته هم خبریالان په نښه کړي. په رپوټ کې دوحه کې د طالبانو سیاسي مشرانو یادونه شوې چې هغوی د خپلو وسله والو ملګرو له لوري د خبریالانو ګواښل ردوي، خو په وینا یې دوی له خبریالانو یوازې دا غواړي چې د دوی په وینا ''اسلامي ارزښتونو '' ته درناوی وکړي. له دې مخکې طالبانو د خبریالانو په وژنه کې لاس لرل رد کړي دي، خو د هیومن رایټس واچ رپوټ کې ویل شوي، ''طالب قومندانان د هدفي وژنو په ګډون د سزا ورکولو لپاره پراخ واکونه لري. ''