د امریکا- طالبانو تړون یوه کال کې څومره عام افغانان وژل شوي؟
د امریکا او طالبانو ترمنځ د سولې له هوکړې یو کال وروسته په افغانستان کې تاوتریخوالی کم نه، بلکې د تمې خلاف لا ډېر شو. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو دفتر د مالوماتو له مخې، په تېر زیږدیز کال کې له درې زره ډېر ولسي وګړي وژل شوي او نژدې ۶زره نور ژوبل شوي.
یونما د جګړې له دواړو غاړو د نښتو او جګړو پرمهال د ولسي وګړو د مرګ ژوبلې د مخنیوي غوښتنه کړې ده. اته کلن سهراب په وروستیو کې په کابل کې د یوه نښلېدونکي ماین چاودنې له امله ووژل شو. هغه د لسګونو هغو ماشومانو له ډلې وو چې د بره کي واټ شاوخوا یې په لاس کې توکې خرڅول. سهراب د هغه تاوتریخوالي یو قرباني دی چې د امریکا او طالبانو تر منځ د سولې له هوکړې وروسته ډېر شوی. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازولۍ د مالوماتو له مخې، په تېر زږدیز کال کې د ۱۱۵۰ ماشومانو او مېرمنو په ګډون ۳۰۳۵ ولسي وګړي وژل شوي او نژدې ۷۸۰۰ نور ژوبل شوي دي. د تېر کال د فبروري په ۲۹مه امریکا او طالبانو د اوږدو مذاکراتو په پایله کې د سولې هوکړه لاسلیک کړه. میاشتې وروسته بین الافغاني مذاکرات هم پيل شول چې ډېرو افغانانو سولې ته د رسېدو لپاره هېلې ورپورې وتړلې، خو ولې دا هېلې په نا امیدۍ بدلې شوې؟ ملګرو ملتونو هم په دې اړه اندېښنه ښودلې چې د افغان دولت او طالب استازو تر منځ د خپلمنځي خبرو له پيل وروسته هم ولسي وګړو ته د زیان اوښتو کچه نه ده ټيټه شوې او تاوتریخوالی ډېر شوی دی. دغې ادارې په وروستیو میاشتو کې په ځينو ولایتونو په تېره کابل کې نښلېدونکي او د سړک غاړې ماین چاودنې او هدفي وژنې د ولسي وګړو د تلفاتو د زیاتوالي لاملونه بللي دي. یوناما: یوازې د تېر کال څلورمه ربعه کې د وړم کال د همدې مودې ولسي تلفات ۴۵ سلنه ډېر وو ملګري ملتونه چې په افغانستان کې له ۲۰۰۹ کال راپدې خوا د ولسي مرګ ژوبلې سیستماتیک مالومات ثبتوي، د تازه ریپوټ له مخې یې ویلي دي چې د لومړي ځل لپاره یې د ۲۰۲۰ کال په څلورمه ربعه کې ولسي وګړو ته ډېر اوښتي تلفات ثبت کړي دي. د دغه راپور پر اساس د تېر کال د څلورمې ربعې د ولسي وګړو په تلفاتو کې د ۲۰۱۹ کال د ورته مودې پرتله ۴۵ سلنه زیاتوالی راغلی دی. د افغانستان د کورنیو چارو وزرات ویاند طارق ارین وايي چې یوازې په کابل کې په تېر یوه کال کې له ۳۰۰ ډېرې ماین چاودنې شوې دي. په وروستیو کې د مدني فعالانو او د رسنیو د کارکوونکو پر وړاندې هم تاوتریخوالی ډېر شوی. د افغانستان د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د مالوماتو له مخې، په وروستیو کې په چاودنو او هدفي بریدونو کې ۱۱خبریالان او د رسنیو فعالان وژل شوي دي. د دغې کمېټې مسؤل صدیق الله توحیدي وايي، یوازې په تېر یوه کال کې یې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي ۱۳۰ قضیې ثبت کړې دي. ملګرو ملتونو د ۶۰سلنې ولسي مرګ ژوبلې پړه په دولت ضد وسله والو ډلو اچولې ده. د یوناما په کلني راپور کې طالبان د ۴۶ سلنې او داعش د ۸ سلنې ولسي تلفاتو عاملان بلل شوي دي. خو طالبانو دا راپور له حقیقته لرې بللی او خپل مخالفان یې د زیاتې ولسي مرګ ژوبلې عاملان بللي دي. افغان سوله: د امریکا او طالبانو تړون ته کتنه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وايي، د دوحې له هوکړې وروسته دوی د جګړې کچه ټيټه ساتلې او تور یې پورې کړ چې ولسي مرګ ژوبله د افغان امنیتي ځواکونو له لورې ډېره شوې ده. خو په افغانستان کې د تېر یوه کال د ولسي تلفاتو د یوې برخې عاملان چې مدني فعالان او د رسنیو کارکوونکي هم پکې شامل دي، یوه ګونګه موضوع ده. افغان حکومت طالبان او دا ډله بیا حکومت د دغو وژنو له امله پړ بولي. د افغانستان د بشري حقونو کمېسیون د دغو وژنو د عاملانو د پېژندنې لپاره د دواړو خواوو د استازو د یوه ګډ کمېسیون جوړېدو غوښتنه کړې ده. د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې د مخنیوي لپاره ملګرو ملتونو اوربند تر ټولو غوره لار بللې ده. هغه موضوع چې د امریکا او طالبانو تر منځ له هوکړې وروسته په وار وار وړاندې شوې ده او د ډېرو افغانانو ورته هېله ده، خو څرک یې نه لیدل کېږي.