چین د اویغوري مسلمان فعال زده کوونکي بندیان کړي
د اویغوري مسلمان فعال او د پوهنتون استاد الهام توهتي وکیل وايي، د چین حکومت د هغه د وکیل اووه زده کوونکي د بېلتون پالنې په تور بندیان کړي دي.
څارنوالانو د توهتي پر نیول شویو زده کوونکو تور لګولی، چې ګني په شینجیانګ کې د تاوتریخوالي ډېرولو سابقه لري. الهام توهتي هم د چین د حکومت له خوا د بېلتون پالنې په تور په عمري بند محکوم شوی. دغه زده کوونکي چې تېره میاشت د چین په لوېدیځ شینجیانګ سیمه کې نیول شوي وو، د حکومت له خوا د درو تر اتو کلونو بند سزا ورته اورول شوې ده. دوی تورن شوي، چې ګواکې د اویغوریانو په پلوۍ یې د توهتي له خوا په جوړه شوې وېبپاڼه کې فعالیت درلود. توهتي په تېر سپتمبر میاشت کې د چین د حکومت له خوا د بېلتون پالنې او توکمي شخړو راپارولو په تور په عمري بند محکوم شو. نوموړي په شینجیانګ کې د اویغوري مسلمانو لږکیو پروړاندې د چین پر چارواکو نیوکې کړې، چې ګني حکومت یې حقونه نه ورکوي او د مور مېرې چلند ورسره کوي. خو توهتي د چین له خوا پرې لګول شوي تورونه ردوي، چې د هغه پر نیول کېدا هم ګڼو بشرپالو نیوکې کړې دي. د بشري حقونو ډلو څو ځلې د توهتي د خوشي کېدو غوښتنې وکړې، د امریکا سپینې ماڼۍ او د بهرنیو چارو وزیر جان کېري هم د هغه د خوشي کېدو غوښتنه کړې وه. د توهتي وکیل لي فانګپینګ وايي، ده ته د نیول شویو زده کوونکو د محاکمې په اړه د هغوی د وکیل له خوا په تېره دوشنبه خبر ورکړل شو. د توهتي یوه بل وکيل لیو شیاوینګ هم د زده کوونکو د تورنېدو خبر تایید کړی دی. (ګلوبل ټایمز) راپور ورکړی چې له تورنو زده کوونکو شپږ یې اویغوریان دي او یو د یي توکم له لږکیو څخه دی. څارنوالان وايي، د اویغوریانو هغه آنلاین وېبپاڼه، چې د توهتي له خوا د هغه له زده کوونکو سره یوځای چلول کېده، د شینجیانګ د خپلواکۍ دفاع کوله. د توهتي مېرمن غزال نور هم ویلي، چې د مېړه روغتیا یې له خطر سره مخامخ شوې ده. د الهام لور جوهر توهتي د خپل پلار محاکمه بې عدالتي بولي. د پوهنتون استاد الهام توهتي په تېره جنورۍ کې ونیول شو خو کله چې د توهتي د محاکمې وخت راغی، د بشري حقونو د څار ډلې وویل، توهتي په سوله ییز ډول د خپل ولس د حقونو ترلاسه کولو غوښتونکی دی. څارنوالانو د توهتي پر نیول شویو زده کوونکو تور لګولی، چې ګني په شینجیانګ کې د تاوتریخوالي ډېرولو سابقه لري. په اویغور کې د تاوتریخوالي پرمهال د چین پوځیانو ولسي خلک په عامه ځایونو کې په نښه کړل، چې تر پلټنو وروسته وژل شوي مسلمانان وو. د اویغور فعالان وايي، چین په شینجیانګ کې خپل پوځي حضور پراخه کړی دی. د توهتي وکیل لي فانګپینګ وايي، ده ته د نیول شویو زده کوونکو د محاکمې په اړه د هغوی د وکیل له خوا په تېره دوشنبه خبر ورکړل شو.