د پخوانیو طالب چارواکو د پوهنتون افغانې محصلینې
په عصري درېشۍ کې ځوان ښوونکی پر سپینې تختې په مارکر قلم د انګلیسي ژبې ګرامر محصلینو ته لیکي، چې ترڅنګ یې پر دېوال یو لوی تلوېزیون لګول شوی دی.
د طالبانو د واکمنۍ پرمهال نجونې ښوونځي او پوهنتون ته له تللو بې برخې شوې وې. محصلینې یې ټولې نجونې دي، چې بېلابېل رنګه حجابونه یې کړي او پر څوکیو ناستې دي. د طالبانو د واکمنۍ پرمهال نجونې ښوونځي او پوهنتون ته له تللو بې برخې شوې وې. کابل کې زموږ خبریال ملیار صادق ازاد دغه پوهنتون ته ورغلی، چې د رپوټ پښتو بڼه یې د بي بي سي پښتو ټکي کام، هدایت الله همیم وړاندې کوي. د "افغان" پوهنتون په مشرتابه کې د طالبانو د واکمنۍ د بهرنیو چارو وزیر مولوي وکیل احمد متوکل، پاکستان کې د طالبانو مخکنی سفیر مولوي عبدالسلام ضعیف، د کورنیو چارو وزیر مولوي نور جلال او د سوداګرۍ مرستیال وزیر مولوي فضل محمد فیضان او ځینې نور جګپوړي مخکني طالب مشران دي. په داسې حال کې چې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال د نجونو او ښځو پرمخ د تعلیم او زده کړې دروازې تړل شوې وې، له ډېرو سره دا پوښتنه پیدا کېږي، چې څرنګه اوس دوی ښځینه تعلیم ته مخه کړې ده؟ د دې پوښتنې په ځواب کې مولوي وکیل احمد متوکل وايي، طالبان اصولاً د ښځو له زده کړو سره مخالف نه وو: "کله چې تاسو دا اورﺉ، چې ملایان ښوونځیو ته د نجونو د تللو مخالف دي، باید په علتونو او عواملو یې هم ځانونه پوی کړﺉ". نوموړی زیاتوي: "په هغه صورت کې چې هېڅ ډول ګواښ نه وي، او نور جانبي عوارض هم نه وي، هېڅوک نه شي کولای، چې د نجونو د تعلیم پر منل شوي حق سترګې پټې کړي". افغان پوهنتون د "افغان بنسټ" یوه برخه ده، چې د طالبانو د مخکنیو جګپوړو مشرانو له خوا یې بنسټ اېښودل شوی دی. د دغه پوهنتون ترڅنګ یو ښوونځي هم شته، چې سلګونه نجونې په کې زده کړې کوي، خو د ښځینه زده کوونکو ټولګي د نارینه وو په پرتله بېل او جلا دي. ښاغلی متوکل وايي: "په ښوونځي او پوهنتون کې نجونې حجاب لري، له یوه سپین ږیري چلوونکي سره درس ته راځي. دوی په یوه ارامه فضا کې درس وايي؛ ځکه چې د پوهنتون ټول استادان او کار کوونکي ښځینه دي، چې موږ په دې برخه کې هېڅ ستونزه نه لرو. ګڼو ملایانو خپلې لوڼې زموږ ښوونځي کې شاملې کړې دي". د افغان پوهنتون مرستیال رییس دوکتور مختار احمد وايي، د دوی هدف یوازې د پیسو ګټل نه دي، بلکې په وینا یې دا پیغام خلکو ته رسول غواړي چې "اسلام د نجونو د زده کړې مخالف نه دی". په دغه پوهنتون کې زیاتره ښځینه محصلینې کابل کې د دغو مخکنیو طالب مشرانو دا عمل او خوځښت یو مثبت ګام بولي. د دغه پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو محصله رحیمه وايي: "دا مهمه نه ده، چې د دغه پوهنتون بنسټګر څوک دي. مهمه دا ده چې دوی د افغانستان له شرایطو سره سم د نجونو لپاره یوه خوندي فضا رامنځ ته کړې ده. یوه افغانه نجلۍ له هلکانو جلا زده کړه غواړي". نذرانه امیري بیا د شرعیاتو پوهنځي یوه بله محصله ده، چې په وینا یې پخپله خوښه حجاب مراعاتوي: "د پوهنتون له مشر (ضعیف) سره مې یوځل کتلي، هغه هم د پوهنتون د جوړولو لپاره دلته راغلی و، دوی له موږ سره هېڅ سروکار نه لري، او موږ د هر بل تعلیمي چاپېریال په څېر په یوه ارامه فضا کې درس وایو". د مخکنیو طالب مشرانو لوڼې محصلینې یې ټولې نجونې دي، چې بېلابېل رنګه حجابونه یې کړي او پر څوکیو ناستې دي. د افغان ښوونځي د افغان بنسټ یوه هغه برخه ده، چې نژدې دوه سوه نجونې په کې درس وايي، چې په وینا یې دوی هلته د دیني مضامینو سربېره، کمپیوټر او انګلیسي ژبه هم زده کوي. له دې کبله چې شاید په دې ښوونځي کې د مخکنیو طالب مشرانو لوڼې وي، موږ ته له دوی سره د خبرو کولو او زړه خواله کولو اجازه رانه کړل شوه. د دغه ښوونځي ټولې زده کوونکې عربي او شرعي حجاب لري، چې یوازې مخ او لاسونه یې ښکاري، او له سره تر پښو پورې پټې دي. دوی هم د نورو محصلینو په څېر له نارینه وو محصلینو په یوه جلا ودانۍ کې درس وايي. د دغه ښوونځي مدیر عبدالرؤف فراهي وايي: "دا مهمه نه ده، چې د طالبانو د رژيم پرمهال د نجونو زده کړه څرنګه وه، مهمه دا ده چې اسلام د نجونو او هلکانو ترمنځ د تعلیم په اړه په توپیر نه دی قایل، خو طریقه او څرنګوالی یې مهم دی". نوموړی زیاتوي: "د طالبانو د واکمنۍ پرمهال داسې شرایط نه وو، چې نجونې دې له هلکانو جلا زده کړه وکړي. خ اوس دا شرایط شته، موږ وکولای شو، چې نجونو ته له هلکانو جلا سبق ووایو". پر همدې مهال، د ښځینه حقونو ځینې فعالان په کابل کې د دغو مخکنیو طالب مشرانو دغه خوځښت ته د شک په سترګه ګوري، او تمه ښيي، چې دا ډول عمل سیاسي بڼه ونه لري. له دې ډلې یوه هم محبوبه سراج ده چې وايي: "دا یوه سیاسي لوبه ده، چې غو اړي د افغانستان خلکو او نړیوالو ته ځانونه وښيي. په داسې حال کې چې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال همدغه طالب مشران د نجونو د زده کړو مخالف وو، او د دوی له وېرې به په پټه خلکو نجونو ته سبق وایه". مالي سرچینه طالبان اصولاً د ښځو له زده کړو سره مخالف نه وو. مولوي وکیل احمد متوکل د افغان بنسټ چارواکي وايي، د ښوونځي او پوهنتون د لګښتونو پوره کولو لپاره له زده کوونکو او محصلینو میاشتنی فیس اخلي، خو له هېڅ کومې کورنۍ یا بهرنۍ خیریه مؤسسې یا لوري هېڅ پیسې نه ترلاسه کوي. د دغه بنسټ یو چارواکی عبدالجبار بهیر وايي: "د مولوي عبدالسلام ضعیف په ګډون د دغې شورا غړي دا پیسې ورکوي. خو پر دې سربېره موږ د ملي سوداګرو په ګډون خیرات اخلو، په کابل کې مو د ځینو اسلامي هېوادونو سفارتونو او نورو سرچینو ته هم غوښتنلیکونه استولي، خو تر اوسه یې له موږ سره هېڅ مرسته نه ده کړې". د کابل په یوه برخه کې که دا ډول هڅې که هر راز لامل ولري د افغان وګړو لپاره د بدلون تمه راټوکولی شي، او ګڼ خلک دا هیله لري، چې دا کار د هغو سخت دریځو او جنګېدونکو طالبانو لپاره یو الهام وګرځي، چې ښوونکي وژني، ښوونځي سیځي او کورنۍ له دې کبله ګواښي، چې ولې خپلې لوڼې ښوونځیو ته استوي. د پوهنې له بهیر سره د دښمنۍ له کبله لاهم د افغانستان په ګڼو لیرې ناامنو سیمو کې زرګونه زده کوونکي ښوونځیو ته له تلو بې برخې پاتې شوي.