د سولې مشورتي لویه جرګه: د لومړۍ ورځې بشپړ حال
له طالبانو سره د سولې خبرو لپاره د سولې مشورتي لویه جرګه دوشنبه په کابل کې د څه باندې ۳۰۰۰ ګډونوالو په حضور کې پرانیستل شوه.‌ د دې جرګې موخه له طالبانو سره د خبرو لپاره د یوه چوکاټ رامنځ ‌ته کول او له افغان ولس سره سلا مشوره کول دي.
ولسمشر غني د سولې مشورتي لویې جرګې ته وینا وکړه دې جرګې ته - چې د افغانستان پر ملي تلوېزیون په ژوندۍ بڼه خپرېده، افغان ولسمشر محمد اشرف غني وویل،‌ د ټول افغان ملت سترګې د سولې مشورتي جرګې ته دي؛ چې په وینا کې اتلس کاله وړاندې هم دلته د اساسي قانون لپاره جرګه جوړه شوې وه، هغه قانون چې وسله وال طالبان یې سم نه بولي او بدلول یې غواړي. ولسمشر غني د سولې ټینګ هوډ یې کړی او او حکومت ته یې تلپاتې سوله لومړیتوب دی. د جرګې پرانیست غونډه کې د سولې عالي شورا منشي محمد عمر داودزي وویل، دې لویې جرګې ته د افغانستان له بېلابېلو سیمو ۳۲۰۰ کسان بلل شوي، چې شاوخوا ۲۸۰ کورنۍ او بهرني خبریالان یې پر پوښښ‌ بوخت دي. په جرګه کې ۳۰۰ ښځې هم ګډون کوي دغې جرګې ته چې د بهرنیو هېوادونو ځینې سفیران هم وربلل شوي وو. ولسمشر غني خپله وینا کې وویل، دا جرګه به د ټولو ګډون کوونکو په مشوره له طالبانو سره سولې ته یو چوکاټ ټاکي او د سولې تعریف او څرنګوالی به په ډاګه کوي. ده وویل، حکومت د سولې په اړه نوښت وکړ او اوس د طالبانو کار دی چې دې نوښت ته لوری وټاکي. افغان ولسمشر د جرګې ګډونوالو ته وویل، هېڅوک به یې خبرې او غوښتنې نه نانسوري: "نه غواړم څوک مو سانسور کړي، د زړه خبرې مو وکړئ. زموږ سیاست دغه دی چې بې سانسوره او د زړه خبرې وشي. ستاسې شرطونه به زموږ شرطونه وي. څه باید وکړو او څه غوښتنې لرئ؟ په ډاګه يې ووایئ، د خپلو خبرو د لنډولو فکر مه کوئ". سیاف د جرګې مشر شو ګډونوالو ښاغلی سیاف د جرګې مشر ونوماوه ولسمشر غني د خپلو خبرو وروستۍ برخه کې د جرګې له ګډونوالو وغوښتل چې جهادي مشر عبد رب رسول سیاف د جرګې د مشر په توګه ومني، چې ګډونوالو یې د مشرۍ هرکلی وکړ.‌ شاوخوا ۷۳ کلن سیاف هم پخپلو خبرو کې وویل، هغه څوک چې دې جرګې ته نه دي راغلي، هغوی د سولې مخالف نه دي او نه د ملت د ارادې مقابل کې درېدلی شي، بلکې ځینې نزاکتونه به وي. ښاغلي سیاف د جرګې له پرېکون کوونکو وغوښتل چې د مشورتي لویې جرګې پای غونډه کې ګډون وکړي. د جرګې خېمې ته څېرمه د امنیت د ټینګښت په موخه ټول غځېدلي سړکونه او فرعي لارې کوڅې تړل شوې او ټول امنیتي ځواکونه په لومړۍ درجه احضاراتو کې دي چې بهرني ‌ځواکونه یې ملاتړی رول لري. د کابل ټولې دروازې د لویو او بار وړونکو ګاډو پر مخ تړلې دي او دا وضعیت به تر څلورو ورځو دوام کوي. د جرګې پر مرستیالانو ټاکلو مخالفت د جرګې ګډونوالو د مرستیالانو له ټاکنې سره مخالف وښود او دا بهیر سه شنبې ته پاتې شو د سولې مشورتي لویې جرګې غړو د څلورو مرستیالانو د ټاکنې سره مخالفت کړی دی. د یو شمېر ګډونوالو په وینا د جرګې مشر عبد رب الرسول سیاف د دې جرګې لپاره د ولسي جرګې پخوانی مشر عبدالرؤوف ابراهیمي، عبدالرؤوف انعامي، د مشرانو جرګې مشر فضل هادي مسلمیار او د بامیانو پخوانۍ والۍ حبیبه سرابي د مرستیالانو په توګه معرفي کړل، خو د جرګې غړو مخالفت وکړ او له همدې امله ټاکل شوې سبا د جرګې په دویمه ورځ مرستیالان وټاکل شي. پرېکون او غبرګونونه د مشورتي لویې جرګې پرانیستغونډه کې د ملي یووالي حکومت د اجراییه مشر عبدالله عبدالله او پخواني ولسمشر حامد کرزي په ګډون ځینو مشهورو سیاسي څېرو او د ولسمشرۍ ګڼو نوماندانو ګډون ونه کړ او دا یې یو ډول سیاسي هڅه او کمپایني بڼه لرونکې جرګه بللې،‌ خو د جرګې سمبالوونکي وايي، دا مشورتي لویه جرګه ده نه تصمیم نیوونکې. د وسله والو طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په یوه ټویټ کې د سولې دا مشورتي لویه جرګه نمایشي بللې ده. د ولسمشرۍ ټاکنو ګڼو نوماندانو دې جرګه کې ګډون نه دی کړی افغانستان کې د ناټو ولسي استازي نیکلاس کې چې خپله هم د سولې مشورته لویه جرګه کې ګډون لري په یوه ټوېټ کې یې د لویې جرګې استازو ته د بري هیله کړې او لیکلي یې دي: "نتیجې ته منتظر یم". اروپايي ټولنې پر خپل ټویټر د یادې جرګې ملاتړ کړی دی: "پراخ بحثونه به تل د سولې په ګټه وي". په افغانستان کې د سیک او هندو لږکیو استازې او مدني فعالې انار کلي هنریار د سولې لپاره د مشورتي لویې جرګې جوړېدنې هرکلی کړی او ویلې یې دي چې دا جرګه د تلپاتې سولې لپاره د عدالت په بنسټ ګامونه دي. هغه پوښتنې چې د لویې جرګې غړي یې باید ځواب کړي لومړۍ پوښتنه: په هېواد کې د سولې او جګړې رولو لپاره طالبان څنګه مذاکراتو ته قانع کوای شو؟ ستاسې په اند څه باید وشي چې تر اوسه نه دي شوي؟ دویمه پوښتنه: له طالبانو سره په سوله کې افغان دولت باید په کومو ارزښتونو او لاسته راوړنو ټینګار وکړي؟ ددې لاسته راوړنو ارزښت څه دی؟ دریمه پوښتنه: ستاسې په اند، له طالبانو سره د سولې لپاره د دولت د مذاکرې پلاوي جوړښت باید څه ډول وي او هغه کسان چې پکې ګډون کوي باید ځانګړنې یې څه ډول وي؟ څلورمه پوښتنه: د ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه هغه هېواد چې د وسله والو طالبانو مالي او وسله والو ملاتړ کوي، ددوی پر وړاندې د افغان دولت سیاست څه ډول وي؟ په ټوله کې د افغانستان په قضیه کې له ښېکلو بهرنیانو ستاسې تمې او هیلې څه دي؟ د کورنیو چارو وزارت وایي د جرګې لپاره کلک امنیتي تدابیر نیول شوي دي د دې لويي جرګې سمبالونکی کمیسیون وايي له اختلافونو وروسته ټاکل شوي سه شنبه د جرګې مرستیالان او منشیان د ازادو ټاکنو له لارې وټاکل شي. په پلان کې ده چې د کمیټو د جوړولو کار هم سه شنبه بشپړ شي، خو په ټوله کې دغې ځنډ د جرګې د غزیدو امکان هم پیدا کړی. تنظیمونکي وایي، پخپل وخت د اداري پلاوي د نه بشپړیدو لپاره د جرګې ځنډ ته هم لازم چمتوالی نیول شوی دی. تمه کېږي چې د مرستیالانو له ټاکل کېدو وروسته، د لویې جرګې لپاره منشیان، پنځه کسیزه اداري پلاوی او ۵۱ کمېټې وټاکل شي،‌ چې د هرې کمېټې غړي به یې د ۷۰ -۸۰ ترمنځ وي چې په پاتې دوو ورځو کې به د دولت له خوا ورکړل شویو پوښتنو ته ځوابونه ووايي. پر چارشنبه به، د جرګې اداري پلاوی د جرګې د ګډونوالو وړاندیزونه او ځوابونه ترلاسه کړي او پر وروستۍ (پنجشنبې) ورځ به اداري هیأت خپل اندونه او مشورې د افغانستان ولسمشر ته وسپاري.