افغانستان کې نوی کال او بېلابېل دودونه
د نوي کال لمانځل له زروگونو کالو راهیسې د نړۍ په ځینو هېوادونو او زیاتره په منځنۍ اسیا هېوادونو کې لمانځل کېږي چې د ملگرو ملتونو سازمان نوی کال (نوروز) د نړۍ په کولتوري میراثونو کې شامل کړی دی.
هرات کې خلک معمولا د نوي کال لمانځلو لپاره له ښاره وتلو سیمو ته ځي هغه سیمې چې امنیت په کې ښه وي نوی کال (نو روز) دا ورځ د ۷ هېوادونو افغانستان، ایران، اذربایجان، پاکستان، ترکیې او تاجکستان په غوښتنه د یونيسکو نړیوال سازمان له خوا د نړۍ په غیر ملموسو فرهنگي میراثونو کې شامل کړای شوی. افغان فرهنګیان په دې باور دي چې د نوروز ورځ د کال په اوږدو کې يوه بارزه ورځ ده، نه يوازې دا په افغانستان کې بلکې د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې له دې ورځې موسم بدلېږي او يو نوی فصل پيلېږي په همدې بنسټ دا د طبيعت د ځوانېدو او د طبيعت د سمسورېدو ورځ ده. د افغانستان شمالي ولایت بلخ په مرکز مزار شریف کې نوی کال په خورا لویو مراسمو سره پیل کېږي. په هرات کې نوروز د ځینو نورو ولایتونو په پرتله ډیر په مینه لمانځل کېږي د مزار شریف د نوي کال مېلې ته زرګونه افغانان د هېواد له بېلابېلو سیمو ورځي. همدارنګه د افغانستان مرکزي ولایت بامیانو په ځینو سیمو کې لاهم د نوي کال میله په هماغه دودیزه توګه لمنانځل کېږي. د بامیانو خلک یو څه خواړه برابروي او هغه جومات ته وړي او هالته یې خوري. له هغه وروسته بیا خپلو سیمو کې یوې دښتی ته راوځي او هلته لوبې کوي. د بامیانو مېرمنې د نورو خوړو ترڅنګ حلوا پخوي او ډوډۍ هم ورسره په غوړو غوړه وي او میلمستیاوې برابروي. کور په کور ګرځي، یو بل ته مبارکي ورکوي. د بامیانو پیغلې سندرې وايي، ټالونو کې ځانګې. خو دا دودونه ورځ تر بلې پیکه کېږي بدلیږي او دا بدلونونه د وخت له بدلون څخه سرچینه اخلي اوسني ځوانان هڅه کوي، چې له اوسنیو جشنونو او دودونو سره ځان عیار کړي. بل خوا په سویلي ولایت پکتيا کې د نوي کال ورځ په يوه غونډۍ باندې د نيالګيو ايښودلو سره پیل شوه. پکتيا کې د نوي کال ورځ پر يوې غونډۍ باندې د نيالګيو ايښودلو سره پیل شوه په دغه ميله کې د پکتيا ولايتي شوراغړي، مدني فعالان، امنيه قوماندان، ښاروالۍ کسان او يو شمېرقومي سپینږيرو برخه اخيستې وه دوی ويل، دا کار يې په هيواد کې د سمسورتيا او ښیرازۍ په موخه وکړ. د پکتيا ولايتي شورا منشي محمد رحمان قادري وويل، چې دوی غواړي تل د پکتيا له ولسونو سره په يو غږ د هيواد په بیا جوړونه او ښيرازۍ کې برخه واخلي. د افغانستان په لویدیځ ولایت هرات کی معمولا هر نوروز د میرعبدالواحد شهید په زیارت کی جنډه پورته کېږي. په دې مراسمو کې په لسګونو مخور او سیمه ییز چارواکي ګډون کوي. د نيالګيو ايښودلو دغه ميله په ګردیز ښار کې د ولايت ودانۍ ترڅنګ د ولايتي شورا دفتر مخې ته په يوې غونډۍ کې د نيالګيو کينولو څخه پیل شوه خلک معمولا له ښاره وتلو سیمو ته ځي هغه سیمې چې امنیت په کې ښه وي. په هرات کې نوروز د ځینو نورو ولایتونو په پرتله ډیر لمانځل کېږي. د کال د ورستۍ چهارشنبې په شپه یو شمېر ځوانان ټولیږي اور بلوي او تفریح کوي. د وری یا حمل په ۱۳ مه هم خلک هومره د ۱۳ بدر په نامه لمانځي او میلې کوي لکه د نوروز په ورځ. د افغانستان په جنوبي ولایت کندهار کې له دود سره سم د نوي کال جشن ددغه ولایت د خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود آغا په زیارت کې د جنډې په پورته کولو سره پیل کېږي. ددغه جشن یا نوي کال د لمانځلو لپاره د کندهار ښار د اوسیدونکو سربیره د کوټې او چمن څخه هم پښتانه خاکریز ولسوالۍ ته ورځي. نوي کال د لمانځلو لپاره د کندهار ښار د اوسیدونکو سربیره د کوټې او چمن څخه هم پښتانه خاکریز ولسوالۍ ته ورځي د نوروز له مېلې یوه ورځ وړاندې لا زرګونه کندهاریان خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود اغا د زیارت سیمې ته تللي دي. دغه مېله یوه اوونۍ دوام کوي، چې د ګڼو سیمه اییزو لوبو ترڅنګ د موسیقۍ پروګرامونه هم په یاده سیمه کې جوړیږي . خو سږ کال د نورو کلونو په پرتله د نوروز رنګ یو څه په دغه ولایت کې پیکه ځکه دی، چې په یو شمېر ږغیزو رسنیو کې د ملایانو له خوا د نوروز لمانځل حرام کار بلل شوی. تېر کال د خاکریز ولسوالۍ د شاه مقصود اغا په زیارت کې د نوروز جشن د پیل څه مخکې زیارت ته څیرمه چاودنه وشوه، چې د ځینو کسانو د ټپي کیدو تر څنګ د کندهار د ولایت مقام د دفتر مشر ووژل شو . سږ کال د نورو کلونو په پرتله د نوروز رنګ یو څه په دغه ولایت کې پیکه ځکه دی، چې په یو شمېر ږغیزو رسنیو کې د ملایانو له خوا د نوروز لمانځل حرام کار بلل شوی خو دا ځل چارواکي وایي، چې د جشن د لمانځلو لپاره یې امنیتي تدابیر پراخ کړي . په کندهار کې بیا مېرمنې د نوروز جشن د نوي کال په لومړۍ چهارشنبې د ارغنداب ولسوالۍ د بابا صاحب په زیارت کې لمانځي. خو دغه لمانځنه یوازې د کور د باندې د خوړو تر خوړولو پورې محدوده وي .