امریکا:‌ افغانستان کې د جنګي جرمونو ارزوونکو ته وېزې نه ورکوو
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو ویلي، هېواد به یې د جرمونو نړیوالې اړوندې محکمې هغو ارزوونکو ته د امریکا وېزې ور نه کړي، چې افغانستان کې د امریکا د جنګي جرمنو د څېړنو لپاره امریکا ته تلل غواړي. قاضیان دا مهال د افغانستان د جګړې په تړاو د اسنادو پر ارزونې بوخت دي.
مایک پومپیو واشنګټن کې خبریالانو ته وویل: "زه د هغو کسانو پر وړاندې د وېزو د محدودیت سیاست اعلانوم چې د جرمونو نړیواله محکمه کې د امریکايي پوځيانو په تړاو د څېړنې مسؤولیت لري." د ډونلډ‌ ټرمپ حکومت د تېر کال سپټمبر میاشت کې ویلي وو، که د جرمونو نړیواله محکمه وغواړي په افغانستان کې د جنګي جرمونو تورونه وڅېړي، د دغې محکمې ارزوونکو ته به امریکا ته د ننوتلو اجازه ور نه کړي، په دې هېواد کې به یې مالي سرچینې بندې او ارزوونکي به یې د امریکا تر څار لاندې راشي. اوس واشنګټن په دې ګام سره د جرمونو نړیوالې محکمې د تحریم لپاره لاس په کار شوی.‌ مایک پومپیو واشنګټن کې خبریالانو ته وویل: "زه د هغو کسانو پر وړاندې د وېزو د محدودیت سیاست اعلانوم چې د جرمونو نړیواله محکمه کې د امریکايي پوځيانو په تړاو د څېړنې مسؤولیت لري." نوموړی زیاتوي: "دغه محدودیتونه همدارنګه ښايي د اسراییلو په څېر زموږ د ملګرو هېوادونو د وګړ د تعقیب لپاره د یادې محکمې هڅې تر سیوري لاندې راوستلی شي." د امریکا د بهرنیو چارو وزیر دا هم ویلي چې د جرمونو نړیوالې محکمې د ارزوونکو د وېزې د محدودولو سیاست عملاً تطبیقېدونکی دی، خو د وېزې د صدور په تړاو یې قوانینو ته کومه اشاره و نه کړه.‌ ده وویل:‌ "د دغې محکمې پر وړاندې د وېزې محدودیت لګول زموږ د هڅو پایله نه ده او که دغه محکمه خپل چلند بدل نه کړي، موږ چمتو یو چې د اقتصادي بندیزونو په ګډون یې پر وړاندې نور ګامونه هم واخلو." د نړیوالو جرمونو ارزوونکې محکمې د ۲۰۱۷ کال په نومبر میاشت کې له خپلو قاضیانو وغوښتل چې په افغانستان کې د جنګي جرمونو اړوندو ادعاوو د ارزونې رسماً پيلولو لپاره لازم مجوز صادر کړي. هغه مهال د یادې محکمې یوې قاضۍ او ارزوونکې فاتو بنسوتا ویلي وو، لومړنیو ارزونو په ډاګه کړې چې په افغانستان کې د جنګي او بشریت ضد جرمونو په باره کې د تحقیقاتو لپاره لازم شرایط او معیارونه شته. د ډونلډ‌ ټرمپ حکومت د تېر کال سپټمبر میاشت کې ویلي وو، که د جرمونو نړیواله محکمه وغواړي په افغانستان کې د جنګي جرمونو تورونه وڅېړي، د دغې محکمې ارزوونکو ته به امریکا ته د ننوتلو اجازه ور نه کړي ‌د دغې محکمې قاضیان اوسمهال د افغانستان د جګړې اړوندو اسنادو پر ارزونې بوخت دي او باید پرېکړه وکړي چې ایا دغه محکمه د افغانستان په اړه خپله رسمي څېړنه پیل کړي او که نه.‌ د اروپايي ټولنې د ټولو هېوادونو په ګډون ۱۲۳ هېوادونو د جرمونو نړیوالې محکمې غړي دي. د جرمونو نړیوالې محکمې په ۲۰۰۲ کال کې په نړۍ کې له سولې او امنیت ټینګښت سره د همکارۍ په موخه په لاهه کې خپل کار پیل کړ.‌ د لاهه دغې نړیوالې محکمې په ۲۰۰۷ کال د افغانستان د وضعیت په اړه خپله لومړنۍ ارزونه پیل کړه او تر اوسه یې څه باندې ۱۱۲ د احتمالي ترسره شویو درنو جنګي جرمونو قضیې - چې دغې محکمې ته رسېدلې، ارزولې دي. افغانستان د ۲۰۰۳ کال مې میاشت کې د دغې محکمې غړی شو او دا محکمه له یادې نېټې مخکې د شویو جنګي جرمونو د ارزونې او رسیدګۍ صلاحیت نه لري. یاده محکمه په څلورو حالتونو کې لاس په کار کېدای شي: د نړیوالې جنايي محکمې څارنواله افغانستان کې د جنګي جرمونو پلټل غواړي