سیګار: ناسم مدیریت د حلقوي سړک چارې ځنډولي
د افغانستان پر بيارغونې د څار ځانګړې امريکايۍ اداره "سيګار" وايي، د افغانستان حلقوي سړک د پاتې ۲۳۳ کیلومتره برخې جوړولو ته له ۷۲۱ میلیون ځانګړو شویو ډالرو ایله ۲۴۹ میلیون یې لګول شوي، خو ایله ۱۵ کار یې بشپړ شوی دی.
د شمېرو له مخې د افغانستان د وګړو دوه پر دریمه برخه د حلقوي سړک په شاوخوا پنځوس کیلومترۍ کې پراته ده. سیګار پخپل یوه تازه رپوټ کې ویلي، د دغه حلقوي سړک هغه برخه یې ارزولې چې د فاریاب له قیصار پیلېږي او د بادغیس لامان ولسوالۍ ور سره نښلوي. د رپوټ له مخې، ددغه حلقوي سړک د جوړېدو مالي تمویل د اسیا پراختیايي بانک او د امریکا متحدو ایالتونو او ددغه بانک د نورو غړو له خوا ورکول کېږي. په رپوټ کې راغلي، د ۲۰۰۵ کال له جولای میاشتې راهیسې د ۲۰۱۷ کال تر ډیسمبر پورې، یاد بانک ددغه حلقوي سړک د جوړېدو لپاره ۷۲۱ میلیون ډالر ځانګړي کړي، چې د اسیا پراختیايي بانک له لارې لګول کېږي. د افغان حکومت غبرګون د افغانستان ټولګټو وزارت ویاند مهدي روحاني وایي، د دغه سړک د اتیا کیلومتره چارې روانې دي او د څلورو کلونو په ترڅ کې به شاوخوا ۲۳۳ کیلومتره سړک چارې بشپړې شي: "د ټولګټو وزارت لپاره د قیصار - لامان حلقوي سړک تر ټولو لانجمن و. دا سړک بیخي له منځه تللی و، موږ په څلورو کلونو کې وکړای شو چې د ډونر، چې د اسیا پراختیايي بانک دی، ژمنتیا بېرته ترلاسه کړو، اوس هم ددغه سړک پر لومړۍ او دویمې برخې چې ۸۲ کیلومتره دی، کار روان دی." په سيمه کې ځایي خلک او د فاریاب د ولایتي شورا یوشمېر غړي وایي، د دغه سړک له جوړېدو هېڅ خبر نه شته . د ولایتي شورا مرستیال صبغت الله سیلاب وایي، تر هغې چې د دغې لارې امنیت ټینګ نه شي، د دغه سړک کارونه به همداسې پاتې وي: "درې میاشتې وړاندې چې ولسمشر غني دلته راغلی و ژمنه یې وکړه چې د دغه حلقوي سړک چارې به پیلوي، خو له بده مرغه پیل نه شوې او همداسې پاتې شوې؛ ځکه دلته امنیتي وضیعت ښه نه دی له قیصاره تر بادغیسه راغلې لار د طالبانو په لاس کې ده او هغوی د کار پیلولو اجازه نه ورکوي." د رپوټ د موندنو له مخې، ددغه مبلغ ډېره برخه د افغانستان ټولګټو وزارت په واک کې ددغه سړک د رغونې، انجینري او امنیتي چارو د سمبالښت لپاره ورکړل شوې. سیګار وايي، د حلقوي سړک دا پروژه د امنیتي ګواښونو او ټولګټو وزارت د کمزوري قراردادي او د رغونې د وړتیا او مدیریت د نشتوالي له کبله له خنډ او ځنډ سره مخامخ شوه، چې همدا د کار د پاتېدو او د دوو قرادرادونو د لغوه کېدو لامل شو. د ۲۰۱۷ تر سپټمبر پورې د حلقوي سړک پر جوړېدو د ټولګټو وزارت د اسیا پراختیايي بانک له خوا له ورکړل شوي لګښت ۲۴۹ میلیون ډالر لګولي، خو د سیګار په وینا، د قراردادیانو له خوا د رغونې یوازې ۱۵ چارې مخته وړل شوې. د حلقوي سړک په اړه د بي بي سي ځانګړې لړۍ پر حلقوي سړک ژوند: د افغانستان پر لومړۍ لویې لارې د بي بي سي مستند سفر د افغانستان سړکونه د خرابېدو په حال کې دي همدا لامل شو چې رغنیزې چارې دوه کاله وځنډېدې، خو سیګار وايي، د تېر کال ډیسمبر کې د سړک د بشپړولو لپاره د اسیا پراختیايي بانک۱۵۰ میلیون نور ډالر ومنل، چې د دې پروژې ټول ټال لګښت ۷۲۱ میلیون ډالرو ته ورسېد. د رپوټ موندنې ښيي، چې د حلقوي سړک د پاتې برخې د جوړولو لپاره لاهم ۴۷۲ میلیون ډالر شته. د حلقوي سړک مخینه که څه هم د لومړي حلقوي سړک کار په ۱۹۶۱ کال کې شاوخوا ۵۲ کاله وړاندې پیل شو، خو د سیاسي بدلونونو او څو لسیزو جګړو له امله د دغې لویې لارې کار بشپړ نه شو او هغه څه چې جوړ شوي وو هم په بشپړه توګه له منځه لاړل او بیاجوړولو ته یې سخته اړتیا لیدل کېده. د دغې لارې له جوړولو موخه د افغانستان د یوې سترې برخې سره نښلول او د اقتصادي پیاوړتیا د زمینې برابرول دي. د حلقوي سړک ۲۳۳ کیلومتره نابشپړه پاتې برخه د افغانستان لومړی حلقوي سړک شاوخوا ۳۳۶۰ کیلو متره اوږد دی او د ۳۴ ولایتونو له ډلې ۱۶ سره نښلوي. دغه سړک ته چې د کابل، غزني، کندهار، فراه، هرات او بلخ په ګډون له نورو ولایتونو تېرېږي په دغه جګړه ځپلي هېواد کې د اقتصادي شا رګ په سترګه کتل کېږي. د شمېرو له مخې د افغانستان د وګړو دوه پر دریمه برخه د حلقوي سړک په شاوخوا پنځوس کیلومترۍ کې پراته ده. سیګار وايي، په ۲۰۰۵ کال، افغانستان کې د خوندي او اغزناک حلقوي سړک د جوړېدو چارې د ټولګټو وزارت پرغاړه واچول شوې، چې د فاریاب ولایت له قیصار ولسوالۍ نه ، د بادغیس تر لامان پورې د حلقوي سړک د پاتې لویې پروژې - چې ټول ټال ۲۳۳ کیلومتره کېږي، برخه بشپړه کړي. د سیګار په راپور کې راغلي، د اسیا پراختیايي بانک په ۲۰۰۵، ۲۰۰۷، ۲۰۱۰، ۲۰۱۲ او ۲۰۱۷ کلونو کې له قیصاره تر لامان پورې د حلقوي سړک د جوړېدو پنځه جلا مالي پروژې ومنلې. د رپوټ پراساس، د افغانستان ټولګټو وزارت کې د وړتیا نشتوالي د حلقوي سړک د پاتې برخې د نه جوړېدو لامل شوې، چې په وینا یې دوی قراردادیانو ته پر وخت پیسې نه ورکولې چې کار مخته ولاړ شي. په دغه رپوټ کې راغلي، چې یاد وزارت د چین اورګاډي شیسیجو ګروپ، چې د شیلادیا ځای ناستی و، د قرارداد شویو پیسو د نه ورکړې له کبله له ټولګټو وزارت سره خپل قراردادونه پای ته ورسول. د ۲۰۰۷ کال نومبر کې د یاد وزارت له خوا قراردادیانو ته د پیسو د ورکړلې سست بهیر د رغونې د بهیر له خنډ سره مخامخ. د امریکا کابو ۳ میلیارد ډالره مرسته "سیګار" وړم کال پخپل یوه راپور کې ویلي وو، له ۲۰۰۲ کال راهیسې تر اوسه نژدې ۲٫۸ میلیارد ډالر د افغانستان پر سړک جوړونې لګول شوي. سیګار وايي، د افغانستان د سړکونو جوړولو لپاره ۸ میلیاردو نورو ډالرو ته اړتیا ده. ددغې ادارې په وینا، نژدې ۱۵۴ میلیون ډالر نور د ټولګټو وزارت د ظرفیت جوړونې او د سړک جوړونې پر نورو اړونو پروګرامونو لګول شوي. دغه اداره زیاتوي، د امریکا په همکارۍ له ۱۶۴۰ کیلومتره جوړ شوي سړک څخه شاوخوا ۲۲ یې کریړ شوي دي، چې ډېری سړکونه څارنې ته اړتیا لري. په افغانستان کې د ټول ټال کریړ شویو سړکونو اندازه شاوخوا ۸۵۰۰ کیلومترو ته رسېږي، چې ۳۰۰۰ کیلومتره یې حقلوي سړک دی، چې نژدې ۱۴ ولایتونه سره نښلوي. خو په وروستیو کلونو کې د افغان دولت پر هڅو سربېره، تر اوسه د حلقوي سړک پر نښلولو نه دی توانېدلی. د شمېرو له مخې، د افغانستان په کلیوالو سیمو کې شاوخوا ۸۶ زره کیلومتره سړکونه کریړ شوي دي. سیګار وايي، د افغانستان د سړکونو جوړولو لپاره ۸ میلیاردو نورو ډالرو ته اړتیا ده. د حلقوي سړک په اړه د بي بي سي د رپوټونو لړۍ ۱ - پر حلقوي سړک ژوند: له هراته تر دلارام ۲ - کندهار - دلارام، د بې احتیاطه موټر چلوونکو لاره ۳ - غزني، له ناامنیو ډکه لار ۴ - کابل، د دوه پلازمینو تر منځ خونړۍ لاره ۵ - کابل - جنوبي سالنگ، د سیل او تفریح لاره ۶ - د سالنګ پر ښکلې درې سفر ۷ - دوشاخ - تاشقرغان، د قابلي پلو او چلم بویونه ۸ - شبرغان - فاریاب، د څلورو ورځو سفر په ۴ ساعتونو کې ۹ - فاریاب - بادغیس، فقر او بې کاري ۱۰ - هرات - بادغیس، لاسته راوړنې او ستونزې