Amajambo ya Trump avuga ivyo 'gusenyura' urugomero rwa Ethiopia yashavuje iki gihugu
Umushikiranganji wa mbere wa Ethiopia avuga ko igihugu ciwe "kitazigera cihanganira agasomborotso ako ari ko kose" inyuma y'aho Perezida Donald Trump avugiye ko Misiri ishobora gusenyura urugomero rw'umuyagankuba ruteye impari.
Urugomero Grand Renaissance rwa Ethiopia nirwo ruzoba urugomero rwa mbere runini rw'umuyagankuba muri Afrika Urugomero Grand Renaissance ni inyanduruko y'icuka kibi kimaze igihe hagati ya Ethiopia, Misiri na Sudani. Bwana Trump avuga ko Misiri idashobora kubaho mu gihe uru rugomero ruzoba rukihari, kandi ko ishobora "kurusambura". Ethiopia ibona ko Amerika yegamiye ku ruhande rwa Misiri muri izi mpari. Mukw'icenda, Amerika yatangaje ko yari guhagarika intererano zimwe zimwe yahora iha Ethiopia inyuma y'aho itanguriye ibikorwa vyo kwuzuza uru rugomero mu kw'indwi. Ku wa gatandatu, umushikiranganji w'imigenderanire wa Ethiopia yaratumyeko uwuserukira Amerika kugira ngo asobanure neza ivyo Perezida Trump yavuze. Kubera iki uru rugomero ruteye impari? Igihugu ca Misiri kibeshejweho ahanini n'amazi y'uruzi Nil kikaba gifise amakenga ko ishobora gukena amazi kandi n'ubutunzi bwayo bugahungabana mu gihe Ethiopia yokwiganzira uru ruzi rurerure rwa Afrika. Mu gihe ibi bikorwa vyorangira, uru rugomero rw'amatara, rwiteze gutwara imiliyaridi zine z'amadorari ku mugezi w'uru ruzi uzwi nka Nil Bleu (Blue Nile) mu burengero bwa Ethiopia, ruzoba ari rwo rwa mbere muri Afrika. Umuvuduko Ethiopia izokoresha mu kwuzuza uru rugomero niwo uzokwerekana ingaruka zishobora gushika kuri Misiri - Cairo (umugwa mukuru wa Misiri) ikabona ko Ethiopia igiye buke buke ari ho izoronka agahengwe. Iki gikorwa citeze kumara inyaka itari mike. Na Sudani nayo nyene irahagaritswe umutima n'igabanuka ry'amazi ya Nil. Sudani nayo nyene ifise amakenga - imigezi ibiri ya Nil izwi nka 'Nil Blanc' na 'Nil Bleu', yompi ihurira i Kharthoum muri Sudani Ethiopia yatangaje ko itanguye ibikorwa vyo kwubaka uru rugomero mu 2011, ikavuga ko irukeneye mu ntumbero yo gukomeza ubutunzi bwayo. Ibiganiro hagati y'ibihugu bitatu vyari birongowe na Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ariko ubu bikaba bihagarariwe n'umuryango w'ubumwe bw'ibihugu vya Afrika. Umushikiranganji wa mbere wa Ethiopia yavuze iki? Umushikiranganji wa mbere Abiy Ahmed ntiyahagaze ku vyavuzwe na Trump, ariko biragaragara neza ko ari vyo vyamutumye ashikiriza amajambo akomeye. Ararahira akjarengwa ko Ethiopia itegerezwa kurangiza uru rwubako. Mw'itangazo yasohoye yavuze ati: "Ethiopia ntizigera ihagarikwa umutima n'agasomborotso ako ari ko kose". "Ethiopia ntirigera ipfukamira abansi bayo, ariko isonera abagenzi bayo. Ntavyo twiteze gukora ubu canke no muri kazoza". Iterabwoba iryo ari ryo ryose kuri iki kibazo "ryagiye ahatari ho, nta nyungu ryazanye kandi rihonyanga amategeko mpuzamakungu". Mw'itangazo ryihariye, ubushikiranganji bw'imigenderanire bwagize buti: "Ugukokeza intambara hagati ya Ethiopia na Misiri bikorwa n'umukuru w'igihugu wa Amerika akiri ku butegetsi ntibijanye n'imigenderanire n'ubucuti bukomeye bimaze igihe kirekire hagati ya Ethiopia na Amerika, kandi ntivyemewe mu mategeko mpuzamakungu agenga umubano w'ibihugu". Kubera iki Trump yavyitayemwo? Perezida Trump yavuze ivyo ari kuri telefone n'umushikiranganji wa mbere wa Sudani Abdalla Hamdok hamwe n'umushikiranganji wa mbere wa Isirayeli Benjamin Netanyahu mu biro vy'umukuru w'igihugu ku wa gatanu imbere y'abamenyeshamakuru. Yariko avugana nabo ku bijanye n'ingingo ya Sudani yo kunagura imigenderanire na Isirayeli. Ni muri ico gihe rero hazamwo ikibazo c'uru rugomero, aho Trump na Hamdok bavuze ko bizeye ko kizotorerwa umuti bidaciye mu ngimba. Ariko Trump nawe akavuga ati "ni ikibazo gikomeye cane kuko Misiri idashobora kubireka ngo bibandanye uko biri". Abandanya ati: "Kandi narabivuze n'ubu ndabivuze n'ijwi rinini kandi mu buryo busobanuye - bazosambura urwo rugomero. Kandi ni ngombwa ko bagira ico bakoze". Ibiganiro bigeze he? Bwana Abiy avuga ko ibiganiro biteye ku ntambwe ishimishije kuva umuryango w'ubumwe bw'ibihugu vya Afrika utanguye kubihagararira. Ariko hari ubwoba ko kuva Ethiopia ifashe ingingo yo gutangura kwuzuza uru rugomero icizere co gutorera inyishu ibibazo bikomeye gishobora kunigirwa mu menshi, nk'ikibazo cerekeye ingene bizogenda mu gihe co muci, n'ingene impari zokwaduka muri kazoza zizoshobora gutorerwa umuti. Ikarata yerekana urugomero rwa Grand Renaissance