هيات بلند پايه عراقی در ايران و اولويت ترددهای مرزی
محمد بحرالعلوم، رئيس دوره ای شورای حکومتی عراق در راس يک هيئت بلندپايه و در اولين بخش از سفرهای منطقه ای خود روز شنبه 13 مارس وارد تهران شد.
کمال خرازی وزير خارجه جمهوری اسلامی در مراسم استقبال از آقای بحرالعلوم، اين سفر را يک " فرصت بسيار خوب " توصيف کرد. دکتر محمود عثمان از اعضای اين شورا، در معرفی اولويت های مهم مورد تعقيب در اين سفر می گويد به مشکلات مرزی اشاره می کند و آنرا بسيار مهم می داند. او می گويد چون بسياری از ايرانی ها برای زيارت کربلا و اماکن مقدس مذهبی ديگر به عراق می روند، بايد نوعی کنترل مرزی وجود داشته باشد تا هرکسی از مرز عبور نکند. دکتر عثمان هدف دوم اين سفر را بحث در مورد توافقنامه می داند و می گويد: "شورای حکومتی عراق در زمان رياست آقای طالبانی سفری داشت به ايران و پروتکل ها و توافقنامه هايی در اين سفر امضا شد. براين اساس قرار بود ايران کمک هايی به عراق کند، در سفر کنونی موضوع کمک های مزبور و پروژه هايی از جمله برای صدور برق به عراق، مورد پيگيری قرار خواهد گرفت." محور سوم اين سفر به گفته دکتر عثمان به علاقه آنها برای ايجاد روابط متقابل حسنه با ايران مربوط می شود: "ما بايد اين روابط را با ايران بيشتر توسعه دهيم. ايران يک همسايه بزرگ با مرزی بسيار طولانی با عراق است." ترددهای مرزی در سفر فعلی اولويت نخست به بحث ترددهای مرزی اختصاص دارد. مقامات آمريکايی دخالت عناصر خارجی نفوذی به درون عراق را در ناآرامی های اين کشور موثر می دانند. جمهوری اسلامی ايران با مرزی به طول ۳۵۰۰ کيلومتر و حجم سنگين ترددهای زيارتی به عراق، توجه زيادی را به خود جلب کرده است. بر اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ايرنا، فرماندهی انتظامی استان ايلام اعلام کرده است که فقط از گذرگاه مرزی مهران، تاکنون دو ميليون و ۴۵۰ هزار زاير ايرانی به عراق رفته و بازگشته اند. گزارش های دريافتی از وجود بی نظمی و عدم کنترل در اين ترددها اشاره دارند که شايد يک علت آن تقاضای بسيار زياد برای سفرهای زيارتی بوده باشد. اما به هرحال گزارش ها نشان می دهد که اين ترددها نيازمند ساماندهی فوری است. دن دلوس، خبرنگار روزنامه گاردين، چاپ بريتانيا، که در ايران بسر می برد، شش هفته پيش سفری به منطقه مرزی مهران داشت. او اوضاع را چنين توصيف می کند: "وضعيت بسيار هرج و مرج گونه ای بود. تعداد بسياری اتوبوس و ساير وسائل نقليه به سمت مرز مهران و اطراف آن در حال حرکت بودند. افراد زيادی می خواستند از مرز ايران گذشته و وارد عراق شوند. تعداد قاچاقچی های انسان بسيار مرا حيرت زده کرده بود. آنها حاضر بودند در ازای دريافت مبلغی ناچيز افراد را به آن سوی مرز بسمت کربلا ببرند. ما به زائرانی برخورديم که در حال بازگشت از عراق بودند و می گفتند با پای پياده به عراق وارد شده بودند." دن دلوس می گويد يک تجارت قاچاق وسيع هم در جريان بود. اما موضوع تکان دهنده، از نظر او کنترل نشدن افراد عبور کننده از مرز بود. بر اساس گزارش ها، ترددها از مرز شلمچه هم وضعيت مشابهی داشته است. همچنين به گفته نادر عارفی، خبرنگار کرد در سليمانيه، تردد در مرز کردستان ايران و عراق نيز قابل توجه است: "به طور کلی، مردم به بهانه های متفاوت به اين سوی مرز (کردستان عراق) می آيند. بعضی برای کار تجارت و بازرگانی به اين طرف می آيند و بعضی برای زيارت عتبات عاليه از اين منطقه وارد عراق می شوند. يکسری از مردم هم برای ديد و بازديد از اقوام خود در دو سوی مرز تردد می کنند و اين ترددها در ايام نوروز افزايش می يابد." پس از عمليات تروريستی اخير در روز عاشورا در عراق که به کشته شدن بيش از ۱۸۵ نفر از زائران در کربلا و ساير نقاط عراق و مجروح شدن صدها نفر ديگر انجاميد؛ کاهش ترددها از مبادی مرزی عراق با همسايگان، بويژه ايران و سوريه، در دستور کار قرار گرفته است. سياست جديد کنترل مرزی تشکيلات تحت رهبری آمريکا برای اداره امور عراق، روز ۱۳ مارس با انتشار بيانيه ای اعلام کرد که سياست کنترل مرزی جديدی را با هدف جلوگيری از ورود عناصر خرابکار و تروريست به داخل عراق به مورد اجرا خواهد گذاشت. در اين بيانيه تصريح شده است که ضمن درک اشتياق مذهبی برای سفر به عراق، تدابير مناسب در اين زمينه انديشيده خواهد شد. اختصاص ۶۰ ميليون دلار بودجه برای افزايش امنيت مرزها، دو برابر کردن هشت هزار نيروی فعلی پليس مرزی عراق و تشديد تدابير امنيتی و کاهش مبادی ورود و خروج مرزی با همسايگان از ديگر اجزا سياست های جديد هستند. مراد ويسی، کارشناس امور خاورميانه در ايران، درباره اتخاذ تدابير جديد می گويد که با توجه به نزديکی مراسم اربعين حسينی در عراق که به طور سنتی با ازدحام زيادی همراه است، تشديد تدابير امنيتی در مرزها قابل درک است. مراد ويسی معتقد است که سياست بلند مدت محدود سازی ترددهای مرزی بر حاشيه نشينان مرزی تاثير منفی خواهد گذاشت. او می گويد که حفظ امنيت را نمی شود ناديده گرفت، اما نقش ساير معابر و گذرگاههای مرزی که عمدتا بازارچه های مرزی هستند را هم نمی شود ناديده گرفت. آقای ويسی می گويد: "چون تعطيلی دراز مدت اين بازارچه ها که تعدادشان هم زياد است، مثل بازارچه های ايران بند و يا باشماق و يا پرويز خان در استان های آذربايجان غربی و کردستان و کرمانشاه که در ساير استان های همجوار با مرز در ايلام و خوزستان نيز زيادند، آنگاه مردمی که در دو سوی مرز از طريق اين بازارچه معاش خود را تامين می کنند بسمت قاچاق و اين فعاليت ها روی خواهند آورد. چنين اتفاقی علاوه بر مفاسد اقتصادی و اجتماعی، با سياست کنونی تامين امنيت در تضاد قرار خواهد گرفت." در هفته های اخير، دولت تهران با درک افزايش حساسيت مساله، حداقل در سطح رسمی، خواهان عدم سفر بی رويه اتباع خود به عراق شده بود. نامه دبير شورای امنيت کشور، اعلام بسته بودن برخی معابر مرزی، اعلام تشکيل "شورای عالی مرزبانی" توسط سردار محمد باقر قاليباف، فرمانده نيروی انتظامی ايران، علائمی در همين راستا بشمار می آيند. حال بايد ديد که هيات بلندپايه شورای حکومتی موقت عراق در ملاقات با مقامات جمهوری اسلامی با چه دستاوردهايی به عراق بازخواهد گشت. خدمات