بابک و دوستان در اولين نوروز
بابک و دوستان عنوان فيلم انيميشن جذاب و زيبايی است که "داستين (دستان) اليس" فيلمساز جوان ايرانی - آمريکايی آن را در آمريکا به کمک همسرش مستانه مقدم تهيه کرده است.
اين فيلم روز پنجشنبه هفتم آوريل در دانشگاه "سيتی" لندن با حضور کارگردان و تهيه کننده آن برای نخستين بار به نمايش درآمد و مورد استقبال تماشاگران حاضر در سالن خصوصا ايرانيان قرار گرفت. در اين برنامه، پيش از نمايش فيلم، کمدين جوان ايرانی شاپی خرسندی دختر هادی خرسندی، طنزپرداز، به معرفی فيلمساز و گروه فيلمسازی او پرداخت. شاپی که خود در بريتانيا و در فضای فرهنگی دوگانه ای بزرگ شده است با بيان و اجرای شاد و با نشاط خود سعی کرد موقعيت طنزآميز کودکان و نوجوانان ايرانی مقيم غرب را توضيح دهد. بابک و دوستان، قصه کودک ايرانی خردسالی است به نام بابک که در آمريکا زندگی می کند و هنگام عيد پاک مسيحی ( Easter) خود را نسبت به دوستان و همسالان آمريکايی اش بيگانه احساس می کند. از سوی ديگر سال نوی ايرانی نيز نزديک می شود و پسر خاله و دختر خاله بابک نيز به همراه پدر و مادر خود از ايران به ديدار آنها آمده اند. بابک ناگهان خود را در فضايی متفاوت با گذشته و تنهايی اش احساس می کند. ابتدا نمی تواند خود را با فرهنگ، حرفها و رفتار مهمانانش تطبيق دهد اما به تدريج با نزديک شدن نوروز و سال تحويل و شور و شوقی که برای نخستين بار در محيط خانوادگی او برای بزرگداشت نوروز و تدارک سفره هفت سين بوجود آمده، با آنها کنار می آيد و به شناخت جديدی از فرهنگ و آداب و رسوم ايرانی می رسد. با اينکه ايده فيلم تازه نيست و موضوع بسياری از ادبيات داستانی و غير داستانی و توليدات فرهنگی و هنری ايرانيان خارج از کشور بوده است، اما اين نخستين بار است که چنين موضوعی به صورت کارتون و به نيت مخاطبان ايرانی مهاجر، خصوصا کودکان ساخته می شود. عشق به کارتون بابک و دوستان شايد به نوعی زندگی نامه خود فيلمساز هم باشد، اگرچه او در خانواده ای نيمه ايرانی- نيمه آمريکايی که در آن هر دو فرهنگ و سنت های آمريکايی و ايرانی به يک نسبت پاس داشته می شد به دنيا آمده و رشد کرده است. پدرش آمريکايی و مادرش ايرانی ( دختر حسن شهباز نويسنده سرشناس ايرانی و مترجم برخی از آثار کلاسيک ادبيات جهان) است. اما گرايش و علاقه داستين به فرهنگ و تاريخ ايران نه تنها در فيلمش بلکه در لابلای حرفهايش نيز کاملا مشهود است. خود می گويد: "پاهايم آمريکايی و قلبم ايرانی است". وی از کودکی عاشق کارتون بوده و مثل همه کودکان نسل خود با کارتون بزرگ شده اما در تمام عمرش، حسرت ديدن يک کارتون ايرانی آن هم در باره نوروز را داشته است. او هيچ اطلاعی از سنت انيميشن زيبای ايرانی ندارد و نام بزرگان اين حرفه را در ايران يعنی نورالدين زرين کلک، علی اکبر صادقی، فرشيد مثقالی، وجيه الله فرد مقدم و پرويز نادری را نشنيده است و هيچ يک از ساخته های آنها را نديده است. او فارغ التحصيل رشته فيلمسازی از دانشگاه کاليفرنيای آمريکاست و پس از فراغت از تحصيل، بسياری از اوقات خود را برای کسب تجربه در استوديوهای انيمييشن سازی برادران وارنر گذرانده است . در همه اين سالها او در آرزوی ساختن کارتونی برای کودکان ايرانی دور از وطن و فرهنگ ايرانی بوده است. می گويد:" از خود می پرسيدم که چرا کودکان آمريکايی برای تمام مراسم مذهبی و جشن های خود کارتون دارند: کارتون کريسمس ، کارتون عيد پاک، کارتون سال نو. اما کودکان ايرانی در روزهای تحويل سال و عيد نوروز کارتون برای تماشا ندارند. اين بود که به اين فکر افتادم که با کمک همسرم اين کارتون را توليد کنم." عشق به سينما و کارتون از يک سو و عشق به فرهنگ و سنت های ايرانی از سوی ديگر، انگيزه های اصلی داستين و همسرش برای توليد اين فيلم است. آنها برای فراهم آوردن سرمايه فيلم که بالغ بر ۲۰۰ هزار دلار بود، مجبور شدند خانه خود را بفروشند. مستانه همسر او در اين مورد می گويد: "به نظر من هر کس بايد تاريخ خودش را در قلبش و سنت هايش نگهدارد. چون آن موقع است که آدمها به همديگر وصل می شوند و اين وصل شدن آدمها زندگی بخش است." هزينه توليد فيلم انيميشن در آمريکا بسيار بالاست. به علاوه داستين خواسته است که اين فيلم را با کييفيت بالای تصويری در حد استانداردهای انيميشن های تلويزيونی آمريکا بسازد تا بتواند به آنها عرضه کند و در اين راه تا حد زيادی موفق بوده است. اگر چه فيلم او در دانشگاه لندن با کيفيت تصويری و صوتی درخور به نمايش درنيامد اما در واقع اينطور نبود. آنها اميدوارند تماشاگران ايرانی، کارشان را بپسندند و با خريد دی وی دی فيلمشان از آنها حمايت کنند. به علاوه آنها تلاش می کنند تا بتوانند فيلم خود را به تلويزيون های اروپايی و آمريکايی بفروشند اگر چه با توجه به نشانه ها و عناصر پررنگ ملی گرايی و ستايش از فرهنگ و آيين ايرانی در فيلم بعيد است که بتوانند نظر مساعد اين تلويزيونها را جلب کنند. با اين حال آنها از تهيه اين فيلم راضی به نظر می رسند و تصميم دارند که به همراه افراد ديگری که در اين کار با آنها مشارکت کرده اند (شبنم رضايی و علی جتاب ) فيلم های ديگری نيز در اين زمينه بسازند. حضور چهره های سرشناس بابک و دوستان به زبان انگليسی ساخته شده و از صدای برخی از بازيگران سرشناس ايرانی مثل پرويز صياد ، شهره آغداشلو، صابر رهبر وعلی پور تاش به جای شخصيت های کارتونی آن استفاده شده است. پرويز صياد در نقش عمو نوروز حرف زده و شهره آغداشلو با صدای پرطنينش به خاله بابک جان بخشيده است . هادی خرسندی نيز شعر برخی از ترانه های فيلم را گفته است . به گفته داستين بسياری از اين افراد بدون چشم داشت مالی و صرفا به انگيزه حمايت از فرهنگ و هنر ايرانی در اين فيلم شرکت کرده اند. تحليل فيلم بابک و دوستان به عنوان يک کار انيميشن، از نظر تکنيکی بسيار خوب اجرا شده است. حرکت و پويايی شخصيت های کارتونی، رنگ آميزی فضاها و ريتم پر تحرک آن که با موسيقی شاد ايرانی درآميخته است ، از امتيازات فيلم به شمار می رود. فيلم به سبک انيميشن های برادران وارنر و والت ديسنی ساخته شده و از نظر شکل اجرايی، ريتم و فضاسازی تحت تاثير آنهاست. به علاوه داستين بسياری از کارهای فنی فيلم را در استوديوی برادران وارنر انجام داده. او با دقت در نقاشی ها ، تصاوير و مينياتورهای ايرانی جستجو کرده و الگوهای تصويری خود را از ميان آنها برگزيده و دراختيار طراحان انيميشن کره ای قرار داده است. چهره ها با اينکه کليشه ای و تيپيکال اند اما در مجموع دلنشين و دوست داشتنی اند. خصوصا قيافه عبوس، تلخ و بداخلاق مردان خانواده و رابطه سرد آنها با همديگر و ديگران، فضای کميکی در فيلم ايجاد کرده است. شادترين و زنده ترين قسمت های فيلم مربوط است به رابطه عمو نوروز و حاجی فيروز. حاجی فيروز داستين، بذله گو و شوخ طبع و پر تحرک است و در برابر اتفاقاتی که برای بابک و خانواده او روی می دهد، واکنش های بسيار جالبی از خود نشان می دهد. در صحنه ای از فيلم که عمو نوروز در ميان خرابه های تخت جمشيد، از گذشته و تاريخ ايران برای بابک روايت می کند، در پس زمينه، يکی از شيرهای سنگی تخت جمشيد را می بينيم که جان می گيرد و با حاجی فيروز بازی تعقيب و گريز جذابی را آغاز می کند. اما اشکال اساسی فيلم اين است که بسيار پرحرف ساخته شده و به جای تکيه بر جنبه های دراماتيک و بصری ، بيشتر بر جنبه های تعليمی ، آموزشی و اخلاقی تاکيد کرده است. در واقع نوروز بهانه ای است برای داستين که بخواهد مشکلات بسياری از کودکان ايرانی را که در غربت با آنها دست به گريبانند، مثل تنهايی، بيگانگی با فرهنگ ايرانی و اختلاف فرهنگی، يک جا در قالب يک فيلم کوتاه ارائه دهد. به نظر می رسد داستين خواسته است همه آنچه را که در طی اين سالها از نزديک ديده و تجربه کرده است در اين فيلم بگنجاند و شايد اين خصوصيت هر فيلم اول يک فيلمساز باشد. با اين حال فيلم سرشار از حس طنز و شور و گرماست و به خوبی با تماشاگر ايرانی حتی بزرگسالان ارتباط برقرار می کند. خدمات