اتحاد حکیم و صدر؛ شیعیان عراق مشکل خود را حل می‌کنند؟
عبدالعزیر حکیم، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، توافقنامه ای را با مقتدی صدر، رهبر ارتش مهدی، امضا کرده است که طبق آن دو طرف متعهد شده اند نیروهای آنها هیچ عراقی را هدف قرار ندهند و برای حفظ منافع ملی و اسلامی، فعالیت های رسانه ای و فرهنگی خود را تحت نظارت یک هیأت مشترک هماهنگ سازند.
توافق آقای حکیم و آقای صدر به منظور پایان دادن به رقابت بین دو گروه شیعه صورت گرفته است. رقابتی که گفته می‌شود در برخی از استان های جنوبی عراق جنبه خونینی به خود گرفته است. به نظر می رسد اتحاد گروههای سنی عراق و نزدیک شدن آنان به ایالات متحده آمریکا، دو گروه شیعه فوق را ترغیب کرده است که برای حفظ موقعیت شیعیان در عراق، به اختلاف های خود پایان دهند. در واقع طی سالهای اخیر، گروه تحت رهبری مقتدی صدر به صورت بزرگترین مشکل پیش روی شیعیان عراق در آمده است. این گروه علاوه بر آن که هزاران شبه نظامی مسلح را در اختیار خود دارد، از مواضع سیاسی ثابتی نیز برخوردار نیست و به همین علت، بیش از آنکه به ائتلاف شیعه حاکم بر عراق کمک کند، به دردسری برای آنان تبدیل شده است. ارتش آمریکا، گروه صدر را متهم می کند که در درگیری های خونین فرقه ای در عراق نقش دارد و برای هدف قرار دادن سربازان آمریکایی از جمهوری اسلامی ایران نیز کمک های مالی و تسلیحاتی دریافت می کند. گروه مقتدی صدر و دولت ایران، هر دو این اتهام ها را تکذیب می کنند. ولی با وجود این، آمریکا دولت نوری مالکی نخست وزیر عراق را تحت فشار گذاشته است تا شبه نظامیان وابسته به گروه آقای صدر را خلع سلاح کند. تا چندی پیش، گروه مقتدی صدر به عنوان بخشی از ائتلاف عراق یکپارچه، متحد دولت آقای مالکی بود و در کابینه وی، چند وزارتخانه را در دست داشت. اما تاکید دولت آقای مالکی بر ادامه حضور نظامیان آمریکایی در عراق و مخالفت سرسختانه گروه آقای صدر با این مساله، سبب خروج گروه مقتدی صدر از کابینه و سپس از ائتلاف عراق یکپارچه شد. بدین ترتیب، گروه مقتدی صدر در شمار گروههای مخالف دولت آقای مالکی قرار گرفت، اما به سرعت دریافت که تشابه چندانی بین مواضع سیاسی و عقیدتی این گروه با گروههای مخالف دولت که عمدتا شامل گروههای سنی و سکولار می شد، وجود ندارد. در حقیقت، بریدن گروه آقای صدر از ائتلاف شیعه و نپیوستن آن به گروههای مخالف دولت، باعث تنها ماندن این گروه در فضای سیاسی متلاطم عراق شد و احتمالا همین موضوع، راه را برای نزدیک شدن آن به مجلس اعلای اسلامی عراق باز کرد. به نظر می رسد که مقتدی صدر دریافته است که در بین گروههای غیر شیعه و یا سکولار عراق، جایگاهی ندارد و بنابراین اگر بخواهد به نقش سیاسی خود در عراق ادامه دهد، به چتر حمایتی ائتلاف شیعه نیازمند است. در واقع گسستن گروه مقتدی صدر از ائتلاف شیعه، این گروه را به صورت هدف مشروعی برای حملات نظامی آمریکا درآورد و تلفات قابل توجهی را متوجه آن کرد. هر چند که گروه آقای صدر خود را مشتاق مبارزه با آمریکا در عراق نشان می دهد، اما خط مشی این گروه به سازمان القاعده که نبرد با آمریکا را به هر بهایی دنبال می‌کند، شباهتی ندارد. چرا که آقای صدر در پی ایفای نقش سیاسی در عراق است و حتی تحرکات ضد آمریکایی او نیز با هدف بدست آوردن سهم بیشتری از قدرت سیاسی صورت می گیرد. از این رو توافق گروه مقتدی صدر با مجلس اعلای اسلامی عراق امر غیر منتظره ای نیست، چرا که روند قبلی ممکن بود این گروه را به انزوای کامل بکشاند و یا حتی در معرض نابودی قرار دهد. از سوی دیگر توافق گروه مقتدی صدر با مجلس اعلای اسلامی عراق برای عبدالعزیز حکیم نیز بسیار سودمند است. آقای حکیم به خلاف آقای صدر چهره ای میانه رو به شمار می رود و می کوشد تا ضمن حفظ اتحاد خود با آمریکا در کنار روابط دوستانه با ایران، سهم شیعیان از قدرت سیاسی در عراق را حفظ کند. اتحاد با واشنگتن همزمان با حفظ روابط دوستانه با تهران، در فضای امروزی عراق مساله بسیار پیچیده ای است که آقای حکیم با ظرافت خاصی آن را دنبال می کند. اما آنچه به این رفتار ظریف آسیب می رساند، اعلام درگیری گروه مقتدی صدر با آمریکا از یک سو و همپیمانی آن با ایران از سوی دیگر است. به نظر می رسد آقای حکیم به شدت علاقمند است که گروه مقتدی صدر از درگیری با آمریکا فاصله بگیرد و همزمان روابط خود را با ایران در سطح روابط سایر گروههای شیعه عراق با این کشور نگه دارد. ظاهرا آقای حکیم پی برده است که به خطر افتادن روابط شیعیان با آمریکا و اتهام دستور گرفتن آنها از دولت ایران، آمریکا را به سمت حمایت از گروههای سنی سوق می دهد و این مساله به نوبه خود موقعیت سیاسی شیعیان عراق را به مخاطره می اندازد. افزون بر این، آقای حکیم و دیگر متحدان شیعه اش در حالی که وارد بازی سیاسی پیچیده‌ و بغرنجی برای حفظ توازن قوای حاکم در عراق به سود شیعیان شده اند، نمی خواهند شاهد به خطر افتادن ثبات استان های شیعه نشین از سوی شبه نظامیان ارتش مهدی باشند. در واقع رفتار شبه نظامیان ارتش مهدی در ماههای گذشته در برخی استان های شیعه نشین عراق، باز کردن جبهه تازه ای علیه ائتلاف شیعه بوده است و ادامه این رفتار می‌توانست به درگیری داخلی بین شیعه ها و تضعیف آنها در ساختار سیاسی عراق منجر شود. بنابراین می توان گفت که آقای صدر و آقای حکیم هر دو از توافقنامه ای که امضاء کرده اند سود می برند. این توافقنامه به معنای تعهد گروه مقتدی صدر به پایان دادن به عملیات مسلحانه خود در داخل عراق است و از همین رو ممکن است با استقبال آمریکا نیز روبرو شود. با این همه به اجرا در آمدن توافقنامه، امری قطعی به نظر نمی رسد و جای تردید را باقی می گذارد. این تردید فقط بدان دلیل نیست که مقتدی صدر از مواضع سیاسی پایداری برخوردار نیست، بلکه نافرمانی برخی از شاخه های ارتش مهدی از دستورهای آقای صدر را می‌توان دلیل اصلی این تردید دانست. خدمات