ماشين تجاری گوگل نقشه راه دارد؟
در حالی که گوگل گزارش داده است که سود سه ماهه اش رشد بی سابقه ای داشته و در نتيجه ارزش سهام اين جستجوگر اينترنتی برای مدت کوتاهی از مرز صد ميليارد دلار گذشت، بی بی سی تحقيق می کند که استراتژی تجاری اين شرکت رازدار چيست.
گوگل پولدار است. خيلی پولدار. بعد از دو بار عرضه سهام، اين شرکت بيش از هفت و نيم ميليارد دلار در بانک پول دارد و ارزش سهامش به ۹۸ ميليارد دلار می رسد. گوگل در ۹ ماه نخست سال جاری ميلادی يک و نيم ميليارد دلار (بدون کسر ماليات) به دست آورده که برای شرکتی که همين چند روز پيش هفتمين سالگرد تاسيس خود را جشن گرفت، خيلی خوب است. فناوری گوگل شايد بر پايه لگاريتم توليد سفينه استوار باشد، ولی رمز موفقيت اين شرکت، ساده است: بهترين جستجوگر را در دنيای ديجيتال ارايه دهيد و کنار نتايج جستجو، آگهی هايی قرار دهيد که با دقت برای برآوردن نيازهای کاربران انتخاب شده اند. تا چندی پيش، تبليغات اينترنتی رو به زوال تلقی می شد. اما آگهی های گوگل می تواند توازن مناسبی بين مطالب مفيد و ناخواسته برقرار کند. کافی است در گوگل به دنبال هتل بگرديد تا صفحه نتايج جستجويتان مملو از "پيوندهای اسپانسردار" شود که در واقع آگهی ها کوچکی است که ظاهرا آنچه را به دنبالش می گرديد، معرفی می کند. ماشين پولسازی اگر روی يکی از آنها کليک کنيد، ماشين پولسازی گوگل به جنبش درمی آيد. تحليلگران می گويند هر کليلک ۵۰ سنت به حساب اين شرکت واريز می کند، هر چند برخی از کليد واژه ها گرانترند. بسياری از درآمد گوگل را سايت خود اين شرکت تامين می کند ولی مبلغ قابل ملاحظه ای نيز از مشارکت اين جستجوگر با شرکتهای ديگر مانند آمريکن آنلاين برای به نمايش گذاشتن آگهی های گوگل حاصل می شود. اريک اشميت، مدير اجرايی گوگل، می گويد: "آگهی ها واقعا ارزش دارند، به شرط آن که آگهی مناسب را به نمايش بگذاريد." اما گوگل غير از تبليغات، چکار می کند؟ اين شرکت به رازداری معروف است. بنابراين ناظران ناگزيرند درباره استراتژی اين شرکت با تجزيه و تحليل مجموعه سرگيجه آوری از خدمات و ابزارهايی که در چند سال اخير ارايه می دهد، قضاوت کنند. برخی از اين خدمات عبارتند از: جستجوگر يکپارچه رايانه، جی ميل برای ايميل، پيکاسا برای ويرايش عکس، تلفن اينترنتی، خبرخوان RSS، فضا برای وبلاگ، اخبار، فروگل برای مقايسه قيمتها، نقشه، تصاوير ماهواره ای، ترجمه اينترنتی، جستجوگرهای تخصصی برای عکس، ويدئو، اطلاعات محلی و .... همچنين اين شرکت مشغول ارايه سيستم پرداخت اينترنتی است و اخيرا اعلام کرد با شرکت سان مايکروسيستمز قرارداد بسته است تا بتواند نرم افزارهای اداری را رايگان در اختيار کاربران قرار دهد. سازماندهی اطلاعات بلندپروازيهای بين المللی گوگل مسلما حد و مرز نمی شناسد. همين حالا می توان خدمات را به ۱۰۹ زبان دريافت کرد و بسياری از کشورهای جهان از مزيت وب سايت محلی گوگل برخوردارند. نيکش آرورا، عضو هيات مديره گوگل و مسئول عملياتهای اروپايی اين شرکت به بی بی سی می گويد: "ما سه و نيم سال پيش در اروپا فعاليت نداشتيم. فقط يک نفر در کاليفرنيا داشتيم که مسئوليت امور اروپا را بر عهده داشت." با اين حال وی می گويد که گوگل از روند "گسترش بين المللی شدن محصولاتش" راضی نيست. پس آيا گوگل می خواهد مايکروسافت جديد باشد؟ آقای آرورا نمی تواند فرضيه های توطئه را بزدايد. وی می گويد که اين شرکت صرفا به رسالتی که بنيانگذارانش لری پيج و سرگئی براين بيان کرده اند، وفادار است: "سازماندهی اطلاعات جهان و قرار دادن اطلاعات مفيد در دسترس جهانيان." و شعار معروف اين شرکت: "پليد نباشيد." تکامل يا سردرگمی چقدر طول می کشد تا اطلاعات جهان سروسامان بگيرد؟ اريک اشميت با اشاره به حساب و کتابی که بنيانگذاران نابغه اين شرکت انجام داده اند، می گويد: "سيصد سال." اما گوگل تمرکز خود را به چه چيزی معطوف کرده است؟ چرا گوگل اين همه ابزار جور به جور عرضه می کند که تعامل يک کاربر با ديگری بندرت شباهت دارد؟ آقای آرورا اذعان می کند "الان همه چيز به همديگر چفت و بست نشده اند"، ولی تاکيد دارد "ما آهسته و پيوسته آنها را با هم جفت می کنيم." به گفته وی، تمام ابزارها و سرويسهای گوگل دو منظور را دنبال می کنند. آنها به کاربران کمک می کنند ۱) همه اطلاعات موجود را سازماندهی کنند، ۲) اين اطلاعات را در اختيار ديگران نيز بگذارند. شايد فرهنگ داخلی گوگل رويکرد آشفته اين شرکت را توجيه کند. هر کسی در اين شرکت "ايده جالبی" بيابد، آن را به روی کاغذ می آورد و اگر قابل توجه باشد، مهندسان گوگل متعهد می شوند که پاره ای از وقت خود را به آن اختصاص دهند. آقای آرورا می گويد: "پيشنهاد ما به شيوه ای دموکراتيک تکامل می يابد و وقتی محصول خوبی بپرورانيم، الگويی تجاری برايش پيدا خواهيم کرد." در اکثر موارد، اين الگو حول فروش آگهی ها می گردد. اعتراضها به موازات رشد جهانی گوگل، خواهی نخواهی صدای برخی درمی آيد. ناشران و نويسندگان از گوگل شکايت کرده اند تا مانع از طرح اين شرکت برای اسکن کردن ميليونها جلد کتاب شوند. آنها می ترسند حق مولف نقض شود. همچنين گوگل در بريتانيا و آلمان ناچار شد به دليل ادعای رقبا، از فکر عرضه مستقيم خدمات جی ميل منصرف شود. در چين ابتدا منتقدان اين کشور گوگل را متهم کردند که با دولت برای سانسور اينترنت همدستی می کند و بعد خود دولت به اين شرکت به دليل نوشتن نام تايوان به عنوان يک کشور در نقشه هايش پرخاش کرد. حاميان حريم شخصی نيز نگران انباشته شدن کوهی از "اطلاعات شخصی و مالی" در پايگاه های اطلاعاتی اين شرکت هستند. بعلاوه، هرگاه گوگل لگاريتم جستجوگر خود را قدری تغيير می دهد، مهندسان اين شرکت در کاليفرنيا با موج خشم هزاران فروشگاه اينترنتی مواجه می شوند که اسامی شان از صفحه اول نتايج جستجوها حذف شده است. رقابت با ياهو و مايکروسافت به اين مشکلات، بايد رقابت با دو غول اينترنت ياهو و مايکروسافت را نيز افزود. رقابت با ياهو آشکار است زيرا هر دو شرکت در زمينه آگهی های جستجوگر فعالند. ياهو چندين رقيب کوچک را خريده است تا بتواند سد راه رشد گوگل شود. مهمترين خريدش Overture بود، شرکتی که ايده آگهی های اينترنتی مبتنی بر جستجو را ابداع کرد. ياهو با تاکيدی تازه بر ارايه محتوای انحصاری اميدوار است بتواند کاربران گوگل را قر بزند. در همين حال مايکروسافت نگران آن است که گوگل پا را فراتر از کسب و کار جستجوی اينترنتی بگذارد. جيم استيل، رييس شرکت salesforce که در زمينه نرم افزارهای سفارشی فعاليت می کند، می گويد: "گوگل برای مايکروسافت تهديدآميز است، همانطور که مايکروسافت برای آی بی ام يک تهديد بود." در حقيقت برخی از پروژه های گوگل می تواند منابع مهم درآمد بزرگترين شرکت نرم افزارسازی جهان را تضعيف کند. از همين رو، مديران مايکروسافت نگرانند. استيو بالمر، مدير اجرايی اين شرکت اخيرا گفته بود که دوست دارد "گوگل را بکشد" و بيل گيتس، بنيانگذار اين شرکت مکررا می گويد که می خواهد با تکوين يک موتور جستجوگر بهتر، گوگل را از گردونه رقابت بيرون کند. تلاش بی وقفه پاسخ گوگل سرمايه گذاری هنگفت در کسب و کار جستجوگرهاست. اين شرکت بتازگی خبر داد که می خواهد دفتر مرکزی خود موسوم به Googleplex را حسابی توسعه دهد. آقای آرورا می گويد: "ما اين چالش را درک می کنيم و تمام تلاشمان را برای رقابت بکار می گيريم. ما ۷۰ درصد بودجه تحقيق و توسعه خود را به جستجو اختصاص داده ايم و حدود دو هزار مهندس دارند روی آن کار می کنند." اما گوگل با مشکلی ساده مواجه است. اگر مهندسانش عقب بمانند، رقبا با يک کليک از راه می رسند. آقای آرورا اذعان می کند: "اگر مصرف کنندگان تفاوت محسوسی در کيفيت ما با جستجوگرهای رقيب احساس کنند، ناپديد خواهند شد." اينجاست که همه ابزارهای ريز و درشت گوگل به کار می آيد. اما در حالی که هم ياهو و هم مايکروسافت سخت در تعقيب هستند، گوگل بايد عجله کند تا ابزارهای مجزای خود را يکپارچه سازد. آقای آرورا می گويد: "ما طفلی هفت ساله هستيم، ولی بايد خيلی سريع رشد يابيم." خدمات