آمریکا و عربستان، اتحاد بر پایه دشمن مشترک
کاخ سفید در حالی خبر فروش تسلیحات پیشرفته آمریکایی به عربستان سعودی و سایر کشورهای عرب حاشیه جنوبی خلیج فارس را تائید کرده که زلمی خلیل زاد، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد برای نخستین بار به طور علنی از نقش منفی عربستان در تحولات عراق سخن گفته است.
همزمانی دو رویداد فوق، نشانه تناقضی است که در روابط متقابل آمریکا و عربستان وجود دارد. عربستان یکی از متحدان نزدیک آمریکا در خاورمیانه محسوب می ‌شود، اما سیاست ‌های داخلی این کشور و برخی از سیاست ‌های منطقه‌ ای آن مورد انتقاد واشنگتن است. آمریکا مهم ترین ضامن امنیت پادشاهی عربستان است، اما طرح خاورمیانه بزرگ آن کشور، سعودی ‌ها را دچار تردید و نگرانی کرده است. در حقیقت، موارد فوق سبب شده است تا روابط ریاض – واشنگتن روال کاملا با ثباتی نداشته باشد و هر از گاهی دستخوش تکانی کوتاه مدت شود. وزارت خارجه آمریکا چند سالی است که در گزارش ‌های سالانه خود درباره وضعیت حقوق بشر در کشورهای مختلف، به شدت از سخت گیری ‌های مذهبی و سیاسی در عربستان انتقاد می ‌کند و این کشور را در شمار ناقضان حقوق بشر جای می ‌دهد. مقام‌های عربستان نیز هر از چندی مواضعی اتخاذ می ‌کنند که مغایر با سیاست‌ های رسمی آمریکا در خاورمیانه است. اظهارات چند ماه پیش ملک عبدالله، پادشاه عربستان مبنی بر اشغال عراق از سوی نیروهای بیگانه، نمونه‌ ای از مواضع عربستان بود که نارضایتی واشنگتن را در پی داشت. در مجموع چنین به نظر می ‌رسد که الگوی حکومتی عربستان، چیزی نیست که آمریکا برای کشورهای خاورمیانه بپسندد و یا حتی در بلند مدت آن را تحمل کند و این دقیقا همان چیزی است که سعودی‌ ها را نگران می‌ کند و آنها را از طرح خاورمیانه بزرگ به هراس می ‌اندازد. بدین ترتیب، چندان عجیب نیست که گفته می شود سعودی ‌ها نیز از استقرار دولتی با ثبات و دموکراتیک در عراق ناراضی هستند و به سهم خود می کوشند تا آن کشور دستخوش هرج و مرج باشد. با این حال، یک مساله، آمریکا و عربستان را به یکدیگر پیوند می ‌دهد و روابط آنها را تا سطح استراتژیک ارتقاء می ‌دهد و آن احساس خطر مشترک دو کشور از گسترش نوعی اسلام سیاسی در منطقه است که رهبری آن را به ایران نسبت می‌ دهند. سعودی ‌ها گسترش نفوذ جمهوری اسلامی ایران در جهان عرب بخصوص حوزه‌ هایی مانند عراق، لبنان و فلسطین را که محل حساسیت آنهاست، به زیان منافع بنیادی خود می‌ دانند و برای مقابله با این نفوذ، خود را به شدت نیازمند کمک آمریکا می ‌بینند. آمریکا نیز به نوبه خود، اسلام گرایی از نوع حاکم بر ایران را بزرگترین تهدید فوری علیه منافع خود تلقی می ‌کند و از همین رو، برای مقابله با این تهدید، حمایت کشورهای عرب بویژه عربستان را ضروری می‌ داند. بدین ترتیب، طرح خاورمیانه بزرگ آمریکا، که امکان داشت واشنگتن و ریاض را رو در روی هم قرار دهد، به دلیل وجود دشمن مشترکی به نام اسلام گرایی، دو کشور را همچنان متحد استراتژیک هم نگه داشته است. روابط استراتژیک عربستان و آمریکا اما اگر قرار باشد ادامه یابد، نیازمند آن است که دو طرف نسبت به مشکلات یکدیگر بی ‌تفاوت نباشند. این در واقع همان چیزی است که آمریکایی‌ ها در صدد انتقال علنی آن به سعودی ‌ها هستند. به عبارت دیگر، آقای خلیل زاد با انتقاد علنی از نقش عربستان در ناآرامی ‌های عراق، می‌ خواهد به سعودی ‌ها بفهماند که بدون کمک آنها به حل بحران عراق، ممکن است روابط دو کشور به سردی گراید و آمریکا به نگرانی‌ های عربستان در منطقه بی ‌توجه شود. در مقابل، آمریکایی‌ها می ‌دانند که برای جلب کمک همه جانبه عربستان، نباید در حال حاضر بر نوع حکمرانی سعودی ها انگشت بگذارند و برای ایجاد تغییرات سیاسی در آن کشور اعمال فشار کنند. مسلما، بی ‌توجهی آمریکا به ضرورت تغییرات سیاسی در عربستان مغایر برنامه ‌ای است که به عنوان طرح خاورمیانه بزرگ در دستور کار کاخ سفید قرار گرفته است، اما مقام‌ های دولت جورج بوش، رئیس جمهوری آمریکا، با تکیه بر این نکته که در مرحله کنونی، تهدیدهای فوری تری در منطه وجود دارد، می ‌توانند به توجیه رفتار خود بپردازند. به هر حال، با وجودی که در چشم انداز بلند مدت روابط آمریکا و عربستان، ظهور دوره‌ای از تشنج دور از انتظار نیست، اما در حال حاضر، آنچه تهدید فوری ایران و متحدانش در منطقه خوانده می ‌شود، امکان جدایی ریاض و واشنگتن را به صفر نزدیک کرده است. خدمات