وضعیت در سومالی 'چشم اندازی غم انگیز'
از اوایل دهه نود میلادی سومالی در دست فرماندهان جنگی رقیب بوده و در سال های اخیر بخش های بزرگی از این کشور تقریبا در هرج و مرج بسر برده است. دولت موقت سومالی با حمایت نظامی ارتش کشور همسایه اتیوپی، و حمایت سیاسی دولت های خارجی در قدرت مانده است.
در آغاز سال جدید میلادی دولت ضعیف سومالی با کمک ارتش اتیوپی بر سلطه "اتحاد محاکم اسلامی" بر این کشور، که طرفداران آن به طور فزاینده ای قدرتمند می شدند، غلبه کرد و در هفته های اخیر نیز قیام مستمر شورشیان اسلامی در موگادیشو، پایتخت، را سرکوب کرد. این درگیری ها منجر به مرگ صدها نفر غیرنظامی و آواره شدن هزاران هزار نفر دیگر شد. به نظر می رسد که سومالی بار دیگر با بحران روبروست. سرویس جهانی بی بی سی روز سه شنبه (15 مه) را به مطالب و برنامه های مرتبط با وضعیت در سومالی اختصاص داده است. در اینجا، پل رینولدز، گزارشگر بی بی سی در امور جهانی، نگاهی دارد به نگرش جامعه بین المللی در مورد سومالی: جان هولمز، مقام ارشد سازمان ملل متحد در امور امداد اضطراری، باور ندارد که موگادیشو در حال بازگشت به وضع عادی است. به نظر وی "دورنمای وضعیت در پایتخت سومالی مایوس کننده است." نظر جان هولمز براساس تجربه ای شخصی است. روز شنبه (12 مه) بعد از وقوع چند انفجار در نزدیکی مجتمع سازمان ملل و کشته شدن سه نفر، او مجبور شد سفرش به سومالی را پیش از موعد خاتمه دهد. نگرش جامعه بین المللی در مورد وضعیت سومالی پس از سرنگونی "اتحاد محاکم اسلامی" توسط ارتش اتیوپی - که با هدف حمایت از دولت موقت سومالی صورت گرفت - خوشبینانه تر از آنچه آقای هولمز گفت، نیست. اغتشاش در سومالی در حدی است که برنامه های کمک رسانی بین المللی معطوف بحران انسانی در این کشور شده است. کمک مورد نیاز "صندوق مرکزی واکنش اضطراری سازمان ملل متحد" می گوید یک میلیون سومالیایی، که 400 هزار نفر از آنها از خانه های خود آواره شده اند، نیازمند کمک و حفاظت از جانشان هستند. به گفته این سازمان 71 درصد از جمعیت سومالی به سوءتغذیه مبتلاست. "دفتر هماهنگی امور انسانی سازمان ملل متحد" (OCHA)، نیز می گوید: "سومالی در بدترین بحران انسانی خود در پانزده شانزده سال اخیر بسر می برد. از 350 تا 430 هزار نفری که به خاطر درگیری های خشونت بار از موگادیشو گریخته اند، سازمان های امدادرسانی فقط به 60 هزار نفر دسترسی دارند." سازمان ملل شمار سومالیایی های نیازمند کمک را بالغ بر یک میلیون و هشتصد هزار نفر ارزیابی می کند. طرح کمک به سومالی البته برای بهبود شرایط در سومالی طرحی بین المللی وجود دارد. برای این گونه بحران ها همیشه طرحی وجود دارد. سوال این است که آیا این طرح ها قابل اجراست؟ طرح بین المللی برای کمک به سومالی در ماه فوریه سال 2007 و با صدور قطعنامه 1744 شورای امنیت موجودیت پیدا کرد. این طرح پس از آنکه ارتش اتیوپی اعلام کرد موفق شده "اتحاد محاکم اسلامی" را از قدرت ساقط کند و بر اسلام گرایان پیروز شود، ارائه شد؛ پیروزی که فراگیر بودن آن با حملات خونین و نا آرامی های پی در پی در سومالی زیر سوال رفته است. در قطعنامه 1744 آمده که بحران سومالی باید با یک حرکت سراسری برای آشتی ملی حل شود، حرکتی که باید از سوی "عبداللهی یوسف احمد"، رییس جمهور و "نهادهای فدرال موقت" هدایت شود. همچنین برای کمک به این روند اتحادیه آفریقا باید به سومالی نیروهای پاسدار صلح اعزام کند؛ وظیفه ای که احتمالا بعدا به نیروهای سازمان ملل منتقل خواهد شد. اما دیپلمات های بین المللی در همان مراحل اولیه نشان دادند که امید چندانی به کارآیی این قطعنامه ندارند. نمایندگان بریتانیا و فرانسه در سازمان ملل قطعنامه سومالی را "گامی کوچک" توصیف کردند و گفتند که "این مردم سومالی هستند که باید از فرصت منحصر به فردی که از سوی اتحادیه آفریقا برای آنها فراهم شده، استفاده کنند و سرنوشت خود را رقم زنند." آقای هولمز معتقد است که از آن زمان تا کنون دستاورد بزرگی در سومالی حاصل نشده است. اتحادیه آفریقا وعده داده هشت هزار سرباز به سومالی اعزام کند که تاکنون فقط حدود هزار سرباز اوگاندایی در این کشور مستقر کرده است. به رغم آن که اتحادیه آفریقا وعده داده نیروهای بیشتری را از نیجریه، غنا، مالاوی و بروندی به سومالی اعزام خواهد کرد با توجه به وضعیت کنونی اصلا روشن نیست که در نهایت چه تعدادی از این نیروها وارد خاک سومالی شوند. ملس زناوی، نخست وزیر اتیوپی، در جریان سفری به کویت گفت که نیروهای نظامی کشورش بعد از ورود کامل نیروهای پاسدار صلح اتحادیه آفریقا به سومالی از این کشور خارج خواهند شد. اما وضعیت کنونی نشان می دهد که آنها باید تا مدت زیادی در انتظار بمانند. در هر حال، اتیوپی می خواهد مطمئن شود که تلاشش برای بیرون راندن طرفداران "اتحادیه محاکم اسلامی" از سومالی به هدر نرفته و احتمال بازگشت آنها به قدرت وجود ندارد پس بعید است که سومالی را در این شرایط رها کند. موضع آمریکا جیمز سوان، معاون امور آفریقا در وزارت خارجه آمریکا، در سخنانی در روز 21 آوریل، دیدگاه کشورش در مورد سومالی را تشریح کرد. وی (که از سال 1994 تا 1996 تحولات سومالی را از دفترش در نایروبی به دولت وقت آمریکا گزارش می داد)، گفت آمریکا سه هدف اصلی را در سومالی دنبال می کند. اولین هدف این کشور، کمک به تلاش های انساندوستانه در سومالی است. این امدادها عمدتا مربوط به تامین مواد غذایی می شود اما آمریکا همچنین قصد دارد که اگر شرایط سومالی اجازه دهد کمک های انسانی خود را به سوی اجرای برنامه های توسعه هدایت کند. آقای سوان گفت دومین هدف آمریکا در سومالی حمایت از "استقرار دولتی کارآمد در سومالی است." این مقام آمریکایی سومین هدف کشورش را "جلوگیری از تبدیل شدن سومالی به مامنی برای تروریست ها" توصیف کرد. وی این خطر را "باطل" نمی داند و می گوید شمار زیادی از مظنونان بمبگذاری 1998 در سفارتخانه های آمریکا در کنیا و تانزانیا و بمبگذاری در هتل مومباسا در سال 2002 "در سومالی مخفی شده اند و از سوی برخی افراط گرایان عضو اتحاد محاکم اسلامی حمایت می شوند." این دست از نگرانی ها در مورد شبکه القاعده یا گروه های طرفدار آن، همچنین باعث می شود که آمریکا، مانند اتیوپی، در تلاش باشد مانع از به قدرت رسیدن مجدد "اتحاد محاکم اسلامی" در سومالی شود. این وضعیت احتمال دستیابی به آشتی ملی را نیز دشوارتر می کند. این در حالی است که مشکل ردیابی و کمک به پناهجویان همچنان به جای خود باقی است. تعجبی ندارد که آقای هولمز تا این حد از شرایط سومالی مغموم است. خدمات