پرسش و پاسخ: خطر مداخله نظامی در سوریه
پس از انتشار خبر حمله شیمیایی در دمشق، موضوع حمله نظامی به سوریه توسط نیروهای به رهبری آمریکا مطرح شد و به این ترتیب بحران سوریه وارد مرحله جدیدی شد. در اینجا به بررسی بعضی از موضوعات پیرامون این بحران می پردازیم.
چرا صحبت از اقدام نظامی در این برهه از زمان به میان آمده است؟ بسیاری این سوال را مطرح کرده اند که چرا آمریکا و متحدانش حالا و پس از آنکه درگیری در سوریه حدود صدهزار کشته بر جای گذاشته و موجب آوارگی ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار سوری شده است، صحبت از مداخله نظامی به میان آورده اند. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا سال پیش گفت استفاده از سلاح های شیمیایی در هر ابعادی توسط رژیم بشار اسد، رئیس جمهور سوریه "خط قرمز" محسوب می شود. بعد از چند مورد استفاده از سلاح های شیمیایی در اوایل سال، آمریکا در ماه ژوئن گفت که سرویس های اطلاعاتی در مورد به کار بردن سلاح های شیمیایی توسط رژیم سوریه"اطمینان زیادی" دارند و در نتیجه آمریکا به مخالفان کمک های نظامی ارائه خواهد داد. هرچند هنگامی که روز ۲۱ اوت، گزارش شد حمله ای شیمیایی صدها کشته در حومه دمشق برجای گذاشته است، قدرت های غربی متقاعد شدند که واکنشی سرسختانه تر لازم است. در حالی که گزارش ها از تعداد کشته شدگان متفاوت است، حمله شیمیایی اخیر یکی از مهلک ترین موارد در طول دو سال درگیری در سوریه بوده است. تصاویر منتشر شده از اجساد قربانیان شامل تعداد زیادی کودک قربانی این حمله شیمیایی در اینترنت، بسیار وحشتناک است. جان کری، وزیر خارجه آمریکا گفت: "کشتار جمعی غیرنظامیان، به قتل رساندن زنان و کودکان و مردم بی گناه با استفاده از سلاح شیمیایی حاکی از وقاحت اخلاقی است." مقامات غربی گفته اند که این کشتار بدون مجازات نخواهد ماند. چه کسانی در حمله نظامی دست خواهند داشت؟ برنامه های دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا برای پیوستن به نیروهای به رهبری آمریکا از سوی نمایندگان مجلس عوام رد شد بریتانیا، فرانسه و آمریکا جزو کشورهایی بودند که به سرعت بعد از وقوع حمله شیمیایی، احتمال اقدام نظامی علیه بشار اسد را مطرح کردند و قادرند در صورت وقوع حمله، از نیروهای مستقر در منطقه استفاده کنند. اما برنامه های دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا برای پیوستن به نیروهای به رهبری آمریکا روز ۲۹ اوت در پارلمان به رای گذاشته و توسط نمایندگان مجلس عوام رد شد. چاک هیگل، وزیر دفاع آمریکا گفت: "حتی اگر بریتانیا در اقدام نظامی شرکت نکند، آمریکا به جستجوی خود برای همکاری های بین المللی ادامه می دهد." فرانسوا اولاند، رئیس جمهور فرانسه نیز گفت که حتی بدون مشارکت بریتانیا، فرانسه هنوز آمادگی آن را دارد که در اقدام نظامی آمریکا را همراهی کند. در منطقه نیز، ترکیه گفته است که حاضر است بدون تایید سازمان ملل، در اقدام بین المللی علیه سوریه شرکت کند. حمله نظامی غرب به چه شکلی صورت خواهد گرفت؟ گزینه هایی که برای اقدام نظامی علیه سوریه مطرح است شامل اقدام تنبیهی از جمله حملات محدود نظامی علیه هدف‌های مشخص در آن کشور و یا ایجاد منطقه ممنوعه پرواز و یا تصرف و کنترل پایگاه های سلاح های شیمیایی در سوریه است. باراک اوباما ظاهرا پیشنهاد داده است که هرگونه مداخله نظامی در سوریه باید محدود و به مثابه "تیر هوایی" باشد و نه به منظور تغییر رژیم و یا اشغال خاک این کشور. چه جدول زمانی برای حمله نظامی در نظر گرفته شده؟ بازرسان تسلیحاتی که سرگرم تحقیق درباره حمله شیمیایی در حومه شرقی دمشق هستند قرار است جمعه ۳۰ اوت سوریه را ترک کنند و گزارش اولیه خود را روز بعد، شنبه، به دبیر کل سازمان ملل ارائه دهند. سپس احتمال آن می رود که سازمان ملل برای صدور قطعنامه ای در تایید اقدام نظامی تحت فشارهای تازه ای قرار گیرد که قطعا از سوی روسیه و چین وتو خواهد شد. با آنکه مقامات در کاخ سفید گفته اند از آنجایی که آمریکا مطمئن است سوریه سلاح شیمیایی به کار برده، پس ماموریت بازرسان امری "زائد" است، به نظر می رسد که قدرت های غربی می خواهند این تصویر را ایجاد کنند که آنها همه مسیرهای دیپلماتیک، پیش از انجام حمله نظامی را بررسی کرده اند. علاوه بر آن پیش بینی شده است که قدرت ها در غرب نمی خواهند تا پیش از و یا در طول همایش دو روزه گروه بیست در روسیه که قرار است پنجشنبه ۵ سپتامبر آغاز شود، دست به حمله نظامی بزنند. سوریه و متحدانش چه می گویند؟ آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران انجام هرگونه مداخله را "ویرانگر" توصیف کرده است دولت سوریه قویا انکار کرده است که از سلاح شیمیایی استفاده کرده است. مقامات سوری ادعا می کنند که مخالفان با تشویق قدرت های غربی، بانی این حمله بوده اند. فیصل مقداد، معاون وزارت خارجه سوریه روز ۲۷ اوت گفت که سوریه "در مقابل هرگونه حمله خارجی از خود دفاع می کند" و هشدار داد که چنین حمله ای "موجب اعتشاش در سراسر جهان" می شود. روسیه و ایران، متحدان سوریه نیز انتقادهای شدید خود را نسبت به هرگونه مداخله ابراز کرده اند. روسیه گفته است که هیچ شواهدی مبنی بر اینکه دولت سوریه علیه مردم سلاح شیمیایی به کار برده باشد وجود ندارد و نسبت به "عواقب مهلک" هرگونه مداخله هشدار داده و آن را "نقض جدی قوانین بین المللی" خوانده است. با آنکه روسیه احتمالا در مداخله نظامی علیه سوریه مشارکت نخواهد کرد اما گزارشگران می گویند این کشور ممکن است در واکنش به حمله نظامی، ارسال اسلحه به نیروهای دولتی را افزایش دهد. آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران انجام هرگونه مداخله را "ویرانگر" توصیف کرده است. سایر مقامات ایرانی نیز در گذشته نسبت به عواقب چنین حمله ای در منطقه هشدار داده و تهدید کرده اند که در واکنش به اسرائیل حمله خواهند کرد. پیش بینی شده است که نیروهای حزب الله لبنان تحت حمایت ایران که همراه با نیروهای سوری به نبرد علیه شورشیان ادامه می دهند ممکن است در واکنش به حمله غرب، اسرائیل را هدف حمله موشکی قرار دهند.