نگاهی به امنيت جهانی در سال 2006
فرانک گاردنر، خبرنگار امور امنيتی بی بی سی، نگاهی دارد به مهم ترين تحولات امنيتی در يک سال گذشته.
درگيريهای جاری در عراق و افغانستان در سال 2006 نيز بار ديگر بر دورنمای امنيت جهانی سايه افکنده بود و بنظر می رسد که همين وضعيت در سال آينده نيز ادامه پيدا کند. تقريبا تنها وجه اشتراک ميان دولت پرزيدنت بوش و سازمان القاعده اين است که هردوی آنها عراق را کانون درگيری خود می دانند. البته عراق در دوران صدام حسين ارتباط بسيار اندکی با القاعده داشت اما پيروان اين سازمان از آشفتگی اوضاع عراق بدنبال تهاجم سال 2003 به آن کشور و تصميم فاجعه بار انحلال ارتش عراق بهره برداری کاملی کرده اند. القاعده هميشه با هماهنگی ديگر گروهای ستيزه جو دست به عمل نمی زند و در سال 2006 نشانه هایی از تنش در ميان خود اين ستيزه جويان نيز مشاهده شد. اما رويهمرفته، ستيزه جويان بخش عمده ای از عراق را برای حکومت مرکزی غيرقابل اداره کرده اند. در عين حال ماهيت درگيری نيز، از حمله به نيروهای آمريکايی و عراقی، به نوعی جنگ داخلی خفيف بر مبنای تعارضات فرقه ای تغيير شکل داده که طی آن شبه نظاميان شيعه و سنی به يک سلسله حمله و انتقام کشی ظاهرا بی پايان عليه يکديگر دست می زنند. انسجام از دست رفته تقريبا هيچ نقطه ای خارج از منطقه سبز بغداد - که بشدت از آن محافظت می شود - چه برای عراقی ها و چه برای خارجی ها امن نيست. کشتارها که گاه برای انتقام و گاه برای مقاصد سياسی صورت می گيرد عادی شده است. اغلب اشخاصی که ربوده می شوند دستبد زده شده، با مته برقی شکنجه می شوند و سرانجام جسدشان در زباله دانی ها رها می شود. بمب گذاری انتحاری بطور روزمره در بغداد و بخصوص محلات شيعه نشين آن اتفاق می افتد و روزانه بطور متوسط 100 تن در اين رويدادهای خشونتبار جان خود را از دست می دهند. هنگامی که در زمان صدام از عراق بازديد کردم دريافتم که بيشتر مردم در سايه ترس از يک رژيم جبار زندگی می کردند. در سال 2003 وقتی پس از شروع جنگ به عراق برگشتم، در جنوب عراق ديدم که سرنگونی صدام آرامشی ايجاد کرده است. با اين حال امروز هزاران تن از کسانی که توانسته اند از عراق جان سالم به در ببرند در اردن، سوريه و کشورهای حاشيه خليج فارس به دنبال آرامش می گردند. حتی بسياری از شيعيان که در زمان صدام مورد آزار قرار می گرفتند می گويند که در آن زمان امنيت بيشتر بود. تمام عراق به اندازه بغداد و استان انبار ناامن نيست. بيشتر مناطق کردنشين شمال عراق آرام و مرفه است. اما انسجامی که کشور در زمان صدام داشت از ميان رفته است. هرچند که آن انسجام به قيمت حقوق بشر و جان مردم تمام می شد. مشکل بوش بر سر دو راهی دولت آمريکا که دير توانست بپذيرد که اشغال عراق چه عواقب بدی داشته، متعهد است که برای عراق نيروی پليس و ارتشی ايجاد کند که بتوانند از کشور محافظت کنند تا نيروهای ائتلاف بتوانند سرانجام از عراق خارج شوند. اما در اين ميان مسايل فرقه ای و حرفه ای بسياری در اين راه هست. شبه نظاميان در نيروی پليس رخنه کرده اند. مردانی در لباس پليس سنی ها را می ربايند و تعداد بسيار کمی از واحد های عراقی بدون حمايت و رهبری نيروهای آمريکايی قادر به فعاليت هستند. نهايتا سرنوشت عراق تا حد زيادی به اقدامات جورج بوش و چگونگی پيروی او از توصيه های گروه های مشاورانش بستگی خواهد داشت. يکی از اين گروهها گروه بيکر-هميلتون است که خواهان دخالت دادن سوريه و ايران در حل مشکلات عراق است. حرکتی که نياز به يک عقبگرد کامل از سوی واشنگتن دارد که اين هر دو کشور را حامی تروريسم می داند. در عين حال، ادامه خشونت در عراق به عضوگيری شبکه های جهادی و تبليغ برای ايدئولوژی افراطگرايانه در سراسر جهان کمک می کند. و تا هنگامی که خشونت در عراق ادامه دارد، القاعده هم می تواند در خاورميانه پايگاهی برای خود بيابد. پس از چهار سال افتادن به ورطه فراموشی، بحران افغانستان در سال 2006 شدت پيدا کرد. از ابتدای سال 2006 تا روز هجدهم ماه دسامبر اين سال 190 تن از سربازان نيروهای ائتلاف در افغانستان کشته شده اند که اين رقم بيشتر از تلفات همه سالهای گذشته است. در همين حال تلفات افغانها، چه نيروهای طالبان، چه قوای دولتی و چه افراد غير نظامی به هزاران تن بالغ شده است. به نظر می رسد که طالبان تاکتيکها و روشهای جنگی را از جنگ عراق فرا گرفته باشند. حملات انتحاری و بمب گذاری در کنار جاده ها به امری عادی تبديل شده است. هر دوی اين نوع حملات در افغانستان تازگی دارند. در اوايل سال 2006 فرماندهان طالبان در جنوب افغانستان اعلام کردند که در برابر ورود نيروهای ناتو به جنوب مقاومت خوهند کرد. وزير دفاع بريتانيا، دز براون، نيز بر اين نکته تاکيد کرده که طالبان بجای جنگ و گريز، اين بار به مقاومت و دفاع روی آورده اند. اما با وجود تلفات طالبان، اشتباه است که تعداد کشته ها را حمل بر توفيق عمليات نظامی عليه طالبان کنيم. هر کشته از طالبان، موجی از خونخواهی را به راه می اندازد و اقوام او یا به شرکت در نبرد و يا به تامين مالی ستيزه جويان روی خواهند آورد. نبرد برای بدست آوردن دلها در سال 2007 جلب حمايت جمعيت افغان نشانه ای از موفقيت ناتو تلقی خواهد شد. تا کنون تلفات غيرنظامی بر تلاش برای بازسازی افغانستان سايه افکنده است. برای افغانها نهايت کار اين است که آيا در آينده با دولت منتخب و مورد حمايت ناتوی حامد کرزی سر و کار خواهند داشت و يا بايد با نيروهای بشدت با انگيزه و خوب آموزش ديده اما بيرحم طالبان رويارو شوند. سال 2006 بعد از 16 سال بار ديگر شاهد بروز مجدد درگيريها در لبنان بود. جنگ يک ماهه ميان اسرائيل و حزب الله در تابستان اين سال برای هر دو طرف بی نتيجه پايان يافت. حملات زمينی و هوايی اسرائيل نتوانست ضربه ای کارساز به شبه نظاميان مورد حمايت ايران وارد کند و اسرائيل حتی نتوانست دو سرباز اسير خود را آزاد کند. با اين حال حزب الله تلفات سنگينی داد و اسرائيل اين نکته را روشن کرد که هر تحريک مشابهی توسط حزب الله در مرزهای اسرائيل حملات دردناک سنگينی را متوجه لبنان خواهد کرد. با اين حال خسارات ناشی از جنگ بر زيربنای زندگی غيرنظاميان لبنان بر محبوبيت حزب الله افزود و حتی سنی ها و مسيحيان نيز از آن حمايت کردند. در منطقه اين بدبينی جود دارد که درگيری ميان حزب الله و لبنان هنوز خاتمه نيافته و می تواند در آينده نزديک از سر گرفته شود. برنامه هسته ايران دردسر عظيمی در واشنگتن، اروپا، کشورهای عرب حوزه خليج فارس و بيش از همه در اسرائيل ايجاد کرده است. موضع رسمی ايران اين است که اين برنامه صرفا برای مقاصد صلح آميز و غيرنظامی از قبيل توليد انرژی است. با اين حال تحليلگران نظامی اعتقاد دارند که زرادخانه موشکهای دوربرد ايران بدون استفاده از کلاهکهای شيميايی يا هسته ای بی معنا خواهد بود. ايران سابقه پنهان کردن برنامه غنی سازی اورانيوم خود را نيز دارد. در سرتاسر سال 2006 دولت تندرو محمود احمدی نژاد پيشنهاد غرب برای برخورداری از کمکهای فنی در ازای کنار گذاشتن طرح غنی سازی اورانيوم را رد کرد. اين طرحی است که اجرای آن برای توليد بمب هسته ای ضروری است. بر مبنای خوشبينانه ترين تخمينها ايران هنوز چندين سال با توليد سلاح اتمی فاصله دارد اما به گفته همين تخمين ها تقريبا شکی نيست که ايران قصد توليد چنين سلاحی را دارد. اسرائيل که رئيس جمهور ايران بارها منکر حق حيات آن شده طبيعتا در اين مورد نگران است. اما برخلاف عراق که اسرائيل در سال 1981 تاسيسات هسته ای آن را با حمله هوايی درهم کوبيد، ايران امکانات اتمی اش را در اعماق زمين پنهان کرده است. بنابراين در واشنگتن اين را با بی ميلی پذيرفته اند که راه حل نظامی ساده ای برای جلوگيری از دستيابی ايران به بمب اتمی وجود ندارد. خدمات