صدام و ايرانيان: پايانی بر خاطرات و خطرات همسايه
اعلام خبر اعدام صدام حسين رهبر سابق عراق با طناب دار به جرم جنايت عليه بشريت پايان يک دوره تاريخی و سلسله ای از خاطرات عموما تلخ ايرانيان از دوره زمامداری وی بر کشور همسايه شان است.
صدام حسين تکريتی که پس از محاکمه ای طولانی با حکم اعدام روبرو شد، برای ايرانيان به علت به راه انداختن جنگ ويرانگر هشت ساله شناخته شده است اما اين تنها تصويری نيست که از وی در ذهن مردم ايران به جا مانده است. هر نسلی از مردم ايران تصويری از رهبر سابق عراق در ذهن دارند، که فصل مشترک آن جنگ هشت ساله است. نسلی از ايرانيان که دهه ۱۳۳۰ را به ياد می آوردند و تحولات همسايگان ايران در آن روزها را دنبال می کردند، "ملک فيصل" پادشاه وقت عراق را به خاطر دارند که روابط نزديکی با خاندان پهلوی و دربار داشت. روابط دربار ايران با عراق سلطنتی در دوره سلطنت ملک فيصل محمدرضا شاه، با پادشاه عراق و حضور کشورهای ترکيه و پاکستان يک پيمان دفاع جمعی را به پيشنهاد ايالات متحده و حضور و حمايت بريتانيا تشکيل داده بود و روابط با بغداد دراوج خود قرار داشت. دربار پهلوی چنان ملک فيصل را به خود نزديک می ديد که مقدمه ازدواج شهناز (دختر محمد رضا شاه) را با فيصل فراهم کرد. اين وصلت گرچه حاصل نشد اما روابط ايران را به حکومت عراق و شخص فيصل بيش از گذشته ارتقا داد. با قتل ملک فيصل و ديگر اعضای خاندان سلطنتی در شب ۲۳ تير ۱۳۳۷هم به پيمان دفاعی مشترک ايران و عراق آسيب خورد و هم به روابط تهران و بغداد. درميان کودتاها و قتل های پی در پی بعدی که در عراق رخ می داد نام يک جوان بعثی که تعصب خاصی به قوميت و حزب اش داشت برای دربار ايران که با چشم های نگران روزهای خونين همسايه غربی اش را نظار می کرد، تکرار می شد: صدام حسين تکريتی. محمد رضا شاه که حزب بعث و رييس آن صدام حسين را بانی قتل خاندان سلطنتی فيصل که دوستی نزديکی با دربار و خاندان سلطنتی پهلوی داشتند، می دانست هرگز روابطی صميمانه و گرم با صدام برقرار نکرد. تنها ديدار شاه با صدام در جريان اجلاس سران کشورهای صادرکننده نفت "اوپک" بود که در الجزاير رخ داد. پس از آن نه صدام به تهران دعوت شد و نه شاه به عراق سفر کرد. مهمترين سفر رسمی ايرانيان پس از روی کار آمدن صدام در عراق، ديدار فرح پهلوی از اين کشور بود که در بهبوحه روزهای پيش از پروزی انقلاب اسلامی انجام شد. صدام و آيت الله خمينی پيش از آن در هنگامی که صدام رييس شورای انقلاب عراق بود، اخراج آيت الله خمينی از عراق که در تبعيد در اين کشور به سر می برد به تصويب شورای انقلاب عراق رسيده بود. حضور آيت الله خمينی که رهبر انقلاب مذهبی ايران بود صدام را از پيوستن شيعيان عراق به وی نگران کرده بود. تلاش های دربار ايران که رابطه چندان گرمی هم با دولت عراق نداشت برای موافقت با حضور آيت الله خمينی در نجف راه به جايی نبرد. با اخراج آيت الله از عراق و عزيمت وی به فرانسه، انقلاب ايران شتابی گرفت که تصميم صدام هم در لايه های زيرين آن برخلاف خواست وی نقش پيدا کرده بود. در دوره رياست جمهور "حسن البکر" در عراق که صدام معاونت وی را بر عهده داشت روابط تهران و بغداد که از زمان قتل ملک فيصل تيره بود، اندکی عادی شد. صدام و جنگ ايران و عراق اما در روزهايی که آتش انقلاب در ايران شعله گرفته بود، صدام عليه رييس جمهور وقت دست به کودتای درون حزبی دست زد و از اين پس رييس جمهور عراق شد و روزهای سرنوشت ساز و خونينی را برای ايران و عراق رقم زد. پس از سقوط حکومت سلطنتی درعراق، دولت هايی که با عمری کوتاه بر سر کار آمده بودند، روابطی به شدت تيره با ايران داشتند. خروج عراق از پيمان دفاعی با ايران و لغو عهدنامه ۱۹۷۳ مرزی را که درباره مالکيت مشترک ايران وعراق بر شط العرب (اروند رود) بود درگيری های مرزی را افزايش داده بود. تنش های مرزی ايران و عراق در اوايل دهه ۱۹۷۰ ميلادی چنان بالا گرفت که بر اساس اسناد سازمان ملل يک جنگ محدود تلقی می شود. در نتيجه درگيرهای وسيع مرزی ارتش دو کشور، ايران و عراق در دو نوبت مختلف به شورای امنيت سازمان ملل شکايت کردند که نتيجه اين شکايت ها وساطت شورای امنيت و قبول "آتش بس" بود. ايران پس از اين واقعه تحرکات عراق را در مرزها به شذت تحت کنترل داشت. محمد رضا شاه فکر حمله به ايران را از صدام بعيد نمی دانست و از همين رو در مذاکره با ايالات متحده که برای خريد سلاح انجام می شد به خطر صدام برای منطقه و احتمال گسترش کمونيسم اشاره داشت. پنج سال پيش از پيروزی انقلاب اسلامی، با ميانجيگری الجزاير، ايران و عراق عهدنامه مشهور ۱۹۷۵ را به امضا رساندند که به اختلافات مرزی دو کشور پايان می داد. اما عمر اين عهدنامه کوتاه بود. مهمترين تصوير شهريور سال۱۳۵۹ صدام در حالی که عهدنامه ۱۹۷۵را که به اختلافات ديرينه دو کشور پايان داده بود در دست داشت در تلويزيون دولتی عراق ظاهر شد و با پاره کردن عهدنامه زمينه حمله هوايی به ايران و آغاز جنگ هشت ساله را فراهم کرد. از اين تاريخ ايرانيان با چهره ديگری از صدام حسين رييس جمهور عراق روبه رو شدند و از ميان رهبران جهان بيشتر اخبار مربوط به وی را می شنيدند که راديو تلويزيون دولتی جمهوری اسلامی عناوينی چون متجاوز، سرکوبگر، جنايتکار، را به وی نسبت می داد. آروزی مرگ برای صدام حسين از همان ماه های اول جنگ با ايران، بر ديوار نوشته ها و در شعارهای رسمی جا گرفت. در تريبون های رسمی مثل نماز جمعه، مراسم صبحگاه مدارس، کاروان های سربازان اعزامی به جبهه جنگ، مجلس شورای اسلامی هر بار که در تاييد موضوعی سه بار الله اکبر گفته می شد، جمله "مرگ بر منافقين و صدام" هم در ادامه می آمد. اين موضوع تا زمان حمله نيروهای ائتلاف به رهبری آمريکا به حکومت صدام حسين ادامه داشت. در سالهای دهه ۶۰ خورشيدی، خلع صدام از قدرت و نابودی وی به آرزوی بسياری از ايرانيان که خانه و زندگی و عضوی از خانواده شان را در جريان جنگ از دست داده بودند، تبديل شده بود. زدودن غبار از خاطرات جنگ از ميان ايرانيانی که امروز با اعدام صدام حسين مخالفند چند گروه عمده تر از ديگران به نظر می رسند. گروه اول شهروندانی هستند که گرچه معتقد به "جنايات" صدام در عراق اند اما اعتقاد داند که اعدام صدام سبب درونی تر شدن خشنونت های چند سال اخير درعراق خواهد شد و از سوی ديگر به تحريک گروه های پيکار جوی حامی صدام و حزب بعث برای ادامه نا امنی و کشتار منجر می شود. راهکار اين گروه زنده نگاه داشتن صدام به عنوان سمبل فرجام خشونت و قصاوت بود. گروهی ديگر از مخالفان، اعدام با طناب دار را برای صدام که اعمالش باعث کشتار صدها هزار نفر از مردم کشورش، ايران و کويت شد را مجازاتی مختصر عنوان می کنند و ادامه حبس را برای وی شايسته تر از مرگ می دانستند. يکی از مخالفان اعدام صدام می گويد که مرگ برای ديکتاتور عراق "هديه" بود. برای جمع ديگری نيز اعدام صدام حسين برگرفتن غبار از خاطرات و دردی است که دست کم نزديک به دو دهه است که با آن دست و پنجه نرم می کنند. خانواده هايی که عزيزی را در جنگ از دست داده اند يا اين که با همسر و فرزندانی زندگی می کنند که آنها را روی صندلی چرخدار يا با عضوی مصنوعی می بينند که يادگار جنگ هشت ساله است. جنگی که نام صدام در ايران مترادف با آن است. مرگ صدام هر نتيجه ای که در بر داشته باشد، تحقق يکی از خواست هايی است که از ماه های اول پيروزی انقلاب اسلامی در ايران در شمار شعارهای اصلی حکومت و البته مردم جنگ زده درآمده بود. خدمات