پرسش و پاسخ :کنفرانس ژنو ۲ در باره سوریه
قرار است فردا، چهارشنبه ۲۲ ژانویه، یک کنفرانس بین المللی در ژنو برای یافتن یک راه حل سیاسی جهت بحران سوریه، آغاز به کار کند.
چندین ماه است که سازمان ملل متحد و دیپلمات‌های روسی و آمریکایی تلاش می کنند تا دو طرف درگیر در جنگ سوریه را ترغیب کنند تا در کنفرانس صلح بین المللی موسوم به "کنفرانس ژنو ۲ " شرکت کنند ولی هنوز معلوم نیست چه کسانی نماینده مخالفان دولت سوریه خواهند بود. بان کی-مون، دبیر کل سازمان ملل متحد گفته است استفاده نکردن از این فرصت برای پایان دادن به مناقشه‌ای که موجب کشته شدن بیش از ۱۰۰ هزار نفر و بی خانمان شدن ۹ و نیم میلیون نفر شده، غیرقابل بخشش است. چرا کنفرانس صلح حالا برگزار می شود؟ در تاریخ ۲۳ مه گذشته جان کری، وزیر خارجه آمریکا و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه توافق کردند به منظور پایان خونریزی ها، برای نشاندن دو طرف بر سر میز مذاکره تلاش کنند. آقای کری، گفت در غیر این صورت، سوریه اگر هم در گرداب نیفتاده و دستخوش هرج و مرج نشود، در آستانه سقوط در این ورطه قرار خواهد گرفت. ولی تلاش های اولیه برای شروع کنفرانس بی نتیجه ماند. این تلاش ها پس از حمله با سلاح های شیمیایی به حومه دمشق در ۲۱ اوت سال گذشته، که موجب کشته شدن صدها نفر شد، تحرک تازه ای یافت. در ۲۷ سپتامبر، شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آراء قطعنامه ۲۱۱۸ را تصویب کرد که در آن درخواست شده تا نیمه سال ۲۰۱۴، زرادخانه تسلیحات شیمیایی سوریه تخریب یا برچیده شود. در این قطعنامه همچنین خواسته شده که هر چه زودتر یک کنفرانس بین المللی در باره سوریه تشکیل شود تا مفاد "اعلامیه ژنو" را به اجرا گذارد. از تمام جناح های سوری نیز خواسته شده که به طور جدی و سازنده در این راه گام بردارند و "متعهد به دست یابی به صلح و ثبات" شوند. مفاد اعلامیه ژنو چیست؟ این اعلامیه در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۲ و پس از جلسه گروه اقدام برای سوریه، که با پشتیبانی سازمان ملل متحد در ژنو تشکیل شده بود، صادر شد. در این اعلامیه آمده است که در هر گونه راه حل سیاسی نکات ذیل باید منظور شود: برداشتن گام های اساسی در دوره انتقالی برای رسیدن به این اهداف: ایجاد یک نهاد حکومت انتقالی با قدرت کامل اجرایی که اعضای دولت و نمایندگان مخالفان در آن شرکت داشته باشند و بر اساس رضایت دو طرف تشکیل شده باشد آیا دولت سوریه با شرکت در کنفرانس ژنو ۲ موافقت کرده؟ در ۲۷ نوامبر، دولت سوریه اعلام کرد که در مذاکرات شرکت خواهد کرد ولی اضافه کرد که هیئت نمایندگی رسمی سوریه، قدرت را به هیچ کسی واگذار نخواهد کرد. در بیانیه مصالحه ناپذیر وزارت خارجه سوریه آمده بود که دولت بشار اسد نمایندگان خود را در راستای درخواست مردم سوریه که از بین بردن تروریسم است به کنفرانس می فرستد. مقامات سوریه همواره مخالفان بشار اسد را "تروریست" می خوانند. در این بیانیه همچنین از فرانسه و بریتانیا که گفته بودند بشار اسد هیچ نقشی در آینده سوریه نخواهد داشت، و نیز موضع ائتلاف اصلی مخالفان موسوم به "ائتلاف ملی سوریه" انتقاد شده بود. وزارت خارجه سوریه هشدار داده که مردم سوریه به هیچکس اجازه نخواهند داد که حق انحصاری تصمیم در باره آینده و نیز رهبری شان را از آنان بگیرد. شخص بشار اسد نیز اصرار دارد که هر گونه توافقی باید به همه پرسی گذاشته شود اگر چه معلوم نیست چگونه این همه پرسی را می توان برگزار کرد. آیا مخالفان به کنفرانس ژنو خواهند رفت؟ احمد جربا، رئیس ائتلاف ملی سوریه در جلسه ای که ماه نوامبر در استانبول تشکیل شده بود گفته بود درگیری ها، فشارهای بین المللی و اختلاف بر سر مذاکرات، کار ائتلاف ملی را مشکل می کند. ولی در تاریخ ۱۸ ژانویه، این ائتلاف که بزرگترین گروه مخالف دولت بشار اسد است، اعلام کرد در کنفرانس صلح ژنو شرکت خواهد کرد. ائتلاف مخالفان، مدت ها در برابر درخواست ها برای شرکت در کنفرانس ایستادگی کرده بود ولی پس از فشارهای زیاد از جانب متحدان غربی و نیز عرب این ائتلاف، در تاریخ ۱۱ نوامبر رأی داد در صورت تحقق شروطی که تعیین می کند، در این کنفرانس شرکت خواهد کرد. اختلافات داخلی و عدم توافق بر سر مذاکره با دولت، سبب شده بود که ائتلاف ملی در آستانه پاشیده شدن قرار بگیرد. شورای ملی سوریه که یک جناح مهم ائتلاف بود، تهدید کرده بود چنانچه احمد جبرا، رئیس کل ائتلاف در کنفرانس ژنو شرکت کند، از ائتلاف خارج خواهد شد. در اوایل ماه ژانویه ده ها نفر برای نشان دادن مخالفتشان با شرکت در کنفرانس ژنو در صورت عدم تحقق شرایط تعیین شده، از جلسه خارج شدند. سایر گروه های سیاسی مخالف نیز مذاکرات را رد کرده‌اند. کمیته هماهنگی ملی، اختیارات ائتلاف ملی را قبول نکرده و در تاریخ ۱۶ ژانویه اعلام کرد در گفتگوها شرکت نخواهد کرد. در تاریخ ۲۶ نوامبر، رئیس شورای عالی نظامی ارتش آزاد سوریه، که از حمایت غرب برخوردار است گفت چون این موضوع که مذاکرات به کناره گیری بشار اسد منتهی خواهد شد روشن نشده، در کنفرانس شرکت نخواهد کرد. همچنین جبهه اسلامی که یک ائتلاف قدرتمند گروه های شورشی اسلامگراست، هشدار داده که شرکت در مذاکرات ژنو را "خیانت" می داند. رهبری کردهای سوریه که ۱۰ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می دهند در نظر دارند نمایندگان خود را به ژنو اعزام دارند و نمی خواهند بخشی از هیات اعزامی ائتلاف ملی باشند. آیا ایران در کنفرانس شرکت خواهد داشت؟ بشار اسد در تاریخ ۱۵ ژانویه با جواد ظریف، وزیر خارجه ایران در دمشق ملاقات کرد. ایران که یکی از نزدیکترین متحدان سوریه است اعلامیه ژنو را تایید نکرده است. در مورد دعوت از ایران برای شرکت در کنفرانس اختلاف نظر وجود دارد. ایران که از حامیان مهم بشار اسد است، می گوید آماده شرکت در کنفرانس ژنو است ولی بدون هیچگونه پیش شرط. بان کی مون دبیر کل سازمان ملل متحد از ایران برای شرکت در کنفرانس ژنو دو دعوت کرده بود اما تهدید مخالفان دولت بشار اسد مبنی بر تحریم این کنفرانس و مخالفت کشورهای غربی باعث شد تا این دعوت پس گرفته شود. دلیل پس گرفتن این دعوت دبیرکل سازمان ملل، عدم حمایت ایران با اعلامیه ژنو اعلام شده است. آمریکا هم به دلیل عدم تایید اعلامیه ژنو توسط ایران و اعزام پرسنل نظامی این کشور در دمشق و حمایت ایران از جنبش حزب الله لبنان، در دعوت از این کشور تردید داشته و با آن مخالف کرده است. حزب الله لبنان برای تقویت نیروهای بشار اسد جنگجویان خود را به سوریه فرستاده است. آیا مذاکرات موفقیت آمیز خواهد بود؟ آمریکا کنفرانس ژنو را "بهترین فرصت برای مخالفان جهت نیل به اهداف مردم سوریه و انقلاب" خوانده است. با این وجود خیلی مشکل است بتوان دید چگونه این روند پیچیده پیش خواهد رفت. دو گروه اصلی مذاکره کننده هدف های متفاوتی دارند. سوریه به کرات گفته است که کنار رفتن بشار اسد به هیچ وجه مطرح نخواهد بود در حالی که ائتلاف مخالفان این نکته را روشن کرده که بشار اسد نقشی در دولت انتقالی که در اعلامیه ژنو پیش بینی شده نخواهد داشت. علی حیدر، وزیر آشتی ملی سوریه چند روز قبل گفت: "از کنفرانس ژنو ۲ هیچ انتظاری نداشته باشید. کنفرانس ژنو ۲ و ژنو ۳ و یا ژنو ۱۰ مشکل بحران سوریه را حل نخواهند کرد. راه حل شروع شده و از طریق پیروزی نظامی دولت، ادامه خواهد یافت." با توجه به این که این مذاکرات برای بیشتر نیروهای عمده درگیر معنایی ندارد، حتی اگر نوعی موافقت سیاسی از کنفرانس ژنو۲ حاصل شود، اجرای آن عملا غیرممکن خواهد بود.