خروج عراق از کانون منازعه ایران و آمریکا؟
منوچهر متکی وزیر خارجه ایران با اعلام اینکه آمریکا از طریق سفارت سوئیس در تهران خواستار دور تازه‌ ای از مذاکرات ایران و آمریکا در باره عراق شده است، از برگزاری دور چهارم گفتگوهای دو کشور در آینده ‌ای نزدیک خبر داد.
پیش از این، مقامهای ایرانی درباره از سرگیری گفتگو با آمریکا در باره امنیت عراق نظرات کاملاً متفاوتی مطرح کرده بودند اما سخنان آقای متکی نشان می ‌دهد که هر گاه آمریکا به طور رسمی خواستار مذاکره بر سر عراق شود، دولت ایران از آن سر باز نخواهد زد. ایران و آمریکا که حاضر به مذاکره رو در رو برای حل مشکلات بین خود نیستند، برای کمک به بهبود شرایط امنیتی عراق مذاکره مستقیم را پذیرفته ‌اند. با آنکه مقامهای آمریکایی درباره نتیجه سه دور مذاکره آمریکا و ایران بر سر عراق ارزیابیهای متناقضی ارائه کرده ‌اند، به نظر می ‌رسد در صحنه عمل این مذاکرات با موفقیت همراه بوده است. علی دباغ سخنگوی نوری مالکی نخست وزیر عراق چند روز پیش اعلام کرد که ایران به تعهدات خود در زمینه توقف ارسال سلاح و نفرات به داخل عراق عمل کرده است. آقای دباغ همچنین گفتگوی صریح نخست وزیر عراق با رهبر جمهوری اسلامی را مبنی بر اینکه "ایران باید بین دولت عراق و دیگر گروههای سیاسی یکی را انتخاب کند" به عنوان یکی از عوامل توقف آنچه ارسال سلاح از ایران به عراق می دانست ذکر کرد. هر چند سخنان آقای دباغ اذعان به دخالت قبلی ایران در ارسال نیرو و سلاح به داخل عراق از سوی یکی از نردیکان آقای مالکی محسوب می‌شود و از این جهت قاعدتاً نارضایتی جمهوری اسلامی را بر می‌انگیزد، نتیجه گیری او در کاهش تشنج بین آمریکا و ایران بر سر عراق بی تأثیر نیست. آمریکاییها با ادعای اینکه نیروی قدس وابسته به سپاه پاسداران ایران به شبه نظامیان شورشی شیعه در عراق کمک می‌ رساند، طبق مصوبه‌ ای در مجلسین نمایندگان و سنا، سپاه را حامی تروریسم معرفی کرده‌ اند و این در حالی است که ایران قاطعانه همه گزارشهای مربوط به ارسال کمک به شورشیان در عراق را رد می ‌کند. با این حال، در ماههای گذشته برخی از مسئولان ایرانی به طور تلویحی کمک به آمریکا برای برقراری امنیت و ثبات در عراق را به حل سایر اختلافهای خود با ایالات متحده بویژه موضوع هسته‌ ای مشروط کردند، چیزی که آمریکا بکلی نادیده گرفت. از نگاه آمریکا، کمک ایران به ایجاد ثبات در عراق باید بی قید و شرط باشد چراکه امنیت عراق به سود جمهوری اسلامی تمام خواهد شد. به نظر می ‌رسد آن دسته از محافل سیاسی ایران که خواهان کمک مشروط به آمریکا در جهت استقرار ثبات در عراق بودند، در عمل نتوانستند برنامه خود را پیش ببرند و در این میان، دولت آقای مالکی نقش موثری ایفا کرد. در واقع، سخنان آقای دباغ نشان می‌ دهد که دولت نوری مالکی از تناقضی که در موضع ایران نسبت به عراق وجود داشت استفاده کرده و به نظر برخی تحلیلگران، این مسئله به تعلیق فعالیتهای نظامی سپاه مهدی به رهبری مقتدی صدر روحانی تندرو شیعه منجر شده است. موضع ایران در برابر عراق از آن رو تناقض آمیز بود که جمهوری اسلامی از طرفی خواستار تبدیل شدن عراق به باتلاق آمریکا بود و از طرف دیگر از دولت نوری مالکی به عنوان دولتی دوست و متحد خود که می ‌تواند عراق را بخوبی اداره کند، دفاع می ‌کرد. از آنجا که دولت آقای مالکی متحد آمریکا و متکی به حمایتهای آن کشور است، بنابراین خواست همزمان موفقیت آن دولت و شکست آمریکا در عراق تناقض آلود بود. همان طور که آقای دباغ گفته، مقامهای عراقی طرف‌ ایرانی را تحت فشار گذاشته ‌اند که بین حمایت از آنان و آنچه وی ارسال نیرو و سلاح به عراق برای کمک به برخی گروهها نامیده، یکی را انتخاب کند. مسلماً دولت ایران نمی ‌تواند به صورت معارض دولت شیعه عراق که تحت فشار شدید گروههای سکولار و سنی قرار دارد ظاهر شود و از این رو، ظاهراً انتخاب خود را در جهت کمک به تثبیت این دولت کرده است. به هر حال، فروکش کردن قابل توجه درگیریهای فرقه‌ ای در عراق و انعطاف آمریکا در برابر ایرانیان بازداشت شده در عراق تا حدودی نشان دهنده آن است که تهران و واشنگتن تصمیم گرفته ‌اند عراق را از کانون منازعات خود خارج کنند. این مسئله به نفع هر دو کشور و بخصوص به نفع دولت نوری مالکی است، هر چند به نظر می ‌رسد لزوماً روندی بدون بازگشت نباشد و خصوصاً تأثیری بر منازعه ایران و آمریکا در سایر حوزه‌ ها نیز نخواهد گذاشت. خدمات