چکری در باميان، سرزمين پيکره های به خاک نشسته بودا
باميان از جمله ولايات مرکزی افغانستان است که در ميان رشته کوههای بابا و هندوکش موقعيت دارد. اين ولايت که چندين هزار سال سابقه تاريخی دارد، از ناحيه جنوب به کوه بابا و از شمال به کوه های مرتفع هندوکش وصل است.
آنچه به باميان شهرت زیاد بخشیده، حضور مجسمه های بزرگ و کوچک بودا در اين ولايت است. اگرچه اين پيکره ها حدود چهار سال پيش، از سوی رژيم تندرو طالبان تخريب شد، اما حفره های عميقی که از دهها قرن پيش پيکره ها را در خود حفظ کرده بود، هنوز هم از ابهت شگرفی برخوردار است. باميان با گذشته ای چندين هزار ساله، امپراتوری های مختلفی را شاهد بوده است؛ اين زمين در گذشته گاهی سراسر به آتش کشيده شده و گاهی هم تا آخرين کودک و جوان آن زير سم اسب لشکريان خشمگين کشته شده اند. اما موضوعی که بيش از هر چيز ديگر در مورد اين خطه جلب توجه می کند، سربرآوردن دوباره مردم از دره ها و قلعه های باميان است. باميان که ساليان دراز خونريزی و شور و هياهوی شمشير بدستان را تجربه کرده است، اکنون به محلی مبدل شده که سکوت را در هر لحظه بودن در اين ولايت می شود احساس کرد. فرهنگ غنی مردم باميان که از ساليان دراز به آنان به ارث رسيده، از جمله ديگر ويژگی های اين ولايت است که به خوبی می شود آن را مشاهده کرد. مهمان نوازی و برخورد آرام مردم، هر تازه واردی را به خود جلب می کند. من که اولين بار وارد باميان می شدم، در نخستين لحظات، احساس آرامش خاطر کردم. هيچگونه بيمی، از نگاه امنيتی يا مسايل ديگر در من راه نيافت؛ و اين چيزی بود که قبل از سفر به باميان هرگز تصور نمی کردم. فقر باميان اگر از يک سو فرهنگی غنی دارد، از سوی ديگر مردم اين ولايت در نهايت فقر مادی زندگی می کنند. تنها راه های تامين معيشت در باميان، کشاورزی، مالداری (دامداری) و يا کار در نمايندگی های دفاتر غير دولتی تشکيل می دهد که البته مورد آخر برای هر شهروند باميانی ميسر نيست. به گفته مردم محل، بيشتر افرادی که در ادارات دولتی باميان نيز کار می کنند، مجبور هستند نيم روز را به کشاورزی و زمين داری بپردازند. در سومين ماه فصل بهار زمينهای زراعتی در باميان سرسبز است. زمين داران باميانی با جديت روی زمين هايی که در حقيقت يگانه منبع درآمد برای آنان به شمار می رود، کار می کنند. در باميان بنا بر شرايط خاصی که دارد، تنها می شود کچالو (سيب زمينی) کشت کرد. البته برخی کشاورزان به کشت های ديگری هم دست می زنند اما بيشترين محصول زراعتی در باميان از کشت کچالو بدست می آيد. آنگونه که باشندگان باميان می گويند، تمامی مواد خوراکی از کابل به باميان انتقال می يابد که اين موضوع مشکل ديگری را ايجاد کرده است. امير جان، يکی از شهروندان باميان می گويد جاده ها خيلی ناهموار است و سفر کاروانهای مواد غذايی از کابل به باميان در برخی موارد دو تا سه شبانه روز را در بر می گيرد که در نتيجه نيمی از اين مواد تا رسيدن به باميان غير قابل استفاده می شود. اين مواد در يگانه بازاری که در مرکز شهر باميان موقعيت دارد، با نرخ بلندی به فروش می رسد. 'آخر دنيا' در باميان اثری از بازسازی به چشم نمی خورد. به گونه ای که يک تن از ديپلماتهای فرانسوی در مورد این ولایت گفته بود هنگام ورود به باميان آدم تصور می کند به "آخر دنيا" آمده است. پس از پايان جنگها در افغانستان و ايجاد دولت مرکزی، تغيير مثبتی در زندگی مردم در باميان رونما نشده است. محمد حسين مجروح، که به گفته خودش بيشترين وقت عمر خود را در باميان زندگی کرده است می گويد که پس از ايجاد دولت مرکزی و با وجود جاری شدن کمک های جهانی به افغانستان، زندگی او هيچ تغييری نکرده است. او گفت: "من هميشه در باميان زندگی کرده ام. حالا من به همان اندازه زندگی فقيرانه ای دارم که در زمان طالبان و قبل از آن داشتم. در همان وقت هم در خانه ما برق نبود و حالا هم نيست. آن وقت هم آب سالم در دسترس خانواده و کودکانم نبود و حالا هم نيست". جهانگردی در باميان سالها قبل، توريسم يکی از منابع بزرگ عايداتی در باميان به شمار می رفت. آنگونه که مسئولان دولت افغانستان می گويند، صنعت گردشگری سومين منبع عايداتی در افغانستان بوده است، اما جنگ های دوامدار و نا امن شدن ولايات مختلف اين کشور، آن را کمرنگ ساخته است. پيکره های بزرگ بودا که قبل از تخريب بدست طالبان، جذابيت خاصی برای جهانگردان خارجی داشت، حالا کاملاً نابود شده است اما حفره های عميقی که مجسمه ها در آن ساخته شده بودند، هنوز هم ديدنی است. دولت پس از طالبان در افغانستان تا حالا تلاشهای فراوانی در زمينه جلب جهانگردان به اين ولايت انجام داده است و اخيراً باميان در فهرست آثار تاريخی جهان ثبت شد. اولين مقصد پروازهای توريستی نيز که روز جمعه (۱۷ ژوئيه) برای اولين بار در افغانستان صورت گرفت، ولايت باميان بود. در اين پرواز بيش از ۱۵ جهانگرد از کشورهای روسيه، هندوستان، استراليا و چند کشور ديگر وارد باميان شدند و عکسهای بسياری از اين ولايت گرفتند. اين پروازها قرار است هفته ای دو بار به ولايات مختلف افغانستان صورت گيرد؛ اما ويژگی های تاريخی باميان، اين ولايت را در انتخاب اول جهانگردان قرار داد. به نظر می رسد احيای صنعت توريسم در باميان، در زمينه باروری اقتصاد فروپاشيده مردم اين ولايت خيلی سودمند باشد؛ اما با اين هم اگر به وضعيت جاده هايی که باميان را به ديگر شهرهای افغانستان وصل می کند توجه نشود، ميزان بازديدکنندگان از اين شهر کم خواهد بود. باميان و انتخابات باميان از آن دسته ولايات افغانستان است که در انتخابات رياست جمهوری سال گذشته، از ميزان بالای رای دهندگان زن برخوردار بود. با آن که زمينه های آموزش در اين ولايت به گونه گسترده ای فراهم نيست و بر اساس آماری که شهرداری باميان در اختيار ما گذاشت، ۲۰ تا ۲۵ در صد مردم اين ولايت باسواد هستند، حضور زنان در برنامه هايی چون انتخابات رياست جمهوری چشم گير بوده است. بر اساس گزارش ها، ولايت باميان ۵۷ نامزد برای انتخابات پارلمانی و ۷۰ نامزد ديگر برای انتخابات شوراهای ولايتی دارد که حدود۲۰ تن اين افراد را زنان تشکيل می دهند. به نظر می رسد، سطح آگاهی مردم در باميان در مورد انتخابات پارلمانی که قرار است در ماه سپتامبر امسال برگزار شود، خيلی اندک است. مردم اين جا دريافت مشخصی از پارلمان ندارند و اگر از آنان در اين مورد پرسيده شود، در جملات مختصری می گويند که در مورد پارلمان و وظايف آن چيزی نمی دانند. باشندگان باميان خواسته های فراوانی دارند که هنوز برآورده نشده است. توجه به جاده سازی، تاسيس مراکز آموزشی، مراکز صحی (بهداشتی)، تهيه آب سالم آشاميدنی و خواسته های فراوان ديگر، از جمله مسائلی است که هر فرد باميانی خواهان برآورده شدن آن است. خدمات