مصيبت جنگ را امروز بيشتر احساس می کنيم
محمد صادق جوادی حصار چند سال در جبهه های جنگ ایران و عراق شرکت داشته است.
او در سال ۱۳۵۹ در مشهد دانشجوی دانشگاه تربيت معلم بوده است. با شروع جنگ به اتفاق برخی از دوستانش به جبهه جنگ شتافته است. به نظر شما کدام طرف جنگ را آغاز کرد؟ از تمام قراين و شواهد چنين بر می آيد که شروع جنگ با ارتش عراق بود. البته در آستانه جنگ، بين دو کشور مخاصمات و درگيری های مرزی پراکنده وجود داشت، و صدام نيز مدعی بود که در پاسخ به تجاوزات و مداخلات ايران وارد جنگ شده است. اما قطعی است که جنگ به طور رسمی و همه جانبه با حمله هوايی عراق شروع شد. صدام در حمله به ايران چه انگيزه ای داشت؟ نظام بعثی عراق به خصوص در زير رهبری صدام حسين نسبت به ايران ادعاهای حقوقی و ارضی داشت، و هميشه در پی آن بود که در موقعيتی مناسب به "حقوق پايمال شده خود" برسد. با آشوب طبيعی که به دنبال انقلاب اسلامی پيش آمد، سيستم کشوری و لشکری ايران آسيب ديد. صدام احساس کرد اين موقعيت مناسبی است تا به آرزوهای خود تحقق بخشد و حداقل بخشی از ايران، يعنی خوزستان را از ايران جدا سازد. به نظر من نيروهای بين المللی که از انقلاب ايران ضربه ديده بودند در تحريک او مؤثر بودند و او را تشويق کردند. چرا جنگ هشت سال طول کشيد. در جبهه ايران چه کسانی خواهان ادامه جنگ بودند؟ در جريان جنگ بايد ميان دو اردو فرق گذاشت: اول توده انبوه مردم عادی بودند که دفاع از ميهن و طرد دشمن متجاوز از زاد و بوم خود را وظيفه خود می دانستند. آنها با جان و دل می جنگيدند اما در سرنوشت جنگ نقش مهمی نداشتند. دوم فرماندهان بودند که جنگ را اداره می کردند و می توانستند درباره آن تصميم بگيرند، يعنی سران کشور. اما در ميان سران کشور در برخورد با جنگ نظر يکسانی وجود نداشت. در هر دو کشور نيروهايی بودند که خود را کاملا بر حق می دانستند و به چيزی جز نابودی کامل طرف مقابل يعنی دشمن راضی نمی شدند. در اوايل جنگ حکام عراق و حاميان بين المللی آنها خيال می کردند پيروزی بر ايران آسان است و به زودی می توانند بر انقلاب ايران غلبه کنند. اما چندی نگذشت که ايران نشان داد در برابر سنگين ترين فشارها قادر به مقاومت است. ارتش ايران توانست دشمن را از خاک ايران بيرون براند. پس از فتح خرمشهر نظر بعضی از سران ايران، مانند مهندس بازرگان، اين بود که جنگ بايد خاتمه پيدا کند. اما بعضی بر ادامه جنگ تا سقوط حکومت صدام اصرار داشتند و امام خمينی را هم به ادامه جنگ قانع کردند. اشتباهات دو طرف چه بود؟ صدام به نيروی ارتش خود سخت غره بود و در ارزيابی نيروی ايران اشتباه کرد. هرگز با صداقت خواهان صلح نبود و اساسا اهل مذاکره و گفتگو نبود. او در هر فرصتی خوی ستيزه جو و سلطه طلب خود را بروز می داد. از طرفی از مذاکره و صلح دم می زد، اما از طرف ديگر نشان می داد که هيچ زبانی غير از زور نمی فهمد، و ما ايرانی ها در طول تاريخ نشان داده ايم، هرگز زير بار زور نمی رويم و در برابر حرف زور کوتاه نمی آييم. به نظر من ايرانی ها هم پس از دفع عراق، دچار غروری بی جا شديم. به عقيده من ما بايد از ديپلماسی قوی تری استفاده می کرديم. امروز همه از ماهيت ستيزه جو و خشونت گرای صدام خبر دارند. به نظر من در زمان جنگ هم ما می توانستيم با مراجعه با مجامع بين المللی سرشت او را به دنيا معرفی کنيم. به نظر من در اين زمينه ما کم کاری کرديم. درس های جنگ چه بود؟ برای ملت ايران جنگ دو درس بزرگ در بر داشت:اول آنکه ايرانيان به نيروی خود پی بردند. فهميدند که با اعتماد به نفس، اتحاد و توان جمعی می توان کارهای بزرگی انجام داد. اداره هشت سال جنگ برای کشوری گرفتار در آشوب انقلاب کار ساده ای نبود. اما ديديم که دولت ميرحسين موسوی به خوبی از پس اين مهم برآمد. درس دوم اين بود که مردم ما با چهره کريه جنگ بهتر آشنا شدند. مردم ما بهترين فرزندان خود را از دست دادند. جنگ برای ما هزاران شهيد و اسير و معلول به جا گذاشت. خانواده ای در ايران نيست که داغدار نشده باشد. امروز که شور و گرمای جنگ فرو نشسته، زخمهای جنگ را دردناکتر حس می کنيم. بر اثر جنگ تحميلی بخش بزرگی از کشور ما ويران شد. دهها سال طول می کشد تا اين ويرانه ها آباد شود، اما آيا آسيبهای انسانی و معنوی هم قابل جبران است؟ من اطمينان دارم که ايرانيان به درکی رسيده اند که ديگر هرگز به جنگ تن نخواهند داد و اگر مجبور نشوند، ديگر وارد هيچ جنگی نخواهند شد. خدمات