زبانی که نه فارسی است و نه دری
"تيم فوتبال ستريت افغانستان عازم آلمان شد" اين عنوان يک خبر به نقل از خبرگزاری رسمی افغانستان است.
اگر با خواندن اين عنوان، می انديشيد که "ستريت" بايد نام ولايت يا منطقه ای از افغانستان باشد و يا نام يک باشگاه فوتبال که رهسپار آلمان شده است، شما هم مانند من در اشتباهيد. نويسنده خبر - شايد هم به نقل از مقامات ورزشی کشور - عبارت انگليسی Street football (فوتبال خيابانی) را پيش روی خود گذاشته و بدون اينکه احتمال دهد که خوانندگان کم سوادی مانند من، شايد معنی ستريت (تلفظ ناقص Street) را ندانند، نوشته است "ستريت فوتبال". اين آگهی که خبر از گشايش "موسسه آموزش زبان انگليسی و دانش کامپيوتر" می داد، شايد هنوز هم در نزديکی پلی تکنيک کابل نصب باشد. 'چيکن کارَن سوپ' اين جمله و ادبيات به کار رفته در آن، هنوز شايد بر زبان مردم کوچه و بازار کابل تاثير نگذاشته باشد، اما کمی دورتر از پلی تکنيک، در منطقه پررفت و آمد شهر، غذاخوری (رستوران) مدرنی است که مشتريان زيادی دارد. شمار زيادی از مشتريان اين غذاخوری، خوراکی به نام "چيکن کارَن سوپ" سفارش می دهند که بر حسب اتفاق، آن هم منتقل از پيشاور پاکستان است. "چيکن کارن سوپ" همان Chicken Corn Soup (نوعی آش يا سوپ مرغ) است و از آنجايی که در لهجه انگليسی پاکستان، حرف "O" را، عموما "آ" تلفظ می کنند، کـُرن، کارن نوشته شده است و رهگذران هم آن را کارَن خوانده اند. از آنجايی که فرهنگ در افغانستان جنگزده، شفاهی بوده است و کمتر مرجعی نحوه درست گفتار و نوشتار را به مردم يادآوری کرده است، چنين اشتباههايی ريشه چند ده ساله دارد و واژه های دگرگون شده انگليسی، جزيی از فرهنگ "دری" و "پشتو"ی مردم شده است. اين لهجه وارداتی از شبه قاره، همانگونه که Corn و Street را دگرگون کرده و آن را به "کارَن" و "سـِتريت" تبديل کرده، با بسياری از واژگان ديگر نيز چنين کرده است. از آن جمله اند: سـِلو (Slow) به جای آهسته يا کـُند، سـِپورت (Sport) به جای ورزش، سـِليپر (Slipper) که به نوعی پاپوش يا کفش گفته می شود، و از همه جالب تر، آرَن است که در افغانستان به بوق گفته می شود. از Horn تا آرنگ در افغانستان اين واژه وارداتی را هارَن خوانده اند و از آنجايی که در لهجه برخی مناطق اين کشور از جمله کابل، حرف هـ و ح، مثل الف تلفظ می شود (مانند اَشت به جای هشت)، هارَن هم با گذشت زمان آرَن و در بعضی مناطق آرنگ شده است. بسيارند واژه هايی که به همين گونه وارد زبان مردم افغانستان شده و حتی با تغيير شکل، به واژه های جديدی تبديل شده اند. واژه های 'مفشن' به طور مثال، بسياری از مردم و رسانه های همگانی در افغانستان به کارگاه می گويند وَرَکشاپ که تلفظ به شدت دگرگون شده همان Workshop انگليسی است. "در بازارهای افغانستان موتر (خودرو)های مفشن و پیشرفته به قیمت ده هزار دالر عرضه می شود". در اين جمله دری، واژه "مفشن" که به معنای تجملی به کار رفته، يک واژه انگيسی دگرگون شده به روش عربی است. به نظر می رسد مرجع رسيدگی کننده به مسايل زبانی در افغانستان، بايد وزارت اطلاعات و فرهنگ باشد، اما در نزديک به پنج سالی که از عمر دولت جديد می گذرد، حتی يک فرهنگ واژگان دری در افغانستان گردآوری نشده است. شايد مقامات وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان، به اين می انديشند که آيا واژگان وارداتی و دگرگون شده موجود در کوچه و بازار را، با جای دادن آنها در فرهنگ واژگان، رسميت دهند و يا از انبوه واژه ها و عباراتی که به تدريج جزيی از زبان و فرهنگ مردم "دری زبان" شده است، چشم پوشی کنند. سال گذشته، وزارت اطلاعات، فرهنگ و توريزم افغانستان اعلام کرد که با فروشگاهها و مغازه هايی که از واژگان غير دری و غيرپشتو در تابلوهای خود استفاده کرده باشند، برخورد خواهد کرد. کو آن زبان 'فاخر' بی توجهی گذشتگان به ورود و گسترش واژه های بيگانه باعث شده است که زبان "دری" مردم افغانستان، امروز از داشتن يک فرهنگ مدون محروم باشد. اما بيم آن می رود که با ادامه همان سياست مسامحه و سکوت، واژگانی که امروز از مرزهای شرقی و جنوبی کشور وارد شده، بر تابلوهای فروشگاهها و آگهی های تجارتی جای گرفته و کم کم به رسانه ها نفوذ کرده است، جزء ثابت فرهنگ مردم شود. آن زبان، ديگر زبان دری هم نخواهد بود، همچنان که گفته می شود زبان امروز افغانستان، فارسی نيست. اين دوست می گويد که او برای برگردان فاخر اثر شکسپير، از بسياری واژگان دری استفاده کرده است که منظور همان فارسی سره است. پژوهشگران ايرانی، زبان فاخر و اصيل فارسی را که حتی واژگان عربی کمتر در آن به کار رفته باشد، زبان دری می نامند و بسياری از واژه های "دری افغانی"، توسط فرهنگستان زبان در ايران، به زبان فارسی بازگردانده شده است. خدمات