ریچارد هولبروک و استراتژی جدید آمریکا در منطقه
باراک اوباما، رئیس جمهوری جدید آمریکا، ریچارد هولبروک را به عنوان نماینده ویژه آمریکا برای افغانستان و پاکستان منصوب کرده است.
آقای هولبروک نماینده پیشین آمریکا در سازمان ملل و از چهره های شناخته شده دموکرات است آقای هولبروک که به "بولدوزر" شهرت دارد دیپلماتی کارکشته و با تجربه در پستهای مهم سیاسی بوده است. انتصاب این دیپلمات بوِیژه از آنجا اهمیت دارد که او در مذاکراتی شرکت داشته که مسایل قومی یکی از مهمترین بخشهای آن بوده است. او در مذاکراتی که در نهایت منجر به صلح دیتون در سال 1995 شد، نقش عمده ای داشت؛ صلحی که به جنگ نژادی و قومی در بوسنی پایان داد. آقای هولبروک همچنین مشهور است به فردی که با انجام مذاکرات نفس گیر در سال 1996 مانع از رویارویی ترکیه و یونان بر سر یک جزیره غیر مسکونی در دریای اژه شد. این تجربیات به همراه کار در حوزه سیاست خارجی آمریکا بدون شک او را فردی مناسب برای منطقه ای مانند افغانستان و پاکستان می کند؛ منطقه ای که از سویی در آن پیچیدیگیهای نژادی، قومی و مذهبی و از سویی دیگر بازیگران متعددی وجود دارد. اما شاید مهمتر از این نکته این باشد که دستکم در تقریبا بیش از یک دهه گذشته این اولین بار است که آمریکا نماینده ویژه ای را برای پاکستان معرفی می کند. اصولا نمایندگان ویژه برای کشورها و مناطقی معرفی می شوند که حساسیت ویژه ای در خصوص آنها وجود دارد و مشکلات این مناطق دارای پیچیدگیهای خاصی است. بسیاری از مقامات سیاسی و نظامی آمریکا بارها به پاکستان سفر کرده و می کنند اما دستکم در یکی دو دهه گذشته آمریکا در پاکستان نماینده ویژه ای به مفهوم اخص کلمه نداشته است. به همین دلیل از سوی دیگر این انتصاب می تواند حساسیتهایی را به خصوص در پاکستان به دنبال داشته باشد. نکته ای که از چشم آقای هولبروک نیز دور نماند. او در سخنان کوتاهی در وزارت امور خارجه آمریکا و پس از معرفیش از سوی هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه این کشور، و شاید با توجه به همین حساسیت تاکید کرد پاکستان کشوری با تاریخ قدیمی است و نمی توان آن را یک کشور خطرناک نامید. اما به هر حال تعیین یک نماینده ویژه برای پاکستان و البته در کنار افغانستان می تواند نشانگر رویکردی تازه در قبال مشکلات منطقه بویژه افغانستان باشد و نیز نشانگر این که حل مشکلات بویژه معضلات امنیتی در افغانستان، در ارتباط تنگاتنگی است با ستیزه جویی در پاکستان به خصوص در ایالت سرحد و مناطق قبیله ای هم مرز با افغانستان. وضعیت امنیتی در مناطق جنوبی افغانستان بویژه در یک سال گذشته با مشکلات زیادی روبرو بوده است. این مشکلات امنیتی کمی آن طرف تر و در داخل پاکستان نیز افزایش داشته است و علیرغم تحرکات و اقدامات ارتش پاکستان در بخشهایی از این مناطق، خشونتها کاهش نیافته و در برخی از موارد حتی شدیدتر هم شده است. ستیزه جویان در پاکستان موفق شدند تا در چند نوبت به کاروان اقلام سوختی ناتو در اطراف پیشاور حمله کنند. این حملات و افزایش تحرکات آنان باعث شد تا گذرگاه مهم تورخم به دلیل عملیات نیروهای پاکستان بسته شود؛ و اگرچه بر اساس گزارشها هم اکنون این گذرگاه باز است اما وضعیت امنیتی هنوز پر تنش است. از سوی دیگر افزایش این موارد تا حدی است که اخیرا کمیسیون انتخابات افغانستان اعلام کرد که با توجه به مسایل امنیتی ممکن است برگزاری انتخابات در افغانستان با مشکلات زیادی همراه باشد. همچنین شاید همین مشکلات امنیتی بوده که باعث شده است که ظرف چند ماه گذشته و علیرغم اعتراضات مقامات پاکستانی، آمریکا از طریق هواپیماهای بدون سرنشین خود به اهدافی در مناطق قبیله ای هم مرز با افغانستان حمله کند. پاکستان و افغانستان یکدیگر را متهم به این می کنند که اقدامات لازم را برای هدف قرار دادن فعالیتهای ستیزه جویان انجام نمی دهند. افزایش تنش بین هند و پاکستان بویژه پس از حملات 26 نوامبر سال گذشته میلادی در بمبئی نیز در این چارچوب مزید برعلت شده و فشار بیشتری را بر آمریکا وارد کرده است. هرگونه افزایش تنش بین هند و پاکستان بدون شک تاثیر عمیقی بر وضعیت منطقه و بر آمریکا تحمیل خواهد کرد. شاید به همین دلایل است که حل مشکلات افغانستان بدون توجه مشخص و بارز به مشکلات پاکستان و در رابطه با آن مشکلات منطقه، عملی نباشد و بنابراین تعیین یک نماینده ویژه برای افغانستان و پاکستان می تواند نشانگرعزم دولتمردان جدید دموکرات کاخ سفید برای کمک به حل مشکل افغانستان باشد. رئیس جمهوری جدید آمریکا از رویکرد تازه این کشور در قبال وضعیت افغانستان سخن گفته است. افزایش 30 هزار نفری نیروهای آمریکا در افغانستان که البته میراث آخرین روزهای دولت قبلی آمریکاست با توجه به ادامه آن از سوی مقامات تازه در این کشور بدون شک بخشی از این رویکرد تازه است. احتمال ایجاد مسیر تازه ای برای رساندن تدارکات نیروهای ائتلاف به افغانستان که اخیرا از سوی ژنرال دیوید پترئوس، فرمانده ارشد آمریکا در منطقه اعلام شد، می تواند بخش دیگری از این سیاست باشد. اما در عین حال همانگونه که رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا گفته است "این کشور نیاز به اهداف مشخص و روشنی دارد که تحقق آنها در سه یا پنج سال آینده امکان پذیر باشد." وزیر دفاع آمریکا گفت اهداف قبلی بسیارگسترده و دراز مدت بود. آقای گیتس که در یک کنفرانس خبری در واشنگتن صحبت می کرد گفت این اهداف شامل تأسیس مراکز کنترل درمناطق معین، مبارزه با القاعده و فراهم کردن امنیت و خدمات برای افغانهاست. آقای گیتس همچنین گفته است، پیدا کردن و از بین بردن مراکز تولید مواد مخدر، بازداشت قاچاقچیان مواد مخدر و سرمایه گذاران دراین زمینه نیز جزء اهداف استراتژی جدید آمریکا در افغانستان خواهد بود. دریا دار مارک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز گفته است در بازنگری که در سیاست آمریکا درقبال افغانستان صورت می دهد، برگسترش دامنه بازسازی، تقویت دولتداری و توسعه، تمرکز بیشتری خواهد شد؛ نکته ای که با توجه به انتخابات ریاست جمهوری افغانستان و برخی از اتهامات علیه دولت حامد کرزی، رئیس جمهور افغانستان، مطرح می شود، اهمیت هر چه بیشتری پیدا می کند. در عین حال نکته ای دیگر که شاید در چارچوب این سیاست جدید قابل تامل باشد، این است که با توجه به برخی از تماسهای دولت آقای کلینتون، رئیس جمهوری سابق آمریکا، با برخی از مقامات طالبان، این احتمال وجود دارد که آقای هولبروک تماسهایی را با طالبان ایجاد کند؛ چیزی که در چند ماه گذشته درخصوص آن سخنانی از سوی مقامات آمریکایی و البته مقامات افغانستان ایراد شده است. اگرچه البته آنچه که امروزه طالبان نامیده می شود با آنچه که بین سالهای 1996 تا 2001 در افغانستان بر سر کار بودند بسیار متفاوت است. اما به هر صورت به گفته ناظران منطقه علیرغم این رویکرد جدید باید منتظر بود و دید تا جزئیات این استراتژی درعمل به چه صورت پیاده می شود.