سکوت، انکار، اذعان به اشتباه؛ مقام‌های ایرانی درباره سقوط هواپیما چه گفتند؟
بیش از سه روز طول کشید تا مقام‌های ایرانی بپذیرند هواپیمای بویینگ ۷۳۷ با آتش پدافند هوایی ایران ساقط شده است. پیش از این موضع آنها بیشتر بر سکوت و انکار بود.
تمامی سرنشینان هواپیما جان خود را از دست دادند در عین حال یک نکته قابل توجه این بود که مقام‌های کانادایی و اوکراینی از آغاز ماجرا از همکاری مقام‌های ایرانی خبر می‌دادند. ۱۸ دی در نخستین ساعات پس از سقوط هواپیمای بویینگ ۷۳۷ اوکراین در نزدیکی تهران، این حادثه در اظهارنظرهای مقام‌های ایرانی کم‌رنگ بود و بیشتر به حمله موشکی سپاه به پایگاه محل استقرار نظامیان آمریکایی در عراق می‌پرداختند. آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر حکومت، چند ساعت پس از حادثه سخنرانی مفصلی کرد و از کشتن قاسم سلیمانی و حمله موشکی به تلافی آن گفت، اما اشاره‌ای به سقوط هواپیما نکرد. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران هم در جلسه هیات دولت به طور مفصل درباره قاسم سلیمانی و عملیات موشکی صحبت کرد. او در انتهای صحبت‌هایش به بازماندگان حادثه سقوط هواپیما تسلیت گفت و دستور بررسی علت آن را داد. در طول روز پیام‌های تسلیت مقام‌ها و نهادهای مختلف منتشر شد، اما اخبار مربوط به هواپیما همچنان زیر سایه خبر عملیات موشکی قرار داشت. چهارشنبه شب محمد اسلامی، وزیر راه و شهرسازی ایران، قاطعانه احتمال سرنگونی هواپیما با اصابت موشک را رد کرد و گفت "نقص فنی" دلیل آن بوده است. آقای اسلامی "شایعات رسانه‌های خارجی" را تکذیب کرد و به ایسنا گفت: "نقص فنی دلیل این حادثه بوده است. اگر چنین اتفاقاتی که در فضای مجازی و برخی سایت‌های خارجی عنوان می‌شود رخ داده بود، هواپیما باید در آسمان منفجر می‌شد، اما این اتفاق نیفتاد چرا که نقص فنی هواپیما موجب شد هواپیما دچار آتش سوزی شود و پس از قطع سیستم‌های مخابراتی و کنترلی سقوط کند. شاهدان عینی نیز این موضوع را دیده و تایید می‌کنند." رئیس سازمان هواپیمایی کشوری هم گفت: "هیچ گونه تهدیدی در منطقه انجام شده پرواز وجود نداشته است ." تا پایان شب کسی از مقام‌های ارشد نظامی توضیحی نداد که صبح روز چهارشنبه پدافند ایران یک هواپیمای مسافربری را هدف گرفته است. ۱۹ دی پس از سخنرانی دونالد ترامپ که لحن چندان تندی علیه ایران نداشت و پس از آن که منابع مختلف تایید کردند ایران از قبل برنامه خود برای حمله موشکی را اطلاع داده و به این ترتیب آمریکایی‌ها تلفاتی نداشته‌اند، نگرانی افکار عمومی از خطر فوری جنگ کم شد و سقوط هواپیما در رسانه‌های ایرانی برجسته شد. عصر آن روز رسانه‌های غربی از منابع اطلاعاتی آمریکایی گزارش کردند که رصد ماهواره‌ای آمریکا از اصابت موشک به هواپیما خبر می‌دهد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفت "مشکوک" است کسی اشتباهی کرده باشد و جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا در نشستی خبری گفت شواهدی وجود دارد که هواپیما با پدافند ایران سقوط کرده باشد. مقام‌های ایرانی این احتمال را رد کردند و بیان آن را "جنگ روانی" خواندند. حسن رضایی‌فر، رئیس کمیسیون بررسی سانحه سازمان هواپیمایی کشوری، احتمال سقوط هواپیما به خاطر اشتباه پدافند را "منتفی" دانست. آقای رضایی‌فر به ایرنا گفت در "جلسه خاصی" این احتمال بررسی و رد شده است. او گفت: "طرح‌های پدافند کشور با شبکه پروازی هماهنگ عمل می‌کند و هیچ‌گونه ناهماهنگی وجود نداشته است. طرح موضوع برخورد موشک یا راکت به هواپیما نیز منتفی است، زیرا در این صورت هواپیما در همان لحظه منفجر می شد و قابلیت بازگشت نداشت، این در حالی است که خلبان پرواز با هدف کنترل و جلوگیری از سقوط درحال بازگشت به فرودگاه بوده است." پس از او علی عابدزاده، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری هم به تاکید احتمال اصابت موشک را رد کرد و گفت پرداختن به این احتمال "منطقی نیست". آقای عابدزاده در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت: "در زمان سقوط بوئینگ، ۹ فروند هواپیما در آن اطراف در حال پرواز داشتیم و مگر می‌شود پدافند هوایی به هواپیمایی شلیک کند که ۸ هزار پا ارتفاع دارد؟ آتش بیش از یک دقیقه در هواپیما بوده است و قبل از سقوط همه شاهدان آتش را دیده‌اند و اگر اصابت موشک بود هواپیما منهدم می‌شد." او گفت: "همچنین جهت حرکت هواپیما در آسمان به سمت شمال بود و در زمان برخورد به زمین به طرف جنوب شرق بود، هواپیما با سر به زمین نخورده بلکه با شکم به زمین خورده و پس از بلند شدن به جای دیگری پرتاب شده است که این موضوع نشان می‌دهد که خلبان به وقوع آتش در هواپیما پی برده و تلاش می‌کرده تا آن را به زمین بنشاند بنابراین امکان انفجار بر اثر شلیک موشک از لحاظ فنی وجود نداشته است." او با تکرار اینکه دلیل سقوط "نقص فنی" بوده، مقام‌های آمریکایی را متهم کرد که برای نجات شرکت بویینگ به شایعات بی‌پایه دامن می‌زنند. علی ربیعی، سخنگوی دولت ایران هم گزارش‌های منابع اطلاعاتی آمریکایی درباره سرنگونی هواپیما با اصابت موشک را "عملیات روانی" و "دروغ‌پردازی" خواند. حسام‌الدین آشنا ، مشاور رئیس جمهور ایران، به ترتیب مشابهی خبرنگاران ایرانی خارج از کشور را تهدید کرد که در "جنگ روانی" شرکت نکنند. تا پایان پنجشنبه شب کسی از مقام‌های ارشد نظامی توضیحی نداد که پدافند ایران صبح روز قبل از آن، چهارشنبه، یک هواپیمای مسافربری را هدف گرفته است. ۲۰ دی روز جمعه علی عابدزاده، رئیس هواپیمایی کشوری، دوباره گفت: "با اطمینان می گوییم که به این هواپیما موشکی اصابت نکرده است." آقای عابدزاده خواهان انتشار شواهد آمریکا درباره اصابت موشک شد. حمید بعیدی نژاد، سفیر ایران در لندن، در نشستی خبری گفت "هیچ موشکی" در منطقه پرواز هواپیمای اوکراینی شلیک نشده است. او گفت: "خیلی مطمئن هستیم که از جانب ما موشکی شلیک نشده است." در این روز رسانه‌های رسمی در ایران که از بودجه عمومی اداره می‌شوند گزارش‌ها و مطالب مختلفی منتشر کردند که با بیان جزئیات فنی سعی می‌کردند نشان دهند سقوط هواپیما نمی‌تواند به دلیل اصابت موشک بوده باشد. از جمله ایرنا، خبرگزاری رسمی ایران، مطلبی با امضای "متخصصان اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران و دانش آموختگان مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف" منتشر کرد که " ۱۰ دلیل در رد ادعای اصابت موشک" می‌آورد. جمعه شب خبر رسید که از روزنامه‌های ایرانی خواسته شده تا به دلیل انتشار خبری مهم در فرستادن روزنامه به چاپخانه تا ساعت ۹ شب دست نگه دارند، اما خبر مهمی منتشر نشد. خبرگزاری‌ها خبر دادند که قرار است "خبر مهم" درباره علت سقوط هواپیما منتشر شود. حوالی نیمه شب کانال‌های تلگرامی غیررسمی که اخبار و تبلیغات مربوط به سپاه را منتشر می‌کنند، تبلیغاتی درباره احتمال بستن تنگه هرمز منتشر کردند. همچنین شایعه‌ای بدون منبع مشخص، درباره احتمال استعفای حسن روحانی پیچید. تا پایان جمعه شب کسی از مقام‌های ارشد نظامی توضیحی نداد که صبح روز چهارشنبه پدافند ایران یک هواپیمای مسافربری را هدف گرفته است. ۲۱ دی ۷ صبح شنبه ۲۱دی، یعنی بیش از ۷۲ ساعت پس از آن که پدافند هوایی ایران با شلیک موشکی هواپیمای مسافربری اوکراینی را ساقط کرد، ستاد کل نیروهای مسلح ایران در یک اطلاعیه‌ اعلام کرد که این هواپیما به دلیل نزدیک شدن به یک "مرکز حساس نظامی سپاه" با "خطای انسانی و به صورت غیر عمد" هدف پدافند هوایی قرار گرفت.