موضوعات مورد بحث در مذاکرات هسته‌ای نیویورک
مذاکرات هسته‌ای که این روزها در نیویورک در جریان است احتمالا آخرین فرصت جدی برای عبور از موانعی است که بر سر راه رسیدن به توافق نهایی در روز بیست و چهارم نوامبر وجود دارد.
وزرای خارجه ایران و شش قدرت جهانی به همراه نماینده اتحادیه اروپا پس از مذاکرات نفس‌گیر سال گذشته در ژنو در صورتی که مذاکره کنندگان ایرانی و گروه ۵+۱ در این دوره بتوانند بر سر اختلافات اصلی به توافق برسند فرصت دارند در دو ماه باقی مانده گفتگوهای فنی و موارد جزیی‌تر توافق نهایی را پیگیری کنند. دو موضوع اصلی بحث و اختلاف نظر در این دور از مذاکرات ظرفیت غنی‌سازی ایران و نحوه رفع تحریم‌ها علیه این کشور است. ایران بنا به آنچه که آیت الله خامنه ای رهبر ایران گفته است این کشور می خواهد دست کم در طولانی مدت به ظرفیت بالایی در غنی‌سازی برسد. غرب اما می‌خواهد ایران از همان هم که اکنون دارد کوتاه بیاید. رسیدن به عددی در این میان که هر دو طرف بپذیرند یکی از موارد بنیادی در گفتگوهای هسته‌ای اخیر است. عددی که نه تنها برای دولت های درگیر در مذاکرات، بلکه برای رقبای سیاسی آنها در پایتخت ها قابل قبول باشد. روز جمعه خبرگزاری آسوشیتدپرس از دومین منبع خبری در یک هفته اخیر شد که از تلاش دولت آمریکا برای یافتن راه حلی تازه برای گشایش در مذاکرات خبر داد. این خبرگزاری نوشته بود آمریکا به دنبال افزودن تعداد سانترفیوژهای مجاز در ایران به ازای کاهش ذخیره گاز اورانیم این کشور بود. هفته گذشته نیز روزنامه نیویورک تایمز خبری مشابه منتشر کرده بود و از تلاش برای یافتن فرمولی خبر داده بود که دولت های تهران و واشنگتن بتوانند بدون دردسر جدی به رقبای سیاسی خود بقبولانند. این گزارش ها هیچ گاه رسما توسط مقام های آمریکا یا ایران تایید نشده است اما به نظر می‌رسد که با ادامه پیدا کردن گفتگوهای سه جانبه برای روز دوم هنوز نمی‌توان گفت که از اساس تلاش برای رسیدن به یک راه حل میانه منتفی شده است. علی واعظ، تحلیلگر ارشد امور ایران در گروه بین المللی بحران می‌گوید که به لحاظ سیاست داخلی آمریکا و ایران لازم است که پیشرفتهایی در همین دور حاصل شود تا طرفین بتوانند برای یک مصالحه در فضای داخلی خود زمینه سازی کنند: «ایران باید در داخل این بحث را جا بیاندازد که ارتقا کیفیت با تمرکز به تحقیق و توسعه مهتر از غنی‌سازی گسترده با کیفیت پایین است. آمریکا هم باید در داخل این بحث را جا بیاندازد که نمی‌تواند بدون مخاطره به توافق برسد و توافقی که هم طول آن و هم زمانِ گریز آن کوتاه تر از میزان مورد علاقه کنگره است، کماکان از گزینه های جایگزین بهتر است.» زمانِ گریز اصطلاحی است که برای مدت زمان لازم جهت غنی‌سازی برای رسیدن به یک بمب هسته‌ای به کار می‌رود. تخمین آمریکا و متحدانش برای زمانِ گریز ایران حدود دو تا سه ماه است و هدفشان این است که این زمان را به یک سال برسانند. ظرفیت غنی‌سازی ظرفیت غنی‌سازی ایران به صورت بالقوه هم اکنون ۲۴ هزار سو برآورد می‌شود. سو (SWU)، «واحد کار جداسازی» است وبازتاب‌دهنده ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم توسط واحدهای سانتریفیوژ است. عدد ۲۴ هزار سو که برای ظرفیت غنی‌سازی ایران آمده، این طور حساب شده که ایران ۱۹ هزار سانتریفیوژ نسل اول دارد که بین ۰/۸ تا ۱/۲ ظرفیت جداسازی دارند. حدود هزار سانتریفوژ نسل دوم هم در واحد غنی‌سازی نطنز نصب شده که این‌ها ظرفیت هرکدامشان بین ۴ تا ۵ سو است. درحال حاضر ظرفیت فعال ایران ۹۴۰۰ سو است. غربی‌ها از ایران می‌خواهند که این عدد را به ۱۵۰۰ سو کاهش دهد. آیت‌الله خامنه‌ای رهبر ایران گفته بود که ایران در آینده نیازمند رسیدن به ۱۹۰ هزار سو ظرفیت غنی‌سازی است. هرچند رهبر ایران تاکید کرده که این نیاز بلندمدت ایران است و نه نیاز امروز، با این حال کارشناسان معتقدند برای رسیدن به توافق در نیویورک، لازم است که این گفته آیت‌الله خامنه‌ای هم مورد توجه قرار بگیرد. دور زدن کنگره؟ در خصوص تحریم‌ها، ایران خواهان لغو همه تحریم‌ها بعد از امضای توافق‌نامه جامع بود. اما با پافشاری های کنگره آمریکا این موضوع به مانعی جدی در پیشبرد مذاکرات بدل شده بود. کشورهای طرف مذاکره ایران می‌خواهند که لغو تحریم‌ها را به بعد از اظهار نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موکول کنند. کنگره آمریکا بارها تاکید کرده که لغو تمام تحریم ها به این آسانی ها هم نخواهد بود و دست کم تحریم ها مبتنی بر اتهام « حمایت از تروریسم » و نیز نقض حقوق بشر کماکان برجای خواهند ماند. نکته دومی که در مذاکرات اخیر مورد توجه بود، تحریم‌های ایران بود. این طور که مطلعان می‌گویند، ایران سعی داشت در این دور از گفتگو‌ها طرف‌های مذاکره را راضی کند تا همزمان با امضای توافق‌نامه جامع تحریم‌های شورای امنیت برداشته شوند. کشورهای گروه ۵+۱ اما می‌گویند که ایران باید منتظر بماند تا آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارش‌هایش اشاره کند که نگرانی‌اش رفع شده تا شورای امنیت بتواند از تحریم‌ها بکاهد. به نظر می‌رسد که ایران پذیرفته دولت آمریکا نمی‌تواند به راحتی کنگره این کشور را راضی به لغو یا تعلیق تحریم‌ها کند، برای همین سعی دارد تا با برداشتن تحریم‌های شورای امنیت از مشروعیت تحریم‌های آمریکا بکاهند و راه را برای لغو آنها باز کنند. به غیر از دو موضوع ظرفیت غنی‌سازی و تحریم‌ها، در این گفتگوها درباره موضوع دیگری هم صحبت شده است و آن زمان تعلیق است. ایران می‌خواهد که کاهش غنی‌سازی اورانیوم و نظارت‌های گسترده آژانس حدود پنج سال باشد، کشورهای غربی اما ۲۰ سال برای کاهش میزان غنی‌سازی در نظر دارند و ده سال اضافه بر آن برای نظارت‌های گسترده.