رسانه ها در اسرائیل و مناطق فلسطینی
سال هاست از رسانه های اسرائیلی اغلب به عنوان آزادترین رسانه های منطقه خاورمیانه ياد می شود. سازمان گزارشگران بدون مرز، نهاد بين‌المللی حامی روزنامه نگاران، در گزارش سالانه خود در سال 2006 رسانه های اسرائیل را "تنها رسانه ها" در میان دیگر کشورهای منطقه معرفی کرده که از "آزادی واقعی بیان" برخوردارند.
با این حال این سازمان تاکید می کند که دولت اسرائیل "مجوز چنین آزادی را در سرزمین های فلسطینی تحت اشغال، نمی دهد". به گفته سازمان گزارشگران بدون مرز سربازان اسرائیلی علیه خبرنگاران عربی که برای رسانه های محلی یا دیگر کشورهای عربی کار می کنند تبعیض قائل شده و با آنان بدرفتاری می کنند. در خود اسرائیل نیز بحث آزادی بیان خصوصا زمانی مفهوم پیدا می کند که قرار است در مورد مسئله فلسطین سخن گفته شود. در اسرائیل قانون خاصی برای مطبوعات وجود ندارد و در صورتی هم که رسانه ها با اعتراض و اقامه دعوا روبرو شوند در دادگاه های عادی به جرایم آنها رسیدگی می شود. تنها خط قرمزی که رسانه ها در این کشور با آن روبرو هستند طرح "مسائل مرتبط با امنیت ملی یا عملیات نظامی" است که طبیعتا این مسئله می تواند تا حد زیادی آزادی بیان را خدشه دار کند. در سال های آغازین تشکیل کشور اسرائیل همین امر سانسور زیادی را بر رسانه های این کشور تحمیل کرده بود که عملا تا اواخر دهه هفتاد میلادی پابرجا بود. با این حال روزنامه نگاران اسرائیلی اینک خود را چندان در بند این خط قرمز اسیر نمی بینند. به گفته اساف کارمل، خبرنگار روزنامه ها آرتص، که قدیمی ترین روزنامه اسرائیل است و از سال 1919 منتشر می شود، "با اینکه در مورد مسائل امنیتی سانسور وجود دارد ولی این مسئله بسیار نادر است و در عمل کم تر اتفاق می افتد." البته این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت که تجربه سال ها کار خبری در شرایط نیمه جنگی طبیعتا روزنامه نگاران را با حساسیت های امنیتی به خوبی آشنا کرده و آنها اساسا خود را به مرزهای ممنوعه نزدیک نمی کنند. رسانه های "تحت اشغال" برای دیدار ماهر العلمی، دبیر ارشد روزنامه فلسطینی القدس، چاپ بیت المقدس باید از کنار دیوار حائل عبور می کردیم. ابتدا تصور کردیم دفتر این روزنامه در آنسوی دیوار و در مناطق فلسطینی قرار دارد و به همین دلیل باید از ایست بازرسی اسرائیل عبور کنیم. هرچند تصورمان غلط از آب درآمد، اما محل روزنامه چند متر بیشتر با دیوار فاصله نداشت و گویی سایه دیوار بر ساختمان روزنامه سنگینی می کرد. در ابتدای گفتگو، ماهر العلمی تاکید می کند این روزنامه که سال 1951 تاسیس شده، 300 کارمند دارد و "تحت اشغال اسرائیل" منتشر می شود. این روزنامه مستقل توانسته در میان دیگر روزنامه هایی که با سرمایه سازمان های سیاسی فعالیت می کنند سرپا بماند و با شمارگان 25 هزار نسخه، به پرتیراژترین روزنامه فلسطینی بدل شود. خط قرمز مسائل امنیتی برای رسانه های فلسطینی تحت حاکمیت اسرائیل مانعی بزرگ محسوب می شود. آنها باید همه مطالب خود را پیش از نشر به اطلاع مقامات ذیربط اسرائیلی برسانند. هرچند در شرایط عادی تنها موارد اندکی مورد سانسور قرار می گیرند، اما در زمانی که بحران گسترده تر می شود حتی عناوین خبری روزنامه ها نیز گرفتار سانسور می شوند. حساسیتی که گاه داستان های خنده داری را پدید می آورد. آقای العلمی با لبخند تعریف می کند که یکبار مقامات اسرائیلی تصور کرده اند کلمه "فتح" در "نصر من الله و فتح قریب" اشاره به گروه الفتح است و خواستار حذف آن از متن یک آگهی شده بودند. وی در حالی که قهقهه می زند اضافه می کند: "گفتم این آیه قرآن است. نمی شود آن را دست کاری کرد." او در خیلی از موارد زیر بار تغییرات نمی رود و سعی می کند آنها را متقاعد کند و به گفته خودش خیلی وقت ها موفق هم میشود. خط قرمز امنیتی به گفته آقای العلمی، به جز استثنائاتی نظیر دوران جنگ خلیج فارس که اسرائیلی ها حتی در عناوین خبرها نیز اعمال نظر می کردند، به طور عادی تنها موارد امنیتی نظیر عدم درج نام زندانیان فلسطینی که اسرائیل مایل به انتشار نام آنها نیست توسط ماموران اسرائیلی کنترل می شود. "آنها می گویند انتقاد کنید اما موشک نزنید. من هر هفته یک مقاله در روزنامه دارم که در آن سیاست های اسرائیل را به طنز می کشم. ما ترسی از انتقاد کردن نداریم چون - باید صادق بود - با یک رژیم دیکتاتوری طرف نیستیم." با وجود مشکلاتی که اسرائیلی ها برای رسانه های فلسطینی ایجاد می کنند، روزنامه نگاران مستقل فلسطینی با مسئله ای به مراتب دشوارتر نیز روبرو هستند. عدم تحمل گروه های سیاسی فلسطینی، رسانه ها را به خودسانسوری شدیدی واداشته که راه انتقاد را بشدت تنگ کرده است. ماهر العلمی از محدودیت های فزاینده شکایت دارد: "ما نمی توانیم مطالبی چاپ کنیم که ممکن است دولت خودگردان، یا سازمان الفتح را عصبانی کند. وضع خیلی بحرانی است. ما روی خط باریکی راه می رویم و باید مواظب باشیم، چون می خواهیم زندگی کنیم و روزنامه را بفروشیم." به نظر می رسد بی ثباتی سیاسی، فشارهای اقتصادی و شرایط بحرانی زندگی تحت اشغال، در تحمل کم گروه های فلسطینی نسبت به صدای مخالف بی تاثیر نیست. به باور آقای العلمی، فلسطینیان "روزنامه خوان" نیستند و بیشتر "تماشاگر تلویزیون" هستند. او تاکید می کند که به دلیل فقر و دلسردی از تغییرات سیاسی در منطقه پر جمعیت نوار غزه، فروش روزنامه القدس در این ناحیه به شدت کاهش یافته است. پیش از بالاگرفتن بحران، ساکنان غزه روزانه 12 هزار نسخه از روزنامه القدس را می خریدند، اما اینک به علت کاهش تقاضا تنها 3000 نسخه به این منطقه فرستاده می شود. در عین حال تلویزیون های فلسطینی نیز چندان جدی گرفته نمی شوند چرا که از امکانات لازم برای پوشش خبری برخوردار نیستند و تنها خبرهای شبکه هایی نظیر الجزیره را بازپخش می کنند. "پوشش محدود" به رغم این که اغلب ناظران بی طرف، رسانه های اسرائیلی را آزاد و مستقل ارزیابی می کنند، برخی بر این نکته نیز پای می فشارند که بسیاری از این رسانه ها در عمل مسائل مرتبط با فلسطینی ها را نادیده گرفته، یا کمتر پوشش می دهند. تا یک دهه پیش، سیاستمداران جناح راست اسرائیل انتقاد می کردند که پوشش رسانه ای درگیری های اسرائیل و فلسطینیان در رسانه های این کشور، یک سویه و متمایل به تنها یک ایده و آن هم طرفداری از صلح و پیمان اسلو است. اما اینک با نگاهی به روزنامه های اسرائیل، به جز روزنامه "ها آرتص" که همچنان ایده صلح با فلسطینیان را دنبال می کند، گرایش به این جریان در میان رسانه های اسرائیل کمرنگ شده است. با این حال آقای کارمل، خبرنگار روزنامه ها آرتص می گوید: "مناقشه با فلسطینیان جزئی مهم از زندگی اسرائیلی هاست و به همین دلیل همه رسانه ها این مسئله را پوشش می دهند و بسیاری از آنها در مناطق فلسطینی خبرنگار دارند." فارغ از مناقشه با فلسطینیان، رسانه ها در زمینه مسائل سیاسی اسرائیل با بی اعتمادی برخی از مخاطبانشان، خصوصا در میان اقلیت های نژادی "میزراهی" یا یهودیان شرق تبار روبرو هستند. آنها رسانه ها را متهم می کنند که علیه سیاستمدارانی که از نژاد "اشکنازی" یا یهودیان اروپایی تبار نیستند به تبلیغات منفی دست می زنند و راه آنها را به سمت مدارج بالا در سیاست می بندند. جریانات نزدیک به یهودیان روس تباری که در یک دهه گذشته به اسرائیل مهاجرت کرده اند نیز با اتهامات مشابهی روبرو هستند. در سال های اخیر تبدیل شدن روزنامه های مهم به شرکت های بزرگ چند رسانه ای و وابستگی های مالی آنها، به چنین طرز تلقی بیشتر دامن زده است. خدمات