چرا الهام علی اف اجازه يافت به تبريز سفر کند
الهام على اف رئيس جمهوری آذربايجان پيش از آنکه به نخستين سفر رسمی خود به ايران پايان دهد، چند ساعتی را در شهر تبريز، مرکز استان آذربايجان شرقی ايران گذراند.
اين نخستين بار است که يکی از رئيسان جمهوری آذربايجان رسماً به پايتخت تاريخی سرزمينی سفر می کند که کمتر از دويست سال است، بخش شمالی آن از ايران جدا شده و اکنون کشوری مستقل را تشکيل می دهد که الهام علی اف رهبری آن را در دست دارد. سفر به تبريز، خواسته ای بود که حيدر علی اف، پدر الهام در زمان حکمرانی به نظر می رسيد علت نگرانی مسئولان جمهوری اسلامی از سفر رئيس جمهوری آذربايجان به تبريز به تفاوت ديدگاهها و مواضع دولتمردان دو کشور در قبال سرزمين آذربايجان ايران بازمی گردد، تفاوتی که در پی تشکيل دولت مستقل جمهوری آذربايجان پس از فروپاشی اتحاد شوروی، منشأ حساسيتهای شديد شده است. ديدگاه رسمی در جمهوری آذربايجان که حتی در کتابهای درسی مدارس آن کشور نيز تدريس می گردد اين است که مردمان بخش عمده ای از خاک ايران که حتی بسيار فراتر از استانهای آذربايجان شرقی، غربی و اردبيل پنداشته می شود، "ملت آذربايجانی" اند که به عنوان "اقليت در کنار ايرانيان" زندگی می کنند. اين پنداشت با ديدگاه رايج در ايران تضاد آشکار دارد و همين تضاد باعث شده است که خشم مسئولان و همچنين رسانه های ايران بارها نسبت به اظهاراتی که مقامهای جمهوری آذربايجان در اين ارتباط کرده اند برانگيخته شود و طی سالهايی که از عمر جمهوری آذربايجان می گذرد، دولتمردان آن بارها به دخالت در امور داخلی ايران و تحريک احساسات جدايی طلبانه متهم شوند. از ديدگاه دولتمردان ايران، سفر رئيس جمهوری آذربايجان به تبريز می توانست بهانه ای برای مطرح شدن دوباره ادعاها و اختلاف نظرها و بهره برداری برخی جريانهای قومگرا فراهم آورد و حساسيتهای امنيتی برانگيزد. اکنون، سفر الهام علی اف به تبريز نشان می دهد که رهبران جمهوری اسلامی برای کاستن از حساسيتهای خود نسبت به اين موضوع، دلائلی يافته اند. الهام علی اف در پی انتخاباتی روی کار پس از روی کار آمدن الهام علی اف، روابط اقتصادی ميان ايران و جمهوری آذربايجان گسترش يافت که بارزترين مورد آن، عقد قرارداد دالان شمال - جنوب برای اتصال خطوط راه آهن ايران به جمهوری آذربايجان و روسيه، گشايش کنسولگری جمهوری آذربايجان در تبريز و گفتگوهايی برای لغو رواديد ميان اتباع دو کشور بود. در اين مدت، رفت و آمد مقامهای دو کشور افزايش يافت، محمد خاتمی، رئيس جمهور ايران ديداری رسمی از جمهوری آذربايجان کرد و حتی زمزمه هايی در مورد احتمال حل اختلاف دو کشور بر سر مالکيت منابع نفت و گاز دريای خزر به گوش رسيد. در بعد سياسی نيز طی اين مدت، تعدادی از ايرانيان آذربايجانی که در جمهوری آذربايجان به فعاليت قومگرايانه مشغول بودند از آن کشور اخراج شدند و هنگامی که وزير خارجه جمهوری آذربايجان طی نشستی مطبوعاتی در تهران با به زبان آوردن عبارت "اقليت آذربايجانيهای ايران" خشم رسانه ها و برخی مقامهای ايرانی را برانگيخت، وزارت خارجه جمهوری آذربايجان بلافاصله برای خواباندن اين خشم اقدام و اعلام کرد که اظهارات وزير خارجه آن کشور در ايران نادرست ترجمه شده و "آذربايجان ايران بخش جدايی ناپذير ايران" است. از سوی ديگر، از حساسيت مقامهای آذربايجانی به روابط نزديک ايران و ارمنستان که روابطی خصمانه با جمهوری آذربايجان دارد و بخشی از خاک آن کشور را اشغال کرده نيز به ميزان چشمگيری کاسته شده است. الهام علی اف بيشتر عمر خود را در روسيه و غرب سپری کرده تا سرزمين مادری اش و ترکی برای او، پس از روسی، زبان دوم محسوب می شود. او طی مدت زمامداری اش نشان داده که داد و ستد پرسود با همسايه بزرگ جنوبی را به ديدگاههای قومی و تاريخی خاص رايج در کشورش ترجيح می دهد، هر چند همان گونه که در نشستی با مسئولان شهر تبريز گفته، هنوز به اين شهر به عنوان "شهر مادری آذربايجانيهای آن سوی ارس" می نگرد. خدمات