"اين آشی است که خودمان پخته ايم!"
استفاده از کامپيوتر، مهمانی رفتن و ورزش کردن از جمله سرگرمی های نوجوانان است
با اينکه حدود ۲۳ درصد جمعيت ايران را جوانان‌ ۱۵ تا ۲۵ ساله‌ تشکيل‌ می‌دهند، دولت ايران برنامه ريزی مشخصی برای ساماندهی اوقات فراغت جوانان و نوجوانان ندارد. حتی اگر برنامه های سازمان های مربوطه مانند آموزش و پرورش را هم در نگاه به موضوع اوقات فراغت لحاظ کنيم، و تصور کنيم برخلاف ادعای مسوولان و دست اندر کاران ، مراکز مربوطه از کليه امکانات برخوردارند، تنها ۱۰ درصد دانش آموزان تحت پوشش برنامه های اوقات فراغت قرار می گيرند و در کلاسهايی مانند کلاسهای قرآن و ورزش و هنر شرکت می کنند و ۹۰ درصد بقيه بی برنامه رها می شوند. سيستم آموزشی موجود و کنکوری که از آن به کابوس تعبير می شود، برای بچه ها دل و دماغ نگذاشته است. با اين حال، آمار نشان می دهد، اگر دانش آموزان چند ساعتی از فعاليت های روزمره و درس و مشق و مدرسه، فراغت حاصل کنند، معمولا آن را به بطالت می گذرانند. کيانوش شهرياری، نوجوان ۱۶ ساله ايرانی، درباره چگونگی گذراندن اوقت فراغتش می گويد: "انتخابی وجود ندارد پس سوال شما بی مورد است. يا بايد فوتبال بازی کنيم يا کامپيوتر يا پای تلويزيون بنشينيم." پدر کيانوش، کارمند دولت است. صحبت از اوقات فراغت که می شود، ابرو در هم می کشد ، سری تکان می دهد و مرا به اتاق کيانوش راهنمايی می کند: "شما را به خدا نگاه کنيد! همه چيز برايش فراهم کرده ام که وقت بيکاری از خانه بيرون نرود. همين جا بماند و سرگرم شود اما باز هم آرام نمی گيرد. مادرش دلشوره دارد. با اين وضعيت جامعه اصلا دلمان نمی خواهد از جلوی چشممان دور شود. کامپيوتر و پلی استيشين قسطی خريده ام. باز هم حوصله اش سر می رود." در اتاق کيانوش ، ديوارها با پوسترهای کوچک و بزرگ هنرپيشه های ايرانی و خارجی پوشيده شده اند. يک ميز تحرير هم با مونيتور و کی برد و يک دستگاه تلفن گوشه اتاق قرار دارد. کيانوش می گويد: "کاش کسی فکری به حال ما می کرد. روزهای خوشمان دارد می رود بی اينکه از جوانی مان لذت ببريم." از کيانوش می پرسم چگونه می خواهد از روزهايش لذت ببرد و دوست دارد چه امکاناتی در اختيارش بگذارند، می گويد: "همان امکاناتی که در خارج در اختيار بچه ها قرار می دهند. مگر ما چيزی از آنها کم داريم؟" کامبيز صفاپور، ۱۴ ساله ، پسر يک تاجر موفق ايرانی است. کامبيز می گويد بازی و کار با کامپيوتر تمام اوقات بيکاريش را پر می کند اما مادرش معتقد است کامبيز به کامپيوتر اعتياد پيدا کرده: "درس و مشق و دوست و آشنا را رها کرده و چسبيده به کامپيوتر. وقت آزاد ندارد. با ما هيچ کجا نمی آيد. اتاقش يه يک جعبه پر از سی دی تبديل شده." روانشناسان وابستگی افراطی نوجوانان را به کامپيوتر نمی پسندند و می گويند، استفاده از کامپيوتر بايد با برنامه ريزی انجام شود. محمد آئينی، روانشناس ايرانی، معتقد است، استفاده صحيح از وقت آزاد نوعی فرهنگ است که بايد توسط خانواده ها به بچه ها آموزش داده شود. آقای آئينی می گويد، استفاده از کامپيوتر بايد با برنامه انجام شود و فرزندان ما بايد بدانند که فقط در زمان معين و با برنامه ريزی مشخص می توانند پشت کامپيوتر بنشينند. مريم، مشتری پر و پا قرص "گيم نت" مجتمع تجاری است. هر روز با انگيزه، بين ۱۰ - ۱۵ پسر هم سن و سال به بازی می نشيند. صاحب مغازه "گيم نت" می گويد، مريم با هيچکس حرف نمی زند اما از ۱۲ سالگی مشتری دايم اين مغازه بوده است. اين نوجوان ايرانی در سن ۱۵ سالگی، سرزنده و با نشاط به نظر نمی رسد. به زحمت چند کلمه می گويد: "کار ديگری نيست که بکنم. کامپيوتر را دوست دارم و با دوستانم سازگاری ندارم. فکر می کنم اگر پسر بودم هزار و يک کار می توانستم بکنم." آقای آئينی، کمبودهای موجود را غير قابل انکار می داند اما معتقد است، با امکانات موجود هم می توان برنامه ريزی و ايجاد انگيزه کرد. بسياری از روانشناسان، محققين و دست اندر کاران امور نوجوانان و جوانان، بر لزوم پر رنگ تر شدن نقش شهرداری ها در پر کردن اوقات فراغت نوجوانان تاکيد دارند و می گويند ايمن سازی پارک ها و فرهنگ سازی در اين مورد کمترين کاری است که شهرداری ها می توانند در اين حوزه انجام دهند. اين در حالی است که، به دليل نا امنی و شيوع اعتياد در جامعه و تجمع معتادان در برخی پارک ها، بسياری از خانواده های ايرانی از رفت و آمد فرزندانشان به پارک ها جلوگيری می کنند. صابر س.، از يک خانواده نسبتا محروم از مناطق جنوبی شهر تهران به يک پارک شمال شهر می آيد. هفده سال دارد و به شدت به بازی شطرنج علاقمند است. او می گويد: "در پارکهای محله ما اصلا نمی شود شطرنج بازی کرد. اگر دنبال مواد مخدر باشی در عرض ۵ دقيقه به دست می آوری اما محيط برای تفريحات سالم مناسب نيست. من هفته ای دو بار با شطرنجم به اين پارک می آيم. تا به حال سه تا دوست خوب هم پيدا کرده ام." با تارا که از اوقات فراغت می گويم ، جوابی غير معمول می شنوم اما به قول خودش اين هم نوعی وقت گذرانی است، به شرطی که توان مالی نا محدود داشته باشيد! تارا می گويد به قدری از خريد کردن لذت می برد که هر وقت آزادی پيدا کند به سرعت می رود سراغ مغازه ها! يک ناشر کتابهای حوزه نوجوانان در تهران در مورد کتابخوانی و نقش آن در پر کردن اوقات فراغت نوجوانان می گويد، کتابهای درسی و تاکيد زياد سيستم آموزشی برای کسب نمره و مطالعه دروس به شيوه های نادرست، دانش آموزان را کتابزده کرده. به گفته او کمتر نوجوانی به ميل خود برای مطالعه برنامه ريزی می کند واز آن لذت می برد.آرزو، دانش آموز کلاس دوم دبيرستان در اين باره می گويد: "تمام وقتم به درس خواندن و تست زدن می گذرد، کتاب که می بينم نا خود آگاه خوابم می گيرد. دلم می خواهد برنامه های جديد داشته باشم و ديگر در زمان آزادی که گاهی دست می دهد کارهای تکراری نکنم. از همه چيز خسته ام. حس می کنم خيلی کارها هست که امکان تجربه کردنش را از من گرفته اند." با اين همه، بر اساس اطلاعات موجود، فيلم ديدن، ورزش کردن، ميهمانی رفتن و استفاده از کامپيوتر، در پر کردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان ايرانی نقش عمده دارند. اما دست اندر کاران می گويند حتی در موارد مذکور نيز، جوانان با برنامه ريزی عمل نمی کنند. متخصصين امور جوانان می گويند، هزينه ای که برای عملی کردن راهکارهای موجود در پروژه های اوقات فراغت جوانان و نوجوانان، صرف می شود به مراتب کمتر از هزينه ای است که برای پيامدها و تبعات ناشی از بی برنامگی بايد پرداخته شود. بر اساس آمار، ارتکاب جرايم و شيوه گذراندن اوقات فراغت، با هم ارتباط تنگاتنگ دارند. مشاوران و روانشناسان، خانواده ها را از يک سو و مسوولان دولتی را از سوی ديگر، عامل بی برنامگی های موجود می دانند. آقای آيينی می گويد: "حق نداريم به جوانانمان خرده بگيريم. اين آشی است که خودمان پخته ايم!" خدمات