راه ملت؛ تولد حزبی جدید در 'بازار شام' اصلاح‌طلبان
یک حزب اصلاح‌طلب جدید شروع به کار کرد: حزب "راه ملت". مشخص نیست برنامه و موجودیت این حزب جدید اصلاح‌طلب چه تفاوتی با دیگر احزاب اصلاح‌طلبی دارد که از سال ۱۳۹۲ به بعد تشکیل شده است. به ویژه آنکه موسسان این حزب، عضو چند حزب دیگر هم هستند. آیا تأسیس این احزاب به رقابت درونی جریانات اصلاح‌طلب بر‌می‌گردد؟
نخستین کنگره حزب راه ملت محمد خاتمی و حسن خمینی برای کنگره اول این حزب پیام فرستاده‌اند و بسیاری از اعضای سابق سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در این حزب تازه تأسیس حضور یافته‌اند. فصل انشعابات و اختلافات نکته جالب در حزب تازه تأسیس "راه ملت" این است که مؤسسانش و بسیاری از حضار نخستین کنگره، عضو احزاب دیگر هم هستند. از جمله این افراد غلامرضا انصاری راد است که همزمان هم عضو شورای مرکزی و هیأت موسس "حزب اتحاد ملت ایران اسلامی" است و هم عضو هیأت مؤسس حزب "راه ملت". این موضوع در احزاب دیگر هم پیش آمده از جمله علی صوفی، وزیر تعاون دولت خاتمی هم عضو اتحاد ملت است و هم دبیر حزب پیشروی اصلاحات. دیدار اعضای حزب راه ملت با حسن خمینی حتی مهمانان دعوت شده به کنگره‌های این احزاب نیز معمولا چهره‌هایی تکراری‌اند. در کنگره اول حزب راه ملت مصطفی تاجزاده، محمد کیانوش راد، هادی خانیکی، محمدعلی ابطحی، فیض الله عرب سرخی، محسن آرمین، جواد امام، حسین کروبی، محسن رهامی، محمدجواد حق شناس، عبدالواحد موسوی لاری، محمد توسلی، حبیب‌الله پیمان و عیسی سحرخیز حضور داشتند. بهمن ماه ۱۳۹۷، وزارت کشور اعلام کرد در دولت حسن روحانی برای ۴۰ حزب جدید مجوز فعالیت صادر شده است. اما به نظر می‌رسد، دستکم در میان اصلاح‌طلبان اعضای و چهره‌های شناخته شده برخی از این گروه‌ها با یکدگیر مشترک‌اند. بنابر قانون احزاب ملی موظفند اسناد برگزاری مجمع عمومی مؤسس را با حضور حداقل سیصد نفر از اعضای رسمی در بیش از نیمی از استان‌ها به وزارت کشور ارائه کنند. علاوه بر این، این احزاب موظفند در حداقل یک سوم مراکز استان های کشور دفتر داشته باشد. تأسیس احزاب جدید اصلاح‌طلب با موسسان و اعضای تکراری، اعتراض برخی هواداران این طیف را به دنبال داشته است. این گمانه‌زنی وجود دارد که تأسیس گروه‌های متعدد و جدید اعتماد عمومی را تضعیف می‌کند. شماری از هواداران اصلاح‌طلبان با این پرسش مواجه شده‌اند که اگر اعضای یک حزب، همزمان عضو دیگر احزاب هم هستند، اعتقاد و فعالیت حزبی چه جایگاهی دارد.‌ قدرتعلی محتشمیان، رییس خانه احزاب می‌گوید در ایران ۲۵۱ حزب سیاسی دارای شناسنامه و هویت وجود دارد اما از این احزاب تنها ۵۰ حزب فعال‌اند. علاوه بر این، برای شهروندان و افکار عمومی تفاوت برنامه‌ها و استراتژی‌های این گروه‌ها چندان روشن نیست. واقعیت این است که پس از ممنوعیت دو حزب مشارکت و مجاهدین انقلاب اسلامی، عملاً هیچ حزب اصلاح‌طلبی نتوانسته از اقبال و جایگاه آنها برخوردار شود. پس از اعتراضات دیماه ۱۳۹۶ و سپس تداوم اعتراضات صنفی و اجتماعی اوضاع بدتر هم شد. در این دوران هم جایگاه اصلاح‌طلبان به چالش کشیده شد، هم منطق و رویکرد اصلاح‌طلبی هم از اعتبار افتاد. از طرفی، معترضان در شعارهایشان، عملاً اصلاح‌طلبان را در کنار اصولگرایان نشاندند و هر دو را نفی و نقد کردند. در ماه‌های گذشته برای اصلاح‌طلبان فصلی تازه سر رسیده است. فصلی از انشعابات و تأسیس گروه‌های جدید. به نظر می‌رسد برای اصلاح‌طلبان چشم‌اندازها و سرنوشت انتخابات‌هایی که معمولاً به آن چشم دوخته‌اند، بیش از پیش مبهم شده باشد. تأسیس حزب برای نفوذ در شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان؟ در ماه‌های گذشته بارها اخباری مبنی بر جدال احزاب اصلاح‌طلب به گوش رسیده است. از جمله رقابت بین حزب اتحاد ملت و اعتماد ملی بر سر انتخاب شهردار در انتخابات شورای شهر. انشعاب در درون حزب اعتماد ملی نیز از دیگر اختلافاتی بود که به شکایت حقوقی ختم شد. انشعابی‌ها چندی پیش حزب "اعتماد نو" را پایه گذاشتند. برخی گمانه‌زنی‌ها حاکی است ایجاد حزب "راه ملت" نیز در واقع به درگیری داخلی اصلاح‌طلبان بر می‌گردد. بخش عمده‌ای از این کشمکش‌ها نیز درون شورای هماهنگی جبهه اصلاحات رخ داده است؛ عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری اصلاح‌طلبان که گروه‌ها و جمع‌های مختلف می‌کوشند در آنجا از سهم بیشتری برخوردار باشند. در ماه‌ها گذشته برای اصلاح‌طلبان فصلی تازه سر رسیده است، فصلی از انشعابات و تأسیس گروه‌های جدید شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان از افراد حقیقی و حقوقی تشکیل شده است. ساز و کار تصمیم‌گیری، سهم گروه‌ها و افراد و همچنین شیوه پاسخگویی در این شورا مبهم است، تا جایی که جوانان اصلاح‌طلب در نامه‌ای به محمد خاتمی به این موضوع اعتراض کردند. با این حال، این انتقاد مطرح بود که اصلاح‌طلبان به عنوان منتقدان نظارت استصوابی و روندهای غیر دموکراتیک در درون حکومت، خود سازوکاری در شورای سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان دارند که شفاف نیست. در جریان انتخابات شورای شهر بسیاری به شیوه اداره و ریاست محمدرضا عارف بر شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان اعتراض کردند. علاوه بر این، در درون این شورا بین حزب کارگزاران و متحدانش با دیگر احزاب اصلاحطلب اختلاف‌ها و رقابت‌هایی وجود دارد. برخی تحلیل گران بر این باورند که برخی گروه‌های اصلاح‌طلب درون این شورا می‌کوشند تعداد احزاب نزدیک به خود را بالا ببرند تا از این طریق کرسی‌های بیشتری در شورای عالی سیاست‌گذاری به دست آورند.