گفتگو با مهدی غبرایی مترجم کتاب 'موج ها'
کتاب هایی که مهدی غبرایی برای ترجمه انتخاب می کند، بیشتر اوقات سرنوشت عجیبی پیدا می کنند. این کتاب ها یا توسط مترجمان دیگر هم انتخاب و ترجمه می شوند یا آنقدر در ارشاد می مانند و صابون ممیزی به تنشان می خورد که خود غبرایی از خیر چاپ آنها می گذرد.
این وضعیت کار را به جایی رسانده که اگر از مهدی غبرایی بپرسید چه کتاب هایی در دست ترجمه دارد، در کمال ادب، جواب می دهد: "اجازه دهید چیزی نگویم. ترجیح می دهم اسم و رسم کتاب همچنان پنهان بماند." اما بهانه این گفتگو با غبرایی نه خالد حسینی و کازوئو ایشی گورو که ویرجینیا وولف است. نویسنده بزرگ انگلیسی که غبرایی یکی از مهم ترین آثارش یعنی 'موج ها' را ترجمه کرده و به چاپ سپرده است آقای غبرایی ظاهرا 'موج ها' قرار بود چند سال پیش روانه بازار شود، حتی مجوز هم گرفت ولی منتشر نشد، چرا؟ در زمان آقای خاتمی کتاب به ارشاد رفت و مجوز گرفت اما به نظر خودم ترجمه کامل نبود. یعنی یک سری نواقصی داشت که نمی شد از کنارش به راحتی گذشت. از طرف دیگر دوستانی که ترجمه را خوانده بودند نظرات خودشان را به من ابلاغ می کردند و من می دیدم که کتاب هنوز جای کار دارد. در واقع آن صیقل و تراش نهایی را نخورده بود. به خاطر همین از ناشر خواستم که دست نگهدارد و کتاب را چاپ نکند. و حالا این رضایت کسب شده؟ بله، حالا پس از چهار سال معتقدم که ترجمه ام کامل شده است و از این بابت خوشحالم. علت انتخاب کتابی مثل 'موج ها' برای ترجمه چه بود؟ راستش من به دو دلیل این کتاب را انتخاب کردم . اول اینکه 'موج ها' پیش از این توسط پرویز داریوش ترجمه شده بود و یکسال قبل از انقلاب به چاپ رسید. اما این ترجمه بسیار ناقص بود. البته می دانید که آقای داریوش اکثر کارهای مهم ادبی جهان را به فارسی ترجمه کرده اند و بخش مهمی از ساختمان فکری ما در آن دوران با ترجمه های ایشان شکل گرفته ولی در ترجمه 'موج ها' علاوه بر مشکلاتی که در متن کتاب بود، بخش آخر کتاب یعنی حدود ۵۰ صفحه آخر آن اصلا از قلم مترجم افتاده، که اتفاقا مهم ترین بخش کتاب هم هست. از طرف دیگر من پیش از این با ترجمه کتاب 'دفترهای مالده لائوریس بریگه' اثر راینر ماریا ریلکه به نوعی به فضای داستانی 'موج ها' وارد شده بودم. چون خود وولف در این کتاب از ریلکه تاثیر پذیرفته است به همین خاطر یک نوع پیش ذهنیت درباره این کتاب داشتم. چرا که هر دو نویسنده در این دو اثر یک نوع نگاه هستی شناسانه دارند. البته نگاه ریلکه جنبه عرفانی دارد در صورتیکه نگاه وولف در 'موج ها' بیشتردنیوی است. البته دنیوی به معنای خیام گونه آن. از نظر شما 'موج ها' چه ویژگی هایی دارد که آن را اینقدر شاخص کرده است؟ حتما می دانید که ویرجینیا وولف را در ردیف نویسندگانی چون جیمز جویس و مارسل پروست قرار داده اند. در واقع او یکی از قله های ادبیات جهان است و در تاثیرگذاری و شاخص بودن آن کسی شک ندارد. من تمام رمان های وولف را تهیه کرده و خوانده ام. از میان آنها همانطور که می دانید سه کتاب 'موج ها'، 'به سوی فانوس دریایی' و 'خانم دالووی' مهم ترین آثار این نویسنده هستند که در برتری هر یک از آنها اختلاف وجود دارد البته نظر شخصی من این است که 'موج ها' بهترین اثر ویرجینیا وولف محسوب می شود. به این خاطر که در این کتاب وولف به گفته خودش خواسته "همه چیز، همه چیز، همه چیز" را روایت کند و به نظر من تا حد زیادی موفق شده است. نگاه وولف در این اثر یک نگاه هستی شناسانه است که کلیت زندگی را در بر می گیرد. این کتاب شش راوی دارد که بطور پیوسته در این کتاب مشغول روایت هستند و این روایت ها در هم تنیده است. جالب اینجاست که وولف در این کتاب نهایت ایجاز را بکار برده است و آتشی را در میان سطرهای این کتاب افروخته که جاودانی است. درست مثل همان آتشی که مولانا در ابیاتش خلق کرده است. این آتش در کتاب موج می زند و من فکر می کنم انتخاب نام موج ها برای این اثر بسیار انتخاب درستی است. منظور وولف هم از موج همان زندگی است. در واقع او زندگی را به موج های پیش پا افتاده دریا تشبیه کرده که به ساحل می خورند و می میرند و بعد دوباره جان می گیرند. حتی می توانم بگویم که اگر کتاب را درست و عمیق بخوانید می توانید صدای این موج ها را در لابلای سطرهایش بشنوید چون وولف در کتاب خودش علاوه بر شخصیت ها به اشیاء هم جان بخشیده است و این شگفت انگیز است. فکر می کنید توانسته اید چنین فضای خاصی را در کتاب به فارسی منتقل کنید؟ من تمام سعی ام را کرده ام. برای ترجمه این کتاب من از پنج منبع استفاده کردم که یکی از آنها چاپ آکسفورد بود و پانوشت های بسیار زیادی داشت. در واقع همین پانوشت ها و توضیحات این کتاب بود که توانست خیلی از ابهامات مرا در ترجمه این کتاب رفع کند و کمک بسیار زیادی کرد وگرنه فکر نکنم به چاپ کتاب رضایت می دادم. ترجمه آثار منثور ریلکه هم کمک بسیار زیادی به من کرد. چون توانستم فضای شاعرانه کتاب را به خوبی درک کنم. راستش را بخواهید این دو کتاب یعنی 'دفترهای مالده لائوریس بریگه' و 'موج ها' حاصل عمر من هستند. من بیش از ۲۵ سال است که مشغول ترجمه هستم و تا بحال کتاب های زیادی را هم ترجمه کرده ام اما این دو کتاب را حاصل و ثمره کاری خودم می دانم. این روزها مشغول چه کاری هستید؟ راستش ترجیح می دهم درباره اسم و رسم کتاب های در دست ترجمه چیزی نگویم. چون خاطرتان هست که چه مشکلاتی برای کتاب 'بادبادک باز' پیش آمد. ما این ترجمه را همزمان با یک ناشر دیگر به ارشاد سپردیم اما ترجمه من دیرتر از آن یکی ترجمه مجوز گرفت. کتاب 'ریتم ها' اثر لنگستون هیوز هم در ارشاد مانده و با موارد اصلاحی خیلی زیادی روبرو شده که باعث شده اصلا از چاپ آن منصرف شوم. اما کتاب دیگری که هفت، هشت ماهی است در وزارت ارشاد مانده و هنوز مجوز نگرفته، کتابی است در مورد افغانستان که همچنان مشخصات و اسم کتاب و نویسنده اش را مثل یک راز فاش نکرده ام. این کتاب توسط یک نویسنده غیر افغانی نوشته شده و از نظر ادبی به گمانم ارزش بسیار بالایی دارد. درباره کتاب 'هرگز ترکم مکن' آخرین اثر ایشی گورو هم بهتر است صحبت نکنم. این کتاب دقیقا ۲۲ آذرماه سال ۸۴ برای گرفتن مجوز به ارشاد رفت و هنوز هم مجوز چاپ نگرفته است. کل این کتاب ۳۰۰ صفحه هم نمی شود آن وقت ۱۵۹ مورد اصلاحی دارد که بعضی از آنها حذف مثلا شش صفحه از کتاب است. جالبش اینجاست که همین کتاب با ترجمه یک نفر دیگر مجوز گرفت و الان در بازار هم هست. اما من با این شرایط ترجیح دادم اصلا کتاب را چاپ نکنم. 'هزار خورشید تابان' کتاب دوم خالد حسینی هم به زودی توسط نشر نیلوفر منتشر می شود و همین طور کتاب 'کافکا در کرانه' هاروکی موراکامی که توسط انتشارات ثالث چاپ خواهد شد. خدمات