بحران اتیوپی: درگیری نظامی در تیگرای ثبات منطقه را تهدید می‌کند
عملیات نظامی ارتش فدرال اتیوپی برای برکناری حزب حاکم بر ایالت تیگرای در شمال این کشور نه تنها وحدت شکننده اتیوپی بلکه ثبات منطقه و شاخ آفریقا را مورد تهدید قرار داده است.
در درگیری‌ها، تا کنون صدها نفر کشته و هزاران نفر آواره شده‌اند ابیی احمد، نخست وزیر اتیوپی، با متهم کردن حزب جبهه آزادیبخش خلق تیگرای به حمله به نیروهای دولتی، در روز ۴ نوامبر دستور عملیات نظامی علیه آن را صادر کرد. در واکنش به این دستور، جبهه آزایبخش نیروهای خود و مردم تیگرای را برای مقابله با این حمله بسیج کرد در حالیکه به نظر می رسد که دولت فدرال به هر بهایی مصمم به از میان بردن این حزب و پایان دادن به تسلط آن بر تیگرای است. چشم انداز یک درگیری طولانی باعث نگرانی در مورد خطر بروز نزاع قومی در کشوری شده است که "فدرالیسم قومیتگرای" آن پیش از این هم تحت فشار بوده است. ابیی احمد که در سال ۲۰۱۹ جایزه صلح نوبل را به خاطر پایان دادن به جنگ طولانی اتیوپی و اریتره دریافت کرد، پیشنهادهای میانجیگری را نپذیرفته و جبهه آزادیبخش خلق تیگرای نیز دستور دولت مرکزی برای تسلیم را رد کرده است. هراس اریتره از خطر ثباتی بحران اتیوپی باعث نگرانی از بی ثباتی در منطقه شده است اریتره، که با ایالت تیگرای هم مرز است، در آغاز بروز این بحران در مورد آن سکوت در پیش گرفت و حتی پس از آنکه در روز ۱۷ نوامبر یک موشک شلیک شده توسط نیروهای تیگرای به اسمره، پایتخت اصابت کرد، همچنان سکوت خود را حفظ کرد. تنها در روز ۱۸ نوامبر بود که یمانه گبرمسکل، وزیر اطلاع‌رسانی اریتره، حزب آزادیبخش خلق تیگرای را به داشتن "افکار و دست زدن به اقدامات پلید" متهم کرد. او در اظهاراتی مبهم که ظاهرا به اصابت موشک به پایتخت اشاره داشت، گفت که در حالیکه "تلاش حزب آزادیبخش خلق تیگرای برای حفظ آخرین سنگر راه به جایی نمی برد، بزرگنمایی اقدامات آن بی نتیجه آن بیهوده است." مقامات دولت محلی تیگرای دولت اریتره را به حمایت از حمله اتیوپی متهم کرده اند. اریتره این حزب را به حملات مرزی علیه اریتره در جنگ سال های ۱۹۹۸-۲۰۰۰ متهم کرده و گفته است که هدف آن ایجاد اختلاف بین اریتره و اتیوپی بود. اگرچه جنگ کنونی فرصتی را در اختیار دولت اریتره قرار می دهد تا انتقام خود را از رهبران تیگرای بگیرد اما خطر بروز بی ثباتی در این کشور را هم تشدید می کند آنهم در حالیکه سال هاست در اریتره انتخابات آزاد برگزار نشده است. در حال حاضر، منطقه تیگرای همچنان میزبان هزاران پناهنده اریتره ای است که در صورت مشارکت مسلحانه اریتره در درگیری حاضر، می توانند مورد بهره برداری قرار گیرند. نگرانی در منطقه ورود هزاران پناهجو به شرق سودان باعث نگرانی دولت انتقالی در این کشور شده است که در حال حاضر، مسیر دشوار گذار از استبداد به دموکراسی را در پیش دارد. منطقه ناآرام کسلا و ایالت القضارف در همسایگی آن پذیرای پناهندگان جنگ تیگرای هستند اما ورود آنها تلاش برای حل و فصل بحران شرق سودان و بازگرداندن ثبات به آن را پیچیده تر خواهد کرد به ویژه اینکه منطقه مسیر نقل و انتقال تسلیحات به تیگرای است. سرایت احتمالی ناآرامی به ایالت آفار در شمال شرق اتیوپی باعث فرار ساکنان و ورود آنان به کشور جیبوتی خواهد شد. خشونت‌ها باعث آوارگی هزاران نفر شده است بخشی از ساکنان جیبوتی از قوم آفار هستند و جیبوتی نه تنها گذرگاهی برای دسترسی اتیوپی به دریاست بلکه به دلیل میزبانی نیروهای بین المللی در آن، از اهمیت استراتژیک برخوردار است. در صورت بروز تنش قومی در اتیوپی ، کنیا و سودان جنوبی نیز احتمالاً با ورود پناهندگان مواجه خواهند شد و آثار جنگ در ایتوپی از مرزهای آن کشور فراتر خواهد رفت. در حال حاضر، سودان جنوبی به تدریج چند سال جنگ داخلی را پشت سر می گذارد و دولت های سودان و سودان جنوبی خواستار نشست سران کشورهای عضو "نهاد بین المللی برای توسعه" به منظور حل و فصل این بحران هستند. علاوه بر این، ارتش اتیوپی در نیروی بین المللی حفظ صلح بین سودان و سودان جنوبی عضویت دارد و همچنین همراه با نیروی های اعزامی اتحادیه آفریقا به سومالی - موسوم به آمیسوم - در عملیات حمایت از دولت آن کشور در مقابل گروه های تروریستی مشارکت می کند. اخیرا رادیو دالسان سومالی گزارش داد که اتیوپی ۳۰۰۰ تن از نظامیان خود را از آمیسوم خارج خواهد کرد. چنین اقدامی باعث تضعیف عملیات مقابله با شبه نظامیان الشباب خواهد شد که قطعا از این وضعیت بهره برداری خواهند کرد. همچنین سومالی در حال ایجاد زمینه برگزاری انتخابات آزاد در سال آینده است و برای برگزاری انتخابات به حمایت نظامی آمیسوم نیاز دارد. چشم انداز مبارزه با تروریسم مدتهاست که اتیوپی در مبارزه با تروریسم در شاخ آفریقا از روابط عملیاتی و اطلاعاتی گسترده ای با ایالات متحده برخوردار بوده است و بی ثباتی در این کشور باعث تضعیف برنامه مبارزه با تروریسم در منطقه خواهد شد. همزمان با آغاز بحران در تیگرای، دونالد ترامپ ، رئیس جمهور آمریکا، گفت که تصمیم دارد شمار نیروهای آمریکایی در سومالی را کاهش دهد. در حال حاضر، حدود ۸۵۰ نظامی آمریکایی در سومالی به آموزش نفرات ارتش آن کشور مشغول هستند. مقامات آمریکایی گفته اند حضور نظامی آمریکا در جیبوتی تغییری نخواهد کرد. نظامیان آمریکایی مستقر در پایگاه لمونیه در جیبوتی در عملیات شناسایی و حملات پهپادی علیه شبه نظامیان الشباب در سومالی مشارکت دارند. سرنوشت مذاکرات سد رود نیل قبل از بحران تیگرای، اتیوپی ، سودان و مصر مذاکراتی را آغاز کردند که هدف از آن احیای گفتگوهایی است که تقریبا از یکدهه پیش در مورد طرح احداث سد بزرگ رنسانس اتپوپی به طور متناوب در جریان بود اما عملا به بن بست رسیده بود. پس از آنکه اتیوپی گفت با توافق یا بدون توافق این دو کشور در صدد است آبگیری سد را آغاز کند، این مذاکرات متوقف شد. اگرچه ممکن است بی ثباتی در اتیوپی باعث تعویق آبگیری سد و موجب خرسندی دولت مصر شود، اما ناظران مصری گفته اند که بروز بی ثباتی در اتیوپی برای مصر نگران کننده است. برخی از تحلیلگران احتمال بروز جنگ داخلی در اتیوپی را مطرح کرده و برخی دیگر ابیی را به خاطر دستور عملیات نظامی مورد انتقاد قرار داده و حتی مشروعیت او را زیر سئوال برده اند. در حالیکه مصر در برابر تصمیم یکجانبه اتیوپی برای آبگیری سد روی رود نیل موضعی محکم داشته است، دولت انتقالی سودان ظاهرا به مذاکره و مصالحه با اتیوپی تمایل دارد. بی ثباتی در اتیوپی می تواند حل و فصل اختلافات در مورد سد نیل و دستیابی به نتیجه مورد قبول طرف های این مناقشه را بازهم به تاخیر اندازد. مصر و سودان یک رزمایش های نظامی مشترک برگزار کرده اند که توافق بر سر آن قبل از بحران تیگری به دست آمده بود. در هرحال، نگرانی از رویارویی مسلحانه بر سر سد رود نیل تا حد زیادی کاهش یافته است.