سنتهايی که 'مانع رشد زنان' می شوند
نهادی موسوم به نهاد تحقیقاتی حقوق زنان و کودکان در کابل سمينار سه روزه ای را با عنوان زنان وسنت های افغانی راه اندازی کرده است.
در اين سمينار زنان بيش از بيست ولايت افغانستان گرد آمده اند تا تاثيرات سنتهای منفی جامعه افغانی بر رشد زنان افغان را بررسی کرده و راههای برون رفت از آن را بررسی کنند. شرکت کنندگان در اين سمينار، سرگرم بحث بر سر اين مساله هستند که با اين سنتها که در واقع به عنوان قوانين نامدون اما خدشه ناپذير و لازم الاجرای افغانستان است چگونه می توان برخورد کرد؟ در کشوری مانند افغانستان که هنوز هم با مناسبات و روابط قبيله ای اداره می شود سنتها در بسياری موارد محکم تر و محترم از شریعت و قوانين مدنی کشور است. به عنوان مثال زمانی که دولت کمونيستی می خواست جمعيت کل کشور را محاسبه کند، دربسياری محلات مردم به دليل اينکه نمی خواستند ماموران دولتی، نام زنان و دختران را ثبت کنند، عليه دولت دست به قيام مسلحانه زدند. از اين رو، بسياری از شرکت کنندگان سمينار بر اين باور بودند که نفس بحث در مورد آن عده از سنتهای افغانی که تبعیض آميز است يک گام مهم است. ثريا صبح رنگ، معاون وزارت امور زنان افغانستان، می گويد: "همين که دراين سمينار مطرح شده است که برخی از سنتها تبعیض آميز است، ظالمانه است و زنان سالها قربانی آن شده اند، خود به نظر من يک گام بزرگ است، چون اين سنتها سالهای سال در افغانستان وجود داشته اما کسی جرات نمی کرد با ديد انتقادی آنها را بررسی کند و به زنان افغان بگويد که رعايت اين سنتها جز زندگی شما نيست." همه شرکت کنندگان اين سمينار اتفاق نظر داشتند که در سه سال گذشته تغييراتی در زندگی زنان افغان به وجود آمده است، اما اين تغييرات بيشتر به برداشته شدن موانع خلاصه می شود که در زمان طالبان بر زنان اعمال شده بود و صرف نظر از آن هنوز زنان از مظالم اجتماعی که بر اساس سنتهای افغانی بر زنان اعمال می شود رنج می برند. مثلاً هنوز زنان در بسياری از مناطق افغانستان بعنوان "بدل" (خون بهای مقتول) داده می شوند. قاضی نفيسه کابلی يکی از شرکت کنندگان اين سمينار معتقد است در حالی که " بدل دادن" از نظر شریعت اسلامی حرام و از نظر قوانين مدنی کشور جرم است اما هنوز همچنان مروج است. قاضی نفيسه کابلی در مورد سنت "بدل دادن" چنين می گويد: "در برخی مناطق افغانستان رسم است که فرضاً وقتی ميان دو خانواده قتلی صورت می گيرد سران قبايل به خاطر جلو گيری از انتقام گيری و خون ريزی بيشتر دختر و گاهی حتی دختران خانواده را به عنوان خون بها به خانواده مقتول می دهند. همين پديده را در افغانستان 'بدل' می گويند". او می افزايد: "بعد از آن، خانواده مقتول دختری را که از خانواده قاتل به 'بدل' گرفته است هميشه اذيت می کند و اين اذيت کردن را نوعی انتقامگيری می دانند؛ در مواردی هم اتفاق افتاده است که مردی قمار را باخته و بعد چون نتوانسته شرط قمارش را بپردازد خواهر يا دخترش را به فرد برنده داده است." و اما آيا فقط آن بخش از سنتهای افغانی که از آن در اين سيمينار به عنوان ستهای ناپسند ياد می شد، مانع رشد زنان شده است؟ فريد حميدی عضو کميسيون حقوق بشر افغانستان معتقد است که سنتهای ناپسند همواره مانع توسعه کشورهای انکشاف نيافته به خصوص افغانستان شده است. او می گويد: "روابط و مناسبات سنتی حاکم در افغانستان تنها مانع رشد زنان نيست، گرچه زنان بسيار از اين سنتها رنج برده اند، اما در واقع اين سنتها همواره مانع پيشرفت کشور بوده است. مثلاً انتخابات يک پديده دموکراتيک است و هر فرد حق يک رای دارد و حق دارد رائشش را به فرد مورد نظرش بدهد، اما ديديم که در برخی مناطق چند تن از سران قبيله نشستند و تصميم گرفتند که همه قبيله بايد به نامزد خاصی رای دهد در غير آن صورت خانه اش سوزانده شده و از قبيله اخراج خواهد شد. " فضل احمد معنوی معاون استره محکمه (ديوان عالی) افغانستان نيز بسياری از سنتهای افغانی از جمله بد دادن و ازدواجهای اجباری را خلاف اسلام خواند و گفت که دولتمردان افغان هميشه بيشتر از آنکه به فکر اجرای قوانين اسلامی در افغانستان بوده باشند، از اسلام استفاده سياسی کرده اند که به گفته آقای معنوی نبايد اعمال گروهها و سياست مداران معادل اسلام پنداشته شود. به هر حال در سه سال گذشته سمينار ها و گردهمايی های زيادی در مورد حقوق زنان در افغانستان برگزار شده است، اما در اين گردهمايی ها بيشتر تاکيدها براين بوده است که زنان نيز انسانند و حقوق انسانی دارند. اين نخستين باری است که به صورت مشخص به برخی از سنتهای افغانی به عنوان مانع رشد زنان اشاره شده و راه برون رفت از آن بررسی می شود. اما معمولاً اين گونه سمينارها به دلايل مختلف از جمله نا امنی ها صرفاً در کابل و دوسه شهر دیگر افغانستان برگزار می گردد که زنان در اين شهرها از وضعيت نسبتاً بهتری برخور دارند و زنان روستايی تاکنون از دست آوردها و پيامدهای چنين گردهمايی هايی بی نصیب بوده اند. خدمات