قتل فرخنده و نگاه مردم خاموش
خبر لت و کوب کردن فرخنده و سوزاندن وی در روز ۲۸ حوت (۲۸ اسفند)، به دلیلی‌که بی احترامی وی به قرآن یا مقدسات ذکر شد، با بازتاب های گسترده‌ای در روزهای اخیر همراه بوده است.
جزئیات این حادثه اما همزمان با تصاویری زنده و بسیار سهمگینی به دستمان رسید و بلافاصله، و البته مثل همیشه، انگشت اتهام به طرف افراط‌گرایی دینی و نیز مسئولیت پلیس نشانه رفت، که هر چند بتوان آن را قسمتی از واقعیت به حساب آورد اما تمام آن نیست. براساس تصاویر ضبط شده بر روی یوتیوب و با اشاره به بعضی زوایای فاجعه که از نظرها پنهان مانده است، می توان به ابعادی از مسئولیت گریزی و انفعال جامعه در مقابل خشونت اشاره کرد. به عبارتی دیگر باید گفت که اشاره تکراری به تعصب و افراطی‌گری ، به نظر بهانه‌ای است برای سلب مسئولیت کردن از جامعه و پوشاندن عیوب آن که مقصر معضلات و مشکلات خود را همیشه دیگری یا بیگانه می‌داند. و تصاویر زنده چه می‌گویند؟ در مقطعی که به نظر مقطع میانی فاجعه است، هجوم گروهی خشمگین از مردان را می‌بینیم که به طرف جسم سیاهی که بی‌حرکت بر زمین افتاده حمله ور شده اند. خیلی زود متوجه می شویم که این گروه که سلاح دیگری به غیر از چوب در اختیار ندارد، که در دست سه یا چهار تن از آنهاست، قصد جان آن جسم سیاه را کرده اند که دیگر روشن است که فرخنده است. تصاویر بعدی حکایت از نزاع در میان مهاجمان دارد یا شاید معامله میانشان. کسی سعی در متفرق کردن جمع دارد، بعضی به پیش می روند و بعضی دیگر عقب می کشند، اما دوباره هجوم به طرف طعمه آغاز می‌شود، اوج گرفته و تا پای قربانی کردنش پیش می‌رود. و سپس تصاویر آتش است که فرخنده را نشسته در آن می بینیم، آتشی که با بلعیدن وی به طغیان احساسات خشونت بار خاتمه داده و جمعیت را پراکنده می سازد. هر چند بعضی عکسها از حضور عده ای حکایت دارد که تا آخرین دقایق فروکش کردن آتش درصحنه بوده اند. اما افسوس این تصاویر دهشتناک نه تمام واقعه است و نه عمق فاجعه. زیرا با تاسف باید گفت که نه تنها می شد از وقوع این فاجعه جلوگیری کرد، بلکه مسئولیت آن امروز به دوش یکایک ماست. به بیانی ساده تر باید گفت که داستان این نیست که عده‌ای متعصب افراطی، به تنهایی و بدور از چشم دیگران، وارد مکانی شده باشند و بعد از انجام وظیفه خطیر خود که همان کشتن فرخنده باشد، از میدان گریخته باشند. عکس‌ها و فیلم‌های موجود، از حضور عوامل دیگری سخن می‌گویند که چون سیاهی لشکر از اولین دقایق درگیری در صحنه حضور داشته است. که صد درصد بدون آنها ارسال هیچ تصویری از چنین جنایتی امکان پذیر نبود. سیاهی لشکری که حتی اگر دستش به خون فرخنده آغشته نباشد، اما بدون شک مسئول و سهیم در سرانجام خونین او است. در تصاویر موجود ، شاهد حضور جمعیت عظیمی هستیم که دور تا دور میدان قتل‌گاه را گرفته اند و از بالا و نیز از اطراف آن، بدون کوچکترین عکس العملی، فاجعه را رصد می‌کنند. جمعیتی که ده ها برابر مهاجمانند و تمام صحنه فاجعه را در اشغال خود دارند و از دایره نزدیک و به چند قدمی گروه مهاجمین تا بلندی های مشرف به ساحل دریای کابل، در پای مسجد شاه دو شمشیره، شانه به شانه هم ایستاده اند و سرانجام فاجعه را انتظار می‌کشند. و در لایه‌ای دیگر از فیلم‌ها، تصاویر گوشی هایی است در دست عده‌ای از ناظران این وحشی‌گری که، با حوصله از بالای سر جمعیت حاضر، گود قتل‌گاه را نشانه گرفته اند، تا به این ترتیب بتوانند با ضبط آن، واسطه‌ای جهت انتقال این لحظات خونبار به دیگران باشند. امروز دیگر مهم نیست که به چه دلیل عده‌ای بر سر فرخنده بی پناه ریخته و تا پای مرگ او را شکنجه کرده باشند. بلکه مهم اینست که دختری یکه و تنها مدتها، چه بسا ساعت‌ها، در زیر چشم صدها نظاره گر ، به شمول ناظر، عکاسان اماتور، حاملان مبایل و رهگذران بی خیال، لت و کوب گشته و بعد سوزانده شده، بدون آنکه کوچکترین عکس العملی از کسی در جهت مقابله با خشونت و دفاع از بی‌پناهی یک انسان سرزده باشد. در واقع هر چه دلیل درگیری میان فرخنده و فروشنده تعویذنویس باشد که به نظر جرقه اولیه این فاجعه را زد و نیز هر چه درجه ضعف پلیس محلی باشد که از شواهد موجود در عکس‌ها، در مقطعی فرخنده آغشته به خون را در کنار خود داشته و در مقطعی دیگر با تحویل او به خیابان به دلایل نادانسته سند قتل وی را امضا می‌کند. اما این هر دو معمای مرگ دلخراش فرخنده ذره ای از مسئولیت نظاره گران فاجعه نمی کاهد. زیرا نه تنها تعداد آنها چندین برابر مهاجمان بود، بلکه به دلیل نبودن سلاح گرم در آن میان، مقابله با آنها غیر ممکن به نظر نمی رسید. باید گفت که مسئولیت جنایت ۲۸ حوت نه فقط با افراط‌گرائی است یا با پلیس است، بلکه با نظاره‌گران حاضر در میدان خونریزی است که به جای هر حرکت مسئولانه‌ای سرگرم فیلم‌برداری و در انتظار سر انجام فاجعه بودند. اشاره به مسئولیت افراط گرائی، کار آسانی است، اما مسئولیت این جنایت فقط بر دوش افراط گرایی نیست. به عبارتی افراط گرایی را با مسئولیت ارتباطی نیست، چرا که بنا بر نامش، با افراط عجین و مسئولیت ناپذیر است. مسئولیتی اگر هست بر دوش همه کسانی است که در مقابل جهالت و هجوم وحشیانه افراطیون، این چنین منفعل، بی‌حرکت، دست به سینه و مطیع ایستادند. به نظر می رسد تهدید طالبان و افراط‌گرایی وسیله ای شده است برای سر پوش گذاشتن بر انفعال جامعه در مقابل خشونت. تهدیدی که بیش از هر واقعیتی، کلاه شرعی مسئولیت گریزی است.