دوره قرنطینه چه بر سر مدارس خصوصی افغانستان آورده؟
پس از پنج ماه تعطیلی مکاتب/مدرسه‌ها در افغانستان به دلیل شیوع ویروس کرونا، روز گذشته (شنبه، اول سنبله/شهریور) مکاتب خصوصی و بخشی از مکاتب دولتی فعالیت‌شان را از سرگرفتند. مالکان، استادان و کارمندان مکاتب خصوصی می‌گویند در پنج ماه گذشته خسارت هنگفتی متحمل شدند.
شماری از مکاتب دولتی نیز امروز باز شدند سال تحصیلی در افغانستان از اول حمل/فروردین آغاز و تا اول زمستان ادامه می‌یابد. با شیوع کرونا در افغانستان دولت مراکز آموزشی و عمومی را در این کشور تعطیل کرد. اتحادیه مکاتب خصوصی افغانستان نیز می‌گوید در دوران قرنطینه، حدود ۲۵۰۰ مکتب خصوصی در این کشور حدود دو و نیم میلیارد افغانی (بیشتر از ۳۲ میلیون دلار) خسارت دیده اند. دیروز شنبه اول سنبله/شهریور براساس تصمیم دولت درِ مکاتب خصوصی بر روی دانش آموزان باز شد اما مسئولان می‌گویند که پنج ماه قرنطینه، کیفیت آموزش و اقتصاد آنان را از آسمان به زمین زده است. کابینه افغانستان تصمیم گرفته که تمام مکاتب خصوصی از کلاس اول تا دوازدهم و بخشی از مکاتب دولتی از روز شنبه باز شوند. شماری از معلمان مکتب خصوصی در زمان قرنطینه تجمع اعتراضی به پا کردند ''''معلمان مدارس خصوصی در دوران قرنطینه حقوق نگرفتند '''' خانم شهلا چهارسال است که در یکی از مکاتب خصوصی کابل معلم است، می‌گوید نیم مصارف خانه به دوش او است. او طول پنج ماه قرنطینه، حقوق دریافت نکرده و تمام پس اندازش را مصرف کرده و چیزی برایش باقی نمانده است. این معلم می‌گوید در پنج ماه قرنطینه روزهای بوده که حتی توان خرید نان خشک را هم نداشته است. او می‌گوید: "روزی هم شد که حتی پول خرید آرد، روغن و برنج را نداشتیم، و تنها کمی آرد ‌که در خانه باقی مانده بود ما آنرا جوش می‌دادیم یک مقدار بوره (شکر) با آن یکجا می‌کردیم، به فرزندان ما می‌دادیم تا شکم شان برای چند ساعتی سیر شود." او تنها معلم مکتب خصوصی نیست که این مشکلات را سپری کرده است، صدها معلم این مکاتب روزگار مشابه داشته‌اند. رخسار، دختر جوانی که در یکی از مکاتب خصوصی در مزار شریف مشغول کار است. او تنها نان‌آور خانه است، می‌گوید بسته شدن مکاتب به‌خاطر شیوع ویروس کرونا زندگی‌اش را "سیاه" کرده است. او می‌گوید: "چون بیشتر مخارج خانه به دوش من بود کمی پس‌اندازی که داشتم در این جریان مصرف شد، روزهای سختی را هم سپری کردیم که در خانه پول نداشتیم تا مواد خوراکی خانه را بخریم." برعکس مکاتب خصوصی که درآمدش به شاگردانش بستگی دارد، معلمان مکاتب دولتی در این مدت حقوق گرفتند. اتحادیه مکاتب خصوصی اعلام کرده که حدود ۳۰ درصد از مکاتب خصوصی بسته خواهند شد "سی درصد مکاتب خصوصی بسته خواهد شد" علاوه بر معلمان که با مشکلاتی روبرو بودند، مالکان مکاتب خصوصی نیز با مشکلات مشابه دست و پنجه نرم می‌کردند. براساس آمار اتحادیه مکاتب خصوصی افغانستان، شماری زیادی از مکاتب خصوصی ورشکست شده‌اند و حدود ۳۰درصد آنان بسته خواهند شد. شفیعه انصای، مالک یکی از مکاتب خصوصی در شهرکابل، می‌گوید که در پنج ماه گذشته تا گلو زیر قرض غرق شده است. او که تنها درآمدش شهریه شاگردان است، در پنج ماه گذشته درآمدی نداشته است. می‌گوید اکنون از کرایه خانه ۲۲۰ هزار افغانی (نزدیک به سه هزار دلار) بدهکار شده است. او اکنون امیدوار است که قرضه (وام) بگیرد تا مکتب‌اش را سرپا نگه دارد. او می‌گوید: "شخصا شدیدا ضربه دیدیم، منتظر هستم تا قرضه‌های کوچک با سود کمتر بدست آورم، با این کار می‌توانم به حالت قبلی خود برگردم و به فعالیت خود ادامه بدهم، اما اگر قرضه بدست نیارم ممکن دروازه مکتب‌ام بسته شود." داود بابر، رئیس اتحادیه مکاتب خصوصی می‌گوید که در مدت پنج ماه قرنطینه ۷۵ هزار استاد و کارمند اداری مکاتب خصوصی حقوق نگرفته‌اند. آقای بابر با اشاره به افت آموزشی در مکاتب خصوصی گفت: "سنجشی که کردیم و یک گزارش به ریاست جمهوری در این مورد ارائه کردیم، مکاتب خصوصی در حدود دو نیم میلیارد افغانی متضرر شده‌اند، یک درصد کلانی از استادان ما نیز بیکار شده‌اند." براساس آمار این اتحادیه، همه ساله ده درصد مکاتب خصوصی جدیدا در افغانستان تاسیس می‌شود که به گفته آقای بابر، در سال ۱۳۹۹ خورشیدی بخاطر وضع قرنطین، این مکاتب نتوانستند فعالیت کنند که این هم یک ضربه محکم اقتصادی برای مالکان مکاتب خصوصی بود. وزارت معارف افغانستان گفته ممکن است با شیوع مجدد کرونا درباره تصمیم بازگشایی مدارس خصوصی تجدید نظر کند "اگر کرونا در مدارس شیوع پیدا کند تجدید نظر خواهد شد" از سوی دیگر، بیشتر مکاتب خصوصی افغانستان ساختمان اجاره‌ای دارند. این مکاتب فضای باز و کافی در اختیار ندارند و والدین نیز به دلیل بسته بودن محیط این مکاتب نگرانی دارند که فاصله اجتماعی و مقررات بهداشتی در آنها رعایت خواهد شد یا نه. احمد ضیا که سه فرزندش در یک مکتب خصوصی در کابل درس می‌خوانند، می‌گوید: "ما نگران هستیم که فرزندان ما به کرونا مبتلا نشوند، زیرا مکاتب خصوصی استاندارد نیستند، در یک صنف کوچک ده‌ها دانش‌آموز درس می‌خوانند، اگر مسئولان بهداشت را جدی نگیرند، حتما فرزندان ما مبتلا می‌شوند." رنگینه حمیدی، سرپرست وزارت معارف (آموزش و پرورش) اطمینان داده که در تمامی مکاتب دولتی و خصوصی رهنمودهای بهداشتی عملی خواهد شد. خانم حمیدی چند روز پیش در یک نشست مشترک با وزارت بهداشت گفت که به مکاتب خصوصی و بخشی از مکاتب دولتی مشروط به رعایت رهنمودهای بهداشتی اجازه فعالیت داده شده است. او افزود با مکاتبی که رهنمودهای بهداشتی را عملی نکنند، برخورد قانونی صورت می‌گیرد. او گفت: "باید بگویم اگر یک شاگرد هم در مکاتب به ویروس کرونا مبتلا شود، دولت به ویژه وزارت معارف بخود حق داده که از تصمیم بازگشایی مکاتب صرف‌نظر کند." تاکنون دولت افغانستان کمک مالی به مدارس خصوصی نکرده و برنامه‌ای هم برای این کار نداشته است. نوریه نزهت، سخنگوی وزارت معارف به بی‌بی‌سی گفت "در مدت قرنطینه و محدودیت‌ها، به مکاتب خصوصی اجازه فعالیت آنلاین داده شده بود و حدود ۷۰ درصد مکاتب خصوصی آنلاین تدریس می‌کردند". اما منابعی در وزارت معارف به بی‌بی‌سی تائید کردند که حتی "۵ درصد" مکاتب خصوصی هم در دوران قرنطینه فعالیت آنلاین نداشته‌اند. عدم دسترسی به برق و انترنت حتی در کابل، پایتخت و سایر ولایت‌ها تدریس آنلاین را با مشکل روبرو کرده است.