ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ናብ ዓዲ ከይምለሱ እንታይ የሰክፎም?
ኣብ ዝሓለፈ ወሱናት ኣዋርሕ ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝተኻየደ መስርሕ ሰላም ኣብ ወሽጢ ዓዲ ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ ብሩህ ተስፋ ከማዕዱ ጀሚሩ ኣሎ።
መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ነቲ ቀንዲ ጉዳያት ይጎሲ ስለዘሎ ዝፈጠሮ ሻቅሎትን ናይ መጻኢ ውሕስነቱን ብስግኣት ዝርእይዎ ግን ብዙሓት እዮም። ነቲ ኣብ ወሽጢ ዓዲ ክህሉ ዝነበሮ መሰላት፡ ሕግን ካልእ ንህዝቢ ዘድልዮ መሰረታዊ ጠለባት ምስ ኣይሰላም ኣይኵናት ሃዋህው ብምትሕሓዝ፡ ንተግባራውነቱ ክምኽነየሉ ስለዝጸንሐ ክኣ "ሕጂኸ እንታይ ዓገቶ?" ዝብል ሕቶ ብዙሓት የልዕልዎ ኣለዉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት "ብዘይሕጋዊ" ኣገባብ ካብ ኤርትራ ዝወጹ ብኣሽሓት ዝቁጸሩ መንእሰያት፡ መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ እንተስ ብኣወንታ እንተስ ብኣሉታ ንስደታዊ ጉዕዞኦምን ናይ ዑቕባ ሕቶምን ክጸልዎ ከምዝኽእል ብምርዳእ ስክፍቶም የስምዑ ኣለዉ። መንግስቲ ኤርትራ ካብ ኤርትራ ዝወጽሉ ኣገባብ ብዘየገድስ ናብ ዓዶም ክምለሱ ንዝደልዩ ዜጋታቱ ሓንጎፋይ ኢሉ ከምዝቕበሎም ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ'ውን ከይተረፈ ምስ ናይ ውሽጢ ሃገር ማዕከን ዜና ኣብ ዝገብሮ ቃለ መሕትት ክገልጽ ጸኒሑ እዩ። ቅድሚ ሕጂ ካብ ኤርትራ ብስግረ ዶብ ዝወጹ፡ ናብ ኤርትራ ክምለሱ ይኹኑ ጉዳያቶም ኣብ ኢምባሲታት ኤርትራ ንምስላጥ ናይ ጣዕሳ 'ፎርም' (ቅጥዒ) ከምዝመልኡ እዩ ዝፍለጥ። እዚ ዝፍርሙሉ ናይ ጣዕሳ ቅጥዒ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን ናብ ረብሕኡ ከውዕሎ ክምዝኽእል ድማ ስክፍትኦም ይገልጹ። እሞ ሕጂኸ? ሳምያ በርሀ (ስማ ተቐይሩ እዩ) ካብ ኤርትራ ኣብ 2014 ዝወጸት ኮይና፡ ኣደ ሓደ ቆልዓ እያ። ወዳ ሓሙሽተ ዓመት መሊኡ ስለዝነበረ፡ ካብ ኤርትራ ብሕጋዊ መንገዲ ክወጽእ ከምዘይክእል ምስ ተነገራ፡ ኣብ መንገዲ ስግረ ዶብ ከጋጥም ዝኽእል ሓደጋ ብምፍራሕ፡ ንወዳ ምስ ስድራኣ ሓዲጋ፡ ኣብ እስራኤል ዝርከብ ዓርካ ንምርካብ ናብ ኢትዮጵያ ኣምሪሓ። "ምዓስ ኮን ናብ ዓደይ ተመሊሰ ነቲ ወዲ ሓሙሽተ ዓመት እንከሎ ምስ ስድራይ ገዲፈዮ ዝመጻኹ ወደይ ተመሊሰ ከም ወላዲት ኣቁሪሰ ክዳኑ ቀያይረ ናብ ትምህርቱ የፋንዎ ወትሩ ዝሓልሞ ጉዳይ እዩ።" ትብል። "ወለደይ ንዓይ የዕብዮም፡ ንዝወለድክዎ ክኣ የዕብዩ ኣለዉ" ዝበለት ሳሚያ፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ "ብዘይሕጋዊ" ዝወጸቶ መገዲ፡ በደል ኣይኮነን ኢሉ ምሉእ ውሕስነት ዝህብ እንተኾይኑ፡ ናብ ዓዳ ተመሊሳ ገጽ ወዳን ወለዳን ንምርኣይ ወዓል ሕደር ከምዘይትብል ትዛረብ። እንተኾነ ትብል ሳምያ፡ "ኣብ ዓደይ ኮይነ ዓቕመይ ሰሪሐ ገዛይ ንኽኣቱ ዘፍቅድ ሕግታት ክትኣታቶ ኣለዎ፡ ኣብዚ ካብ ሰብ እናተጸበኹ ኣብ ኤርትራ'ውን ካብ ሰብ እናተጸበኹ እንተኾይኑ ግን መለሳ የብሉን" ናይ መወዳእታ ቃላ እዩ። "ብውልቀይ ክርእዮ እንከለኹ ኣየናይ ዓንቀጽ እዩ ተአልዩ፡ ኣየናይ ዓንቀጽ እዩኸ ቅድሚ ሕጂ ንኤርትራውያን ናብ ዓዶም ከይኣትዉ ከልኪልዎም ዝጸንሐ?" ብምባል ንሕቶ ብሕቶ ዘረብኡ ዝጀመረ ናይ ግጥምን ዜማን ደራሲ ከምኡ'ውን ድምጻዊ ኤርትራዊ ኣብርሃም ተወልደ እዩ። ንሱ ቐጺሉ "ንኤርትራውያን ዓዶም ከይኣትዉ ዝኸልከሎም ገበንከ እንታእ እዩ ነይሩ? እቶም ሕጊ ከይህሉ ዝደልዩ ኣብ ስልጣን እንከለዉ። ቅዋም ኣብ ዘይብሉ ዓዲ ጽባሕ ኣብ ልዕለይ ክፍጸም ዝኽእል በደል ከይህሉ ውሕስነት ስለዘይረኽበሉ ክምለስ ኣይክእልን እየ" ይብል። ካብ ኤርትራ ካብ ትወጽእ ዓመት ዝገበረት ሰለማዊት ዓንዶም፡ ምክንያት መውጽኢኣ ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ምዃኑ ተብርህ። "ካባይ ጀሚርካ ዓዱ ዝጸልእ ሰብ የለን፡ ምስ ስድርኡ ክትሓቛቆፍ ኩሉ እዩ ዝደልዮ፤ እንተኾነ እቲ ናይ ውሽጢ ዓዲ ፖሊሲ ከይተቀየረ፡ ዝኾነ መንእሰይ ናብ ኤርትራ ኣሚኑ ክኣቱ፡ ኣነ ከም ሓንቲ ውልቀ ሰብ ኣይቅበሎን እየ" ትብል። ሰላማዊት ዓንዶም ምስ ናይ ኣብርሃም ተወልደ ሓሳባት ብምስምማዕ፡ እዚ ፖሊሲ ነይሩና እዚ ክኣ ቀይርና ኣለና ዝብል ወግዓዊ ኣዋጅ ከይሰምዐት፡ ጉልባብ ቀሊዓ ናብ ኤርትራ ምምላስ ንነብስኻ ናብ ሓደጋ ምቅላዕ ምዃኑ ትምጉት። ኣበዶም ወልደማርያም ብወገኑ "ኣብ ውሽጢ ዓዲ ንዘሎ ንነዊሕ እዋን ዘይተተግበረ መብጻዓታት ቅድም ይተግበር" ብምባል ዘረብኡ ይጅምር። "ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝርከብ ክዳኑ ክቕይር'ውን ዘየኽእል ፈውሲ ሞት ቁንጣሮ እናተውሃቦ ኣብ ከርተት ዝርክብ ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎትን ካልእን፡ ንዕኡ ዝኸውን ለውጢ ካብ ወሽጢ ዓዲ መብጽዓ ዝተኣተወሉ ክትግበር ክንሪኦ ምስ እንጅምር ኣእማኒ ምኾነ" ድሕሪ ምባል ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ልውጢ ከይነገሰ ናብ ኤርትራ ክምለስ ትልሚ ከምዘይብሉ ኣስሚሩ ይዛረብ።