ተወለድቲ ኦሮሞ ስደተኛታት ብፖሊስ ኬንያ ብዘጋጥሞም ገደባት ቅሬተኦም ይገልፁ
ኣብ ኬንያ ዝርከቡ ስደተኛታት፡ ካብ ሰበስልጣን እታ ሃገር ገደባት ይበፅሖም ምህላው ይዛረቡ። እቶም ስደተኛታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ፀቕጢ ዘሕድረሎም ምዃኖም ሂዩማን ራይትስ ዋች ገሊፁ።
ብ2015 ኣብ ኬንያ ኣብ ዝተኸበረ በዓል ኢሬቻ ደሃዮም ዝተስኣነ ደበሳ ጉዮ ኣብ ኬንያ ዝነብሩ ተወለድቲ ኦሮሞ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኸበረ በዓል ኢሬቻ ብውልቆም ከኽብሩ ተገዲዶም እዮም። ናይዚ ምኽንያት ድማ ተኣኻኺቦም ንምኽባር ዘቕረብዎ ሕቶ ፍቓድ ክረክብ ብዘይምኽኣሉ እዩ። እዚ ካብ ሰበ-ስልጣን ኬንያ ዘጋጠመ ክልከላ ካብቶም ብተደጋጋሚ ዘጓነፉ ተመሳሰልቲ ስጉምትታት እቲ ናይ ቀረባ ከምዝኾነ ሓቢሮም። ሓላፊ ርክባት ሕብረት ማሕበረሰብ አሮሞ-ነበርቲ ኬንያ ዲሪርሳ ቀጀላ፡ እቲ ፀገም ዝጅምር፡ ፍሉጥ ሽማግለ-ዓዲን ምሁር ባህልን ደሃዮም ካብ ዝጠፍኣሉ ዓመተ 2015 ምዃኑ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ደበሳ ጉዮ፡ ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ኬንያ በዓል ኢሬቻ ኣኽቢሮም ናብ ገዝኦም ምስተመለሱ እዮም ሃለዋቶም ተሳኢኑ። ብ2016 ኣብ ዝተኸበረ በዓል እውን ቅድሚ ምጅማር እቲ ኣከባብራ፡ 42 ተወለድቲ ኦሮሞ ብፖሊስ ኬንያ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ውዒሎም ነይሮም። ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ናብ ኬንያ ዝኣተው ብዝብል ምኽንያት ከኣ ተኣሲሮም። 'ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ከቆጥዖ ይኽእል'ዩ" "ኣብዚ ዓመት'ውን 'ሕጋዊ ፍቓድ' ዝብልዎ እንትንሓትት ንዝሓለፉ 15 ዓመታት ክነኽብሮ ዝፀናሕና በዓል ተኣኻኺብና ክነብዕል ኣየፍቀዱልናን" ይብል ዲሪርሳ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል። እቲ ብስሩዕ ደብዳበ ዓመታዊ በዓል ንምኽባር ዝቐረበ ሕቶ፡ ዕላምኡን ኣስታት 200 ሰባት ኣብ ናይሮቢ-ሲቲ ፓርክ ከምዝተኣኻኸቡ እዩ ዝሕብር ነይሩ። ዲሪርሳ ከምዝብሎ፡ ኮሚሽን ፖሊስ እታ ከተማ ዝቐረበሉ ደብዳበ ናብ ጣብያ ፖሊስ ጊጊሪ እንተሰጋገሮ'ውን ፍቓድ ክህብ ኣይከኣለን። ብ2015 ኣብ ኬንያ ዝተኸበረ በዓል ኢሬቻ እኳ ድኣስ ኣብ ናይሮቢ ካብ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ፍቓድ ምስ ዝርኽቡ ጥራሕ ፖሊስ ኬንያ ከምዝፈቕደሎም ሓቢሮምዎም። "ኣዛዚ መምርሒ ፖሊስ፡ 'ብፖለቲካዊ ምኽንያታት' ብተወለድቲ ኦሮሞ ንዝግበሩ ኣኼባታትን ፅምብላትን ፍቓድ ክህቡ ከምዘይከኣሎም ሓቢሮሙና" ይብል ዲሪርሳ። " ብፖለቲካዊ ምኽንያታት ንዝብል ግን መብርሂ ክህቡና ኣይከኣሉን" ክብል ገሊፁ። ኩነታት ስደት ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ ኬንያ (Public Order Act - chapter 56) ንማሕበራዊን ባህላዊን ውራያት፡ ከምኡ'ውን ንግብረ ሰናይ ዝግበሩ ምትእኽኻባት ፍቓድ ምሕታት ኣድላዪ ኣይኮነን። እዚ እንተድኣ ኮይኑ በዓል ኢሬቻ ንምኽባር ዝኽልክል ኩነታት ክህሉ ኣይግብኦን። እቲ በዓል፡ ባህላዊ መሰረት እንተሃለዎ'ኳ፡ ነቲ ኣጋጣሚ'ቲ ንዝብለፁሉ ሓደ-ሓደ ተጣበቕቲ ኦሮሞ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ከምዝህልዎ ክግበር ጸኒሑ'ዩ። ገለ ኣባላት ሕብረት ተወለድቲ ኦሮሞ፡ ስደተኛታት ስለዝኾኑ ናብ ኤምባሲ ዝኸዱሉ ኩነታት ከምዘየለ ንቢቢሲ ተዛሪቦም፡ ኣይከዱን እውን። "ስደተኛታት ስለዝኾንና፡ ብዛዕባ'ዚ ጉዳይ ሕቶ ንምቕራብ ናብ ኤምባሲ ምኻድ ኣይፍቀደልናን" ይብሉ ኣይተ ዲሪርሳ። መብዛሕትኦም ብፖለቲካዊ ጉዳያት ካብ ኢትዮጵያ ዝወጽኡ እዮም። ኣብ 2017 በዓል ኢሬቻ ተኣኻኺቦም ከኽብሩ ፍቓድ ዘይረኸቡ ተወለድቲ ኦሮሞ ኣብ ዘዝርከቡሉ ኮይኖም ኣብዒሎም። "ውሕሰነት ተሰሚዑኒ ኣይፈልጥን" ዝብሉ ኣይተ ድሪርሳ፡ ተታሒዞም ናብ ኢትዮጵያ ከይውሰዱ ስግኣት ከምዘለዎም ይዛረቡ። "ከምዝርድኣኒ ንሶም [ምስ መንግስቲ ኢትዮጵኣ ሓቢሩ ዝሰርሕ ፖሊስ ኬንያ] ብተደጋጋሚ ከምኡ ክገብሩ ፈቲኖም እዮም። ብዛዕባኡ ድማ ኣብ ኬንያ ንዘሎ ቤት-ፅሕፈት ስደተኛታትን ወኪል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ከፍልጥ ፈቲነ እየ" ኣገባብ ክልከላታት ኣብ ምብራቕ ኣፍሪካ ላዕለዋይ ኪኢላ መፅናዕቲ ሂዩማን ራይትስ ዋች ፌሊክስ ሆርን፡ ኣብ ሞንጎ ፖሊስ ኬንያን ኣብ ናይሮቢ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጰያን ጥቡቕ ምትእስሳር ከምዘሎ ሓቢሮም። "ሂዩማን ራይትስ ዋች፡ ፖሊስ ኬንያ ምስ ሰበ-ስልጣን'ቲ ኤምባሲ ኮይኖም ኣብ ልዕሊ ስደተኛታትን ሓተትቲ ዕቑባን ብዛዕባ ዝፍፅምዎም ግህሰታት፣ ምፍርራሕን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምውዓልን ዝምልከቱ ጉዳያት ሰኒዱ ይርከብ" ኢሎም። "ተወለድቲ ኦሮሞ ተኣኻኺቦም በዓል ኢሬቻን ካልኦት ማሕበራዊ ዋኒናቶምን ከየፈፅሙ ምእጋድ ንዓርሱ፡ ስደተኛታት ንምፍርራሕን ኣብ ስግኣት ንክኣትዉን ካብ ዝተፋሕሱ ሜላታት ሓደ እዩ" ክብሉ ድማ ሓሳቦም የጠናኽሩ። ዕላዊ ምላሽ ኣብ ኬንያ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ዲና ሙፍቲ፡ በዓል ኢሬቻ 2017 ንምኽባር ፍቓድ ዝሓተተ ዝኾነ ኣካል ከምዘየተኣናገዱ ተዛሪቦም። ብፖሊስ ኬንያ ከምዝተኣገዱ'ውን ዝፈልጥዎ ነገር ከምዘየለ ሓቢሮም። ምስ መንግሰቲ ኢትዮጵያ ዝተሓበበሩ ሰበ-ስልጣን ኬንያ፡ ኣብ ኬንያ ዝርከቡ ስደተኛታት ኢትዮጵያ ግህሰት መሰላት የጋጥሞም ምህላውን እናተጨወዩ ናብ ሃገሮም ከምዝምለሱን ኣመልኪቱ፡ ሂዩማን ራይትስ ዋች ኣብ ቀረባ እዋን ንዘውፅኦ ፀብፃብ እውን መልሲ ሂቦም። "ዝኾነ ሰብ ካብ ኬንያ ኣብ ምውሳድን ክወፁ ኣብ ምግባርን የለናሉን። ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዘሎ ርክባት ኣብ ምጥንኻር ኢና ግቡእና ንፍፅም ዘለና። እቲ ዝበሃል ዘሎ ፈጠራ እዩ" ክብሉ ተዛሪቦም። ኣዛዚ ጣብያ ፖሊስ ጊጊሩን ኣቐባሊ ቃል ፖሊስ ኬንያን ክነዘራርቦም እንተፈተንና'ውን ርእይቶኦም ካብ ምሃብ ተቖጢቦም እዮም።