ኢቲቪ ትግርኛ ከይፍንዎም ዝተኸልከሉ ትሕዝቶታት እንታይ'ዮም ?
ኣብ ሃገራዊ ቴሌቬዥን ኢትዮጵያ [ኢቢሲ] ዘሎ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ ኣብ ከተማ መቐለ ንዝተሳለጠ ህዝባዊ ዋዕላ፡ ሽፋን ከይህብ ከምዝተኸልከለ ተገሊፁ።
ሓላፊ እቲ ትካል ግን፡ ከምዚ ዓይነት ኣድላዊ ኣሰራርሓ ከምዘይኽተሉ ይዛረብ። ስሙ ከይንገልፆ ዝሓተተ ጋዜጠኛ ኣባል ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ፡ ናይቲ ኣብ መቐለ ዝተኻየደ ህዝባዊ ዋዕላ መግለፂ ንከየመሓላልፍ ከምኡ'ውን ንሓላፊት ቢሮ ርክብ ህዝቢ ክልል ትግራይ ወይዘሮ ሊያ ካሳ ነቲ ዋዕላ ብዝምልከት ቃለመሕተት ንከይገብሩ ከምዝተኸልከሉ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ንሳ ፖለቲካዊ ውግንና ዘለዋ ናይ ህወሓት ስለዝኾነት፡ ሓሳባ ኣብ ኣየር ክውዕል የብሉን ብዝብል ተኸልኪልና" ኢሉ። ብፍሉይ ኣብ ኢቲቪ ትግርኛ ፅዑቕ ምመያ ማለት እውን 'ሳንሱር' ከምዝግበርን ፅዕንቶታት ከምዝፍጠርን ብምሕባር፡ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ዘለዎም መደባት ኣብ ኣየር ከይውዕል ከምዝግበር ሓቢሩ። ከምዚ ዓይነት ፀቕጥታት፡ እቲ ናይ ለውጢ ኣመራርሓ ካብ ዝመፅእ ጀሚሩ ምዃኑ ዝዛረብ እቲ ጋዜጠኛ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ከባቢ ትግራይ ዝካየዱ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ፀብፃባት ኣብ ኣየር ንከይውዕሉ ከምዝግበር ወሲኹ ተዛሪቡ። "ካብ ቀረባ ግዘ ንነዘ ግን፡ ዋላ እቲ ቋንቋ ኣይስምዕዎ፡ ብፍሉይ እዮም ዝከታተሉዎ፡ ንኣና ይፅናሕ ዝብሉና ካብ ናይ ደገ ኣካል ፍቓድ ክሳብ ዝረኽቡ እዩ ዝመስለኒ" ክብል እምነቱ ገሊጹ። ገለ እዋን ናይ ፅሑፍ መልእኽቲ ይሰዱ ወይ ድማ እናደወሉ፡ 'ከምዚ ዝበለ ትሕዝቶ ዘለዎ ዜና ከይሓልፍ'፡ ወይ ንሶም ዘይደለለይዎ ኣብ ኣየር ዝወዓለ ዜና እንተሃልዩ ድማ ክስን ወቐሳን ከምዘስዕብ ተዛሪቡ። ብሓፈሻ ኣብ ተሌቬዥን ኢትዮጵያ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ፡ ጉዳይ መሰረተ ልምዓትን፣ ህንፀት መንገዲ፣ መስኖ፣ ሕርሻን ተመሳሰልቲ ጉዳያትን እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ ፖለቲካን ጉዳይ ውህደትን ዝተፈለየ ሓሳብ ዝህቡ ርኢቶታት እንተኣኪቡ እውን ክመሓላለፍ ከምዘይግበር ተሓቢሩና። ኢቢሲ እንታይ ይብል? ዋና ስራሕ ፈፃሚ ቴሌቬዥን ኢትዮጵያ ዶክተር ንጉሴ ምትኩ ገላው "ኢቢሲ ናይ ህዝብን ሃገርን ሚድያ እዩ። ሃገራዊ ድሌት ድማ ይሕሉ። እቲ ናይ ትግርኛ ክፍሊ፡ ካብ ዝሓለፉ እዋናት ብዝሓሸ ነፃ ኮይኖም እዮም ዝሰርሑ። ዝኾነ ኢድ ዘእቱ የለን። ከምዚ ዝበለ ፀገም በፂሑና እንተይሎም፡ ናባይ ይምፅኡ። ናባይ ዝመፅአ የለን" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ። ብዛዕባ እቲ ኣብ ከተማ መቐለ ዝተሳለጠ ህዝባዊ ዋዕላ ዝምልከት ድማ፡ ኣብ ናይ ትግርኛ ክፍሊ እርግፀኛ ከምዘይኮነን ብምግላጽ፡ ኣብ ናይ ኣምሓርኛ ምድላዉ ግና ከምዝተሓላለለፈ ሓቢሩ። "ሓደ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ ካልእ ህዝቢ ጎንፂ ከለዓዕል ዝኽእል፣ ሓቢሩ ናይ ዝነብር ህዝቢ ባህሊ፣ መንነትን ሓቢርካ ምንባርን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕን ረብሓ ህዝቢ ዝፃረሩን ጉዳያት ኣይንፅብፅብን" ኢሉ። ወሲኹ'ውን "እዚ ሚድያ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ዝንፀባረቐሉ ሚድያ እዩ። ምስ ፖሊሲን ሃገራዊ ኩነታትን ዝዋቓዕ ጉዳይ እንተኾይኑ ንቑጠብ ኢና። እዚ ንትግራይ ጥራሕ እንተይኮነስ ንኣምሓራ ኮነ ንኦሮሞ እውን ንኹሉ እዩ ዝሰርሕ" ክብል መብርሂ ሂቡ። መራኸብቲ ሓፋሽ ይጭፍለቓ ዝነበራ ኣብቲ ዝሓለፈ 27 ዓመት፡ ህወሓት ኣብ ዝዝውሮ መንግስቲ ምዃኑ እቲ ሓላፊ ተዛሪቡ። ምክትል ምምሕዳር ክልል ትግራይ፡ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል መንግስታዊ ሚድያታት ፌዴራል መንግስቲ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይን ውድብ ህወሓትን ይዘምታ ከምዘለዋ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጠሚታት ክዛረብ ይስማዕ። ምንጪታትና፡ እቲ ትካል ብፍላይ ንውድብ ብልፅግና (ፒፒ) ዝምልከቱ ሚዛኖም ዘይሓለዉ ኣወንታዊ ፀብፃባት ጥራሕ ከምዘሕልፉ ይገልጹ። ቅድም ክብል፡ ኣብቲ ትካል ይስረሐሉ ዝነበረ ኢዲቶርያል ፖሊሲ ኣብ ተግባር ከምዘየለን፡ 'ክንርእዮ' ብዝብል ሽፋን እዋናዊ ዜናታት ግዘ ክሓልፎም ከምዝግበርን እቶም ቅረታ ዘስምዑ ጋዜጠኛታት ተዛሪቦም። እዚ ድማ ብሕግን መስርሕን ዝፍጸም ስራሕ ዘይኮነስ፡ 'ንመንግስቲ የሕጉስ'ዶ ኣየሕጉስን' ዝብል መትከል-ኣልቦ ኣካይዳ ምህላዉ ከምዘርእይ ኣረዲኦም። "ኣብቲ ትካል ዋላ እኳ ኣኼባታት ዝካየዱ እንተኾኑ፡ ሕጊ ጋዜጠኝነት ዝጠሓሰ ናይ ስምዒትን ቤላ ቤሎን ኣካይዳ እዩ ዘሎ" ክብል ሓደ ጋዜጠኛ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። "ሕገ-መንግስቲ እንታይ ኮይኑ እዩ? ህወሓት ድዩ ከድሕኖ?" ዶክተር ንጉሴ ምትኩ ግን እቲ ትካል ቅድሚ ሕዚ እውን ኣብ ከተማ መቐለ ኣስታት 50 ሕጋውያን ውድባት ፖለቲካ ዝተሳተፉሉ ዋዕላ 'ምድሓን ሕገ-መንግስትን ስርዓት ፌደራሊዝምን' ብክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ሽፋን ንከይወሃብ ንምንታይ ከልኪልኩም ክንብል ሓቲትናዮ። "እቲ ናይ ትግርኛ ጣብያ፡ ናይ ህወሓት ጣብያ ኣይኮነን። ናይ ህዝቢ ኢትዮጵያ ጣብያ እዩ። ህዝቢ ትግራይ ዝተዓፈነ ድምፁ ዘድምፀሉ ጣብያ እምበር፡ ፕሮፖጋንዳ ህወሓት ዝጋወሐሉ ጣብያ ክኸውን ኣይኽእልን" ዝብል ምላሽ ሂቡ። ዶክተር ንጉሴ "ሕገመንግስቲ እንታይ ኮይኑ እዩ? ህወሓት ድዩ ከድሕኖ? ንሱ ብጣዕሚ ኣካታዓይ እዩ" ክብል ኣብ ልዕሊ ትሕዝቶ እቲ ጉባኤ ዘለዎ ተቓውሞ ኣንጸባሪቑ። "ህወሓት ብኣምሳሉ ጠፍጢፉ ዘቐመጦም ውድባት እዮም፤ እቶም ሰባት ድማ ብስም ውድብ እዮም ዝሳተፉ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። ኣብ ኢትዮጵያ ቅድሚ ሓደ ዓመትን መንፈቕን ኣብ ዝተገብረ ለውጢ፡ ብፍላይ ኣብ ኢቢሲ፣ ዋልታ ኢንፎርሜሽን ማእከልን ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽንን ዝተሓላለፉ መንግስታዊ መግለጺታትን ኣብ ቤት-ፍርዲ ዘለዉ ጉዳያት ዝምልከቱ ሰነዳዊ ፊልምታትን ኣግባብነት ዘይብሎም ተባሂሎም ብሰብ ሞያ ክንቀፉ ጸኒሖም እዮም። "ህወሓት ድዩ ሕገ-መንግስቲ ዘድሕኖ ማለቶም እንታይ ማለት እዩ? ናይ ሚድያ ዕላማ ግና ሓበሬታ ምብፃሕ ኣይኮነን ድዩ፡ ውግንናኹም ንፌደራል መንግስቲ እዩ ዝኸውን ዘሎ ማለት እዩ። ምኽንያቱ ህወሓት ኮነ ኣይኮነ፡ እዚ ክንፅብፅብ ኢና እዚ ኣይንፅብፅብን ማለት ፍትሓዊ ድዩ? ነፃነት ሚድያ ከኽብር እየ ንዝበለ መንግስቲ ኸ፡ ነፃነት ምጭፍላቕ ኣይኮነን ድዩ?" ዝብል ሕቶ ኣቕሪብናሎም። "ንሕና ኣይንፅብፅብን ክንብል ከለና፡ ንናይ ህዝቢ ረብሓታት ዝፃረሩ ጉዳያት ኣይንፅብፅብን ማለት እዩ። ህወሓት ዘካየዶም ጉባኤ እንተካይድ ፀብፂብና ኢና ቅድሚ ሕዚ መግለፅታት እንከውፅእ እውን ፀብፂብና ኢና። እዞም ጉዳያት እዚኦም ግና ኣብ ኢዲቶርያል ፖሊሲ ብግልፂ ዝተቐመጡ እዮም። ንሕና ውግንና ንፌደራል መንግስቲ ዘይኮነስ ንረብሓ ህዝቢ ኢልና ንገድፎም ጉዳያት ኣለዉ።" ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ናብ ስልጣን ምስመጽአ ሓደ ክልውጦም እየ ዝበለ ነጻነት ሚድያ ምምሕያሽ ዝምልከት እዩ። ካብ መዓስ ኢኹም ንህወሓት ዕሽሽ ምባል ጀሚርኩም ናይ ካልኦት ውድባት ሽፋን እንክትህቡ እንዕዘቦ ጉዳይ እዩ። ካብ መዓስ ንነዘ ኢኹም ናይ ህወሓት ፕሮፖጋንዳ ዝብል ኣምፂእኩም? እዚ ንህወሓት ዕሽሽ ናይ ምባል ጉዳይ ካበይ ኢኹም ኣምፂእኩሞ? ንዝብል ሕቶና እንክምልሱ ድማ "ሚድያ ብነፃነት ዘይሰርሐሉ ዝነበሩ ኣብቶም ዝሓለፉ ዘበናት እምበር ሕዚ ኣይኮነን። ኣነ ዝመርሖ ኢቢሲ እውን ናይ ማንም ኢድ ኣእታውነት የብሉን። ብናይ ባዕልና ፖሊሲ ግና፡ ሓላፍነት ብዘለዎ ኢና ንፅብፅብ። እዚ ንህወሓት ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ንኩሉ እዩ ዝሰርሕ" ኢሎም፡ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ህወሓትን ኣዴፓን ዘውፅእዎ መግለፅታት ከም ኣብነት ብምጥቃስ።