ምምሕያሽ ምክልኻል ሃገርን ደሕንነትን ዝሓቶ ጥንቃቐ
ኣወዳድባ ምክልኻል ሃገር ኣብ ሕገ-መንግስቲ ከምዝተቐመጠ፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ንህዝቢ ካብ ምግልጋል፡ ኣብ ወገናዊ ፖለቲካ ከምዝነበረ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ኣብ ዝሓለፈ ግዘ ኣብ ፓርላማ ምዝራቦም ይዝከር።
ኣብ ከተማ ባህርዳር መዓልቲ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር እንትኽበር ፡ ለካቲት 2008። ናይዞም ትካላት ኣወዳድባ ምስ መንግስትን ስርዓትን ዝቀያየር እንተይኮነስ፡ ውግንነኦም ንህዝብን ንሃገርን ክኸውን ምምሕያሽ ከምዝግበረሎም'ዩ ተገሊፁ። ነዚ ስዒቡ ድማ ላዕለዋይ ኤታማጆርሹም ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ንዝነበሩ፡ ጀነራል ሳሞራ የኑስ፡ ብጀነራል ሰዓረ መኮነን፡ ከምኡ እውን ዋና ዳይሬክተር ኣገልግሎት ሃገራዊ ድሕንነትን ዝነበሩ ኣይተ ጌታቸው ኣሰፋ ድማ፡ ብጀነራል ኣደም መሓመድ ምትከኦም፡ ክግበር ብዛዕባ ዝግበኦ ምምሕያሽ ከም ጅማሮ ገይርካ ዝውሰድ'ዩ። "ምክልኻል ሃገር ናይ መወዳእታ ድፋዕ ኢህወዴግ እዩ" ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ነበር እታ ሃገር ዝነበሩ ሜጀር ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት፡ ንቀዳማይ ሚኒስትር ነበር እታ ሃገር ንኣይተ ኃይለማርያም ደሳለኝ፡ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ምምሕያሽ ከምዘድልዮ ደብዳበ ፅሒፈምሎም ነይሮም። ናይ ኢህወዴግ ናይ መወዳእታ ድፋዕ እዩ ዝብልዎ ምክልኽል ሃገርን ድሕንነትን፡ ሕዚ እውን ምምሕያሽ ከምዘድልዮ ኣይጠራጠሩን ሜጀር ጀነራል ኣበበ። "ምክልኻል ሃገር ናይ መወዳእታ ድፋዕ ኢህወዴግ እዩ። ፀረ ሕገ-መንግስቲ ዝኾነ መምርሒ እውን ነይርዎም" ብምባል ሓደሓደ ሰበ-ስልጣን ምክልኻል ሃገር ኣብ ፖለቲካ ምዝፋቖም ይሕብሩ። ምምሕያሽ ክጅመር ዝግባእ፡ ካብቲ ነዊሕ ዓመታት ዘቑፀረን፡ ዋላ እኳ ፅቡቓት ነገራት እንተሃለውዎ፡ ብዙሕ ፀገም ካብ ዘለዎ፡ ፖሊሲ ድሕንነትን ርክባት ወፃእን ብምምሕያሽ ክጅመር ከምዘለዎ የረድኡ። ኣብ ዝኾነ ይኹን ዘፈር ዝግበር ምምሕያሽ ቀሊል ከምዘይኮነ ኩሉ፡ ኣብ ትካላት ምክልኻል ሃገርን ድሕንነትን ዝግበሩ ምምሕያሻት ዝያዳ ከቢድ ከምዝኸውን ሓቢሮም። ኩሉ ግዘ ለውጢ እንትህሉ፡ ነቲ ለውጢ ዝድግፍን ዝቃወምን ከምዘሎ ኩሉ፡ ምክልኻል ሃገርን ድሕንነትን ንምምሕያሽ ኣብ ዝግበር ከይዲ እውን፡ ብፅልኢትን ዘርኣውነትን ዘንቀዱ ፀረ ለውጢ ሓይልታት ክህልዉ ከምዝኽእሉ ይግምቱ። ነዚ ከም ፍታሕ ዘቐምጥዎ ድማ፡ ንከይዲ እቲ ለውጢ ዝወፅኡ መምርሕታትን ኣንፈታትን፡ ሕገ-መንግስትን ሕገ-መንግስትን ጥራሕ ዝኽተሉ ምዃኖም ምርግጋፅ የድሊ ይብሉ። ልዕሊ ኩሉ ድማ፡ ሓፈሻዊ ከይዲ እቲ ምምሕያሽ፡ ብሰብ ሞያ እኹል መፅናዕቲ ዝተገበረሉን፡ እዋናዊ ሃዋህው እታ ሃገር ዘገናዘበን ስጉምቲ ክኸውን ከምዝግባእ እዮም ዘገንዝቡ። አዛዚ ሓይሊ አየር ነበር፡ ሜጀር ጀነራል ኣበበ ተክለሃይማኖትን (ፀጋም) ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው ፅጌን (የማን) ኣይኮነን ዶ ከም ኢትዮጵያ ዝበላ ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ሃገራት፡ ኣብተን ዝዓበያ ሃገራት እውን፡ ትካላት ምክልኻል ሃገርን ድሕንነትን፡ ኩሉግዘ ናብ ሓደ ወገን ናይ ምውጋን ኩነታት ስለዝረኣይ፡ ዝኾነ ዓይነት ምምሕያሽ እንትካየድ፡ ሙሉእ ብሙሉእ ነዘን ትካላት ካብ ወገናውነት ከምዘየፅርየን እዮም ዘረድኡ፡ ሜጀር ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት። ይኹን 'ምበር እዚ ምምሕያሽ፡ ኣብታ ሃገር ልዕልነት ሕጊ ብምርግጋፅ፡ ብዝተኽኣለ መጠን እዘን ትካላት ናብ ህዝቢ ክውግና ምግባር ከምዘድልይ ብፅኑዕ የተሓሳስቡ። "ለውጢ ኣይተጀመረን" ብገበን ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ተወንጂሎም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝፀንሑን፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብምሕረት ተፈቲሖም ቅድሚ ሕዚ ዝነበሮም ማዕርግ ንክምለስ ዝተወሰነሎም ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ፅጌ ድማ፡ ምክልኻል ሃገር ንምምሕየሽ እንትሕሰብ፡ እቲ ቀንዲ ፀገም ኣብ ወረቐት ሰፊሩ ዘሎ እንተይኮነስ፡ ብተግባር ዝረኣይ ዘሎ እዩ ይብሉ። ንብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ፅጌ፡ ነዞም ትካላት ዝዝውርዎ ኣካላት እንመን እዮም? ዝብል ሕቶ ወሳኒ እዩ። ከም እምነት እቶም ጀነራል፡ ኣብ ቁልፊ ወተሃደራዊ መሓውር ዝቕመጡ ሰባት፡ ዋላ እኳ ብቅርፂ ደረጃ ሕገ-መንግስቲ መሰረት ብምግባር፡ ረብሓ ህዝብን እታ ሃገርን ኣብ ግምት ዘእተዉ እንተመሰለ፡ ናይ ዝመፅእሉ ፖለቲካዊ መስመር ፅዕንቶ ግን፡ ኣብ ባይታ ዝረኣይ ከምዝኾነ እዮም ዝገልፁ። ኣብ ትካላት ድሕንነት ዘሎ ኩነታት እውን ካብዚ ከምዘይፍለይ እዮም ዝኣምኑ። "ጅማሮ እዚ ምምሕያሽ ተገይሮም ዝውሰዱ፡ ኣብ ናይ ቀረባ እዋን ሽመታት እውን፡ እቲ ዝነበረ ፀገም ምንፅብራቑ ቀፂሉ እዩ" ይብሉ ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው። ካብዚኦምን ካልኦት ተመሳሰልቲ ሓሳባትን ብምብጋስ፡ ምክልኻል ሃገርን ድሕንነትን፡ ናይ ምምሕያሸ ስጉምቲ ከምዘይተጀመረን፡ ብስሩ እውን ከምዘይተፈተነ እዮም ዝዛረቡ። ኣብ ካልኦት ሃገራት፡ ኣብ ትካላት ምክልኻል ሃገርን ድሕንነትን ሰባት እንትሽየሙ፡ ብቑዓትን ነቲ ስርዓት እሙናትን ድዮም ዝብል ዝበለፀ ረቛሒ ከምዝኾኑ ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ይገልፁ። ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያ ንዝነበሩን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ዋና ዳይሬክተር ሃገራዊ መረዳእታን ድሕንነትን ኣገልግሎት ንዝኾኑ ጀነራል ኣደም መሓመድ ከም ኣብነት ብምልዓል ድማ፡ ነዚ ዝስዕብ ይብሉ። "ንሶም ተሸይሞም ማለት፡ እቲ ትካል ካብ ታሕቲ ክሳብ ላዕሊ ይመርሕዎ ማለት ኣይኮነን። በብብርኩ ዘሎ መሓውር ብናይ ካልእ ሓይልን ድሌትን እዩ ተመሊኡ" ይብሉ። ብርቱዕ ጥንቃቐ ይሓትት ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ከምዝገልፅዎ፡ ኣምሓራይ ወይ ድማ ኦሮሞ ኢልካ ብምሽያም፡ ካብ ካልእ ብሄር ከምዝመፅአ ንህዝቢ ንምርኣይ ምፍታን፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ንምሽፋን ፅዕንቶ ስለዘሕድር፡ እዚ ስጉምቲ ሓደገኛ እዩ። ኣብታ ሃገር ምስ ዘሎ ህልዊ ፖለቲካዊ ሃዋህው ድማ፡ ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ፡ ብቕዓት መሰረት ዝገበረ፣ ካብ ኩሉ ህዝቢ ዝተዋፅአን መዓረ ውክልናን ስልጣንን ዝህብ ኣካይዳ ከምዘድሊ እዮም ዝሕብሩ። ኣብ ኮሌጅ ሲቪል ሰርቪስ በዓል ሞያ ሰላምን ድሕንነትን ዶክተር ጌታቸው ዘርኡ፡ ኣብ ውሽጢ እዞም ትካላት ፀጥታን ደሕንነትን ዝካየድ ዘሎ ለውጥን ሽግሻግን ካብ ዝፀንሐ ዝቐፀለ ከይዲ 'ምበር ሐዚ ዝተጀመረ ሓድሽ ነገር ከምዘይኮነ ይዛረቡ። ይኹን 'ምበር እቲ ናይ ሐዚ ለውጢ ካብቲ ዝሐለፈ ፍልይ ዝበለን ብርትዕ ዝበለን ክኸውን ከምዝኽእል ግምቶም የቕምጡ። ንሶም ከምዝብሉዎ፡ ብሓፈሻ ኣብ ትካላት ምክልካልን ደሕንነትን ዝካየዱ ክለሳታት፡ ምስ ልኣላዊነት ኮነ ናይ ውሽጣዊ ፖለቲካ ብቐጥታ ዝተኣሳሰረ ብምዃኑ ልዑል ጥንቃቐ ክግበረሉ ከምዘለዎ የተሓሳስቡ። ብፍላይ ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ ብማዕረ ዝመስረቱ ኣባል ውድባት ተዘራሪቦም ዝተስማምዕሉን ዝኣመንሉን፡ ነቶም ትካላት ክመርሕ ዝኽእል ብቑዕ ሰብ ክሾሙ ከምዘለዎም ይዛረቡ። ካብዚ ወፃኢ ዝግበር አከያይዳ ግን ከይዱ ከይዱ ኣድላይ ናብ ዘይኮነ ምስሕሓብ ከይወስዶም ስግኣቶም ይገልፁ።