ስለምንታይ፡ ነቲ ቅድሚ 67 ዓመት ዝበጽሐኒ ጾታዊ ዓመጽ ሎሚ ተዛሪበዮ?
ጾታዊ መግሃስቲ በጺሑኒ'ዩ ዝብል ዛንታይ ምስተቓልሐ፡ እንታይ ዓይነት ጽልዋ ክፈጥር ከምዝኽእል ርግጸኛ ኣይኮንኩን።
ስእላዊ መብርሂ ጾታዊ ዓመጽ ህጻን ቆልዓ ዝሓለፈ ሮቡዕ ግን፡ ነቲ ዛንታ ኣብ ጋና ሰፊሕ ዝውውር ኣብ ዘለዎ ጋዜጣ ዴይሊ ግራፊክ ጽሒፈዮ። ጓል 74 ዓመት ሰበይቲ'የ። ቅድሚ 67 ዓመት ብዛዕባ ዝተፈጥረ ነገር'የ ሕጂ ዝዛረብ ዘለኹ። ሓደ ኣዝየ ዝፈትዎ መሓዛይ፡ ንምንታይ ነቲ ሸክሚ ንኻልኦት ሰባት ከካፍሎ ከምዝደለኹ ሓቲቱኒ። እቲ ዛንታ ክተንብቦ ዝኸብድ ምዃኑ ሰባት ነጊሮምኒ። ን 67 ዓመት ክሓብኦ እንተኽኢለ፡ ስለ ምንታይ'የ ደኣ ሕጂ ዝዛረበሉ ዘለኹ? ስለ ምንታይ ናብ መቓብር ሒዘዮ ዘይወረድኩ? እዚ፡ ፍልጥቲ ጋናዊት ጋዜጠኛ፣ ዓምደኛ ቢቢሲን ሚኒስትር መንግስቲ ጋና ዝነበረትን ኤልሳቤጥ ኦሄን፡ ብዛዕባ ቅድሚ ልዕሊ 60 ዓመታት ዘጓነፋ ጾታዊ መጥቃዕቲ ዘዘንተወቶ'ዩ። እዚ ጽሑፍ፡ ንገለ ኣንበብቲ ከጨንቕ ዝኽእል ትሕዝቶ ስለ ዘለዎ፡ ጥንቃቐ ጌርኩም ኣንብቡዎ። ዛንታይ ምድረ ሰማይ ድሓን ኣሎ ኢሉ ንዝኣምን ሕብረሰተብ፡ ነቲ ውሽጠይ ዝጾሮ ዛንታ ምንጋር ጾሮይ የቕለለይ'ዶ? ብዛዕባ ዝብል ርግጸኛ ኣይኾንኩን። ግን ድማ፡ ናተይ ዛንታ ሰብ ክፈልጦ ምግባር፡ ኣብ ዝኾነ ክፋል ዓለም ዘለዋ ቆልዑት፡ ነቲ ኣነ ዝሓለፍኩዎ መገዲ ህይወት ንከይሓልፋ ተሞኩሮ ክኸውን ይኽእል'ዩ ኢለ ብምእማን፡ ናብ ደገ ከውጽኦ ኣለኒ ካብ ዝብል ዓመታት ተቖጺሮም። ዛንታኺ እንታይ'ዩ? ንእትብሉኒ፡ እንሄ ክቕጽል። 1952፡ ቆልዓ ሸውዓተ ዓመት ኮይነ፡ ኣብ ቁሸትና ምስ ዓባየይ ሕጉስቲ ኮይነ ይነብር ነይረ። ሓደ መዓልቲ፡ ምስ ስድራይ ዝምድና ዝነበሮ ጎረባይና፡ ናብ ገዝኡ ጎቲቱ ብምውሳድ፡ ጾታዊ ግህሰት ኣብጺሑለይ። ኣብ ልዕለይ ብዛዕባ ዝተፈጸመ ነገር ዝገልጸሉ ቃላት የብለይን። ሽዑ፡ እንታይ ከም ዝፈጸመ ይፈልጥ'የ ኣይብልን፣ እንታይ ከም ዝበለኒ'ውን ኣይዝክርን። እቲ ዝፈጸሞ ነገር ዝጽውዐሉ ሽም የብለይን። እቲ ዝተግሃሰ ኣካለይ፡ እንታይ ኢልካ ከም ዝጽዋዕ'ውን ኣይፈልጥን ነይረ። ሓርፋፍ ኣጻብዕቱ ናብ መራብሒ ኣካለይ ብምእታው፡ ኣብቲ ከባቢ ዝፈጠረለይ ስቓይ ግን፡ ፈጺመ ኣይርስዖን። ድሕሪ 67 ዓመት፡ ኣብ ዝባኑ ዝነበረ ጨናን ኣብ ማህጸነይ ዝተረፈ ሓርፋፍ ኣጻብዕቱን ድማ እዝክር። ሎሚ ግን፡ እዚ ሰብ ኣብ ልዕለይ እንታይ ከም ዝፈጸመ ኣጸቢቐ ይፈልጥ፤ እቲ ዘጸግመኒ ነገር፡ እቲ ዝተፈጥረ ነገር ንምግላጽ ዝጸቕጠኒ ማሕበራዊ ልምዲ'ዩ። በዚ ምኽንያት፡ እቲ ዝበጽሐኒ በደል፡ 'ጾታዊ ግህሰት' ኢለ ኣቕሊል ኣቢለ ክገልጾ ተገዲደ ኣለኹ። ሽዑ፡ ዓባየይ እንተውሓደ ኣካለዊ ጥዕና ክስምዐኒ ዝገብር ሕክምና ክረክብ ገይራ'ያ። እንታይ ከም ዝተፈጥረ ግን ኣይሓበርኩዋን። ኣብ ካልኣይ መዓልቲ፡ ነብሰይ ክትሓጽበኒ ከላ፡ ካብ ከባቢ መራብሒ ኣካለይ መግሊ ክወጽእ ርእያ፤ ረኽሲ'ዩ ዝኸውን ኢላ ስለ ዝሓሰበት ይመስለኒ፡ እንታይ ከም ዝኾንኩ ኣይሓተተትንን፡ ናብ ሕክምና ወሲዳትኒ። እትፈትዋ ጓል ጓላ ብዛዕባ ዘጓነፋ ነገር ክትፈልጥ ስለ ዘይደለየት ዘይኮነ፡ ኽፉእ ነገር ክገጥመኒ'ዩ ዝብል ግምት ስለ ዘይነበራ'ዩ። ድሕሪ ገለ ዓመታት፡ ምስ ዓበኹን ብዛዕባ እቲ ዝተፈጥረ ነገር ክፈልጥ ምስ ጀመርኩን፡ 'ለካ እቲ ዝቐለለ ነገር'ዩ ነይሩ' ናብ ዝብል መደምደምታ መጺአ። ቐጺሉ ዝተፈጥረ፡ ቆልዓ 11 ዓመት ምስ ኮንኩ ነበረ። ተዓሚጸ፤ ዝኸፍአን በቲ ናይ መጀመርታ ሰብኣይ ዝተፈጸመን ጾታዊ ዓመጽ። ነዚ'ውን፡ ብዝግባእ ከምዚ'ዩ ኢለ ብቃላት ክገልጾ ዘኽእል ፍልጦ ኣይነበረንን። ግን ድማ፡ እቲ ዝኸፍአ ሸኽምን፡ ኣብ ዝኸፍአ ስነ ልቦናዊ በሰላ ዘውደቐንን'ዩ። በዞም ተጻብኦታት ከይተሰናኸልኩ ኣብዚ ምብጽሐይ ሓደ ነገር'ዩ። ጋዜጠኛ፣ ጸሓፊትን መራሒትን ኮይነ፡ ኣብ ህይወተይ ሓደ ዕውት ነገር ሰሪሐ ኣለኹ። ሕጂ፡ 74 ዓመት ኮይኑኒ ኣሎ፤ እንተዝመውት፡ እቲ ዝበዝሕ ክፋል ዕድመ ብህይወት ስለ ዝነበርኹ፡ ሞተይ ከም ንቡር ዝውሰድ እዩ። ጽቡቅን ዕውትን ህይወት ከም ዝነበርኩ እዩ ዝቑጸር። ስለ ምእንታይ ድኣ ሕጂ ነዚ ረሳሕን ባህ ዘይብልን ኣርእስቲ ተልዕሊ ኣለኺ? ተባሂለ ተሓቲተ'የ። ኣብ ልዕሊ ቆልዑ ጾታዊ ግህሰት ምፍጻም፡ ኣካል ማሕበሰረብና ኮይኑ ይቕጽል ስለ ዘሎ፡ እዚ ብግልጺ ዘይንዘራረበሉ ግን ድማ ከም ቅቡል ዝተወሰደ ጽያፍ ነገር ከብቅዕ ስለ ዝደሊ'የ፡ ነዚ ታሪክ ሕጂ ኣልዒለዮ። ሕጂ'ውን ከምዚ ዝበሉ ግህሰታት ይፍጸሙ'ዮም ዘለው። ግዳይ ዝኾነት፡ እቲ ጉዳይ ናብ ፖሊስ ክወስዶ ምስ እትብል፡ እቲ በዳሊ ናብ ፖሊስ ከይዱ ካብ ዝከላበት "ኣብ ገዛ ንፍትሓዮ" እናተብሃለ ይዕፈን። ደፊራ፡ እቲ ዝበጽሓ በደል ናብ ሕጊ ዝወሰደት ጓል ድማ፡ ስድርኣ ከይተረፉ በዚ ግብራ የግልሉዋ። በዚ ምኽንያት፡ ናብ ቤት ፍርዲ ከይደን ፍትሒ ዝረኽባ ውሑዳት እየን። ካልኦት ሸውዓተ ወይ 11 ዓመት ዝዕድሚአን ቆልዑ፡ ዋላ'ውን ደቂ ሰለስተ ዓመት ከይተረፈ፡ ኣነ ዝበጽሓኒ በደል ይበጽሐን ከይህሉ ይሰግእ። ቢቢሲ 'ኣፍሪቃ ኣይ'፡ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ምርመራ ጋዜጠኝነት ተጠቒሙ ምስጢራት ጾታዊ መጥቃዕትታት ኣቃሊዑ ኣሎ። ዓመጽ ህጻናት ዘየቖጥዖ ብተመሳሳሊ ጾታ ዝቑጣዕ ሕብረተሰብ ብዛዕባ እዚ ኣግሂድና ምዝራብ እንተዘይጀሚርና፡ ጸኒዑ ዝቕጽል ጎዳኢ ኣተሓሳስባ ክኸውን'ዩ። ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክዘራረብ ዝስከፍ ሕብረሰተብ፡ ብኸመይ ግን ጉዳይ ርክብ ተመሳሳሊ ጾታ የቖጥዖ? እብል። ብርክት ዝበሉ ጋናውያን ኣመንቲ ክርስትና ስለ ዝኾኑ፡ ተመሳሳሊ ጾታ ይቃወሙ ጋናውያን፡ ጉዳይ ተመሳሳሊ ጾታ ዝጻወሩ ኣይኮኑን። መጽናዕቲ ፒው ከም ዘርእዮ፡ ሰለስተ ሚኢታዊት ህዝቢ እታ ሃገር ጥራሕ'ዩ ነዚ ዝቕበል። ተምሃሮ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ብዛዕባ ጾታ ክምሃሩ ምፍቃድ፡ ካልእ መገዲ መስረጺ ተመሳሳሊ ጾታ'ዩ ዝብል ሓያል ተቓውሞ ኣብ ዘልዕል ማሕበረሰብ ኮይንካ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ ክትምክቶ ዝኸብድ'ዩ። ዛንታይ ምስ ኣውጻእኹዎ፡ ብዙሕ ሰብ በዚ ታሪከይ ሕጉስ ኣይኮነን። ባህ ዘይብል ታሪኽን ክትዛረቦ'ውን ባህ ዘይብል ስለ ዝኾነ፡ ኣብ እዋን ንባብ ዘይምችኦም ሰባት ከጓንፉኒ ንዓይ ዘደንቕ ኣይኮነን። እዚ ታሪኽ ሰብ ክፈልጦ ብምግባረይ፡ ዝንኣዱኒ ገለ ሰባት ግን ኣይስኣንኩን። ሓቦ ረኺበ ነዚ ዛንታ ከዘንቱ 67 ዓመት ወሲዱለይ'ዩ፤ በዚ ብርትዕቲ ምዃነይ ድማ ኣይጠራጠርን። ከምዚ ዓይነት ነገር ዓው ኢልካ ክዝረብ ዝግበኦ ኣይኮነን ንዝበሉኒ ግን፡ መልሲ የብለይን። ገለ ሰባት ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ፡ ናይ ባዕለን ተመሳሳሊ ዛንታ ብኸመይ ክርእየኦ ከም ዘለወን መገዲ ከም ዝኸፈተለን ገሊጸናለይ እየን። እዚ ድማ የሐጉሰኒ። እዚ፡ ኣብ ዙርያ ጾታን ጾታዊ ጉዳያትን ገለ ግልጽነት ከምጽእ እንተኽኢሉ፡ ሕጉስቲ ኮይነ'የ ናብ መቓብረይ ክኸይድ።