ብሓደጋ ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ 8 ንዝሞቱ፡ ብነብሲ ወከፍ 800 ሚልዮን ዶላር ካሕሳ ተሓቲቱ
ኣይተ ዘካርያስ ኣስፋው፡ ሓው ኣይተ ሙልጌታ ኣስፋው እዩ። ኣይተ ሙልጌታ፡ ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 1 መጋቢት 2010፡ 157 ተጓዓዝቲ ጽዒና ናብ ናይሮቢ-ኬንያ ትበርር ኣብ ዝነበረት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ካብ ዝነበሩ ሓደ እዩ።
ኣይተ ዘካርያስ ከምዝብሎ፡ እታ ነፋሪት ሰንበት ንጉሆ ቅድሚ ምውዳቓ ኣብ ዝነበረ ምሸት፡ ንሱን ሓዉን ምስ ቤተሰቦም ኮይኖም ድራር እናበልዑ ይጻወቱ ነይሮም። ኣይተ ሙልጌታ፡ በዓል ሓዳርን ኣቦ ሰለስተ ቆልዑን እዩ ነይሩ፤ ኣብቲ እዋን ናብ ናይሮቢ ዝበረረ ድማ ምስ ሞይኡ ኣብ ዝተሓሓዝ ስልጠና ንምስታፍ እዩ። ብሞት ሓዉ፡ ንሱ፣ በዓልቲ ቤትን ደቁን ንኣይተ ሙልጌታ ከምዝተሃሰዩ ኣይተ ዘካርያስ ይዛረብ። ኣይተ ዘካርያስን ሓው በዓልቲ ቤት ናይቲ መዋቲን ኣብ ኣመሪካ እዮም ዝነብሩ። ምስዚ ሓደጋ ብዝተኣሳሰር ዝህልዉ ዝኾኑ ጉዳያት ንምውዳእ ካብ በዓልቲ ቤት ኣይተ ሙልጌታ ሕጋዊ ውክልና ከምዝወሰዱ ይዛረብ። ኣብ ኣመሪካ፡ ምስ ጉዳያት መገዲ ኣየር ብዝተኣሳሰር ተሞክሮ ዘለዎም ጠበቓታት ደልዮም ንቦይንግ ከሲሶም እዮም። ኣይተ ሸኪስፒር ፈይሳ ኣብ ኣመሪካ ሲያትል ዝነብር ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ጥብቅና ናይ ልዕሊ 18 ዓመት ተሞክሮ ከምዘለዎ ይዛረብ። ጉዳይ በዓል ኣይተ ዘካርያስን ካልኦት በዚ ሓደጋ ዝተሃሰዩ ኬንያውያንን ሒዙ ንቦይንግ ከምዝኸሰሰ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ እዩ። ቦይንግ እቲ ክሲ ከምዝበጽሖ ዝተዛረበ ኣይተ ሼክስፒር መልሲ ይጽበዩ ከምዘለዉ ይገልጽ። እቲ ኣብ ልዕሊ ቦይንግ ዝተኸፈተ ክሲ 37 ገጽ ዘለዎ ምዃኑ፤ ጭብጢ ናይቲ ክሲ ድማ ብዙሕ መጠንቀቕታ ተዋሂብዎ እንከሎ ጌግኡ ከይኣረመ፣ ብፍላይ ድማ ነፋሪት ኢንዶኒዥያ ብጥቅምቲ ወዲቓ እናሃለወት፡ ከምኣ ዓይነት ነፋሪት ምስ ጉድለታ ንኢትዮጵያ ሕዳር 2018 ከምዘረከበ ይጠቅስ። ነተን ነፈርቲ ጸገም ምህላወን እናፈለጠ ኮነ ኢሉ ንኢትዮጵያን ንካልኦት ሃገራትን ምሻጡ፡ ንመገድታት ኣየር ኣመሪካን ንኻልኦት ከም ኢትዮጵያ ዝኣመሰላ ሃገራትን ዝሸጦ ዝተፈላለየ ከምዝኾነ፡ በዚ ምኽንያት ድማ ህይወት ሰብ ከምዝጠፍአ ብምጥቃስ፡ ንግዳያት ካሕሳ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ቦይንግ ክቕጻዕ ክሲ ከምዘቕረቡ ይዛረብ። ኣብ ክሲ ቦይንግ መጠን ካሕሳ ከምዘይገለጹ እኳ እንተጠቐሰ፤ ከምኡ ኣይነት ጌጋ ከይድገም መምሃሪ ዝኸውን ብነብሲ ወከፍ ሰብ ክሳብ ሓደ ሚኢቲ ሚልዮን ዶላር ክቕጻዕ ከምዝኽእል ግምቱ የቐምጥ። ቦይንግ ኣብ 2018 ብዓመት 110 ቢሊዮን ዶላር ዝኸሰበ ኩባንያ እዩ። ኣብታ ዝወደቐት ነፋሪት ኢትዮጵያ 157 ሰባት እኳ ተሳፊሮም እንተነበሩ፡ ክሳብ ሕዚ ኣብ ልዕሊ ቦይንግ ክሲ ዝመስረቱ ግን ፍርቆም ከምዝኾኑ ብምግላጽ ብዘይካኦም ክሳብ ሕዚ ነዚ ኩባንያ ዝኸሰሰ ከምዘየለ ኣይተ ሼክስፒር ይዛረብ። ሕቶ ንምምሕዳር ፌደራል ኣቭየሽን ኣመሪካ እዚ ትካል፡ ነፈርቲ ቦይንግ ክበርራ ይኽእላ እየን ኢሉ ፍቓድ ዝህብ መንግስታዊ ተቖጻጻሪ ኣካል እዩ። እቲ ክሲ ድማ፡ እቲ ትካል ግቡኡ ገዲፉ ምስቲ ነጋዳይ ኩባንያ ብምሽራኽ ናብ "ሽርሒ" ከምዝኣተዉ ዝገልጽ እዩ። ምምሕዳር ፌደራል ኣቭየሽን ኣመሪካ፡ ሓንቲ ነፋሪት ተሰሪሓ ቅድሚ ናብ ዕዳጋ ምቕራባ ዝፍትሽ፣ ዝምርምርን ንበረራ ብቕዕቲ ኮይና ምስዝረኽባ ድማ ወረቐት ምስክር ዝህብ ትካል እዩ። እንተኾነ ግን፡ 'እኹል ሓይሊ ሰብን ገንዘብን የብልናን' ብዝብል ናይ ምፍታሽን ምምርማርን ሓላፍነቱ ንባዕሉ ንቦይንግ እዩ ሂብዎ። እቲ ተቖጻጻሪ ኣካል፡ ዝተፈላለዩ ጥርዓናት አንትቐርብሉ እተን ነፈርቲ ከይበራ፣ ከይሽወጣ ምግባር እናኸኣለ፡ ቦይንግ ምስ ፈረንሳዊ መፍረዪ ነፈርቲ ዝኾነ ኤር ባስ ዘለዎ ንሕንሕ እናፈለጠ ዕሽሽ ብምባሉ፡ ምስቲ ናይ ኢንዶኒዥያ ሓደጋ ሓዊሱ ልዕሊ 300 ሰባት ክሞቱ ክኢሎም ይብል እቲ ጠበቓ። ኣብቲ ዘቕረቦ ክሲ፡ ንዓማዊሉ ብነብሲ ወከፍ ሰብ 800 ሚልዮን ዶላር ካሕሳ ከምዝሓተቱ ዝዛረብ ኣይተ ሼክስፒር፡ መንግስቲ ኣመሪካ ንክሶም መልሲ ንምሃብ ክሳብ ሓሙሽተ ወርሒ ገደብ ግዜ ከምዘለዎ ይዛረብ። ዘይምልስ እንተደኣኾእኑ ግን፡ "ናብ ቤት ፍርዲ ከይድና ብግዲ ዓማዊልና ፍትሒ ክረክቡ ክንፍትን ኢና" ኢሉ። ቦይንግ ኣብ ታሪኹ ንፈለማ እዋን ብገበን ይምርመር ከምዘሎ ዝጠቐሰ ኣይተ ሼክስፒር፡ ክፍሊ ፍትሒ ኣመሪካን ኤፍቢኣይን ንቦይንግ ብገበን ይምርምረርዎ ከምዘለዉ ይገልጽ። "ንሕና ሓበሬታ እናሃለዎም፣ ኮነ ኢሎም ዝሓብኡዎ ሰባት ኣለዉ ኢልና ኢና ንኣምን" ይብል ኣይተ ሸኪስፒር። ሕቶ ይቕረታ ካብ ቦይንግ! ቦይንግ በቲ ዝተፈጠረ ሓደጋ ዝተሰምዖ ሓዘን ብምግላጽ፡ ይቕረታ ምሕታቱ ይዝከር። ኣይተ ዘካርያስ ግን ነዚ ኣይቅበሎን። ይቕረታ ክሕተት ዘለዎ ንስድራ ግዳያት'ዩ ዝብል ንሱ፡ ቦይንግ ግን ኣብ ማዕኸናት ዜና ቀሪቡ ንሓፋሽ ጅምላዊ ይቕረታ ምሕታቱ ይዛረብ። በቲ ሓደጋ ኣባላት ስድርኦም ወይ መቕርቦም ናይ ዝስኣኑ ሰባት ኣድራሻ ብቐሊሉ ምርካብ እናኸኣለ፡ ቦይንግ ዝኣክል ዓብይ ኩባንያ ናይ ሓዘን ዕምበባ ወይ ካርዲ ናብ ስድራ ግዳያት ከምዘይለኣኸ የረድእ። "ኣቦይን ኣደይን'ኮ ኢንተርኔት የብሎምን፤ ቦይንግ ዝሃቦ መግለጺ'ውን ብቴሌቪዠን ክርእዩ ኣይክእሉን" ድሕሪ ብምባል፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ግን፡ ካብታ ሓደጋ ዘጋጠመትላ መዓልቲ ጀሚሩ ንሓደ ሰሙን ዝኸውን ናብ ስድራ ግዳያት እናተመላለሰ፡ መግለጺ ሓዘን ዕምበባን ካርዲን ከም ዝለኣኸ ኣዘኻኺሩ። ንሕቶታቶም ብምቕባል ድማ ዓቕሙ ብዝፈቐዶ መልሲ ብምሃብ ኣብ እዋን ሓዘኖም ካብ ጎኖም ከም ዘይተፈለየ'ውን ይገልጽ። ቦይንግ፡ እታ ነፋሪት ካብ መሬት ተላዒላ ክሳብ እትወድቕ ንዝነበራ ሽድሽተ ደቓይቕ ጥራሕ መሰረት ብምግባር፡ ኣብረርቲ ብዝፈጸምዎ ስሕተት ሓደጋ ከም ዘጋጠመ ክገልጽ ምፍታኑ ድማ ንሓዉ በቲ ሓደጋ ብምስኣኑ ዝያዳ ሓዘን ክስምዖ ከም ዝገብሮ ይዛረብ። "ቦይንግ ከም ዝሓዘነን ዝከኣሎ ከም ዝገብርን ክገልጽ ይኽእል'ዩ፡ ግን ከኣ ይሕስወና'ዩ ዘሎ" ይብል። ፍትሒ ዝጸምኦም ስድራ ኣይተ ዘካርያስ ከም ስድራ ግዳይ ፍትሒ 'የድልየና' ይብል። ንስድርኦም 'ሓበን' ዝነበረ ሰብ በቲ ሓደጋ ከም ዝሰኣኑን ብምግላጽ፡ በዓልቲ ገዝኡን ደቁን ከምኡ'ውን ኣዲኡን ኣቡኡን ከቢድ ሓዘን ከም ዘጋጠሞም የረድእ። "ኣዴና ሕማም ሽኮር ስለዘለዋ ኣብ ቅነ'ቲ ሓዘን ምሉእ ስድራ ከቢድ እዋን ኣሕሊፉ'ዩ" ኢሉ። በዚ ምኽንያት ከኣ ንሱን ሓዉ በዓልቲ ገዝኡን ነቲ ጉዳይ ናብ ኣደባባይ ፍትሒ ክወስድዎ ወሲኖም። እቲ ዝተፈጠረ ስሕተት ንኽቃላዕ፡ ነቲ ንቦይንግ [ነፈርቲ ቦይንግ] በረራ ንኸካይዳ ፍቓድ ዝሃበ 'ምምሕዳር ፌደራል ኣቪየሸን ኣሜሪካ' ምኽሳስ ኣገዳሲ ከም ዝኾነ'ውን የረድእ። "መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ'ውን እንተኾነ ነቲ ካብ ናይ ኣሜሪካ ፌደራል ኣቪየሸን ዝወሃብ ወረቐት ምስክር ተኣማሚኑ'ዩ ነተን ነፈርቲ ክዕድገን ዝኽእል" ዝብል ኣይተ ዘካርያስ፡ እተን ብኩባንያ ቦይንግ ዝስርሓ ነፈርቲ፡ በረራ ንምክያድ ዘኽእለን መረጋገጺ ካብቲ ትካል ምስረኸባ ናብ ስራሕ ከም ዝኣትዋ ሓቢሩ። "እዚ ትካልን ቦይንግን፡ ዓማዊል ኣብ ነፈርቲ ቦይንግ ዝነበሮም እምነት ንኽምለስ ክብሉ ካብ ሕዚ ንደሓር ተመሳሳሊ ጸገም ንኸይፍጠር ክጥንቀቑ ክጅምሩ እዮም" ክብል ወሲኹ ገሊጹ። በዚ ምኽንያት፡ ፌደራል ምምሕዳር ኣቪየሸን ኣሜሪካ ንኣፍረይቲ ነፈርቲ ናይ ምቁጽጻርን ፍቓድ ምሃብን ሓላፍነቱ ብግቡእ ንኽፍጽም ከምዝግደድ ዝዛረብ በዓል ሞያ ሕጊ ኣይተ ሼኽስፒር ፈይሳ ብወገኑ፡ ድሕነት ነፈርቲ ውሑስ ብምግባር ድሕነት ተጓዓዝቲ ክሕሎ ከምዘኽእል የረድእ። ነቲ ምምሕዳር ኣቪየሸን ምኽሳስ ስድራ ግዳያት ፍትሒ ንክረኽቡ ምግባር ከም ዝከኣል'ውን ሓቢሩ። ንቦይንግ ኣብ ዝኾነ እዋን ምኽሳስ ይከኣል'ዶ? በቲ ሓደጋ ቤተሰቦምን መቕርቦምን ዝሰኣኑን ክሳብ ሎሚ ንቦይነግ ዘይኸሰሱን ኢትዮጵያውያን፡ ዝደለይዎ ጠበቓ ብምምራጽ፡ ክሲ እንተዘቕርቡ ዝሓሸ ከም ዝኸውን እቲ በዓል ሞይ ሕጊ ይዛረብ። ንቦይንግ ምኽሳስ ዝከኣል እቲ ሓደጋ ካብ ዝተኸሰተሉ እዋን ጀሚሩ ክሳብ ክልተ ዓመት ኣብ ዘሎ እዋን ጥራሕ ምዃኑ ብምዝኽኻር፡ ብዝደንጎዩ [ከሰስቲ] ቁጽሪ ድማ እቲ ጉዳይ እናተዘሓሓለን ከም ዝኸይድ ኣረዲኡ። መረዳእታታት እናደኸሙ ክኸዱ ስለዝኽእሉ ሓሳባቶም ብምጥርናፍ ግቡእ ዝኾነ ሕጋዊ ኣካይዳ እንተዝጅምሩ ይምዕድ።