ኣብ ቡኖ በደሌ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ?
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ፡ ኣብ ዞባ ቡኖ በዴሌ ብዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ዝሰዓበ ህውከትን ጎንፅን፡ ኣብ ሰብን ንብረትን ንዘጋጠመ ጉድኣት ብዝምልከት ብዝተፈላለየ ምንጭታት ክወሃብ ዝጸንሐ ሓበሬታ ኣዛራቢ ኮይኑ ጸኒሑ ኣሎ።
ቢቢሲ ነቲ ጉዳይ ንምጽራይን ጭቡጥ ሓበሬታ ንምርካብን ንዝተፈላለዩ አካላት ኣዘራሪቡ ኣሎ። ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ከተማ በደሌን ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝርከብ ዝተፈላለየ ወረዳታትን ሰላማዊ ሰልፍታት ተኻይዶም ነይሮም። እቲ ሰልፊ ድሕሪ ምክያዱ ብዝተላዕለ ዕግርግር፡ ኣብ ሰብን ንብረትን ጉድኣት ከምዘጋጠመ አረጋጊጽና ኣሎና። ካብ ሓለፍቲ ክልል ኦሮሚያን አምሓራን ዝተረኽበ ሓበሬታ ከምዘረጋግጾ፡ ክሳብ ሕጂ ብሰንኪ እቲ ጎንፂ ዝሞቱ ሰባት 11 እዮም። ይኹን እምበር ካልኦት ዘይተረጋገጹ ምንጮታት ግን ቁጸሪ ምውታን ካብኡ ንላዕሊ ምኻኑ እዮም ዝዛረቡ። በቲ ፍጻሜ ዝሰግኡ ነበርቲ እቲ ከባቢ፡ ቤት ንብረቶም ሓዲጎም፡ ነብሶም ከድሕኑ፡ ሃዲሞም ኣብ ዝተፈላለየ ናይ እምነት ትካላትን ኣብ ፖሊስ ጣቢያን ተዓቚቦም ከምዘለዉ ዘዘራረብናዮም ውልቀ ሰባት ሓቢሮም። በቲ ዘጋጠሞም መጥቃዕቲ ንብረቶም ዝዓነዎምን፡ ህይወቶም ንከድሕኑ ምእንቲ፡ ዲጋ፡ ኣብ ዝበሃል ፖሊስ ጣቢያ ተዓቚቦም ዝርከቡ፡ ቢቢሲ ዘዛረቦም ውልቀ ሰባት፡ ካብቶም ዝሞቱ ተወለድቲ ትግራይ ከምዝርከቡዎም እኳ እንተሓበሩና፡ ምክትል እቲ ፖሊስ ጣቢያ ኮማንደር ሳጅን ኢተፋ መዝገቡ ግን፡ እቶም መወትቲ ካብ ብሄረ ኦሮሞን አምሓራን ጥራሕ ምዃኖም ሓቢሩ። የይኹን 'ምበር ፡ ሳጅን ኢተፋ፡ ኣብ ወረዳ ዲጋ ጥራሕ፡ ትሽዓተ ሰባት ከምዝሞቱን ኣስታት ሸውዓተ ሚእቲ ዝኾኑ ተወለድቲ ትግራይን ኣምሓራን ከኣ ኣብቲ ፖሊስ ጣቢያ ተዓቚቦም ከምዘለዉን ገሊጹ። ሓላፊ ጸጥታ ዞባ ቡኖ በደሌ ኣቶ ተመስገን አያናንን፡ ከምኡ እውን ኣብቲ ዞባ ሓላፊ ኮሚኒኬሽን መንግስቲ አቶ ለይኩን ተካልኝን፡ ኣብ ከተማ በደሌ፡ ኣብ ወረዳታት ጮራን ዴጋን መን ከምዝጸወዖም ዘይፍለጡ ዘይሕጋውያን ሰልፍታት ተኻይዶም ከምዝነበሩ አረጋጊጾሙልና። ካብ ሓለፊ ቢሮ ፀጥታን ኮምኒኬሽንን ዝተረኸበ ሓበሬታ ከምዘረደአና፥ ኣብቲ ኸባቢ ዝተወለዐ ሰልፊ ስዒቡ ዝመፀ ህውከትን ዕግርግርን ናብ ዝምታን ምዕናው ንብረት ተቐይሩ። ኣይተ ተመስገን ከምዝበሉዎ፥ ንብረቶም ዝተወረሮም ውልቀ ሰባት፥ ዓርሶምን ንብረቶምን ካብ ጥፍኣት ንምክልኻል ኣብ ዝወሰዱዎ ስጉምቲ ተዅሲ ኣሰሚዖም። በዚ ምኽንያትን ዝጠፍአ ሂወትን ፥ ኣብ ካልእ ከባቢን እቲ ዞባ ብዝተፈጠረ ህውከትን ዕግርግርን ብድምር ናይ ዓሰርተ ሓደ ሰባት ሂወት ክሓሊፍ ክኢሉ፥ ኢሎም። ብተወሳኺ ሓላፊ ቢሮ ሓበሬታ ክልል ኦሮምያ ኣይተ ኣዲሱ ኣረጋ ከምዝበሉዎ፥ ኣብ ዞባ ቡኖ-በደሌ፥ ወረዳታት ጮራን ዴጋን ብዝተፈጠረ ጎንፂ 8 ተወለድቲ ብሄረ ኦሮሞን፥ 3 ተወለድቲ ብሄረ ኣመሓራን ሂወቶም ከምዝሓለፈ እዩ። "እዚ ክኹነን ዝግበኦ አፀያፊ ተግባር እዩ" ብምባል ግዳይ እቲ ዕግርግርን ጎንፅን ንዝኾኑ ስድራታት ክፀናነዑን ክብርትዑን ተማሕጺኖም። ዋላ'ኳ እዚ ተግባር ዝፈፀመ ኣካል መን ከምዝኾነ ብግልፂ ተዘይተጠቐሱ፥ "መንግስቲ ክልል ኦሮምያ፥ ረብሓ ህዝቢ ንምሕላው ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ ዘየሐጎሶም ክራይ ሰብሰብቲ ኣካላት እዮም" ክብሉ ገሊፆም። ብተመሳሳሊ መልክዑ፥ ሓላፊ ቢሮ ሓበሬታ ክልል ኣምሓራ፡ ኣብ ፌስቡኮም ከምዝበሉዎ፥ ኣብ ዞባ ቡኖ-በደሌ ወረዳ ዝተፈፀመ ጎንፂ፡ መንግስቲ ብቕርበት ይከታተሎ ከምዘሎ ገሊፆም፡ ቁፅሪ መወትቲ ድማ ከምቲ ልዕል ክብል ብክልል ኦሮምያ ዝተጠቕሰ ደጊሞም ፀሪሖም። እቲ ጎንፂ መልክዕ ብሄር ክትሕዝ ምግባር ድማ ሓደጉኡ ከምዝዛይድ ፅሒፎም። ፕረዚደንት ክልል ኦሮምያ ኣቶ ለማ መገርሳ ብወገኖም፥ 11 ጥቅምት 2010 ንብሮድቻስቲንግ ኦሮምያ ኔትወርክ ኣብ ዝሃቡዎ መግለፂ፥ "ኣብዚ ክልል ዝኽሰቱ ዘለዉ ጎንፅታት ነውግዝ። ከምዚ ዓይነት ተግባር ንህዝቢ ኦሮሞ ዘርብሕ ኣይከነን። ፈፀምቲ እቲ ተግባር ድማ ፀረ-ህዝብ ኦሮሞ ጉጅለታት እዮም" ኢሎም። ነቲ ፀገም ፍታሕ ንምርካብ መንግስቲ እቲ ክልል፡ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ እናሳለጠ ምዃኑ ድማ ወሲኾም ሓቢሮም።