ሊብያ፡ ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ዚንታን ዛህር ኣልጀበር እንታይ'ዩ ኣጓኒፉ?
ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ሊብያ ኣልጀበር ዚንታን ብዙሓት ሰባት ይሞቱ ከም ዘለዉ ተሓቢሩ። ንገለ ካብቶም ስደተኛታትን ሕሙማትን ብዛዕባ እቲ ኹነታት ኣዘራሪብናዮም።
ዮናስ መሓሪ ሓደ ካብቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ኮይኑ ኣተሓባባሪ'ውን ኢዩ። ንሱ ኣብ መፋርቅ ወርሒ ክልተን ወርሒ ሰለስተን፤ 4 ሰባት ከም ዝሞቱ ብምግላጽ፡ ኣቐዲሞም ዝሞቱ 9ተ ከም ዝነበሩ'ውን የረድእ። ንሱ ከም ዝገለጾ ጠንቂ ናይዚ ተደጋጋሚ ሞት ሕማም ዓባይ ሰዓል እያ። "ንሕሙማት ሊብያዊ ሓኪም ይርእዮም፡ ኣብ እንዳ ሕሙማት ገዛ ድማ ይፍለዩ። በቲ እንረኽቦ ሓበሬታ ግን እኹል መድሃኒትን ክንክንን ኣይረኽቡን ኢዮም። ምስኦም ክንራኸብ ስለ ዘይፍቀደልና ብተሌፎን ወይ ገለ ካብኡ ካብ ዝመጹ ሕሙማት ብእንረኽቦ ሓበሬታ መሰረት፡ ሓኻይም ኣብ ሰሙን ወይ ክልተ ሰሙን ሓንሳብ ኢዮም ዝርእይዎም።" ንሱ ብተወሳኺ "እቲ ሕክምና ዝበሃል ሕጽረት ናይ ቦታ፡ መድሃኒት፡ መሳለጥያን ኪኢላታትን ዘለዎ'ዩ፡ ሕክምና ክትብሎ ውን ዘየድፍር ኢዩ" ይብል። ዮናስ ብዛዕባ'ቲ ኩነታት ከብርህ እንከሎ፡ "ሕሙማት ድኣ ኢዮም ዘለዉ እንበር ሕክምና የለን። እቶም ሓካይም ኣብኡ ዝቕመጡ ኣይኮኑን። ካብ ድራውሎስ (ከባቢ 170-180 ኪ.ሜ ርሒቑ ዝርከብ)፡ ሓንሳብ ወይ ክልተ ሻዕ ኣብ ክልተ ሰሙን ኢዮም ዝመጹ" ይብል። እዚን ካልእን ተደሚሩ ስደተኛታት ዚንታን ዛህር ኣልጀበር ሊብያ ግዳይ ዓባይ ሰዓልን ዝተፈላለዩ ሕማማትን ኮይኖም ኣለው። ብዛዕባ ምሕደራ እቲ መዳጎኒ ስደተኛታት ክገልጽ ከሎ ድማ፡ እቲ መዓስከር ብIOM ከም ዝመሓደርን ዘድሊ ቀረብ መግቢ ይኹን ካልእ መሳለጥያታት ብIOM ከም ዝወሃቦም ይገልጽ። ብዛዕባ ሕክምና ኣብ ዝሓትሉ እዋን ግን ዝወሃቦም መልሲ ዘዕግብ ከም ዘይኮነ'ውን ይሕብር። ካልእ 'ጉርኛ' ዝተባህለ ስደተኛን ኣተሓባሪን ብወገኑ "ዘለናዮ ቦታ መሳለጥያ ዘይብሉ ኢዩ፡ ጽበት ቦታን ሕጽረት መሰረታዊ ቀረባትን፡ ምስ ዝሕቱል ኣሰራርሓ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ተደሚሩ ኣደዳ ሕማምን ስቓይን ገይሩና ኣሎ" ይብል። "ኣብዚ ዘሎ ሰብ ኩሉ ንዝተፈላለዩ ሕማማት ተቓሊዑ ኢዩ። እቲ እናተዳኸመ ዝኸደ ድማ ዓባይ ሰዓል የማዕብል" ብምባል ርእይትኡ የካፍል። ኪዳነ መንግስትኣብ ብርሃነ ሓደ ካብ ሕሙማት ዓባይ ሰዓል ኮይኑ፡ ኣብቲ ሕክምና ኣብ ዝተፈልየ ቦታ ልዕሊ 5 ወርሒ ገይሩ ከም ዘሎን እቲ ዘጓነፎ ከካፍል እንከሎ ከምዚ ይብል። "ሕሙማት ኩልና ኣብ ሓደ ገዛ ኢና ዘሎና፡ ናይ ዓባይ ሰዓል ተባሂሉ ዝተፈልየ የለን። ኣነ ኣብ ወርሒ 9 ናይ 2018 ሓሚመ ዓባይ ሰዓል ምዃኑ ነጊሮምኒ፡ ናይ ወርሒ መድሃኒት ምሰ ሃቡኒ እቶም ሓኻይም ብኡ ገይሮም ጠፊኦም፡ ንወርሒ ድማ መድሃኒት ከቋርጽ ተገዲደ። እንደገና ተመሊሶም ናይ ሰለሰተ ወርሒ ሂቦምኒ፡ ምስቲ ቀደም ዝወሰድክዎ ኣርባዕተ ወርሒ ኮይኑ ኣሎ። ሕጂ ድማ ሳልስቱ ኾይኑ ተቋሪጹ ኣሎ።" ኪዳነ ብዛዕባ ህልው ኩነታት እቶም ሕሙማት ከብርህ ከሎ ድማ፡ ከባቢ ሓምሳ ሕሙማት ከም ዝነበሩን፡ ገለ ዝበርትዖም ሪፈር ተባሂሎም ናብ ካልእ ሕክምና ከም ዝኸዱን፡ ገለ ካብኦም ድማ ብሞት ከም ዝተፈልዩ ይገልጽ። ንሱ ብተወሳኺ፡ ሕጂ ከባቢ 25 ሕሙማት ኣብቲ ቦታ ከም ዘለውን፡ እቲ ብብዝሒ ዝርኤ ሕማማት ድማ ኒሞኒያ፡ ብሮንካይት፡ ዋሕዲ ደም ከምኡ'ውን ዓባይ ሰዓል ምኳኑ የረድእ። "ክሳብ ሕጂ 18 ሞይቶምና ኣለዉ" ድማ ይብል። ንቤት ጽሕፈት ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሊበያ ንምርካብ ዝገበርናዮ ፈተነ ክሰልጠና ኣይከኣለን። ኣብ ሊብያ ኣብ ዝተፈላለየ ክፋል'ታ ሃገር ብርክት ዝበሉ ስደተኛታት ኢዮም ዘለዉ። እዚኣቶም ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ንምቁራጽ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝመጹ ኮይኖም ኩነታቶም ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበኣሰ ይኸይድ ከም ዘሎ ኢዮም ዝዛረቡ። ብፍላይ ድማ ኲናት ሓድሕድ ሊብያ ንኹነታት ስደተኛታት ኣዝዩ ኣጋዲድዎ ይርከብ። ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ዘለው ብዝግበርሎም ኣተሓሕዛ ኩሉ ግዜ ቅሬታኦም ምስ ገለጹ ኢዮም።