"ንብዙሓት ሰባት ጉስጢት ልፍዕ እዩ፤ ንዓይ ግና ሳይንስ እዩ"
ኣብ ኣደስ ኣበባ ፍሉይ ስሙ ሽሮ ሜዳ ተባሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ እያ ተወሊዳ ዓብያ። መስከረም ጩሩ ትበሃል።
መስከረም፡ ንደቂ ኣንስትዮ ሰልጠንቲ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ተሰልጥን ከም ካልኦት ደቂ ክፍላ ንምዝላልን ምፅዋትን ዝኸውን ጊዜ ኣይነበራን። ካብ ብቖልዓኣ ጀሚራ ምስ ናብራ እናተቓለሰት እያ ዓብያ። ድሕሪ መልሲ ቤት ትምህርቲ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ መንገዲ ሊስትሮ ኮይና ትሰርሕ ነይራ። ኣጋ ምሸት ድማ ሽመና ዝሰርሑ ወላዲኣ ትሕግዞም ነይራ። ኣብ ዝሐዝናዮ መስከረም 26 ዓመት ኮይኑዋ። ሎሚ ውን ግና ኣብ ቃልሲ እያ ዘላ። ናይ ሎሚ ቃልሳ ግና ምስ ኑሮ ጥራሕ ኣይኮነን፥ ምስ ጉስጢት'ውን እዩ። መስከረም ስለምንታይ ናብዚ ኣትያ? ኣብ ቤት ትምህርቲ እንጦጦ እምባ፡ ተምሃሪት ሓምሻይ ክፍሊ እናሃለወት እዩ። ደቂ ተባዕትዮ ተምሃሮ፡ ጉስጢት እንትለማመዱ ርእያ፤ እንታይ ይገብሩ ከምዘለዉ ብዙሕ እኳ እንተዘይተረድኣ ቅርብ ኢላ ክትለኣኣኽ ጀመረት። "ሽዑ ብዛዕባ እዚ ስፖርት ዋላ ሓደ ዝፈልጦ ኣይነበረንን፡ ብዙሕ ሰብ ናብ ዝተኣከበሉ ውድድር ዝካየደሉ ሜዳ ሒዞምኒ ምስ ከዱ ግና፡ በቃ ልበይ ኣብኡ ተሪፉ፤ ብጣዕሚ ፈትየዮ፤ ኣነ እውን ክስልጥን ከምዘለኒ ወሲነ፡ ኣብ መንጎ 20 ኣወዳት ብሕታት ጓል ኣንስተይቲ ኮይነ ተፀምቢረዮም" ትብል መስከረም። እቶም ጉጅለ ጉስጢት ደቂ ተባዕትዮ፡ ብውሳንኣ ዋላ እኳ እንተተገረሙ፡ ብሓጎስ ተቐቢሎም ኣባል ጉጅለኦም ገይሮማ። ውፅኢታዊት ንምዃን እውን ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደላን፤ በቢ ግዚኡ ተዓዋቲት ምዃን ተተሓሒዛቶ። መስከረም ንተኸታታሊ ዓሰርተ ዓመታት ሻምፒዮን ኮይና። ኣብቲ እዋን ሃገር ወኪልካ ናይ ምውድዳር ዕድል ብዙሕ ኣይነበረን። ፅባሕ ተስፋ ብምግባርን ገና ናብ ጉስጢት ንዝፅንበሩ ቆልዑት ክትሕግዝ ከምዘላዋ ብምውሳንን፥ ነዚ ዘብቅዓ ዓለም ለኸ ስልጠና ብምውሳድ ገፃ ናብ ኣሰልጣንነት ቀይራ። ዋላ እኳ ብውሳንኣ እርግፀኛ እንተኾነት፡ ብዛዕባ ስፖርት ጉስጢት እሞ ድማ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዘሎ ድሑር ኣመለኻኽታ ምኽንያት፥ ግደፊ ዝብልዋ ብዙሓት እዮም ነይሮም። "ንብዙሓት ሰባት ጉስጢት ማለት ምልፋዕ እዩ፤ ንዓይ ግና ሳይንስን ጥበብን እዩ፤ ሳይንስ ጉስጢት ንምፍላጥ ብጣዕሚ ድኻም ኣለዎ፤ ብትኽክል ንምርዳእ እውን ንብዙሕ ግዜ ምምሃር የድሊ" ትብል መስከረም። እዚ ሓሳብ ኣብ ካልኦት ሰልጠንቲ እውን ክህሉ ከምዝኽእል ብምግማት፡ ኩሉ ግዜ ንዝፅንበርዋ ቆልዑት፡ ፈለማ ጉስጢት ከም ጥበብ ንክቕበልዎን ስነ-ልቦናዊ ምድላው ንክህልዎም ተምህር። መስከረም ካብ ተሰልጥኖም እተን ዝበዝሓ ደቂ ኣንስትዮ እየን ነቲ ጥበብ ዘድልዮም ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንኽገብሩ ትሰርሕ። ሰውነቶም ብስፖርታዊ ምንቅስቓስ ዝጎልበተ ምዃኑ ምስ ኣረጋገፀት ድማ፡ መሰረታዊ ናይ ጠጠው ኣበሃህላን ናይ ኢድ ምንቅስቓስን ቴክኒክ ተምህሮም ወይካዓ ተምህረን። እዚ ምስ ወድኡ ድማ ናብ ጉስጢት ኣወቓቕዓን ትንፋስ ምቁፅፃርን ይሓልጹ እሞ፥ ካብኡ ንደሓር ዓቕሚ ምስ ኣዕበዩ ኣብ ፕሮጀክት ተሓቑፎም ክወዳደሩ ትገብር። ብድሕሪ እዚ ብቀጥታ ንጉስጢት ኢዶም ኣይሰዱን። እኳ ድኣስ ንጉስጢት ዘድሊ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ይገብሩ። ኣካላሎም ብስፖርት ከምዝጠንከረ ምስኣረጋገፁ መሰረታዊ ኣቃውማ ጉስጢትን ስልጠና ምንቅስቃስ ኢድን ይቕፅሉ። ብድሕሪ እዚ ቴክኒክ ኣሳድዳ ጉስጢት፥ ታክቲክን ኣወሳስዳ ትንፋስን ተምሂሮም ዓቕሞም እንትዓቢ ኣብ ፕሮጀክት ተሓቑፎም ውድድር ይጅምሩ። እንትዓብዩ ድማ ከይዲ ውድድራት ስዒቦም ክሳብ ሃገራዊ ውድድራት ይሳተፉ። መስከረም፥ 30 ዝኾኑ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ተጓሰጥቲ ኣብ ሰሙን ንሰለስተ መዓልታት ተሰልጥን። ኣርባዕተ ደቂ ኣንስትዮ ካብቶም ሰልጠንቲ ኣብ ጋንታ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ እንትሕቆፋ ጋንታታት ጉስጢት ኒያላን ማረሚያ-ቤቶችን ዝተጸምበሩ ደቂ ተባዕትዮ እውን ኣለዉ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ኦሎምፒክ ንምስታፍ ዝበቕዑ፥ ክልተ ደቂ ኣንስትዮን ሓደ ተባዕታይን ንብሄራዊ ጋንታ ተሓርዮም እዮም። ደቂ ኣንስትዮ ተጓሰጥቲ ኣብዝሓ ኣብ ዘይተለመደላ ኢትዮጵያ፡ ብርክት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ በዓል መስከረም እናርኣያ ስድርአን ክትምሕጸነለን ይልምንኣ። መስከረም ከምዚኦም ዝበሉ ኣጋጣምታት ሓሳብ ንድሕሪት ይምልሱዋ። "ናተይ ስድራ ገና እንትጅምር ተቓዊሞምኒ ነይሮም። ድሓር ግና ብዙሕ ከይጸንሓ ክልተ ኣሕዋተይ ተጓሰጥቲ እንትኾና ሓሳቦም ቀይሮም እዮም"። መስከረም ኣብ ሽሮ ሜዳ ብሓደ ግዜ ክሳብ 50 መናእሰይ ኣብ ፕሮጀክት እንትተሰልጥን ወርሓዊ ትረኽቦ ኣታዊ 1000 ቅርሺ እዩ። እዚ ስድርኣ ንምሕጋዝ እኹል ሰለዘይኾነ ካልእ ኣድካሚ ስራሕ ክትሰርሕ ትግደድ። ስለዝኾነ ድማ ባህላዊ ኣልባሳት እናፍረየት ንዕዳጋ ተቕርብ ኣላ። "ክልቲኡ ሙያ ግና ምንጽጻር ኣይክኣልን" ትብል። "ኣነ ዝሰርሖ ገንዘብ ንምርካብ ምኾነ ነይሩ፡ ጉስጢት ቀደም ምገደፍኹዎ ነይረ፤ ግና ኣይክእልን። እቲ ምንታይ፥ ብዘይ ጉስጢት ክነብር ኣይክእልን"። ጓል 18 ዓመት ገነት ብ54 ኪሎ ግራም ናይ ቀሊል ሚዛን ተወዳዳሪት እያ። ገነት ጸጋይ በዝሒ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝርከባሉ ፕሮጀክት መሰልጠኒ ጉስጢት ካብ ትሕወስ ሰለስተ ዓመት ኣቑጺራ። መተዓቢታ "ወንድወሰን" ብዝብል ሳጓ እዮም ዝፈልጡዋ። ጓል 15 ዓመት ሰገን እናሃለወት ዝረኸባ ሰብ "ጉስጢት ፈትኒ" ኢሉ ናብቲ ፕሮጀክት ሒዙዋ መጺኡ። ሽዑ ገነት እንታይ ከምዝኾነ እኳ ኣይትፈልጥን ነይራ፤ ይኹን እምበር ኣብ 15 ዓመታ ካብቲ ፕሮጀክት ማሊያ እንትወሃባ፡ ዋዒ ቁልዕነት ተሰሚዕዋ። ጉስጢትን ትምህርትን ጎናጎኒ ክትቕፅል ደልያ። "መስከረም ክተስርሐና ከላ፡ ብጣዕሚ እያ እትምችወኒን ትስሕበንን" ትብል ገነት፡ ቀስ ብቐስ ንሳ እውን ምስ ጉስጢት ተመሓዝያ። ንጉሆን ምሸትን ብውሕዱ ንኣርባዕተ ሰዓታት ክትስልጥን ጀሚራ። ድሕሪ ሓደ ዓመት እቲ ትደልዮ ዝነበረት ዕድል ረኺባ፤ ምስ መስከረም እንትትስልጥን ቁመንኣ ዝረኣዩ ኣሰልጠንቲ፡ ብጋንታ ምስ ዝተሓቖፉ ስፖርተኛታት ጉስጢት ንክትወዳደር ሓቲቶማ። "ሽዑ ብዙሕ ዓቕሚ ከምዘለንን ዝሐሸ ስራሕ ክሰርሕ ከምዝኽእልን ፈሊጠ፤ ምኽንያቱ ካብ ብዙሓት ዝሐሽኩ እየ ነይረ" ትብል። ኣብ 2008 ዓ.ም ኣብ ጋንታ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ተሓቑፋ፤ ካብ ዕጥቅታትን ጓንትን ብተወሳኺ 3000 ብር ወርሓዊ መሃያ ትረክብ። ናይ ቀፃሊ ሕልማ ድማ ኣብ ብሄራዊ ጉጅለ፡ ንሃገራ ወኪላ ምውድዳር እዩ። ሕዚ እውን ዋላ እኳ ኣብ ጋንታ እንተተሓቖፈት፡ ምስ መስከረም ምስልጣና ግና ኣየቋረፀትን። ኣብ ሰሙን ንሰለስተ መዓልታት ትስልጥን፤ ካብኣ ንዝነኣሱ እውን ብምስልጣን ትሕግዝ። "ንስፖርተኛ ጉስጢት ኣመጋግብኡ ንቁመናን ክብደትን ወሳኒ እዩ፤ ኣነ ክብደተይ ፅቡቕ እንተኾይኑ ንከይውስኽን ንከይቕንስን ፓስታ እበልዕ። ክብደተይ እንተቐኒሱ ግና ዝረኸብክዎ እየ ዝበልዕ፤ ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት፡ ካብ ዕፉን ዝስራሕ 'ዶርዜ' ዝበሃል ባህላዊ ምግቢ እየ ዝመርፅ።" ገነት ብናይ ባዕላ ትግሃትን ጥንካረን ኣብዚ በፂሓ እምበር፡ ስድርኣ ስፖርተኛ ጉስጢት ናይ ምዃን ሓሳባ ንክተቋርፅ ፅዕንቶ ይገብሩላ ነይሮም። "ብፍላይ ድማ ኣቦይ፡ ሓደ እዋን እነካይዶ ፀዋታ ክርኢ መፅዩ፡ ኣብቲ ውድድር ክዋቓዕ ምስ ረኣየኒ፡ ከይጉዳእ ፈሪሑ አረ ግደፊ ይብለኒ ነይሩ፤ ደሓር ግና እናተዓወትኩን ሜዳልያ እናረኸብኩን ምስ መፃእኹን፡ ዝነበረ ፅዕንቶ እናነከየ መፂኡ" ካልኦት ሰባት፡ ደቂ ኣንስትዮ ስፖርተኛታት ጉስጢት ንምቕባል ከምዝፅገሙ ገነት ትገልፅ። "ብዙሓት ጉስጢት፡ ንጓል ኣንስተይቲ እንታይ ይዓብስ ብምባል የናእሱና፤ ኣነ ድማ 'ንምንታይ ከምዚ ትብሉ፥ ካብ ወዲ ተባዕታይ ብምንታይ ንንእስ' እብሎም" ካብ ዘረባ ሓሊፎም ንዓኣን ንደቂ ኣንስትዮ መሓዙታን ዝፈታተነን ወዲ ኣይጠፍእን፤ ሽዑ እቲ ስፖርት ክትኾኖ ዘገድደካ ትዕግስቲ ንክገብራ ይግደዳ፤ ግና እዚ ኩሉ እኹል ንከይኸውን ይኽእል። " ሓደ እዋን ሓደ መንእሰይ ንመሓዛይ ተተናኹልዋ፤ 'አረ ግደፍ' እንተብልናዮ ኣይፋል ኢሉ፤ ኣነ እውን ብእነኻ በይዛካ ግደፋ እናበልኩ ናብ ምልማን ኣትየ፤ እናተፃረፈ እንተተናደደ ሱቕ ኢለዮ፤ ድንገት ብፅፍዒት ምስ ወቕዐኒ ግና ትዕግስተይ ተወዲኡ ሓደ ግዜ ኣጥዒመዮ፤ ካብ ውድድር ወፃኢ ንጉስጢት ኢደይ ዘልዓልኩ ኣብቲ ግዜ ጥራሕ እዩ"።