ቂም ቂም፡ ግዜን ኣገዳስነቱን ኣብ ህይወት
ብዛዕባ ግዜ ዘለና ኣፍልጦን መረዳእታን፡ ወትሩ ምስ ምንቅስቓስ እዛ እንነብረላ ምድሪ ተኣሳሲሩ'ዩ ዝግለጽ። ምድሪ፡ ኣብ ዙርያኣን ዙርያ ጸሓይን ከምእትዘውር ቅድሚ ምፍላጥና፡ ብዛዕባ መዓልታትን ዓመትን ንዛረብን ንፈልጥን ነይርና ኢና።
ልደትን ግብኣትን እዛ ኣብ ሰማይ እንርእያ ወርሒ፡ ነታ ብ30 መዓልታት እንጽብጽቦን "ወርሒ" ኢልና እንሰምዮን ግዜ እያ ትገልጸልና። ጸሓይ ኣብ ቅርቅርትና ክትከውን እንከላ፡ ፍርቂ መዓልቲ፡ ክትዓርብ እንከላ ከኣ ዕራረቦ ምኻኑ ንርዳእን ንፈልጥን ኢና። ግን ብጸሓይን ጽላሎትን ሰዓት ክንደይ ምኻኑ ንምግማት፡ ኣበይ ከም እትነብር ይውስኖ እዩ። ምኽንያቱ ጸሓይ፡ ኣብ ገሊኡ ክፍለ ዓለማት ቀልጢፋ ትበርቀሉን ደንጊያ ትዓርበሉን ኩነታት ስለዘሎ። ሰባት፡ ብተለምዶ፡ ንኩነታት ብርሃን ኣከባቢኦም ገሚቶም እዮም ናይ ኢድ ሰዓታቶም ዘስተኸኻኽሉ። እዚ እውን ኣብ ኣከባቢና ምስ ዘሎ ነገር ምስ ዝዛመድ እዩ። ኣብ ዝተፈላለየ ኣከባቢ ንነብር እንተኾይንና ግን፡ መምስ እቲ እንነብሮ ቦታ፡ ናይ ግዜ ፍልልይ ክህልወና ስለዝኽእል፡ ንኹላትና ልክዕን ተመሳሳልን ግዜ ክህልወና ኣይክእልን እዩ። ግዜ ልክዕ ከም ገንዘብ፡ ክብሩ ብሓፈሻዊ ተቐባልነቱ እዩ ዝምዘን። ንነዊሕ ግዝያት፡ ኣብ ዝንግሪር፡ ማለት፡ ካብ ምብራቕ ንምዕራብ ናይ ግሪንዊች ዘሎ ሕንጻጽ ዝዕቅን መሳርሒ ስለዘይነበረ ብዙሕ ጸገማት ነይሩ እዩ። እታ ብ60 ዕጽፊ ዝያዳ ቅንዕትን ትኽክልን ዝነበረት ናይ ሁይገንስ ዘንጋዊት ሰዓት መንደቕ ዋላ እውን ቅድሚኡ ሰዓት እንተነበረ፡ ኣብ 1656 ክሪስትያን ሁይገንስ ዝተባህለ ተወላዲ ዳች፡ ሓደ ናብ ልክዕ ዝቐረበ ናይ ግዜ ኣተዓቓቕና ዝሕብር ሰዓት ፈጢሩ ነበረ። ካብ ጥንታዊ ስልጣኔ ግብጺ ጀሚሩ ክሳብ ማእከላይ ዘበን ፐርሺያ ኣብ ዝነበረ ግዜ እውን ናይ ማይ ሰዓታት ተኣታትየን ነይረን። ካልኦት እውን ብምልክታትን፡ ሽምዓን ግዜ ይዕቅኑ ነይሮም። ኣብቲ እዋን፡ ዋላ እውን እተን ኣዚየን ቅኑዓት ዝበሃላ ሰዓታት፡ ኣብ መዓልቲ ናይ 15 ደቓይቕ ናይ ግዜ ፍልልይ የርእያ ነይረን። ይኹን እምበር እቶም ኣብ ገዳም ዝነብሩ መነኮሳት ሰዓት ክንደይ ከምዝጽልዩን ከምዝሰግዱን ኣይጠፍኦምን። እንተኾነ፡ ኣብቲ ኣድላይነቱ እናዓበየ ዝመጽእ ዝነበረ፡ ኣብ ቁጠባዊ ህይወት ኣህዛብ ልዑል ኣበርክቶ ዝነበሮን ዘለዎን ጉዕዞ ባሕሪ መራክብ፡ እቲ ልክዕን ትኽክልን ግዜ ምፍላጥ ኣገዳሲ ነይሩ። ባሕረኛታት፡ መኣዝን ጸሓይ ርእዮም እዮም ኣብ ሰሜናዊ ዲዮም ኣብ ደቡባዊ ማእገር (ክሊ መኣዝን ምድሪ) ከምዘለዉ ዝፈልጡ። እንተኾነ ኣብቲ ካልእ መኣዝን፡ ማለት ካብ ምብራቕ ናብ ምዕራብ ዘሎ ናይ ግሪንዊች ሕንጻጽ (ዝንግሪር) ግን ጸገም ነይሩዎም። ምኽንያቱ፡ ካብቲ ዝርከቡሉ ቦታ ኣብ ምብራቕ ዲዮም ኣብ ምዕራብ ዘለው ንኪፈልጡ፡ ክግምቱ ጥራሕ እዮም ዝኽእሉ። ብሳዕቤኑ ብዝፍጠር ጌጋታት ከኣ ብደረጅኡ ዝፈላለ ሓደጋታት የጋጥሞም ነይሩ። እታ ንጸገማት ዝንግሪር ዝፈትሐት ናይ ጆን ሃሪሶን ሰዓት እንሓንሳብ እተን መራኽብ ካብቲ ከዕርፋሉ ዝግበአን ቦታ ኣማኢት ማይልስ ኣብ ዝርሕቀቱ ምድሪ ይዓርፋ፣ ንሓንሳብ እውን ተጋጭየን ይሰባበራ። ልክዕ ሰዓትን ግዜን ምፍላጥ እንታይ ይሕግዝ? ኣብቲ ናይ ግሪንዊች መዐዘቢ ኬንካ፡ ፍርቂ መዓልቲ ከምዝኣኸለ እንተደኣ ፈሊጥካ፡ ኣብ ካልእ መበገሲ ነጥቢ ኮይንካ ንጸሓይ ተዓዘባ'ሞ እቲ ናይ ግዜ ፍልልይን ርሕቀትን ክንደይ ምዃኑ ክትቅምሮ ፈትን። ናይ ሁይገንስ ዘንጊ ሰዓት መንደቕ፡ ዋላ'ኳ ኣብ ነዊሕ ጉዕዞ ባሕሪ፡ ካብቲ ንቡር ግዜ መዓልታዊ 15 ሰኮንድ ትውስኽ እንተኾነት፡ ቅድሚኣ ካብ ዝነበራ ዓይነት መሳርሒ ግዜ ግን፡ ብ60 ዕጽፊ ዝያዳ ቅንዕትን ትኽክልን እያ። ዘንጊ ሰዓት መንደቕ፡ ኣብ ጽፍሒ ተሃዋኺት መርከብ፡ በቲ ዝድለ ኣገባብ ኪትሰርሕ ኣይትኽእልን እያ። ዝኾነ ኮይኑ ግን ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት፡ መላእ ዓለም፡ ኣድማሳዊ "ቅኑዕን ትኽክለኛን ግዜ" ክህሉ ኣገዳሲ ምዃኑ ብምእማን፡ ንጂኦግራፊያዊ ዝርገሐና ኣብ ግምት ዘእቱ ምእኩል ኣድማሳዊ ግዜ ክህሉ ተሰማሚዐን። ሚሊ ሰከንድ'ኸ እንታይ ኣገዳስነት ኣለዎ? ዝኾነ ኮይኑ፡ ድሕሪ ምህዞ ሂገንስን ሃሪሶንን ሰዓታት ቅኑዓት እናኾና እየን መጺአን። እቲ ንኣውቶማቲክ ሰዓታት ምርኩስ ገይሩ'ዩ ዝተመስረተ፡ ምእኩል ኣድማሳዊ ግዜ፡ እተን ሰዓታት ነቲ ውዝዋዘ ብደረጃ ኤለክትሮን ስለዝመዝነኦ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣማኢት ሚልዮን ዓመታት ንሰከንድስ እውን ተጋግየን ኣይፈልጣን እየን። ንመጋዓዝያ ዓለም ዝቐየረ ቴክኖሎጂ ጂፒኤስ ግን ልክዕነት ግዜ ክሳዕ ክንድኡ ኣገዳስነት ኣለዎ ድዩ? ኣብ ዝኾነ እንውጥኖን እንገብሮን መገሻን ጉዕዞን፡ ጉዳይ ሚሊ ሰኬንድ ትርጉም የብሉን። እተን እንወድየን ሰዓታት እውን ማዕረ እቲ ንመፍለጢ ግዜ እንጥቀመለን ንኽብርን ማዕርግን እንግልገለለን ይበዝሕ። ሓደ ተቐዳዳማይ ኣትሌት፡ ንመወዳድርቱ ብጸቢብ ፍልልይ ክቕድሞን ክስዕሮን ስለዝኽእል፡ ሚሊሰኬንድ ኣብ ውድድር ኣትለቲክስ ልዑል ትርጉምን ኣገዳስነት ኣለዎ። ምህላው ቅኑዕን ቅቡልን ኣድማሳዊ ግዜ፡ ንመርበብ ርክብን ኮምፒዩተርን እውን ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ። ምናልባት ግን፡ እቲ ቐንዲ ኣገዳስነት ኣውቶማቲክ ሰዓትን ልክዕነትን፡ ኣብ ጉዕዞ መራኽብን ባቡራትን'ዩ ብዝያዳ ዘድሊ። ሎሚ ብጂፒኤስ ሓባሪ መኣዝን ዓለም እምበር ብመኣዝን ጸሓይ ዝምራሕ ተጓዓዚ የሎን። ይኹን እምበር ሰዓታት ኣብ ቀጻሊ ምምዕባል እየን ዝርከባ። ኣብዚ ቐረባ እዋን ሳይንቲስት "የተርቢዩም" ብዝተባህለ ባእታ፡ ኣብ ዝመጽእ ቢልዮንስ ዓመታት ጸሓይ ሞይታ ንምድሪ እውን እንተወሓጠታ ናይ ሓንቲ ሰከንድ ሚእታዊት ዘይተጉድል ኣመና ርግጽቲ ሰዓት ይሰርሑ ኣለው። እዚ ሕሉፍ ብቕዓት'ዚ ንቑጠባዊ ምዕባለ ዓለምና ብኸመይ ከምዝጸልዎን ከምዝቕይሮን ግን ግዜ ክምልሶ እዩ።