ብዛዕባ ሰሜን ኮርያ ክትፈልጥዎም ዝግባእ 6 ነገራት
ሰሜን ኮርያ ምስ ኣሜሪካ ኣብ ናይ ቃላት ኲናት ኣብ ዝኣተወትሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ህዝቢ ሰሜን ኮርያ ሃገሮም ምስ ምዕራባውያን ዝኣተወቶ ግርጭት (ውጥጥ)፡ ዘለዎም ርድኢት እንታይ ከም ዝመስል ንምፍላጥ ኣፀጋሚ እዩ።
ኣብዚ ክፍለ ዘመን እታ ሃገር ካብ ዓለም ተነፂላ እያ። ኩነታት መነባብሮ ሰሜን ኮርያውያን ከርእዩ ዝኽእሉ ኣሃዛት ምርካብ ከቢድ እኳ እንተኾነ፡ ብሓፈሽኡ እንታይ ከም ዝመስል ክገልጹ ዝኽእሉ ሓበሬታታት ግና ኣለዉ። ሰሜን ኮርያ፥ ኣሜሪካ ንዝኣወጀቶ ኲናት ከሲሳ ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 1948፡ ኪም ኢል ሱንግ ሰሜን ኮርያ ድሕሪ ምምስራቶም፡ ብውርሲ ብዝተሓላለፍ ስልጣን፡ ስድረኦም ከሳብ ሕዚ ነታ ሃገር እናመሓደሩ ይርከቡ። ኣብዚ ግዜ እዚ፡ ደቡብ ኮርያ ሽዱሽተ መንግስታት ሪፐብሊክ ቀይራ፣ ወያነ (ለውጢ) ኣተናጊዳ፣ ክልተ ግዜ ዕልዋ መንግስቲ ተኻይዶም፣ ከምኡ እውን ነፃን ግልፅን መረፃታት ኣካይዳ እያ። ብሓፈሻ 12 ፕሬዝደንታት ን19 ዙር ነታ ሃገር ኣመሓዲሮም። ሰለስተ ሚልዮን ሞባይል (ተንቀሳቓሲ ስልኪ) ኣዝዩ ብዙሕ ክመስል ይኽእል። 25 ሚልዮን ህዝቢ ኣብ ዝነብረላ ሃገር ግና፡ 3 ሚልዮን ማለት ካብ 10 ሰባት እቲ ሓደ ጥራሕ ማለት እዩ ሞባይል ዝህልዎ ማለት እዩ። ዝበዝሑ ተጠቀምቲ ሞባይል ድማ፡ ኣብ ዋና ከተማ ፒዮንጋንግ ይነብሩ። ብኣንፃሩ ኣብ ደቡብ ኮርያ፡ ቁፅሪ ተጠቀምቲ ሞባይል ኣስታት 51 ሚልየን እንትኸውን፡ እዚ ድማ ካብ ጠቕላላ በዝሒ ህዝቢ ሰሜን ኮርያ ንላዕሊ እዩ። ክሎሪንክ ዝተብሃለ ትካል ቴሌኮሚኒኬሽን ሰሜን ኮርያ ምስ ግብፃዊ ትካል ብምትሕብባር፡ ንነዊሕ ዓመታት ብሕታዊ ወሃቢ ግልጋሎት ኮይኑ ፀኒሑ እዩ። እዚ ግብፃዊ ትካል ምስ ሰሜን ኮርያ ዝነበሮ ርክብ ኣብ ዝሓርፈፈሉ እዋን ግና፡ ልዕሊ 3 ሚልየን ናይ ዝኾኑ ዓማዊል ሓበሬታ ፡ ካብ ቁፅፅሩ ወፃኢ ከምዝኾነ ዕላዊ ገይሩ ነይሩ። ትካል ኣሜሪካን ደቡብ ኮርያን ብሓባር ኣካይድናዮ ዝበልዎ መፅናዕቲ ድማ፡ ኣየር ሰዓት (ሞባይል ካርዲ) ካብ ምግዛእ፡ ሓድሽ መስመር ቁፅሪ ምግዛእ ከምዝሓስር ይሕብር። ኣብ ሰሜን ኮርያ ኣዝዩ ልዑል ዝኾነ ሕፅረት ተንቀሳቓሲ ስልኪ ኣሎ። ኣብዝሓ ህዝቢ ሰሜን ኮርያ፥ ኣብታ ሃገር ጥራሕ ዝስራሕ ግልጋሎት ኢንቴርኔት ይጥቀም። ኣብ 2016 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ዝወፀ ሓበሬታ ከም ዘመላኽቶ ድማ፡ ኣብታ ሃገር 28 ኣድራሻታት ኢንተርኔት ኣለዉ። ደቂ ተባዕትዮ ሰሜን ኮርያ፡ ካብ ደቡብ ኮርያውያን ብቑመት ዝሓፀሩ ከም ዝኾኑ መፅናዕትታት ይገልፁ። ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ደቂ ተባዕትዮ ብማእኸላይ፡ ካብ 3 እስካብ 8 ሴንቲ ሜትር ኣፈላላይ ቁመት ኣሎ። ካብ ዩኒቨርሲቲ ሱንግኪኩዋን ነዚ መፅናዕቲ ዘካየዱ ፕሮፌሰር ዳንኤል ሼወከንዲክ፡ ኣብ ሞንጎ ደቂ ተባዕትዮ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ኣፈላላይ ቁመት፡ ብዘርኢ ዝተፈጠረ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ድማ ዜጋታት ክልቲአን ሃገራት ሓደ ህዝቢ ስለዝኾኑ። "ስለ ዝኾነ ድማ እዚ ኣፈላላይ ዝተፈጠረ ብሕፅረት ምግቢ እዩ" ይብሉ እቶም ፕሮፌሰር። ኣብ ዋና ከተማ ሰሜን ኮርያ ፒዮንጋግንግ ዝርከቡ ምስልታት፡ ገፋሕትን ብዙሕ ምጭንናቕ ትራፊክ ዘይረኣየሎምን መንገድታት የርእዩ። ከባብታት ገጠር እታ ሃገር ግና ካብዚ ዝተፈለየ መልክዕ እዩ ዘለዎ። ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 2006 ዝነበረ ኣሃዝ ከም ዝሕብሮ፡ ሰሜን ኮርያ 25554 ኪ.ሜ መንገዲ ዋላ እኳ እንተሃለዋ፡ ካብዚ እቲ 3 ሚእታዊ ጥራሕ እዩ መንገዲ ኣስፋልት። ካብ 1000 ዜጋታት እታ ሃገር፡ እቶም 11 ሚእታዊ ጥራሕ መኪና አለዎም። ሰሜን ኮርያ ናብ ወፃኢ ሰደድ ብትገብሮ ፍርያት ከሰል፡ ምጣነ ሃፍታ ትድጉም። ኣብዝሓ ፍርያት ከሰል ሰሜን ኮርያ ከኣ፡ ናብ ቻይና ይለኣኽ።እስካብ 1973 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፡ ምጣነ ሃፍቲ ክልቲአን ሃገራት ተመጣጣኒ እዩ ነይሩ። ድሕሪ እዚ ግና፡ ደቡብ ኮርያ ከም ሳምሰንግን ሃዩንዳይን ዝበሉ ዓበይቲ ትካላት ብምውናን፡ ካብ ቀዳሞት ወነንቲ ኢንድስትሪ ዓለምና ሓንቲ ክትኸውን ክኢላ እያ። ሰሜን ኮርያ ግና ኣብ ውልቀ መላኺ ዝኾነ ስርዓት ብምዝፋቕ፡ ዛጊድ ኣብ ከም 1980ታት ትነብር ኣላ። ሰሜን ኮርያ ብበዝሒ ህዝቢ ካብ ዓለም ኣብ መበል 52 ደረጃ እንትትርከብ፡ ብበዝሒ ሰራዊት ኣብ ራብዓይ ደረጃ ከም ትርከብ ይግመት። ካብ ሓፈሻዊ ፍርያት እታ ሃገር 25 ሚእታዊት፡ ንወታደራዊ ሓይሊ እታ ሃገር ዝውዕል እዩ። ኩሉ ወዲ ተባዕታይ ሰሜን ኮርያ ብቐጥታ ወይ ድማ ብተዘዋዋሪ ወታደራዊ ስልጠና ይወስድ። ሰሜን ኮርያ ወናኒት ኒኩሌር ምዃና ዓለም ክፈልጠላ ወሲና ኣብ 1990 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፥ ኣብታ ሃገር ብተደጋጋሚ ኣጋጢሙ ብዝነበረ ድርቂ፡ ብሂወት ናይ ምንባር ግዜ (ዕድል) ሰሜን ኮርያውያን ቀኒሱ እዩ። ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 2017 መጠን ወሊድ ደቡብ ኮርያ ናብ ትሑት ብርኪ ወሪዱ። በዚ ድማ እታ ሃገር መጠን ወሊድ ንምውሳኽ እናሰርሐት ትርከብ። መንግስቲ ደቡብ ኮርያ ወሊድ ንምትብባዕ ድማ፡ ንወለዲ ውህብቶ ገንዘብ ብምሃብ፣ ኣብ እዋን ወሊድ ንኣቦታት ነዊሕ ግዜ ዕረፍቲ ብምፍቃድን፡ ሕክምና መኻንንት ብምሃብን፡ ልዕሊ 70 ቢልየን ዶላር ወፃኢ ገይሩ እዩ።