መረጻ ትግራይ፡ መድረኻት ፖለቲካዊ ክትዕ ትግራይ ከመይ ኣለዉ?
ኣብ ክልላዊ መረጻ ትግራይ ይሳለጡ ካብ ዘለዉ ስራሕቲ፡ እቲ ሓደን ዝዓበየን መድረኽ ክትዕ ፖለቲካዊ ውድባት እዩ። ፖለቲካዊ ውድባት፡ ብህዝቢ ተመረጽቲ ክገብረና ይኽእል'ዩ ዝበልዎ ኣማራጺታት የቕርቡ ኣለዉ።
እቶም መድረኻት ክትዕ ብገምጋም መረጽቲ ከመይ ኣለዉ? ኣብ ትግራይ ክልላዊ ምርጫ ከምዝካየድ ካብ ዝውሰን ጀሚሩ፡ እቲ ዝተሓሰበ ንምፍጻም ዘኽእሉ ብዙሓት ስራሕቲ እናተሰርሑ ጸኒሖምን ይርከቡን። ካብቶም ስራሕቲ እቲ ዝዓበየ ክበሃል ዝኽእል ድማ ነቲ ክልላዊ መረጻ ዘፈጽም ኮሚሽን ምጥያሽ እዩ ነይሩ። ኮሚሽን መረጻ ትግራይ ምስተጣየሸ ግዜ ከይወሰደ'ዩ ናብ ስራሕ ኣትዩ። ምኽንያቱ ድማ እቲ ክልላዊ ምርጫ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ይካየድ ስለዘሎ እዩ። ምዝገባ ብውልቀን ብፖለቲካዊ ውድባትን ዝሳተፉ ተወዳደርቲ፣ ምድላው ሰሌዳ ግዜ መረጻን ካልኦት ዕማማትን፣ ሽንሸና ግዜ ኣየር ቴሌቪዥንን ሬድዮን ንተወዳደርቲ ከምኡ'ውን ምዝገባ መረጽቲ ካብቶም ዛጊድ በቲ ኮሚሽን ዝተሰርሑ ዓበይቲ ጉዳያት እዮም። ኣብቲ ክልላዊ መረጻ ክሳተፋ ዝተመዝገባ ሓሙሽተ ፖለቲካዊ ውድባት ማለት ህወሓት፣ ሳወት፣ ውናት፣ ባይቶ ዓባይ ትግራይን ዓዴፓን ዕላማታተን፣ ፖሊሲታትን ካልኦት ኣማራጽታትን ዘቕርባሉ ከምኡ ድማ ዝካትዓሎም መድረኻት'ውን ይሳለጡ ኣለዉ። መድረኽ ክትዕን ትጽቢት ሰባትን እተን ኣብ ክልላዊ መረጻ ዝሳተፋ ውድባት ብኮሚሽን መረጻን ማሕበረሰብ ንግዲን ኣብ ዘዳለውዎም መድረኻት ብወከልተን ኣቢለን እናተረኸባ "ኣለና" ዝብልኦ ኣቕሪበን'የን። ብዙሓት ድማ ነቶም ዝተዳለዉ መድረኻት ክትዕን ዝነበረ ኩነታትን ኣምልኪቶም ሓሳባቶም ይህቡ ኣለዉ። ጋዜጠኛ ክብሮም ሙልጌታ ነቶም ዝተዳለዉ መድረኻት ክትዕ ብቐጥታ ይኹን ጸኒሑ ኣብ ዩቱዩብ ብምእላሽ ነቶም ዝበዝሑ ከምዝተኸታተሎም ይዛረብ። "ከም ጋዜጠኛን ከም ሓደ ትግራዋይ መንእሰይን ነዚ ሕዚ ዝካየድ ምርጫ ሓዊሱ ሰለስተ ዓበይቲ እዋናት ምርጫን ዝተገበሩ ጎስጓሳትን ተኸታቲለ እየ። ናይ ሎሚ ካብቶም ናይ ቅድሚ ሕዚ ፍልይ ዘብሎ ነገር ኣሎ። ትግራይ ከም ክልል ንፈለማ እዋን ተካይዶ ዘላ መረጻ እዩ" ይብል ክብሮም። ቅድሚ ሎሚ ህወሓት ንበይና ንትግራይ ወኪላ ኣብ ሃገራዊ መረጻ ትሳተፈሉ ዝነበረት እዋን ከምዝነበረ ብምዝኽኻር "እዚ ድማ ብሓፈሻ ኣብ ሃገራዊ ጉዳያትን መስመራትን ተድህበሉ ኩነታት እዩ ነይሩ። ኣብ'ዚ ሕዚ እዋን ግን ካልኦት ኣብዚ ክልል ዝቦቖላ ፖለቲካዊ ውድባት ንትግራይን ትግራይ ጥራይ መሰረት ዝገበረ ክትዓት ኢና ንዕዘብ ዘለና" ክብል ነቲ ኣፈላላይ ዝበሎ የረድእ። ጋዜጠኛ ክብሮም ከም ሓደ ትግራዋይ መንእሰይ ነዚ ብምርኣዩ ሕጉስ ከምዝኾነን ዝጽበዮ ከምዝነበረን እዩ ዝገልጽ። ነባራይ ከተማ መቐለ ፍጹም ብርሃነ'ውን ነቶም ዛጊድ ዝተኻየዱ ክትዓት ከምዝተኸታተሎም'ዩ ዝዛረብ። "ብሓፈሻ ክሪኦ ከለኹ ጽቡቕ እዩ ነይሩ" ድማ ይብል። "ኣብ ትግራይ ንመጀመርታ ግዜ ዝካየድ ዘሎ እዩ። ንባይቶ ትግራይ ዝወዳደሩ ፓርትታት ገጽ ንገጽ ተራኺቦም ክካትዑ ከለዉ ንፈለማ እዋን እዩ። ኣጀንዳታት ናይቲ ክትዕ ኣብ ትግራይ ጥራይ ዘድሃበ ብምዃኑ'ውን ፍሉይ ይገብሮ" ይብል ፍጹም። ንፈለማ እዋን ዝካየድ ዘሎ ክትዕ ከም ምዃኑ መጠን፡ ከምዝተሓጎሰሉ ብምሕባር ብፍላይ እቶም መናእሰይ ፖለቲከኛታት ነቲ መድረኽ ሓደሽቲ ከምዘይመሰሉን ብብቕዓት ዝቐረቡሉን ከምዝኾነ ይገልጽ። ገለ ዝተዓዘቦም ክፍተታት ከምዘለዉ ግን ኣይሓብአን። ኣይተ ናኦድ ኢሳይያስ ኣብ ከተማ ኣኽሱም ዝነብር ነዳጋይ እዩ። ንፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያን ትግራይን ብቐረባ ከምዝከታተልን ከምዝዕዘብን'ዩ ዝዛረብ። ትግራይ መረጻ ክተካይድ ምኽኣላ "ሓጎስ ፈጢሩለይ ኣሎ" ይብል። "እዚ ኣብ ትግራይ ንፈለማ እዋን ዝካየድ ዘሎ ክልላዊ መረጻ ክሳብ ሕዚ ዘሎ ኣካይድኡ ዴሞክራሲያዊ እዩ ዘሎ። ተቓወምቲ ውድባት፡ ዴሞክራሲያዊ መድረኽ ምርካቦም ኣወንታዊ እዩ። በዚ ድማ ብጣዕሚ ሕጉስ እየ። እንተኾነ ኣብቶም መድረኻት ብገለ ትዕዝብቲታተይ ሕጉስ ኣይኮንኩን" ይብል ኣይተ ናኦድ። ነዚ ዝበለሉ ምኽንያት ድማ ብፍላይ ንገለ ፖለቲካዊ ውድባት ወኪሎም ዝቐረቡ ፖለቲከኛታት ንሓደ ኣካል ጥራይ ንምውቃስ ከምዝመስል ብምግላጽ ኣረዲኡ። "ካብ ሕጽረት ተሞክሮ ዝብገስ ይመስለኒ ገለገሊኡ ዝብልዎ ነገራት ሕጉስ ኣይገበረንን" ክብል'ውን ወሲኹ ይገልጽ። ንሱ እቲ ክልላዊ ምርጫ ምክያዱ ከም ዓብዪ ዕድል ክውሰድ ከምዘለዎ ብምዝኽኻር፡ እንተኾነ ካብቶም ፖለቲካዊ ውድባት ብፍላይ ኣብ መድረኻት ክትዕ ዝተጸበዮ ብዙሕ ነገራት ክረክብ ከምዘይከኣለ'ዩ ዝዛረብ። ኣማራጽታት ዝቐረቡሎም ክትዓት'ዶ ነይሮም? ኩሎም ተወከልቲ ፖለቲካዊ ውድባት ዘቕርብዎ ዝነበሩ ሐሳባት ከምዝተሓጎሰሉ ዝዛረብ ፍጹም ብርሃነ፡ ዝበሰሉን ካብ ህወሓት ወጻኢ ብሓደሽቲ ተተካእቲ መእሰይ ዝምርሓ ሓደሽቲ ውድባት ክህልዋ ከምዝኽእላ ዝተርኣየሉ ኣጋጣሚ ከምዝኾነን'ዩ ዝገልጽ። "እቲ ህዝቢ ዝሓሸ ግንዛበ ዝረኸበሉን ሓደ ኣማራጺ ጥራይ ዝነበሮ ህዝቢ'ውን ተስፋ ዝገበረሉ'ዩ። ብፖሊሲ ደረጃ ተስፋ ዝህቡ ብዙሓት ሓሳበት ቀሪቦም እዮም። ዋላ'ኳ ገለገሊኦም ምስቲ ዘሎ ባይታን ባህሊ ፖለቲካን ኣብ ምትግባሮም ዘጠራጥሩ ይኹኑ ብጣዕሚ ፍልይ ዝበሉ ፖለቲካዊ ሓሳባት ሰሚዕና ኢና" ይብል ካብ ትዕዝብቱ ብምብጋስ። ጋዜጠኛ ክብሮም ብወገኑ "ካብ ቅድሚ ዓመታት ጀሚርና ኣብ ጉዳይ ትግራይ ተመሳሳሊ ተሞክሮታት እናኻዕበትና እንተንመጽእ ነይርና ካብዚ ዝሓሹ ሓሳባት'ውን ምተልዓሉ ነይሮም ዝብል እምነት ኣለኒ" ብምባል ሕዚ'ውን ግን እተን ኣብ ክልላዊ መረጻ ዝሳተፋ 5 ፖለቲካዊ ውድባት ዘቕርብኦም ዘለዋ ሐሳባትን ኣማራጽታን ከምጅማሮ ዝነኣዱ ከምዝኾኑ ይገልጽ። "ዝጎደለ ነገር የለን እንተዘይበልና'ኳ እቶም ክሳብ ሕዚ ዝቐርቡ ዘለዉ ሐሳባት ግን 'ጥራይ ይተግበሩ' ናብ ምባል ዘብጽሑ እዮም። ብርግጽ ኣብ እዋን መረጻ ነቲ ስቡሕ ስቡሕ ኢኻ ትሰምዕ፡ ስልጣን ምስተትሓዘ ከኣ ነቲ ስቡሕ [ጸጽቡቕ] ትስእነሉ ኩነታት ኢኻ ትዕዘብ" ክብል ዘለዎ ትዕዝብቲ የካፍል። ክብሮምን ፍጹምን ከምዝብልዎ እንተኾይኑ ከም'ቲ ሕዚ ዝረአ ዘሎ ናይ ፖለቲካዊ ውድባት ኣማራጽታትን ፖለቲካዊ ብስለትን እንተኾይኑ፡ ንመጻኢት ትግራይ ዝሓሸ ተስፋ ኣብ ቅድሚኣ ይጽበያ ከምዘሎ ዘተስፍው ኩነታት'ዩ ዘመልክት። ኣይተ ናኦድ ግን ካብ ናይ ፍጹምን ክብሮምን ዝተፈለየ ሓሳብ እዩ ዘለዎ። "ዘይምብሳል ዝተዓዘብኩሉ ኩነታት ኣሎ። ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ውድብ ናብ ክትዕ ክመጽእ ከሎ ነቲ ዝሓዞ ኣማራጺ እዩ ምስ ህዝቢ ከላልይ ዘለዎ። ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ ዝነበረ ሽግራት ጥራይ እናተደረኽካ ንሓደ ኣካል ምድብዳብ ቁሩብ ኣየሕጎሰኒን" ይብል። ኣስዒቡ ድማ "እዝን እዝን ሒዘልካ ቀሪበለኹ እዩ ክበሃል ዘለዎ። እንታይ እዩ ፕሮግራሙ? እንታይ እዩ ክገብር ብንጹር ዘየፍለጠ ፓርቲ'ውን ተዓዚበ እየ" ክብል የረድእ። ፍጹም ከምዝብሎ እንተኾይኑ፡ እዚ መድረኽ ክትዕ፡ ንህዝቢ ብዙሓት ዕድላትን ኣማራጽታትን ሒዙ'ዩ መጺኡ። "ብጣዕሚ ፍሉይ ዝኾነ ነገር ሒዙ'ዩ መጺኡ ነቲ ህዝቢ። ንነገራት ብዝተፈላለየ ኣንፈት ናይ ምርኣይ ባህሊ'ውን ሒዙ መጺኡ'ሎ። ተቓዋሚ ውድብ ማለት ንህዝቢ ትግራይ ምኽሓድ ማለት ከምዘይኮነ ርኢና ኢና" ክብል ንሓሳቡ የርድእ። ትዕዝብትን መእረምታን ኣብ ንግዲ ዝተወፈረ ነባራይ ከተማ ኣኽሱም ኣይተ ናኦድ ከምዝብሎ እንተኾይኑ ኣብ ሞንጎ ገለ ተሳተፍቲ መድረክ ክትዕ ፖለቲካ ዝነበረ ኣቀራርባ ካብ ጽቡቕ ስነምግባር ዝረሓቐን ክእረም ዝግብኦን እዩ። "እቲ መድረኻት ከም ፖለቲካዊ ክትዕ ዘይመስለሉ ተርእዮታት ነይሩ። ከምኡ ክኸውን ዝኸኣለ ድማ ጎደሎታት ምድላይን ኣብ ልዕሊ ሓደ ውድብ ጥራይ ዝተኻየደ ወፍሪ እዩ ዘምስል ነይሩ። ኣብ 1997 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ ሃገራዊ ምርጫ ከምዝነበ ዓይነት ዘለፋን ጸርፍን ሎሚ'ውን ብገለ ፖለቲከኛታት ተራእዩ እዩ" ይብል ትዕዝብቱ ከረድእ ከሎ። ንሱ ከምዚ ዝበለ ስነምግባር ካብ ሓደ ናብ ስልጣን እትጽበዮ ፖለቲከኛ ክረኣይ ዘይግብኦን "ስነምግባር ተጋሩ ዝገልጽ ከምዘይኮነን" ወሲኹ የቐምጥ። "ክትዕ ክበሃል ከሎ ሓደ ክርሳዕ ዘይብሉ ነገር ኣብ ሞንጎ ተኻታዕቲ ክህሉ ዝግብኦ ምክብባር እዩ" ዝብል ጋዜጠኛ ክብሮም ብወገኑ ይውሓድ ይንኣስ ብዘየገድስ ወኪልዎ ዝመጽአ ክፋል ሕብረተሰብ ስለዘሎን ንህዝቢ ትግራይ'ውን ክጠቅም እየ ክሳብ ዝበለን በዚ መነጽር ምርኣይ ከምዝግባእ ይሕብር። "ነንርእስኻ ኣብ ምክብባር ዝተወሰኑ ክፍተታት ተዓዚበለኹ። ንሓሳብ ኢኻ ትሙጉት እምበር ንውልቀ ሰባት ኣይኮንካን። ንሓሳብ ብሓሳብን ብመርትዖን ኣብ ምክታዕ ክተድህብ ኣለካ። ኮይኑ ግን ኣብ ገለገለ ፖለቲካዊ ውድባት ዝተዓዘብናዮም ባህ ዘይብሉ ነገራት ነይሮም" ይብል ክብሮም። ኣብቶም መድረኻት ክትዕ ዋላ'ኳ ኣስማት እንተዘይተረቑሐ ንምድሃል፣ ንምጽራፍን ካብ ዝተዛረቦ ተበጊስካ ዘይኮነ መልሲ ምስ ምሃብ ተዛሚዱ ጉድለታት ከምዝተዓዘበ ወሲኹ ይገልጽ። "እዞም ክፍተታት ግን ነቲ ዓብዪ ምስሊ ዝሽፍኑ'ኳ እንተዘይኮኑ ኣብ ቀጻሊ ግን ክእረሙ ይግባእ" ክብል ድማ ርእይትኡ ይዛዝም። ፍጹም እውን ካብ ናይ ክብሮም ዝፍለ ሓሳብ የብሉን። እቶም ዝተዓዘቦም ክፍተታት ግን ነቲ ዝዓበየ ኣወንታ ከህስስዎ ከምዘይክእሉ'ዩ ዝኣምን። "ምናልባት ቅድሚ ሎሚ ከምዚ ዝበለ ተሞክሮ ስለዘይነበረና ይመስለኒ ብውሱን መልክዑ ኣብ ገለ ኣባላት ኣመራርሓ ንውልቀሰባትን ውድባትን ትኹረት ዝገበረ ምንቛር ብግልጺ ተዓዚበ እየ። ንሓደ ኣካል ጥራይ ተሓታቲ ምግባር ከምኡ'ውን ካልኦት ውድባት ሒዘንኦ ንዝመጽኣ ኣማራጺታት ዓንቃፋይ ብዝኾነ መገዲ ምርኣይ ነይሩ" ይብል ፍጹም።