ላምፔዱሳ፡ ሓሙሻይ ዓመት ዝኽሪ ህልቂት ላምፔዱሳ
ሰለስተ ጥቅምቲ 2013፡ 350 ኤርትራዉያን ዝርከቡዎም፡ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ጽዒና ካብ ሊብያ ትጉዓዝ ዝነበረት ጀልባ፡ ኣብ ኣፍደገ ደሴት ጥልያን ላምፔዱሳ ጥሒላ። ካብ ሽዑ ኣትሒዞም ከኣ ኤርትራውያን ነዛ ዕለት ብሓዘን ይዝክርዋ ኣለዉ።
ካብ ሕልና ዘይክወል መሪር ቃንዛ ህልቂት ላምፔዱሳ ስደተኛታት ካብ ሊብያ ናብ ኤውሮጳ ኣብ ዝግበሩዎ ጉዕዞ ብዙሕ ግዜ ሓደጋ የጋጥም እዩ፤ ከምዛ ፍጻመ እዚኣ ህልቂት ዝተራእየሉን ኣብ ማዕከናት ዜና ዓለም ዝተቓለሐ ሓደጋን ግን ውሑድ እዩ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ኤርትራዉያን በብዓመቱ እዛ ዕለት ከም ሓንቲ ሕማቕ ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ገይሮም'ዮም ይዝክሩዋ። እዛ ልዕሊ 500 ስደተኛታት ጽዒና ካብ ገማግም ሊብያ ዝተበገሰት መርከብ ንልዕሊ 25 ሰዓታት ብዘይጸገም እያ ተጓዒዛ። ናብ ደሴት ላምፓዱሳ ክትኣቱ ናይ ሓደ ኪሎሜተር ዝኸውን ርሕቀት ምስ ተረፋ ግን ብዝተፈላለየ ርእይቶ ብዝግለጽ ምኽንያት ባርዕ ሓዊ ኣጋጡሙዋ ጥሒላ። ኣብዛ መርከብ ዝነበሩ ተሳፈርቲ ንኹሉ ዓይነት ዕድመ ዝውክሉ ኮይኖም፡ ኣደ ምስ ዕሸላት ደቃ፡ ወላዲ ምስ ደቁ፡ አሕዋት፡ ደቂ ሓወቦታት፡ ደቂ ሓትነታት ፡ ደቂ ዓዲ፡ ደቂ ገዛውቲ በብጉጅለ ኮይኖም ንዝጀመረዎ ጉዕዞ ብሰላም ክውድኡ እናጸለዩን እናተዋዘዩን ኣብ ዝኸድሉ ዝነበሩ ህሞት ናብ ደሴት ላምፓዱሳ ንኽበጽሑ ኣስታት ሓደ ኪሎሜተር ክተርፎም ከሎ መርከብ ደው በለት። ኣብታ መርከብ ዝነበረ'ሞ ብሂወት ተሪፉ ዛንታ እታ ዕለት ክነግር ዝበቐዐ ኣድሓኖም ሰመረ፡ " እቲ ካፕቴይን ሃንደበት ካብዚ ንንዮው ኣይንኸይድን ኢና፡ ኣብዚ ኮይናን ሓገዝ ክንጽበ ኢና" ኢሉ ሓገዝ ንኽሓትት ንምልክት ኣንሶላ ብሓዊ ስለዘቃጸለ፡ እቶም ሰባት ሰንቢዶም ካብቲ ባርዕ ንኽሃድሙ ምስ ፈተኑ ሚዛን ናይታ መርከብ ከምዝዘበለን እቲ ሓደጋ ከምዘጋጠመን ይዛረብ። ብዘይካ'ዚ ኣድሓኖም፡ ካብ ሊብያ ኣብ ዝተበገሱሉ'ውን እዛ መርከብ ልዕሊ እቲ ዝግብኣ ሰባት ጽዒና ምንባራ ብምዝካር፡ እቶም ካብ ሊብያ ዘበገስዎም ዝነበሩ፡ ኣብ ምብጋሶም 25 ሰባት ካብታ መርከብ ኣውሪዶም ናብ ገማግም ሊብያ ከምዝተመለሱ ይዝክር። ካብቲ እቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ሰዓት ኣርባዕተ ወጋሕታ ክሳብ እታ ካብ ባሕሪ ዝወጽኣላ ንዝነበረ ኩነታት ክዝክር እንከሎ ኣድሓኖም፡ " እታ መርከብ ንየማን ምስተገምጠለት፡ ሓደ ሰዓት ዝኸውን ናብኣ ንሓኩር ትግምጠለና ንሓኩር ክሳብ ጠቕሊላ ትጥሕል ኣጽኒሓትና እያ" ድሕሪ ምባል፡ ክሳብ ብሂወት ዘሎ ንዘልኣለም ካብ ኣእምርኡ ክእለ ዘይክእል ናይ ርድኡና ድምጺ ካብ ኩሉ ይስማዕ ምንባሩ ይዛረብ። በሪ ኤውሮጳ፡ ተሳተፍቲ ዝኽረ በዓል ራብዓይ ዓመት ግደያት ላምፓዱሳ "በጃኹም ንስድራይ ንገሩለይ ዝብሉ፡ 'ሓምቢሰ ኣይክእልን እየ'፡ 'ኣነ ሓደ እየ ንስድራይ' ዝብል ዘረባታት ብፍጹም ካብ ሓንጎለይ ኣይእለን እዩ፤ ብፍላይ ሄለን እትብሃል ኣደ፡ 'ዋይ ደቀይ ለኪመኩም'ባ!' ክትብል እንከላ ክሳብ ሕጂ'ዩ ድምጻ ኣብ እዝነይ ዝመጽእ፤ 'ጓለይ ኣንታ ጓለይ' ዝብሉን ካልእ ረበሽቲ ድምጽታትን ኣይርስዖምን'የ" ይብል። በዚ ሓደጋ'ዚ ሓዉ ዝሰኣነ ተቐማጢ ሽወደን ኣዳል ንጉሰ ብወገኑ፡ ንግሆ ተንሲኡ ሬድዮ ቢቢሲ እናሰመዐ፡ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ከምዝሰምዐን፡ ኣብ ሊብያ ዝነበረ ሓዉ ቅድሚ ክልተ መዓልታት ናብ ጉዕዞ፡ ክንብገስ ቀሪብና ኣለና፡ ስለዝበሎ ሓወይ ምስታ ሓደጋ ዘጋጠማ ጃልባ ክህሉ ይኽእል እዩ ብምባል ከም ዝሰምበደ ይዛረብ "ናብ ሊብያ ደዊለ ቅደሚ ሓደ መዓልቲ ተበጊሱ ኣሎ ምስ በሉኒ ሓወይ ኣብኡ ከምዝነበረ ተረዲኡኒ" ድማ ይብል። እንተስ ብሂወት ክረኽቦ እንተስ ሞቱ ክርዳእ ትኬት ኣቁሪጹ ስእሊ ሓዉ ሒዙ ናብ ላምፔዱዛ ከምዝተበግስ ከኣ ይዛረብ። ከይውዓለ ከይሓደረ ናብ ላምፓዱሳ ዝበጽሐ ኣዳል ንጉሰ፡ ነቶም ካብቲ ሓደጋ ዝደሓኑ ሰባት "ነዚ ሰብ ትፈልጥዎ'ዶ?" ብምባል ስእሊ ሓዉ ኣብ ዘርኣየሉ እዋን፡ ኣብ ገጽ እቶም ዝሓቶም ዝነበረ ምልክት ሓዘን እናተነበ፡ ርእሶም ብምንቕናቕ ናይ ኣይንፈልጦን ኢና ምልክት ሓበሬታ ይህብዎ ምንባሮም ይዝክር። ድሕሪ ክንደይ ግን ኣባላት ወኪል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ወይ (UNHCR) ብምኻድ ስእሊ ናይ ሓዉ ብምሃብ ንኸጣይቕሉ ተወከሶም፡ ድሕሪ'ቲ ንዕኡ ነዊሕ ኮይኑ ዝተሰምዖ ትጽቢት " እወ ሓውኻ ኣብዛ መርከብ ነይሩ'ዩ፡ ግን ኣይደሓነን" ዝብል መልሲ ሒዘምሉ መጺኦም። ነዞም ግዳያት ሰለስተ ጥቅምቲ 2013 ንምዝካር፡ዓመት ዓመት ኣብ ላምፔዱዛ ዝኽሪ ይግበረሎም እዩ። ኣድሓኖም'ውን ነቶም ኣቲና እናበሉ ብሞት ዝተፈልዩዎ፡ መጓዕዝቲ ምድረበዳ ሰሃራን፡ ኣብ ሊብያ መኻፍልቲ ሽግሩን ዝነበሩ፡ ብዓቢኡ ከኣ ነቶም ኣብ ወጥሪ ሞት ኮይኖም፡ ይትረፉ ኣይትረፉ ከይፈለጡ፡ "ኣነ ንስድራይ ሓደ እየ፡ ንስድራይ ንገሩለይ፡ ኣንታ በጃኹም ይመውት ኣለኹ፡ ዋይ ደቀይ ለኪመኩም እባ " እናበሉ ዝጣርዑ ዝነበሩ መኻፍልቲ ሽግሩ ግን ከኣ ግዳይ እታ ርግምቲ ዕለት ዝኾኑ ብጾቱ ንምዝካር ናብ ላምፔዱዛ ተጓዒዙ። " ምስቲ ከንቲባ ናያ'ዛ ዓዲ ተራኺብና ነቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተኸልናዮ 368 ዝኸውን ገረብ ኮስኪስና፡ ካብዚ ብተወሳኺ ንዝኽሮም ሓወልቲ ንኽስራሕ ፍቓድ ንኽህበና ሓቲትናዮ ኣለና" ድሕሪ ምባል ብበሪ ኤውሮጳ ናብ ዝፍለጥ ዝፍለጥ ስፍራ ኮይኖም ጸሎት ከምዘብጽሑን፡ ናብታ እቲ ሓደጋ ዘጋጠመላ ቦታ ብሓሙሽተ ዝኾና መራክብ ከይዶም ዕንባባ ከምዘንበሩ ይዛረብ።