ኣብ ኢትዮጵያ ሂፕ-ሆፕ ድምጺ ድኻን ውጽዑን ዝኾነሉ ደረጃ ኣይበጽሐን- ሀሁ ቢትዝ
ሂፕ-ሆፕ ኢትዮጵያ፡ ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርታት ዓመታት ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት እታ ሃገር እናተዘውተረን እናተለመደን ዝመጽአ ዘመናዊ ቅዲ ሙዚቃ'ዩ።
ናይ ሂፕ-ሆፕ ድምጻውያን መርከብ ባርያጋብርን [ቦኒቷ] ቴዎድሮስ ብርሃኑን [ሃሁ ቢትዝ] ኣብ መጀመርታ 2000 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ]፡ ህርመት ሙዚቃ ጉራግኛ ሒዙ ናብ ሙዚቃ ሂፕ-ሆፕ ዝተጸምበረ ቴዲ ዮ፡ ካብቶም ዓርሶም ንስልቲ እዚ ቅዲ ሙዚቃ ዝመሃሩን ቀልጢፉ ተቐባልነት ዝረኸቡን ይጽራሕ። ኣብ ትግርኛ ድማ፡ 'ጓይላ ሂፕ ሆፕ' ዘዘውትር ድምጻዊ መርከብ ባርያጋብር [ቦኒቷ] ምልዓል ይከኣል። "ኣብቲ ዝዓበኹሉ ቦታ ብዕድመ ካባና ዝዓበዩ ሰባት ኮፍ ኣብ ዝበልናሉ ወይ'ውን ፊልሚ ኣብ እንርእየሉ እዋን መጻንሒ ዝኸውን ናይ ሂፕ ሆፕ ሙዚቃ ንሰምዕ ስለ ዝነበርና፡ ተመሃራይ 4ይ ክፍሊ ኮይነ፡ ሙዚቃታት በዓል ቱፓክ ይሰምዕ ነይረ" ዝብል ድምጻዊ መርከብ፡ ሂፕ-ሆፕ ቖልዓ ኮይኑ ከም ዝኣተዎ ይዛረብ። ጸለምቲ ኣሜሪካውን ተጻወትቲ ሂፕ ሆፕ ጄይ-ዚ፣ ኩል ጄይን ቱፓክን ንቴዲ-ዮ ዝደረኹዎ ስነ ጥበባውያን ኮይኖም፡ መርከብ ባርያጋብር'ውን ንቱፓክ ይረቁሕ። ኣብ ውሽጢ ናይ ሓደ ዓመት ኣፈላላይ [ብ1996ን 1997 ኣቆጻጽራ ፈረንጂ] ዘጋጠመ ቕትለት ቱፓክ ሻኩርን ክርስቶፈር ጆርጅ ዋሌክን፡ ንኣፍቀርቲ ሙዚቃ ሂፕ-ሆፕ እቲ ምዕራባዊ ዓለም ከቢድ በሰላ ገዲፉ ሓሊፉ። ክልቲኦም፡ በቲ ዝተፈጥረ ክልተ ዋልታ ኮይኖም፡ መራኸብቲ ብዙሃን ዓለም ቀትርን ለይትን ናብ ዘዘራረበ ዳርጋ 'ኲናት ኮስታል ራፕ' ዝበልኦ ጽልእን ንሕንሕን ኣትዮም ነይሮም። ኣፍቀርቲ ሙዚቃ ሂፕ-ሆፕ ኒውዮርክ ብምብራቕን ምዕራብን ኮይኖም ዝገንሑዎ ዝነበረ ስምዒት ኣፍቀርቲ ቅዲ እዚ ሙዚቃ ሞቶም እንተጸልሎም፡ ነቲ ስልቲ ሙዚቃ ባዕሉ'ውን ሃሰያ ኣሕዲሩሉ'ዩ። እዚ ድማ፡ ኣፍቀርቲ እዞም ክልተ ስነ ጥበባውያን ዝኾኑ ሰባት ንሓድሕዶም ክበኣሱን ሓደጋታት ከብጽሑን ምኽንያት ክሳብ ምዃን በጺሑ'ዩ። ድሕሪ እዚ፡ ውሑዳት ዘይብሃሉ ሰባት ሂፕ-ሆፕ ምስ ጎነጽን ዓመጽን፣ ገበን፣ ቅትለት ከተኣሳሱሩዎ ኣሉታዊ ትርጉምን መልእኽትን ክህቡዎ ተራእዮም። እቶም ዘየምቲ'ውን እንተኾኑ፡ ኣገባብ ኣነባብርኦም ብብኽነት ዝተመልኦ ብምንባሩ፡ ብዙሕ ብእወንታ ዝቕበሎም ኮነ ዝጽንብሎም ኣይነበረን። እዚ፡ ንዕብየትን ተቐባልነትን ሂፕ-ሆፕ ከም ዝጸለዎን ከም ዝደረቶን ይግለጽ። ሂፕ-ሆፕ ዋላ'ኳ ምስ ባእስን ቅትለትን፣ ብኽነትን ስርዓት ኣልቦን ዝተኣሳሰረሉ ታሪኽ እንተጋጠሞ፡ ጸለምቲ ነጻነቶም ንምርካብ ዝቃለስሉ ስልቲ ሙዚቃ ምንባሩ ዝገልጽ ካልእ መልክዕ'ውን ኣለዎ። መርከብ ባርያጋብር ድማ፡ ሂፕ-ሆፕ ምስቲ ዝተውሃቦ ኣሉታዊ ምስሊ ዘይኮነ፡ እቲ ጸለምቲ ናጽነቶም ንምእዋጅ ዝተጠቐምሉ ስልቲ ዝብል እወንታዊ ዝንባለ ብምሓዝ ይሰርሐሉን ይኣምነሉን። "ሂፕ-ሆፕ ብዙሕ ክትብለሉን መልእኽቲ ከተሕልፈሉን ትኽእል ኢኻ። ካብ ካልእ ዝፈልዮ ድማ እዚ ይመስለኒ" ኢሉ። ኣብ ከም ሰኔጋል ዝኣመሰላ ገለ ሃገራት ሂፕሆፕ ድምጺ ኣብ ከተማ ናይ ዘለው ድኻታት ብምቅላሕ ፖለቲካዊ ጽልዋ ከሕድር ክኢሉ'ዩ። ኣብ 2007 [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ]፡ ዘየምቲ ሂፕ-ሆፕ ዝኾኑ ሙዚቀኛታት፡ ማሕበረ ፖለቲካዊ ጉዳያት እቶም ድኻታት ብምልዓል ንናይቲ ሽዑ እዋን ፕሬዝደንት ስግኣትን ፈተናን ኮይኖምዎ ነይሮም። ኣብ ድሕሪ ተፈተውቲ ሙዚቃታት ትግርኛ ዘሎ ሰብ መን'ዩ? ሂፕ ሆፕ ኣብ ኢትዮጵያ እዚ ሕቶ ምስ ዝለዓል፡ ሂፕ ሆፕ ክንድቲ ዝድለ ድምጺ ናይቲ ድኻን ውጽዑን ዝኾነሉ ደረጃ ኣይበጽሐን ተባሂሉ ይንቀፍ። ኣብዘን ክልተ ዓመታት ጥራሕ፡ ብትግርኛ'ኳ እንተወሲድና ሂፕ-ሆፕ ተሰማዕነቱ ክብ ኢሉ'ዩ ዝብል ድምጻዊ መርከብ እቶም ዘልዕሎም ጉዳያት ክንድቲ ዝድለ ኣብ ውሽጢ እቲ ሕብረሰተብ ዘለው ጸገማት ጎልጒሎም ዘውጽኡ፣ ዝቃለሱን ዝምጉቱን ደረጃ ኣይበጽሐን ንዝብል ናይ ውልቁ ተሞኩሮ ብምልዓል ይሙግቶ። "ቅድሚ ሕዚ ጀመርቲ'ውን ስለ ዝነበርና ምስ ዓድና ከየወሃሃድና ስቕ ኢልና ካብቲ ናይ ወጻኢ ቀዲሕና ንሰርሕ ነይርና። በዚ ምኽንያት ዝቕበሎ ዳርጋ ኣይነበረን። ሕዚ ግን ሃገራዊ ጉዳይ እንክህሉ፣ መናእሰይ፣ ስደት ዝጥምቱ ስራሕቲ ንሰርሕ ኢና" ብምባል ምስ ድምጻዊ ጃሉድ ኮይኑ ንሰራዊት ምክልኻል ሃገር 'ክብር ለወታደር' ዝብል ስርሑ ይጠቅስ። ሕጂ እቶም ንኣብ ኢትዮጵያ ዘለው ደረስቲ ሙዚቃ ሂፕ-ሆፕ ዝደረኹ ጸለምቲ ኣሜሪካውያን ዝሰርሑዎም ስራሕቲ ሂፕ-ሆፕ ብደረጃ ትሕዝትኦም ዘይንእዶም ሃሁ ቢትዝ፡ ብደረጃ ዓለም እቲ ዝፍለጠሉ ዝነበረ ርዝነት ማሕበረ ፖለቲካዊ ነቐፌታ እናለቐቐ ይመጽእ ምህላው ይዛረብ። ሃሁ ቢትዝ ብዝብል ቅጽል ሽሙ ዝፍለጥ ዳይሬክተርን (ኣላዪ) ስነጥበባዊ ሂፕ-ሆፕን ቴዎድሮስ ብርሃነ፡ ተመሃራይ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ኮይኑ ምስ ሂፕ-ሆፕ እንትላለ፡ ኣዘውቲሩ ዝሰምዖም ስራሕቲ ናይ በዓል 50 ሴንት፣ ኤሚንየም ነይሮም። 'ብቢዝነስ ማኔጅመንት' ካብ ዩኒቨርሲቲ ሃዋሳ ተመሪቑ ምስ ወጽአ ናይ ባዕሉ ሙዚቃ 'ፕሮድዩስ' ብምግባር ድማ ናብ ሙዚቃ ዓለም ሂፕ-ሆፕ ተጸምቢሩ። "ሕጂ ዝሰርሑዎም ዘለው መብዛሕትዞም ትርጉም የብሎምን፤ ብዛዕባ ጓል ኣንስተይቲ፣ መስተ ወይ ካልኦት ጎነጻዊ ባህሪ ብዛዕባ ዘለዎም ነገራት'ዮም ዝደርፉ ዘለው። እዚ ኣብ ናትና ክትትርጉሞ ዋጋ ኣይህልዎን፤ ንቡር ኢትዮጵያዊ፣ ትግራዋይ ዝገልጽ ክኸውን ኣለዎ" ኢሉ። እዚ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝፈርዩ ናይ ሂፕ ሆፕ ሙዚቃታት ዘሕደረሎም ጸቕጢ ንኡስ ክበሃል ከም ዘይኽእል ብምግላጽ፡ ሂፕ ሆፕ ኣብ ኢትዮጵያ ክንድቲ ዝድለ ድምጺ ናይቲ ድኻን ውጽዑን ዝኾነሉ ደረጃ ኣይበጽሐን ብዝብል ርኢይቶ ይሰማማዕ። "ብዙሕ ሰብ ብኹሉ ቋንቋ ፖለቲካውን ማሕራውን ጸገማት ኣልዒሉ ናብ ዝነቅፍ ትሕዝቶ ደፊሩ ኣይኣቱን፤ እቲ ሰማዒ'ውን ከምኡ ኣይደልን። "ሰው የታለ" ዝብል ዝርከቦም ሓደ ክልተ ስራሕቲ ፈቲነ'የ። ግን ሰብ ብዛዕባ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣርተፊሻል ብዝኾኑ ስራሕቲ ምስ እትሰርሕ'ዩ ዝቕበለካ ብሂፕሆፕ ቁም-ነገር ክዝረብ'ዩ ኢሎም ኣይጽበዩን" ዝብል ርኢይቶ ኣለዎ። ንምኻኑ ኣብ ምንታይ ደረጃ ኣሎ? ሂፕ-ሆፕ ክትሰምዖ ከለኻ ዝምስጥ ስምዒት ኣለዎ ዝብል ሃሁ ቢትዝ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ተመሪቑ ምስ ወጽአ ናይ ባዕሉ ስራሕቲ ብምፍራይ ጀሚሩ። "ሽዑ ዝሰራሕኹዎ ሙዚቃ ብዙሕ ዝበሰለ ስለ ዘይነበረ ብዙሕ ሰብ ዝርኣዮም፤ ኹሉ ዘማእኸለ ዘይኮነ ንዝተወሰነ ተመልካቲ'የ ዝሰርሕ ነይረ" ይብል። ሂፕ-ሆፕ ክትሰምዖ ጥራሕ 'ደስ በሃሊ' ስለ ዝኾነ ምኽንያት ናብቲ ዓውዲ ክኣቱ ዝገበረኒ'ዩ ዝብል ሃሁ ቢትዝ፡ "እቲ ስምዒት ጥራሕ'ዩ ክትሰርሕ ዝደፋፍአካ። ድሕሪኡ ግን፡ እናበሰልኹ ምስ መጻእኹ፡ ክእለት ኣለኒ ድዩ ኢለ ንነብሰይ ክሓትት ጀሚረ። እቲ ናይ መጀመርታ ግን ስምዒት ጥራሕ'ዩ ነይሩ" ኢሉ። ብዙሓት ንቅዲ ሙዚቃ ሂፕ-ሆፕ ዝርእይሉ መነጽር፡ በቲ ኣብ ናይ ወጻእ ሃገራት ዝርእዩዎ "ኣጉል ኣዘራርባ፣ ኣካይዳ፥ ኣከዳድና ስለ ዝኾነ፡ ማሕበራዊ ጉዳያት ንምልዓል ክፉት ኣይኮነን። እቲ ጥበብ ክንወስዶ ኣለና፤ ግን ትሕዝቶ ንዓና ብዝመስል ክቃነ ኣለዎ። . . . ንሳቶም ንጓል፣ ንህይወት ዝገልጽሉ መገዲ ትርጉም ዘይብሉ'ዩ ብዝብለ'ዩ፤ ንሕና ግን ነዚኦም እንህቦ ክብርን ባህልን ኣሎ" ዝብል ርኢይቶ ኣለዎ። ሂፕ-ሆፕ፡ ብቋንቋ፣ ማሕበራዊ መሰረት፣ ባህሊ፣ ትሕዝቶ፣ ዕላማን ኣበጋግሳን ዝተፈላለየ እንተኾነ'ውን፡ ዓለማዊ ቅዲ ሙዚቃ ኮይኑ ግን ይቕጽል ኣሎ። ንድምጻዊ መርከብ ባርያጋብር፡ ሂፕ-ሆፕ ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ዕብየት ኣሎ። "በዚ ስራሕ ህይወትና ይቕየር ብምህላዩ ሕዚ ንዓቢ ኣለና'የ ክብል ዝኽእል። እቲ ወሳኒ ነገር ጽቡቕ ስራሕ ሰሪሕኻ ኣብ ምቕራብ'ዩ" ይብል። ንሃሁ ቢትዝ ግን፡ ሕብረተሰብ፡ ንኣርቲስታት ሂፕ-ሆፕ ዝነበሮ "እዚኦም'ኮ ከምዚ እዮም" ዝብል ኣሉታዊ ግምት መሊኡ እንተዘይኮነ'ውን እናተረፈ ይመጽእ'ኳ እንተሃለወ፡ በቲ ዝድለ ደረጃ ዝዓበየ ግን ኣይኮነን። "ኣብ ሃገርና ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ኣሎ'ኳ እንተዘይበልና፡ ድሓን'ዩ። ቕድም ኢሉ ዝነበረ ግምት እናተለወጠ፡ እቲ ደራፋይ ባዕሉ በቲ ዝጥቀመሉ ናውቲ ሙዚቃ፣ ዝደርሶ ሙዚቃ ኾነ ቋንቋ ኣቢሉ ናብቲ ሕብረሰተብ ክጽጋዕ ይፍትን ኣሎ። መርከብ ሂፕሆፕ 'ጓይላ ሂፕ-ሆፕ' ኢሉ ክሰርሕ ከሎ፡ ኣብ ባዕሉ ለውጢ ኣምጺኡ'ዩ። ስለዚ ናብቲ ሕብረተሰብ ክትጽጋዕ ከለኻ፡ ይቕበለካ እዩ" ይብል። ተቐባልነት ሂፕ-ሆፕ ኣብ ኢትዮጵያ ዝዘንግዐሉ ምኽንያት ቀሊል ስልቲ ስለ ዘይኮነ'ዩ ዝብል ድምጻዊ መርከብ፡ "ህዝቢ ዘይኮነ ጸሊኡዎ፡ እቲ ሙዚቃ ከቢድ ስለ ዝኾነ ክትሕልዎ ዝግብእ ዋሕዚ ከቢድን ናይ ባዕሉ ሕጊ ዘለዎን'ዩ" ኢሉ። ከም 'ዞማዋ' ዝብሉ ድምጻውን ዳይሬክተርን ሃሁ ቢትዝ ዝተሳተፈሎም ሙዚቃታት ሂፕ-ሆፕ ኢትዮጵያዊ ሕብሪ ሒዞም ብምምጽኦም፡ ሰብ ደጋጊሙ ክሰምዖምን ክዘናግዓሎምን ከም ዝስትውዓሉ ይዛረቡ። እንተኾነ ሕጂ'ውን፡ እዞም ስራሕቲ ሓደ ወይ ክልተ ግዘ ሰሚዑ ዝርስዖምን ዝገድፎምን ንከይኾኑ፡ መሊእኻ ናብቲ ባህሊ ክትጽጋዕን ቅኒቱ ክተማዕብሎን ከም ዝግባእ ሃሁ ቢትዝ ይገልጽ። መናእሰይ ናይ ሂፕ-ሆፕ ቀንዲ ትኹረት ኮይኖም መጺኦም። እንተኾነ፡ ብትሕዝቶን ዕላማን ንኹሉ ዝሓቁፍ፣ ዝበሰለን ክኸውን ኣለዎ ዝብል እምነት ዘለዎ ሃሁ ቢትዝ፡ ከምቲ ጨው ምእንተ ባዕልኻ ኢልካ ጥዓም ዝብሃል፡ ከምኡ እንተዘይጌርና ዝሰምዐልና ኣይክህሉን፣ ከም ህይወት ድማ ኣይክጠቕመናን" ይብል። ኣብ ናይ ሂፕ-ሆፕ ማሕበረሰብ ዘሎ ሕብረት ክንድቲ ዝድለ ኣይኮነን ዝብል እቲ ስነ ጥበባዊ፡ እዚ ኣብ ምዕባይ እቲ ቅዲ ሙዚቃ ጸቕጢ ከይፈጥር ዘለዎ ስግኣት የቐምጥ።