"ኣብዚ ቦታ እዚ'የ ብሌነይ ስኢነ፡ ናብዚ ኸባቢ እንክመፅእ ከኣ ንሳ ትርኣየኒ"
ካብ ቅድሚ ሕጂ ፍልይ ብዝበለ፡ ኣብዚ ናይ 2010 ዓመት ምሕረት (2017 ብፈረንጂ) ኣከባብራ በዓል ኢሬቻ ናይ ፈደራላዊ ይኹን ክልላዊ መንግስቲ ኣካላት ወግዓዊ ግደ ከምዘይህልዎም ተፈሊጡ።
ኣብዲሳን ሲፈንን ኣብ ሕጉስ ሃዋሁው "ከም ውልቀሰባት መጺኦም ከይሳተፉ ኣይንኽልክሎምን ኢና"፡ "ከም መንግስቲ ግና ክመጽኡ የብሎምን" ብምባል፡ ኣቦ ወንበር ኣባገዳውያን ቤት ምኽሪ ኦሮምያ፡ ኣባ-ጋዳ በየነ ሰምበቱ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ክልላዊ መንግስቲ ነቲ በዓል ኣብ ዘወሃህደሉ ዝነበረ ግዜ፡ ሰበስልጣን መንግስቲ ንክልላውን ፈደራላውን መንግስታት ዘሞግስ ፓለቲካዊ መደረታት ምሃቦም ክንቀፉ ጸኒሖም'ዮም። ናይዚ ዓመት'ዚ ኣከባብራ፡ እቲ በዓል ነቲ ሓያሎ ሰባት ዝሞትሉ፡ ናይ 22 መስከረም 2009 (2 ጥቅምቲ 2016) ፍጻመ ምዝኽኻሩ ኣይተርፎን'ዩ። ናይ ጸጥታ ሓይልታት ነቲ ራዕዲ ከም ዘለዓዓልዎን፡ ብሰንኩ ድማ ዘሕዝን ኩነታት ከምዝሰዓበን ይዛረቡ። እቲ ዝተኣከበ ህዝቢ ካብቲ ዝተተኮሰሉ ዘንብዕ ጋዝን ጠያይትን ክሃድም ክብል ግዳይ ሞትን መጉዳእትን ኮይኑ። ሎሚ ዓመት ግና፡ ናይ ኦሮሚያ ቤት ምኽሪ ኣባ ገዳውያን እዮም፡ ናይቲ በዓል ሓላፍነት ተሰኪሞም ዘለዉ። ልዕሊ 5 ሚልዮን ህዝቢ ኣብ "መልካ ሆራ ሃርሰዴ" ተባሂሉ ዝጽዋዕን ኣብ ወሰናስን ናይቲ ኣብ ቢሾፍቱ ዝተባህለ ቦታ ዝርከብ ቃላይ ሆራን፡ ክእከብ ትጽቢት ይግበር። ምኽባር ናይቲ በዓል ቅድሚ 16 ዓመታት እንደገና ድሕሪ ምጅማሩ፡ ብሰላማዊ ኣገባብ ዳርጋ ሓሊፉ ኣይፈልጥን'ዩ። ቅድሚኡ ብዝነበሩ ተኸታተልቲ መንግስታት ተኣጊዱ'ዩ ነይሩ። ዋላ'ኳ ቁጽሪ ናይቶም ሽዑ ዝሞቱ ኣካታዒ እንተኾነ፡ ሁማን ራይትስ ዎች ዝተባህለ ጉጅለ ሰባዊ መሰላት ከምዝብሎ ግና፡ ብዙሓት ሰባት በቲ ካብ ሓይልታት ጸጥታ ዝተተኮሰሎም ጠያይቲ ከምዝተቐትሉ ይሕብር። ብመሰረት እቲ ጸብጻብ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ 55 ሰባት ከምዝተቐትሉ ክኣምን እንከሎ፡ ሓደ ናይ ኦሮሞ ፈደራላዊ ጉባኤ ዝተባህለ ተቐዋሚ ሰልፊ ግና እቲ ቑጽሪ 678 ከምዝበጽሕ ይጠቅስ። ሲፈንን ኣብዲሳን ኣብዲሳ ቦረና፡ ሓደ ካብቶም ኣብኡ ዝተሳተፉ'ዩ። ነቲ በዓል (ፈስቲቫል) ንምኽባር'ዩ ምስታ ሽዑ እዋን ዝተመርዓዋን ነብሰ ጾር ዝነበረትን ሰበይቱ፡ ሲፈን፡ ናብ ቢሾፍቱ ዝተጓዕዘ። ንሱ ንቢቢሲ ከም ዝሓበሮ፡ 2 ጥቅምቲ 2016 ብሓጎስ ጀሚራ፤ መጻኢ ህይወቱ ብዝቐየረ ዘሕዝን ፍጻሜ ዝወደአት መዓልቲ'ያ ነይራ። "[ኣብቲ ፈስቲቫል] ቁሩብ ድሕሪ ምጽናሕና፡ እቲ ኩነታት ኣስጊኡና። ምኽንያቱ፡ ሲፈን ነብሰ ጾር ስለዝነበረት ካብቲ ቦታ ክንከይድ ወሲንና። ደሓር ኣነን ሓወይን ስእሊ ክንወስድ ናብቲ መድረኽ ቀሪብና። ሲፈንን መሓዙታን ከኣ ይኸዳ ነይረን። ብዙሕ ሰብ ስለዝነበረ ግን ግዜ ወሲዱለን። ኣብ መንጎ ግና ካብ ድሕሪ መድረኽ ጥይት ተተኲሱ" ይብል። ኣማኢት ሰባት ካብቲ ተኹሲ" ሃዲሞም። ድሕሪ'ዚ ኣብዲሳ ናብ ሆስፒታል ተጸዊዑ፡ ንሰበይቱ ኣብቲ ሬሳ ዝዕቀበሉ ቦታ ክረኽባ ድዩ ኣይረኽባን ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረን። "ሽዑ ይኹን ድሕሪኡ እንታይ ከምዝኾነ ኣይዝከረንን'ዩ [ብስንባደ]። ብዙሕ መደባት'ዩ ነይሩና። ብሓንሳብ ክንነብር፡ ጽቡቕ ስድራ ክንምስርት፡ ብስምና ዝጽውዑ ደቂ ክንወልድን ብዙሓት ካልኦት ትምኒታትን ነይሮሙና"። እቲ ፍጻመ ኮነ ኢልካ ዝተገብረ'ዩ ኢሉ ዝኣምን ኣብዲሳ፡ "ብሞት ሰበይተይን እቶም ኣብቲ ፌስቲቫል ዝሞቱ ካልኦትን ብወግዒ ዝተሓተ ዋላ ሓዳ ሰብ የለን" ይብል። ንሱ ንቢቢሲ ከምዝበሎ፡ ሰለይቲ ከምዝጸናጸንዎን፡ ብዛዕባ ሞት በዓልቲ ቤቱ ዓው ኢሉ ክዛረብ ብምፍታኑ ናይ ሞት መጠንቀቕታ፡ ካብ ዘይፍለጡ ሰባት ከምዝተዋህቦን ተዛሪቡ። ''ብሰንኪ ዕግርግር ኢሬቻ ዝፈትዋ ሰበይተይ ሲኢነ'' ግዳይ ህውከት ዝሓለፈ ዓመት ኢሬቻ እቲ ብዙሓት ኣብኡ ብምውዳቕ ዝሞትሉ ጉድጓድ (ካናለ) ኣብዚ እዋን'ዚ ተደፊኑ ከምዘሎ ኣባ ጋዳ በየነ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ብዛዕባ እቲ ኣከራኻሪ ኮይኑ ዘሎ ኣብዚ ቀረባ ሰሙናት ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተተኽለ ናይ መዘከርታ ሓወልቲ'ውን ዘለዎም ሪኢቶ ሂቦም። እቲ ሓወልቲ ንዝኽሪ ናይቲ ዝጠፍአ ሂወት ተባሂሉ'ዩ ተሰሪሑ። እቲ "ናይ ኣጋጣሚ ሞት" ዝብል ብእንግሊዝኛን ኣፋን ኦሮሞን ዝተጻሐፈ ጽሑፍ ግና ንብዙሓት ኣቖጢዕዎም'ዩ። ብዙሓት እቲ ፍጻመ ኮነ ኢልካ ዝተገብረ እዩ ኢሎም ስለዝኣምኑ ነቲ ጽሑፍ ተቓዊሞሞ'ዮም። ኣብዚ እዋን'ዚ ግና እተን ኣከራኸርቲ ቃላት ተኣልየን ኣለዋ። እቲ ናይ ኣባ ጋዳውያን ቤት ምኽሪ፡ ነቲ ኣብቲ ናይ ኢሬቻ በዓል ዝእከብ ህዝቢ ንምቁጽጻር፡ ብልዕሊ 300 መንሰያት ዝቖመን፡ ኣብ ናይ ኦሮሞ ጋዳ ስርዓት ብልምዲ ናይ ጸጥታ ሓላፍነት ዝስከምን፡ ፉሊስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ጉጅለ ተወዲቡ'ሎ። ስለዚ ፉሊስ ጸጥታ ናይ ምኽባር ተራ ክጻወቱ እንከለዉ፡ ግደ ናይ ፓሊስ ክልል ኦሮሚያ ድማ ነቲ ናብ ቢሹፍቱ ዘእቱ ጽርግያታት ምቁጽጻር ከምዝኸውን፡ ኣፈኛ ቤት ጽሕፈት ጸጥታ እቲ ክልል፡ ኣይተ መለሰ ተፈራል፡ ንቢቢሲ ገሊፆም። ዑጡቓት ሓይልታት ጸጥታ፡ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ኢሬቻ ከምዘይርከቡ 'ውን፡ ኣይተ መለሰ ወሲኾም ሓቢሮም። ካብቲ ዝሓለፈ ፍልይ ብዝበለ፡ ፈደራል ፓሊስን ሓይልታት ምክልኻል ሃገርን ዝኾነ ተራ ኣይክህልዎምን'ዩ። ኣባ ጋዳ በየነ ከምዝበልዎ፡ ግዳያት ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዘጋጠመ ፍጻመ፡ ኣብ ድሮ እቲ ፈስቲቫል ክዝከሩ ምዃኖም ኣፍሊጦም። እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፡ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ሰባት፡ ጥቅምቲ 1፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ናይ ሽምዓ ዝኽሪ ክግበር ፀዊዖም።