"ሃንሱ! መን ኣሎ መን ሞይቱ ንገርኒ . . . " ድሕሪ ርብዒ ዘመን
ወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላን ወይዘሮ ሃንሱ ንርኣዮን ካብ ህጻንነተን ብሓደ ኣብ ሓደ ካንሸሎ ዓብየን፡ ብሓደ ተማሂረን፡ ዓቕሚ ሄዋን በጺሐን ንመርዓን ደርዓን ኣርኪበን፡ እታ ሓንቲ ነታ ሓንቲ መሓዛ ኮይነን ዝውዓላን መጓጅምትን መኻፈልቲ ምስጢርን'የን።
ጎራዙ ዛላምበሳ ንህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ ንምቕባል ሕቋፍ ዕምባባ ሒዘን ወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላ፡ ንኢትዮጵያዊ ኣቶ ሞጎስ ኣበበ ስለዝተመርዓወት ድሕሪ ናጽነት ኣብ መወዳእታ ናይ 1993 ብምርድዳእ ምሉእ ስድራቤት፡ ናብ ኢትዮጵያ ከተማ ኣርባ ምንጭ ክትብገስ እንከላ። ወይዘሮ ሃንሱ ንርኣዮን ወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላን ካብ ህጻንነተን ንዝሃነጸኦ ርክበን ንዘይምብታኽ ንሓድሕደን ክበጻጽሓን ድሃይ ንሓድሕደን ክተሓታተታን ቃል ብምትእትታው፡ ከም ህጻን እናነበዓ ተፈላልየን፡ ወይዘሮ ሃንሱ ኣብ ኣስመራ ወይዘሮ ኣሚናት ናብ ኣርባ ምንጭ። ናይ ሽዑ ውዲ ሰለስተ ዓመት ናይ ሕጂ ወዲ 28 ዓመት ሰራሕተኛ ቢቢሲ ኣምሓርኛ ጋዜጠኛ ካሌብ ሞጎስ። "ኣነ ንእሽተይ ስለዝነበርኩ ዝዝክሮ ነገር የብለይን፡ ኣደይ ግን ንማማ ሃንሱ ከይዘከረታ ኣይትውዕልን'ያ" ይብል። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኣምሓርኛ ካሌብ፡ እህህታ ኣዲኡ ስለዘስተብሃለ፡ ድሕሪ ምጅማር መስመር ቴሌፎን ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ኣድራሻ ወይዘሮ ሃንሱ ከጣልል ውዓል ሕደር ኣይበለን። ንኣስመራ ይፈልጡ'ዮም ዝበሎም፡ በቲ ኣዲኡ ንነብሮ ኔርና ዝበለቶ ገዛውትን ከም መበገሲ ብምውሳድ፡ ድሃይ ወይዘሮ ሃንሱ ንርኣዮ ክሓታትት ኣብ ዝጀመረሉ ወይዘሮ ሃንሱ ንርኣዮ ብሂወት ሃልየንሲ ቁጽሪ ቴሌፎነን ክርከብ ተኻኣለ። ንመጀመርታ እዋን ድሕሪ ርብዒ ዘመን፡ እተን ንሓድሕደን ካብ ኣፍ ሓድሕደን ተወዳዲቐን ዘይፈልጣ ወይዘሮ ሃንሱን ወይዘሮ ኣሚናትን ብቴሌፎን ተራኺበን። ኵናት ኢትዮ ኤርትራ፡ ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ኣብ ዝርከብ ህዝብታት ዝፈጠሮ ዕንወት ኣብ ነብሲ ወከፈ ገዛ ኳሕኵሑ ዘይኣተዎ የለን እንተተባሃለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። እንተስ ብሂወት እንተስ ብስደት፡ እንተስ ብስንክልና እንተስ ብምፍልላይ፡ እንተስ ብንዋት እንተስ ብጉልበት ዋጋ ዝኸፈሉ ብዙሓት'ዮም። ኣብዚ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ጠሊ ሰላም ኣብ ዝዘንበየሉ፡ ኣብ ገጽ መን ፍስሃ ሰላም ዘይተነበበ? ወሉድ ድሃይ ወላዲ ክሓትተ፡ መንእሰይ ድሃይ መተዓቢቱ ክሓትት፡ ኣደ ድሃይ ፍረ ማህጸና ክትሰምዕ ሃንቀው ክትብል ንቡር ተርእዮ ኮይንሉ ዘሎ እዋን እዩ። "ሃንሱ! መን ኣሎ መን መይቱ ንገርኒ . . . " "ሃሎው . . . " "ኣሚናት'የ ሃንሱ ሓፍተይ፡ ኣንቲ ሃንሱ ሓፍተይ ብሂወት ኣለኺ?" "ኣሚናት ሓፍተይ!?" "እወ ሃኑሱየ" "ኣሚናተይ ብሂወት ሃሊናስ ተራኺብና፡ ተምስገን ተመስገን ዕልልልልልልል?" ኣብ ናይ መጀመርታ ርክበን ዝተባሃሃልኦ'ዩ ነይሩ። ብኽያትን ምድፍናቕን፡ ናፍቆትን ፍቕርን፡ ዝተሓዋወሶ ርክብ፡ ድሕሪ ዕስራን ሓሙሸተን ዓመታት። ርብዒ ዘመን ህጻን ዝነበረ ዓቕመ ኣዳም፡ መንእሰይ ዝነበረ እኹል ሰብኣይ፡ ዓቢ ዝነበረ ዕጫ ኹሉ ዝኾነ 'ሞት' ክገጥሞ፡ ኩሉ ዝጽበዮ እዩ'ሞ ድሃይ ሰብ ቀደም፡ ድሃይ መተዓቢቲ፡ ድሃይ ደቂ ዕቁብ ፡ ድሃይ ጎሮባብቲ፡ ድሃይ መማህርቲ ምትሕትታት ኣይተረፈን። እታ ካብ ሱር ዝዓበየትሉ ዝረሓቕት ወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላ ሓታቲት፡ ወይዘሮ ሃንሱ ንርኣዮ ክኣ መላሲት። "ኣሚናተይ! ለምለም፡ ትርሓስ ድሓን ኣለዋ" ድሃይ ሓድሕድ ምትሕትታት ኣብ ዝቀጸለሉ. . . "ሃኑሱ ሓፍተይ፡ ድሃይ ኩሉ ንገርኒ፡ ዝገብሮ የብለይ በጃኺ ከይሓባእኪ መን ኣሎ መን መይቱ ንገርኒ" "ኣሚናተይ ድሓን ምስ ተራኸብና ኩሉ ከነዕልለሉ ኢና፡ ናይ ዘለና ጥራይ ነዕልል" መልሲ ወይዘሮ ሃንሱ እዩ ነይሩ። 'ንለባም ኣምተሉ' ርክብ መስመር ቴሌፎን፡ መርድእ ዘይተሰምዖ ኣብ መንጎ ብኽያት ክልቲአን ስዒቡ ኣብ መንጎአን ኣባዲ ተሳኣነ። ኣብ ዛለምበሳ ንህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ ንምቅባል ዝተዳለዋ ኢትዮጵያውያን "ንሳምሩ የመርዕዋ ኣለኹ" መስርሕ ሂወት፡ ሓዘን ሓጎስ፡ ክብታን ለጠቕታን፡ ምውራድን ምድያብን መለለይኡ እዩ'ሞ ዕላል ክልተ መሓዙት ይቕጽል። "ኣሚናተይ፡ ሳምሩ ካብ ጽባሕ ሰንበት ሰሙን የመርዕዋ ኣለኹ፡ ኢለን ጓለይ'ውን ካብ ዓዲ እንግሊዝ ነዚ መርዓ ኢላ ትመጽእ ኣላ" ዕላል መን ኣሎ? መን መይቱ? ናብ ዕላል መርዓ ደርዓ ተሰጋገረ። "ዕልልልልልልልለ ኣሰይ ኣሰይ ርሑስ ጋማ ይግበሮ" መሰታ ወደን ንወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላ፡ ካሌብ ሞጎስ ዝኾነት ሳምራዊት፡ መርዓኣ ኣኺሉስ ወይዘሮ ኣሚናት ዕድሜኺ ተባሂላ። ዕድሜኺ ወይዘሮ ሃንሱ ንወይዘሮ ኣሚናት ዕድሜኺ ኣስመራ፡ ንኣዲስ ኣበባ ዕድሜኺ ኣስመራ፡ ንመቐለ ዕድሜኺ ኣስመራ፡ ንኣርባ ምንጭ ዕድሜኺ ሰንዓፈ፡ ንዛላምበሳ "ሃንሱ የላን ሞይታ እንተሰሚዐ ንኣስመራ ኩቦ ክድርብየላ'የ ናብ ኣስመራ ገጸይ ኣይክቅልቀልን'የ ኢለ ምሒለ'የ" ኣብ ሞንጎ ርክበን ወይዘሮ ኣሚናት ዓብደላ ካብ ዝበልኦ'ዩ ነይሩ። እንተ ሕጂ ድሃይ ሓድሕድ ምትሕትታት ኣርኪቡስ ወይዘሮ ኣሚናት ብመኪና ድኣ ጉዕዞ ይጀምር'ምበር ክመጽ'የ ኢለን፡ ዶባት ተኸፊቱ ብመኪና ንዝዓበያሉ ገዛውቲ ማእከል ሹቕ ከተማ ኣስመራ፡ ከባቢ ዕዳጋ ደርሆ፡ ንመታዓቢተን ክርእያን ሃንቀው ይብላ ኣለዋ።