ዶክተር ምህረት ደበበ፡ ብድርሰታቱ ናእዳን ተፈታውነታን ዝረኸበ በዓል-ሞያ ሕክምና
ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ንኣንፈት ደቡብ ኣስታት 73 ኪሎ ሜትሮ ርሒቓ ኣብ እትርከብ ከተማ ሞጆ ተወሊዱ ዓብዩ። ሸዉዓተ ቖልዓ ኣብ ዝዓየልሉ ስድራ ንሱ ሓደ እዩ።
ዶክተር ምህረት ደበበ፡ በዓል ሞያ ሕክምና ኣእምሮን ደራስን ክሳብ ካልኣይ ብርኪ ኣብ ዘሎ ትምህርቱ ኣብ ሞጆን ደብረዘይትን ተኸታቲሉ፤ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሕክምና ጥቁር ኣንበሳ ድማ ሞያ ሕክምና ኣፅኒዑ። ብዝተመረቐሉ ሞያ ንሓሙሽተ ዓመታት ዝኣክል ኣብ ገጠርን ከተማን ተዋፊሩ ኣገልጊሉ፤ ዶክተር ምህረት ደበበ። ሕልሚ ቁልዕነቱ ዶክተር ምህረት፥ ብሞይኡ የገልግል ኣብ ዝነበረሉ እዋን ብዝረኸቦ ዕድል ናብ ኣሜሪካ ከይዱ። ናብታ ሃገር ዝኸደሉ ምክንያት ግና ናብርኡ ኣደልዲሉ ኣብኡ ክፀንሕ ኣይኮነነን፤ ተወሳኺ ፍልጠትን ሞያን ብምርካብ ንህዝቢ ከገልግል እዩ ወሲኑ። "እትህቦ ነገር ንክህልወካ ፈለማ እቲ ዝወሃብ ነገር ክተተኣኻክቦ ይግባእ" ዝብል ዶክተር ምህረት ደበበ ኣብ ኣሜሪካ ሕክምና ኣእምሮ ኣፅኒዑ። ናብ ሃገሩ ተመሊሱ ድማ " ማይንድ ሴት" ኢሉ ዝሰየሞ ትካል ብምጥያሽ ስራሕ ጀሚሩ። "ከምቲ ኣብ ሕሊና ኩሉ ህፃን ዘሎ ፓይሎት ክኸዉን ሕልሚ ነይሩኒ። ናብ ሕክምና ክኣቱ እየ ዝብል ሓሳብ ኣይነበረንን" ዝብል ዶክተር ምህረት፡ መምህር ሕሳብን በዓል ሞያ ስነ ህንፃ (ኣርክቴክት) ንክኸዉን ድልየት ከምዝነበሮ'ውን ይዛረብ። ኣብ መወዳእታ ግና ካብ ዝፈትዎ መሓዝኡ ንዘይምፍላይን ካብ ስድራ ዝመፁ ሓሳባትን መሰረት ብምግባር ናብ ሕክምና ኣትዩ። "ከይሓሰብክዎ እቲ ዝደልዮ ሞያ ረኺበ" ይብል። ዝፈላለዩ ሓሳባት ዝካፈለሉ መድረኽ "ማንድ ሴት" "ካብ ሓሳብ ዝዓበየ ንሰባት እትህቦ ነገር የለን" "ንኻልኦት ክህቦ ዝክእል ነገር ንምእካብ ብትምህርቲ፣ ልምዲ፣ ካብ ሰባት፣ ብንባብን ካልኦትን ፍልጠት ንምርካብ ብዙሕ ፅዒረ" ዝብል ዶክተር ምህረት ዘለዎ ኩሉ ነገር ክህብ ጀሚሩ'ሎ። ንሱ ከምዝብሎ ብፍላይ ንደቂ ሰባት ህይወቶም ክልዉጡ ሓሳብ ወሳኒ ብምዃኑ ፍልጠቱን ሞይኡን ብምጥቃም ሓሳባት እናለገሰ ይርከብ። ቅድም ኢሉ፡ "የተቆለፈበት ቁልፍ"ን "ሌላ ሰዉን" ዝብላ ክልተ መፃሓፍቲ ፅሒፉ ናብ ኣንበብቲ ኣብፂሑ'ዩ። እዘን መፅሓፍቲ ብኣንበብቲ ልዑል ተቀባልነትን ናእዳን ዝረከባ ክኸና ከለዋ ኣብ ዝሓፀረ እዋን ብተደጋጋሚ ተሓቲመን'የን። "ፍሉይ ዝገብረን ሓሳባት ብስነ ፅሑፋዊ ሜላ ተጠቒመ ናብ ሰባት ክበፅሕ ምግባረይ'ዩ" ይብል። ኣብ ማሕበራዊ ህይወት ደቂ ሰባት፣ ስነ ልቦናን ጥዕና ኣእምሮን ጥበባዊ መልእክቲ የሕልፋ። ሳልሳይ መፅሓፍ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ናብ ሕትመት ክበቅዕ'ዩ። "ብሓፈሻ ግና እተን መፅሓፍቲ ካብ ዝተዋፈርኩሉ ዓዉዱ ዝርሓቓ ኣይኮናን፡ ንለዉጥን ጥንካረን ዘለዓዕል ትሕዝቶ ኣለወን፡ ኣብ ራዲዮ እውን ተተሪኸን'የን" ክብል ዶክተር ምህረት ይዛረብ። "ሓሳባት መግቢ ኣእምሮ'ዮም። ኣእምሮና ሓሳባት እንተተመጊቡ ዓበይትን ፅቡቓትን ነገራት የመንጩ" በሃላይ'ዩ ዶክተር ምህረት። ነዚ እምነት ብተግባር ንምሽራፍ ብዝረኸቦ ኣጋጣሚ፡ ስብእና ደቂ ሰባት ኣብ ምህናፅ ወሰንቲ ዝኾኑ ሓሳባት የካፍል። ኣብ ኣብያተ ትምህርትን ኣብያተ ዕዮን እናተረኸበ ስልጠናታት ይህብ። ኣብ መራኸብቲ ሓፋሽ እናቐረበ ከኣ ሞያዊ ሓሳባት የካፍል። "ማይንድ ሴት" ብዝተብሃለ ትካሉ ኣቢሉ እዚ ስራሕቲ የሳልጥ። "ሓሳብ ንኹሉ ነገራት ስለዝቕይር ካብ ሓሳብ ንላዕሊ ንኻልእ ሰብ እትህቦ ነገር የለን"። ዝብል ፅኑዕ እምነት ኣለዎ። 'ማይንድ ሴት' መድረኽ ሓሳባት ኣብ ዝማዕበላ ሃገራት ሰባት ኣብ ሓደ መድረክ ተኣኪቦም ብበዓል ሞያን ዕዉታት ዉልቀ ሰባትን ንኣእምሮ ዘነቓቅሕ ዘረባታት ወይ ድማ ሓሳባት ይቀርበሎም። እዚ፡ "ሞቲቬሽናል ስፒች" ዝብልዎ ኮይኑ ሰባት ንስራሕን ለዉጥን ንክልዓዓሉ ዝገብሩ ሓሳባት ዝሓዙ'ዮም ዝቐርቡሉ። ዶክተር ምህረት'ዉን ምስዚ ዝመሳሰል ሓደ መድረኽ ጀሚሩ ኣሎ። እዚ ፐብሊክ ሌክቸር ማለት'ዉን ንኹሉ ሰብ ኩፉት ዝኾነ "መድረኽ ኩለመዳያዊ ስልጠና" ክብል ይገልፆ። ንኹሉ ዝግባእ ንኹሉ ብቀሊሉ ዝርዳእ ሓሳባት ዝዉሕዝሉ መድረኽ'ዩ። ሓሳባት ንዓለምና ብኣወንታ ይኹን ብኣሉታ ናይ ምፅላዉን ምቅያርን ዓቅሚ ከምዘለዎም ዝገልፅ ዶክተር ምሕረት፡ ብፍላይ መናእሰይ ብሰናይ ሓሳባት ተመሊኦም ንለዉጢ ክተግሁ ኣብ ምግባር ዝሰርሕ መድረኽ ከምዝኾነ የረድእ። ዶክተር ምህረት ደበበ፡ ኣእምሮ ሰባት ንምምዕባል ዝሕግዙ ሓሳባት ኣብ ምክፋል ይነጥፍ ኣብ ዙርያ ሓሳባት እሂን ምሂን ክንባሃሃል ከለና ሰባት ንውልቀኦም ቐይሮም ንማሕበረሰቦምን ሃገሮምን ኣብ ምቅያር ዓቅሚ ከምዘጥርዩ ይኣምን። ብፍላይ መናእሰይ ኣብ ከምዚኦም ዝበሉ መድረኻት እንትርከቡ ካብቲ ዝለዓል ሓሳባት ኮነ ሰብ ተሞክሮ ካብ ዘሕለፍዎ መልእክቲ ብዙሕ ከምዝመሃሩ ይዛረብ። ኣብቲ ሰሙናዊ መድረኽ ብፍላይ መናእሰይ ዝሳተፍሉ ዕድል ንምፍጣር እናሰርሐ'ዩ። ኣብቲ መድረኸ ዕዉታት መናእሰይን ነዊሕ ዓመታት ዝፀንሐ ተሞክሮ ዘለዎም ዉልቀሰባትን ብምዕዳም ተሞክሮኦም ከሕልፉ ይግበር። "ዓሚቕ ፍልጠትን ክእለትን ዘለዎም መናእሰይ ኣብ ኣእምሮኦም ፅቡቅ ነገር ክቕረፅ እንተጌርኻ ንህዝቦምን ሃገሮምን ዝረብሕ ስራሕ ክሰርሑ የኽእል" ዝብል ዶክተር ምህረት ከምዚኦም ዝበሉ ስራሕቲ ኣጠናኺሩ ከምዝቕፅል ይሕብር። "ማይንድ ሴት" ብዝብል ስያመ ዝተጣየሽ ትካሉ'ዉን ምስ መንግስታዉያን ዘይመንግስታዉን ትካላት ሓቢሩ ኣብዚ ጉዳይ እናሰርሐ'ዩ። ልግስናን ቅንዕናን መሰረት ፍልፍስና ህይወት ከምዝኾነ ዝዛረብ ዶክተር ምህረት ደበበ "ብፍላይ ሰናይ ሓሳባት ንሰባት ክንልግስ እንተኽኢልና ዘይንቕይሮ ነገር ኣይህልዉን" ክብል ይዛረብ። ተስፋ'ዉን መፍትሒ ብዙሕ ነገራት ስለዝኾነት ኣብ ህይወት ደቂ ሰባት ክትህሉ ክትጥጥዕ ከምዘለዋ ማዕድኡ ይልግስ። "ተስፋና ብምጥጣዕ ተስፋ ካልኦት ነለምልም" መልእክቱ'ዩ።