ወፍሪ ምድሓን ቅዩዳት ወልፊ
ትማሊ ዛዕዛዕታ ዝዓረፎ ዝመስል ወዛም ገፅ ዝተዓደሉ ምንባሮም እትፈልጦም ሰባት ሎምቕነ ጭዕንዶግ መሲሎም ክትርእዮም የሰንብድ፤ ብፍላይ መናእሰይ ሓምሊ ኣድሪ ገዲፉ፡ መዐወኒ ቆፅላ መፅሊ ኣብ ምሕያኽ ውዒሉ ዘምስይ መንእሰይ ቁፅሩ ይስስን ኣሎ።
ተሃኒፆም ሓራ ዝወፅኡ መናእሰይ ኣብ ማእኸል ህንፀት መቖመያ በዝን ክንድዝን ድማ ሰብ ኣፅሊእዎ ምስ ፅላሎቱ ዝዛረብ ምርኣይ ሓዱሽ ክስተት ኣይኰነን። ኢዶምን እግሮምን ንወልፊ ኣረኪቦም ብሕሱም ወልፊ ሓለውቲ ስጡሕ ዝዀኑ መናእሰይ ገዛኦም ይቑፀሮም። ገሊኦም ከካብ ዝነበርዎ ናብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዝተማለእዎ፡ ገሊኦም ድማ 'መሓዛይ ገደፈኒ' ናብ ትምህርቲ ምስ መፅኡ ዝለመድዎ እዮም። ብ2003 (2011) ውሉፋት ዝነበሩ ደሓር ሓራ ዝወፅኡ ተምሃሮ ግምባር ፈጢሮም "ካባና ተማሃሩ" እንትብሉ ኣስተምህሮ ምሃብ ጀመሩ። ኣባላት እታ ጉጅለ፡ መዐወኒ እፅ ጥራሕ እንተይኰነስ፡ መዐወኒ ኣረኣእያ እውን ስለዘሎ ክንቃለሶ ኢና እንትብሉ ዓጢቖም ከምዝተንስኡ ተረጊፆም ይዛረቡ። ሓደ ካብቶም ካብ ቀይዲ ወልፊ ሓራ ዝወፅኡ ዘልኣለም ይትባረኽ ይበሃል። ዘልኣለም ብዛዕባ እንታይነት መዐወኒ ኣረኣእያ ከብርህ እንከሎ፡ "ቀደሙ እውን ኣነ ኣይረብሕን፡ ደጊም ዋጋ የብለይን ኢልካ ምሕሳብ፣ንኻልኦት ክትመስል ዲሕ ምባል፣ ሃገርካ ምፅላእ፣ እዛ ሃገር ኮይንዋ ኣይትልወጥን ኢልካ ምድምዳም፣ዓብዪ ሰብ ዝበሃል የለን፤ ገንዘብ እዩ ዓብዪ፡ ኢልካ ባርያ ገንዘብ ምዃን ማለት እዩ'' ይብል። ካብዚ ብምብጋስ ነዚ ቀታሊ ኣረኣእያ እዚ ንምቅላስ ብወልፊ ተቐይዶም ነነው ንዝብሉ ዘለዉ መናእሰይ ባላ ዀይኑ ደጊፉ ዘልዕል "መቖምያ ማሕበረሰባዊ ትካል'' ከምዘጣየሹ ይዛረብ። ዘልኣለም ይትባረኽ ከም ላዕለዋይ ሓላፊ ርክባት ህዝቢ መቖምያ ኰይኑ ይመርሕ'ሎ። ቀንዲ ዋኒን መቖምያ "ብሃበተረኽበ ዝጓዓዝ እንተይኰነስ ንመዐወኒ ኣረኣእያ ብፅንዓት ዝቃለስ ራእይ ዘለዎ ኣፍሪካዊ መንእሰይ ተሃኒፁ ምርኣይ ምዃኑ'' የረድእ። ዘልኣለም ገና ወዲ 14 ዓመት እንተሎ ኣትሒዙ ጫት፣ ሽጋራ፣ ሓሽሽን ኣልኮላዊ መስተን ብምውሳድ ን13 ዓመታት ብወልፊ ተቐይዱ ምንባሩ ይዝክር። ኣብ ከተማ መቐለ ልዕሊ 200 መበራበሪ ፅሑፋት ተጠቂዖም ኣለዉ "ሃገር ማለት ሰብ ማለት'ዩ። ሰብ ድማ ኢዱን እግሩን እንተይኰነስ ኣተሓሳስብኡ እዩ ሰብ ዘብሎ ሓንጐልን ሕልናን ተደሚሩ እዩ ሰብ ዝበሃል። ሓንጐል ንዘጥቅዕ ድማ ከም ኣውራ ፀላኢና ንቃለሶ" ዝብሉ ኣባህላታት መውፅኢ ኣፉ እየን። ንዚ ፀላኢ እዚ ንምቅላስን ንምስዓርን ድማ ገጢምና ኣለና በለ። መቖምያ፡ መናእሰይ ካብ ማሕለኻ ወልፊ መንዚዑ ሓራ ንምውፃእ ዝኽተሎም ኣንፈታት ይዝርዝር ዘልኣለም። እቲ ቀዳማይ ሜላ መከላኸሊ ድፋዕ ምስራሕ እዩ። ኣልኮላዊ መስተ ዝወስድ ሰብ እንታይነቱ ከም ዝርዳእ ምግባር፤ ቢራ ምስታይ ምልክት ስልጣነ ገይሩ ዝርዳእ ሰብ ኣረኣእያኡ ንከዐርይ ምምሃር። ወልፊ፡ ምክልኻል ዝከኣል ሕማም ምዃኑ ንቕሓተ ሕልና ምፍጣር። ንቶም ሕጊ ዘውፅኡ፣ ዘፅድቑን ዘተግብሩን ብምብርባር፡ ሕግን ፍልጠትን ምውሳብ ቀንዲ ሜላታት ምዃኖም ዘልኣለም ይትባረኽ ይትንትን። መቖምያ፡ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ከባቢ ላጪ፡ ቅዩዳት-ወልፊ ዝሕከምሉን ዝህነፅሉን ማእከል ኣለዎ። እቲ ማእከል ብጠንቂ ወልፊ ንዝተሃሰዩ ሰባት ይሃንፅ። ዝዀነ ይኹን ዓይነት መድሓኒት ኣይጥቀምን። ስድራ ተኰር ስራሕ እዩ ዝዓምም፤ ማለት ድማ፡ ኣብቲ ዋኒን ህንፀት፡ ስድራ ግዳያት እውን ኢዶም ከምዝሕውሱ ይግበር። ሓደ ብሰንኪ ወልፊ ዝተቐየደ ሰብ ኣብቲ ማእከል ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ኣዋርሕ ይፀንሕ። ደሓር ምስ ወፀአ እውን ከይደግሶ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ክትትል ይግበረሉ። ሃይማኖቱ መሰረት ገይሩ ክህነፅን እምነቱ ክዕቅብን እቲ ማእከል ምስ ትካላት ሃይማኖት ተሓጋጊዙ ይሰርሕ። ናብቲ ማእከል ኣትዩ ክህነፅ እትደልዮ ሰብ ኣሲርካ ኣይተምፅኦን፡ ብሰናይ ፍቓዱ እዩ ዝኣቱ። ኣብቲ ማእከል ምስ ኣተወ ዝተፈላለዩ ውራያት ይዓምም። ወጋሕታ ተንሲኡ ኣካላዊ ምውስዋስ የካይድ። ቁርሲ ምስ በለዐ ትኽ ኢሉ ናብ ግራት ይኣቱ፡ ይኹዕት፣ ይምሕስ፣ ይባርው፣ ይፅህይ ኮታስ ስራሕቲ ሕርሻ ይውግን። ድሕሪ ማሕረስ ናብ ቤተ ንባብ ይኣቱ፡ ቀፂሉ ስሩዕ ኣስትምህሮ እውን ይወሃቦ። ስነ ልቦናዊ ክትባት ይረክብ። ማሕበረሰባዊ ርክብ ኣመልኪቱ ይመሃር። ክእለት ዘጥርየሉ ስልጠና እውን ይወስድ። መቖምያ ብዕሊ ካብ ዝጣየሽ ንደሓር ክልተ ዓመታት ገይሩ'ሎ። ዛጊድ 350 ሰባት ናብቲ ማእኸል ኣትዮም እዮም። ካብዚኦም ሰለስተ ኢድ (75 ሚኢታዊ) ተመሲሉሎም ካብ ባርነት ወልፊ ሓራ ወፂኦም። ሓደ ኢድ ማለት (25 ሚኢታዊ) ከኣ ተመሊሶም ናብታ ዝነበርዋ ረግረግ ወልፊ ተኣዚኾም ይብል ፀብፃብ እቲ ትካል። ኣብዚ ሕዚ እዋን ብወልፊ ዝፅመዱ ዘለዉ ሰባት ዕድሚኦም ካብ 13 ክሳብ 20 እዮም። "ወልፊ ድማ ገበነኛ እዩ ዝገብረካ" ይብል በቲ ትካል ዝተኻየደ መፅናዕቲ። መቖምያ፡ ብዋናነት ብዩኒቨርሲቲ መቐለ ይሕገዝ። "ተስፋ ማሕበረሰባዊ ግልጋሎት" ዝተበሃለ ገባሪ ሰናይ ትካል ከኣ እዩ እቲ ማእከል ህንፀት ብናፃ ፈቒዱሎም። ወልፊ ክሳድ ዘድንን ሕማም'ዩ መቖምያ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንመመሰሲ ኣብ ከተማ መቐለ ተጣይሹ። ካብኡ ቀጺሉ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃረማያ ስራሕ ይጅምር'ሎ። ኣብቲ ማእከል ቤተ ንባብ ተጣይሹ'ሎ። ሰባት ብገዛእ ፍቓዶም መፅሓፍቲ ይልግሱ። ተሃነፅቲ ኣንቢቦም ይህደሱን ይመሃሩን። እቶም ኣብ መቖምያ ኣትዮም ሓውዮምን ተሃኒፆምን ዝወፅኡ መናእሰይ ኸዓ ብኡ ገይሮም ነናብ ቤቶም ኣይኰኑን ዝኸዱ። ከምኣቶም ንዝበሉ ወልፊ ቀይዱ ኣይብልዑ ኣይስተዩ ንዝገበሮም ኣሕዋቶም ንምንጋፍ ተጊሆም ይምህሩ። ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ፣ ኣብ እንዳ መጥሓን፣ ኣብ መዓስከር ውትድርና፣ ኣብ እንዳ መቐምቀሚ ጨጉሪ፣ ኣብ ኣብያተ ክህነት፣ ኣብ ምስልጣን ምዝዋር መኪናን ካልኦትን ብምኻድ ምስክርነቶም ብምሃብ የምህሩ። እቲ ዝገርም እቲ ማእከል ንኣንስትዮ ኣይሓወሰን። እንታይ ጉዱ! ውሉፋት ኣንስትዮ የለዋን ድየን? ንዝብል ሕቶ "ምህላዉ ድኣ ኣበይ ክሰኣና ግና ዓቕሚ ዘርዩና" ክብል ይምልስ ዘልኣለም። "ኣንስትዮን ተባዕትዮን ኣብ ሓደ ማእከል ክዀኑ ስለዘይኽእሉ በበይኖም ክንሃንፆም ድማ ዓቕምና ድሩት እዩ" ክብል ወሲኹ የረድእ። ኣባላት መቖምያ ንመሳትኦም ጥራሕ ኣይኰኑን ኣእሚኖም ዝቕይሩን ዝሃንፁን ዘለዉ፡ ሰተይቲ ሽጋራ ንዝነበሩ ሰበ ስልጣናት እውን ኣመንጊጐም አሕዲጐሞም እዮም። እዞም ንለውጢ ተንሲኦም ዘለዉ መናእሰይ ካብ ትግራይ ወፂኦም ናብ ካልኦት ክልላትን ከተማታትን እውን ብምኻድ የስተምህሩ ኣለዉ። ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፣ ሃረር፣ ጐንደር፣ ወልድያን ክልል ዓፋርን ብምኻድ ዓውደ ምርኢት ብምቕራብ ኣምሂሮም እዮም። እዩኤል ምስግና ንሸሞንተ ዓመታት ብወልፊ ተቐይዱምንባሩ ይዝክር። ብዘይፍላጡ ዝኣተዎ ረገረግ ደሓር መውፅኢ ኣፍደገ ጠፊኡዎ ቅዩድ ኰይኑ ጸኒሑ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ግና ብናይ እማን ተፈዊሱ ሰላማዊ ህይወቱ ይመርሕ ምህላዉ ይገልፅ። ካብ ወልፊ ተናጊፉ ትንፋስ ካብ ዝረክብ ዓመትን መንፈቕን ገይሩ'ሎ። ኣታኽልቲ ዮሃንስ ድማ "ፅቡቕ መሲሉኒ ዝኣተኹዎ ወልፊ ን13 ዓመታት ኩርንኩሪት ኣሲሩ፣ ዝነበረኒ ኩሉ መንጢሉ፣ ኣብ ርእሰይ ደይቡ ሸሸ ኢሉለይ" ብምባል ዝሓለፈ ህይወቱ ኣምሪሩ ይዝክሮ። ኣታኽልቲ ዮሃንስ (ፀጋም) እዩኤል ምስግና (የማን) እታ ትማሊ ብቑንጣሮ ኣባላት ጀሚራ ታሪኽ ዝሰረሐት ጉጅለ ኣንፃር ለበዳ ወልፊ፥ ኣብዚ ሕዚ እዋን 500 ኣባላት ዝሓዘት ምልእቲ ሓይሊ ኰይና ትቃለስ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ መፀበዪ ታክስን ኣውተቡስን ብቋንቋታት ትግርኛን ኣምሓርኛን ዝተሰናደኡ 200 መበራበሪ ፅሑፋት ጠቂዖም ኣለዉ። ነቲ ትካል ዝመርሕዎ ዘለዉ ሰባት፥ ቅድሚ ሎሚ ንብርክት ዝበሉ ዓመታት ብወልፊ ተቐይዶም ዝነበሩን ዳሓር ሓውዮምን ዝተሃነፁን መናእሰይ እዮም። ኤልያስ ካልኣዩ ላዕለዋይ ኣተሓባባሪ፣ ቴድሮስ ሃይለማርያም ሓላፊ ቅድመ ምክልኻል፣ ኣበበ ፈንታው ሓላፊ መደባትን ዋና ሓላፊ እቲ ማእከልን፣ ዮሴፍ ኣለሙ ሓላፊ ምዕዳግ ንብረትን ከምኡ እውን ዘልኣለም ይትባረኻ ላዕለዋይ ሓላፊ ርክባት ህዝቢ ኮይኖም ይመርሑ። ኣባላት ኣመራርሓ መቖምያ ከም ቀንዲ ዓንቂ ኰይኑ ዝፅግመና ዘሎ ኢሎም ዘነፀርዎም ፀገማት ኣለዉ። ቅድም ቀዳድም መራሕቲ ባዕሎም ውሉፋት ምዃኖም እዩ። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ድማ መዐወኒ ኣረኣእያ ስለዘለዎም መናእሰይ መዐወኒ እፅ እንተተጠቐሙ 'ታይ ፀገም ኣለዎ ብምባል ቁዉም ነገር ከምዝሕንክሩሎም ይዛረቡ። እቲ ካልኣይ ፀገሞም ዋሕዲ ገንዘባዊ ዓቕሚ እዩ። እንተኾነ ግን ዘልኣለም፡ ህዝቢ ይሕግዘና'ሎ ብምባል ምስግና የቕርብ። ህዝቢ ብገንዘብ ይሕግዝ፣ ነቲ ትካል ይምርቕ፣ ሓራ ንዝወፁኡ ስድርኡን ኣዝማዱን ይሕብሕብ፣ ምስቲ ትካል ኰይኑ ብተግባር ይሰርሕ'ሎ። ቤት ምኽሪ ሚኒስተራት ዘርቀቖ ሕጊ ቁርብ ኣሰንቢዱና ኣሎ ይብል ዘልኣለም። ድሕሪ ደጊም መንግስታዊ ኣብያተ ዕዮ ሓገዝ ገንዘብ ብምሃብ ንትካላት ክምውሉ ኣይኽእሉን ዝብል መምርሒ ክወፅእ እዩ ሰሚዕና ብምባል ሓዘኑ ይገልፅ። መቖምያ ኣብ ዕድመ ንእስነቱ ባዕሉ ረይረይ ኢሉ ጠጠው ክብል ንዘይከኣለ፡ ደጋፊ ምርኩስን ባላን ብምዃን ንብዙሓት የትርር ኣሎ። ሓራ ዝወፅኡ ኣባላቱ ድማ "በይዛኻትኩም ንዓና ርኢኹ ተማሃሩ" ብምባል ምስክርነቶም ይህቡ።