ሓዳሽ ሕብራዊት መጽሄት 'ኣክሱማይ' ኣብ ትግራይ ተቐልቂላ
ሓዳሽ ሕብራዊት መጽሄት 'ኣክሱማይ' ቀዳማይ ሕታም ሒዛ ኣብ ትግራይ ተቐልቂላ ኣላ።
ኣብ ትግራይ ተቐልቂለን ዝጠፍኣ ሕታማት መጽሄትን ጋዜጣታትን ልዕሊ 20 ከም ዝበጽሓ ይግለጽ። ገሊአን ፖለቲካዊ ዕንቅፋት ኣጋጢምወን፡ ካልኦተን ድማ ፋይናንሳዊ ዓቕሚ ሃስይወን ካብ ዕዳጋ ወጺአን። እዚ ኮይኑ ግና ከም ዑፍ መስቀል ዝቕልቀላ ሓደሽቲ መፅሄታት ምኽሳተን ኣይተረፈን። እዛ ትንሳኤ መቦቆላዊ ስልጣነ ተጋሩ ምብሳር፣ ባህልን ታሪኽን ኣክሱማዊ ስልጣነ ምግሃድ ዝብል ራእይ ሒዛ፡ ናብ ኣንበብቲ በቒዓ ዘላ መፅሄት፡ ኣንደበት ብሄራዊት ልሳን ተጋሩ ከምዝኾነት ይግለፅ። ኣካያዲ ስራሕ 'ኣክሱማይ' ሚድያን ኣሰናዳኢ መፅሄት ኣክሱማይን ኣይተ ሓበን ገብረሂወት፡ እታ መፅሄት ኣብ ኣክሱማዊ መሰረት ዝገበረ ንቕሓት ንምፍጣር ከም ትሰርሕ ይገልፅ። "እዛ መፅሄት፡ ፍልጠታውን ምኽንያታውን መሰረት ገይርና፡ ኣብቶም ናይ ባዕልና ዝኾኑ ክብርታት ክንሰርሕ ዘኽእል ምንቅስቓስ ንምፍጣር ተኽእል" ይብል። እዛ መፅሄት ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝነበራ ካልኦት መፅሄታት ፍሉይ ዝገብራ ነገራት እንትገልፅ ድማ፡ ምሉእ ንምሉእ ኣብ ማሕበረሰብ ምንቃሕን ኣብ ኣክሱማዊ ስነ-ሓሳብ ተጋሩን መሰረት ዝገበረት ከምዝኾነት እዩ ዝዛረብ። "እቲ ሓደ ህዝባዊ ውግንናኣ እዩ፣ እቲ ካልኣይ ድማ ኣብ ስልጣነ ኣክሱማውያን ትኹረት ዝገበረት መፅሄት ምዃናን እንትኸውን፡ እዛ መፅሄት፡ ልሂቃን ኣብ ምውቃስን ኣብ ምምስጋንን ኣጀንዳ ዝገበረ ምንቅስቓስ ኣይህልዋን" ኢሉ። ኣብዛ መፅሄት ካብ ካልኦት ሕትመታት መራኸብቲ ሓፋሽ ብዝተፈለየ፡ ኣብ ዘለውዋ ዓምድታት ፡'ማዕደ ግዕዝ' ዝብል ስያመ ብምሃብ፡ ብፍሉይ ንቋንቋ ግእዝ ትኹረት ሂባትሉ እያ። ኣይተ ሓበን እታ መፅሄት ንምንታይ ኣብ ግእዝ ኣድሂባ ከምትሰርሕ እንክገልፅ ድማ፡ "ውግንና ናይዛ መፅሄት ንትግራይ እዩ ክንብል እንከለና፡ ኣብ ግእዝ እንሰርሐሉ ሓደ ናይ ባዕልና ቋንቋ ምዃኑ እንክኸውን እቲ ዝዓበየ ድማ፡ ታሪኽናን ስልጣነናን ኣብ ግእዝ ስለዘሎ እዩ" ይብል። ከም ተጋሩ ኣብ ህንፀት ስልጣነ ኣጀንዳና ክንገብር እንተኾይንና ሕሉፍ ምርኣይ የድልይ ዝብል እምነት ዘለዎ ኣይተ ሓበን፡ ሕሉፍና ንምርኣይ ድማ ቀጥታ ምስ ግእዝ ምርኻብ ከም ዘድልይ ይሕብር። እዚ እንተዘይኮይኑ ግን-ይብል ኣይተ ሓበን፡ "ኣብኡ ክንሰርሕ እንተዘይክኢልና ተበቲኽና፣ ተንጠልጢልና ኢና ክንተርፍ። እዚ ማለት ብናይ ካልኦት ዓለም ወይ ድማ ማሕበረሰባት ኢና ክንውሰድ። ስለዚ ኣብ ግእዝ ትኹረት ምግባር ብመልክዕ ህልውናና እውን ዝምዘን እዩ" ኢሉ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ጉዳይ ዋጋ ሕትመት ብድሆ መራኸብቲ ሓፋሽ ሕትመት እዩ። ብዙሓት ብሰንኪ ናህሪ ዋጋ ሕትመት፡ ኣብ ሓፂር ዕድመአን ካብ ዕዳጋ ጠፊአን እየን። መፅሄት ኣክሱማይ እዚ ብኸመይ ክትሓልፎ እያ? ፋይናንሳዊ ዓቕሚ ካብ ጉዕዞኣ ከይኾልፍዋ ኣቐዲሞም ከም ዝተዳለዉ እቲ ኣሰናዳኢ ተዛሪቡ። መፅሄት ኣክሱማይ ብብር 54 ኣብ ከተማ ኣዲስኣበባ ተሓቲማ ብብር 30 እያ ናብ ኣንበብቲ ብኽሳራ ቀሪባ። እዚ ድማ ኩሉ ኣንባቢ ንክበፅሖ ስለዝተደለየ ከምዝኾነ ዝገልፅ ኣይተ ሓበን፡ ንግዚኡ እታ መፅሄት ፋይናንሳዊ ዓቕማ፡ ካብ መላለይ ምልክታታት ንምርካብ ከምትሰርሕ ይሕብር። ደሓር ግና ነፃነት ዘለዎ ትካል ንክኸውን ንባዕላ ካብ ምልክታ ከምተግልልን ምስ ሰብ ሃፍቲ ብምትሕብባር፡ ናይ ባዕላ መሐተሚ መሽን ብምውናን ካብ መፅሄት ብተወሳኺ ኣብ መፅሓፍቲ እውን ክትሰርሕ እያ ኢሉ። "እቲ ዋና ነፃነት ሚድያ ዝዳፋእ ነገር ናይ ገንዘብ ርክብ እዩ። ብድሆ ነፃነት ሚድያ ዝኾነ ከም ውህብቶን ምወላን ዝበሉ ኣይነተኣናግድን" ብምባል ቅድመ ድልውነት እቲ ትካል ገሊፁ። ከም ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ 1984፡ ብመጽሄት ወጋሕታ ኣቢሉ ውልደቱ ዝኣወጀ ውልቀ ሕትመት ትግራይ፡ ንዝሓለፉ 28 ዓመታት ዝመጸሉ ኸይዲ ኣዝዩ ኣሰከፊ እዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ከም ዓውዲ ኣሎ ኢልካ ንምዝራብ እውን ይኸብድ እዩ ክብሉ ሰብሞያ ይዛረቡ። ዳርጋ ሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ዝጽጋዕ ዕድመ፡ ኣብ ትግራይ ውልቀ ሚድያ ሕትመት፡ ብቑጽሪ እንትረአ እውን ብዙሕ ዝበሃል ኣይኮነን። ክሳብ ሐዚ ዝተርኣያ ውልቀ ጋዜጣታትን መጽሄታትን 26 እንትኾና፡ እተን 24 ብልጭ ኢለን ከም ዝጠፍኣ ይግለፅ። ሕፅረት ፋይናንስን ትካላዊ ህንፀት ዘይምህላውን ቀንዲ ፍልፍል እዚ ፀገም እዩ ዝብል ኣሰናዳኢ መፅሄት ኣክሱማይ ኣይተ ሓበን ገብረህይወት፡ "ቅድሚ ሕዚ ብመዳይ መንግስቲ ዝግበር ዝነበረ መስመር ዝሓለፈ ኢድ ኣእታውነት፡ ዋላ እኳ መሊኡ እንተዘይተቐረፈ ሕዚ ዝሐሸ እዩ" ይብል። "እቲ ማሕበረሰብ ምንቁሑን ኣብ ብሄራዊ ስምዒት ምእታዉን፣ ንረብሕኡ ዝሕለቕ መንእሰይ እውን ይፍጠር ምህላዉን፤ ቀንዲ ውሕስናና እዩ" ብምባል ንመፃኢ ጉዕዞ እታ መፅሄት የተንብይ። መብዛሕትአን መፅሄታት ካብ ፖለቲካዊ ውግንና ወይ ድማ ፅንፊ ተቓውምነት ሓሊፈን ፍሉይነትን ብሉፅነት ዘለዎ ሓሳብ ናይ ዘይምልዓልን ፀገም ከምዝነበረ ብምሕባር፡ እዚ ከም ልምዲ ወሲዶም ፍሉይ ሓሳብ ሒዞም ከምዝመፅኡ ተዛሪቡ። መንነትን ብሄራውነትን ልዕሊ ፖለቲካ ከምዝኾነ ዝገልፅ ኣይተ ሓበን፡ ኣብቶም ዝሓለፉ እዋናት ብሄራውነት መሳርሒ ፖለቲካ ኮይኑ ከምዝመፅአ ብምግላፅ፡ ካብ ሕዚ ንደሓር ከምኡ ክኸውን ኣይግባእን ይብል። "ውግናና ንህዝቢ እዩ፤ ንዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ነገር ቦታ የብልናን ኢልና ዓፂና ኢና። ብምኽንያት ድማ ንፖለቲካዊ ሓይልታትን ልሂቃንን ምውቃስን ምቅዋምን ኣጀንዳና ኣይኮነን፤ ናህትና ስራሕ ንህዝቢ ዝጠቕም ነገር ምርኣይ እዩ" ብምባል ቅዋም እታ መፅሄት የገንዝብ።