ሓደጋ ነፋሪት ኢትዮጵያ፡ ኢቲ 302 ኣብ ናይ መወዳእታ ሽድሽተ ደቓይቕ
ቅድሚ ሓደ ወርሒ፡ ልክዕ ከምዛ ሎሚ መዓልቲ፡ ኣብ ልዕሊ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቁፅሪ በረራ ኢቲ-302 ዝበፅሐ ሓደጋ ንኢትዮጵያውያንን ምሉእ ዓለምን ዘሰንበደ ነይሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ንመንቀሊ እቲ ሓደጋ ክምርምር ዝፀንሐ ኣጻረዪ ጉጅለ፡ እታ ነፋሪት ዝወደቐትሉ ምኽንያት ዘረድእ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ዕላዊ ምግባሩ ይዝከር። ሕዚ ድማ ብመሰረት ዓለምለኸ ኣሰራርሓ ዝተፈላለዩ ኣካላት ተሳቲፎምሉ ዝተበሃለ፡ ነቲ ኣብ መፈጸምታ ሽድሽተ ደቓይቕ ዝነበረ ኩነታት ኢቲ-302 ብዝርዝር ዝገልፅ መረዳእታ ወፂኡ'ሎ። እቲ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ምርመራ፡ ምስ ተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር ዝተገበረ ዝርርብ፣ ኣብ መኽዝን መረዳእታ (ብላክ ቦክስ) ዝተረኸበ መረዳእታን ኣብ ናይ ኣብረርቲ ክፍሊ (ጋቢና) ዝተቐድሐ ድምፅን ዘካተተ'ዩ። ስሙ ክግለፅ ዘይደለየ ካፕተይን ነቲ ቀዳማይ ደረጃ ውፅኢት ምርመራ መሰረት ብምግባር፡ እተን ናይ መወዳእታ ሽድሽተ ደቓይቕ እንታይ ከም ዝመስላ፡ ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ሰንበት ንጉሆ ባሕቲ መጋቢት-2011 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ (10 መጋቢት 2019 ኣ.ኤ)፡ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 737 ማክስ-8፡ ቁፅሪ በረራ ኢቲ 302፡ 8 ኣባላት በረራን 157 ተጓዓዝትን ኣሳፊራዘ ናብ ኬንያ-ናይሮቢ ንምብራር ትዳሎ ነይራ። [እቲ ሰዓት ብኣቆፃፅራ ኢትዯጵያ'ዩ] ንጉሆ 02፡37፡34- ተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር እታ ነፋሪት በረራኣ ንኽተካይድ ብ119.7 ሀርዝ፡ ብራዳር ኣቢልካ ርክብ ንኽፍፀም ፍቓድ ስለዝሃቡ፡ እታ ነፋሪት ንኽትብገስ ተዳልያ። ተቖፃፀርቲ ትራፊክ፡ ነፋሪት ንኽትብገስ ፍቓድ ቅድሚ ምሃቦም ዝተፈላለዩ ቅድመ ኩነታት ከም ዝተማልኡ'ዮም ዘረጋግፁ። ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ዝብገሳን ዝዓልባን ነፈርቲ ከይህልዋ፣ ንተጓዓዝቲ ኣብ እዋን በረራ ዝቐርቡ ናይ ድሕነት መግለፅታት ከም ዝተወሃቡን ካልኦት ተመሳሰልቲ ጉዳያትን ከረጋግፁ ኣለዎም። ብድሕሪኡ እታ ነፋሪት ሞተር ኣርሲና ናብ እትለዓለሉ ፅርጊያ (ራንወይ) 07R (07 የማን) ክትፅጋዕ ጀሚራ። 02፡37፡34 - ዋና ካፒቴይን ነታ ነፋሪት የብርር ከም ዘሎ ገሊፁ። 02፡38፡44 - እታ ነፋሪት ምስ ተበገሰት ሽዑ ንሽዑ፡ ማለት ካብ መሬት ክትለዓል ምንቅስቓስ ካብ ዝጀመረትሉ ድሕሪ ሓደ ደቒቕን 10 ካሊትን (ሰከንድን)፡ ኣብ ናይታ ነፋሪት ፀጋማይን የማናይን ክንፊ 'ኣንግል ኦፍ ኣታክ ሰንተር' ዝተመዝገበ መረዳእታ ዝተጋገየ ከም ዝኾነ የርእይ። 02፡38፡46 - ሓጋዚ ኣብራሪ ''Master Caution Anti-Ice'' መጠንቀቕታ ከም ዝመፅአ ንዋና ካፒተይን እናገለፀሉ ተሰሚዑ። ማስተር ኮሽን ማለት ኣብ እዋን በረራ፡ ሓንቲ ነፋሪት ዝኾነ ዓይነት ፀገም ከጋጥም ከሎ ንኣብረርቲ ሓበሬታ ዝህብ ኣካል'ዩ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ዝበፅሖም መጠንቀቕታ ነታ ነፋሪት ካብ ከቢድ ዛሕሊ ዝሕልዋ ኣካል ፀገም ከም ዘጋጠሞ እቲ ፓይለት የረድእ። 02፡38፡58 - ዋና ኣብራሪ 'ኮማንድ' ብዝብል መምርሒ ነታ ነፋሪት ኣብ ስርዓት 'ኣውቶ ፓይለት' ክገብራ'ኳ እንተፈተነ፡ እታ ነፋሪት ኣብ 'ኣውቶ ፓይለት' ከም ዘይኮነት ዝሕብር መጠንቀቕታ ተራእዩ። 'ኣውቶ ፓይለት' ማለት እታ ነፋሪት ብዝተዳለወላ ኣንፈት ጥራሕ ንኽትበርር ዝገብር ሜላ'ዩ። 02፡39፡00 - ዋና ኣብራሪ "ኮማንድ' ብዝብል መምርሒ ነታ ነፋሪት መሊሱ ናብ ስርዓት 'ኣውቶ ፓይለት' ከእትዋ ፈቲኑ፡ ይኹን ደኣ'ምበር ድሕሪ ሓደ ካሊት (02፡39፡01) እታ ነፋሪት ናብቲ ስርዓት ከም ዘይኣተወት መጠንቀቕታ ዝህብ መልእኽቲ ተራእዩ። 02፡39፡06 - ድሕሪ ሓሙሽተ ካሊት (ሰከንድ) እቲ ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝረኸቦ መምርሒ መሰረት ምስ ክፍሊ ቁፅፅር ትራፊክ ኣየር ርክብ ገይሩ። ሽዑ ''SHALA 2A departure crossing 8400 ft and climbing FL 320'' ክብል ሪፖርት ኣቕሪቡ። 'ሻላ 2ኤ' ማለት ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ ዝወስድ ዝተወሰነ ኣንፈት በረራ ኮይኑ፡ 8400 ጫማ (ፊት) ብራኸ የቋርፁ ከም ዘለዉን 32000 ጫማ ብራኸ ሒዞም ከም ዝበሩን ዝገልፅ መረዳእታ'ዩ ካብቲ ሓጋዚ ኣብራሪ ቀሪቡ። 02፡39፡45 - ዋና ኣብራሪ ፍላፕስ ኣፕ (Flaps up) ክብል ንሓጋዚኡ መምርሒ ሂቡ። ሓጋዚኡ'ውን ነቲ ትእዛዝ ተቐቢሉ። 'ፍላፕስ ኣፕ' ክፍሊ ኣካል ናይታ ነፋሪት ኮይኖም፡ ነፋሪት ካብ መሬት ንኽትለዓል ኣብ ዝፍፀም ተግባር እኹል ናህሪ ንኽትረክብ ዘኽእሉ እዮም። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ፓይለት ከም ዝበሎ፡ ልክዕ ከምቲ ካፕተይናት ኢቲ 302 ዝገበርዎ ዝኾነት ነፋሪት ካብ መሬት ምስተለዓለትን እኹል ብራኸ ምስሓዘትን እቶም ፍላፕስ ክእከቡ'ዩ ዝግበር። 02፡39፡50 - እታ ነፋሪት ኣንፈታ ካብ 072 ናብ 197 ዲግሪ ክትቕይር ጀሚራ። ሽዑ እታ ነፋሪት በቲ ዝተፈቐደላ ኣንፈት በረራ ንኽትፀንሕ ዋና ኣብራሪ ትእዛዝ ሂቡ። 02፡39፡55 - እታ ነፋሪት ካብ ኣውቶ ፓይለት ተፈልዩ ('ዲስ ኢንጌጅ') ገይሩ። 02፡39፡57 - ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝተወሃቦ ትእዛዝ መሰረት፡ ነታ ነፋሪት ክቆፃፀሩ ዘይክእለሉ ፀገም ከም ዘጓነፎም ንተቖፃፀርቲ ትራፊክ ኣየር ኣፍሊጡ። 02፡40፡03- ''Ground Proximity Warning System (GPWS)'' ዝበሃል ስርዓት እታ ነፋሪት 'ንቑልቁል ኣይትደፋእ' (DON'T SINK) ዝብል መጠንቀቕታ ኣርእዩ። እዚ ክፋል፡ ነፋሪት ምስ መሬት ወይ ካልእ ነገር ናይ ምግጫው ሓደጋ ኣብ ቅድሚኣ ከም ዘሎ ንምሕባር ንኣብረርቲ መልእኽቲ ክህብ ዝተዳለወ'ዩ። 02፡40፡03 ክሳብ 02፡40፡31 ኣብ ዘለዉ 28 ካሊት (ሰከንድ) ሰለስተ ናይ ''DON'T SINK'' መጠንቀቕታታት ተመዝጊቦም። 02፡40፡27 - ሓጋዚ ኣብራሪ ንኣፍንጫ (ናይ ቅድሚት ኣካል ነፋሪት) ከቕንዖ ካብ ዋና ኣብራሪ መምርሒ ተዋሂብዎ። 02፡40፡44 - ዋና ኣብራሪ ሰለስተ ግዜ 'ኣቕንዓያ' ('ፑል ኣፕ') ኢሉ። ሓጋዚ ኣብራሪ ድማ ነቲ ዝተበሃሎ ገይሩ። 02፡40፡50 - ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ብዝተወሃቦ መምርሒ መሰረት ምስ ተቖፃፀርቲ ብምርኻብ፡ ኣብ 14 ሽሕ ጫማ ብራኸ ክፀንሑ ከም ዝደልዩን ነቲ በረራ ምቁፅፃር ከም ዘይከኣሉን ኣፍሊጡ። 02፡41፡30 - ዋና ኣብራሪ ንሓጋዚኡ 'ነቕነዓያ' ክብል ሓቲቱ። ከምቲ ዝተበሃሎ ድማ ገይሩ። 02፡42፡10- ሓጋዚ ኣብራሪ ካብ ዋና ኣብራሪ ንዝተወሃቦ መምርሒ መሰረት ብምግባር፡ ምስ ተቖፃፀርቲ ትርፊክ ኣየር ብምርኻብ ክምለሱ ከም ዝደልዮ ሓቢሩ። ካብ ተቖፃፀርቲ ድማ ፍቓድ ረኺቡ። 02፡42፡30 - መቆፃፀሪ ትርፊክ ኣየር፡ ቁፅሪ በረራ ኢቲ 302 ናብ የማን ዘይራ 260 ዶግሪ ንኽትሕዝ ኣዚዙ። ሓጋዚ ኣብራሪ ነቲ ትእዛዝ ተቐቢሉ። 02፡43፡04 - ነታ ነፋሪት ብሓባር ንኸቕንዕዋ፡ ዋና ኣብራሪ ንሓጋዚኡ ሓቲቱ። ፀኒሑ ከኣ እታ ነፋሪት ብቲ ዝድለ ደረጃ ክትቐንዕ ከም ዘይከኣለት ተዛሪቡ። ኣፍንጫ ናይታ ነፋሪት ክሳብ 40 ዲግሪ ንቑልቁል ተደፊኡ። እቲ ንቢቢሲ መብርሂ ዝሃበ ኣብራሪ ከም ዝበሎ እንተኾይኑ፡ ከከም ዓይነት እተን ነፈርቲ፡ ዝኾነት ነፋሪት ናብ መሬት ንምዕላብ ክትቐርብ ከላ፡ ክሳብ 3 ዲግሪ ጥራሕ ናይ ቅድሚት ኣካላ (ኣፍንጫ) ትሕት ይብል። 02፡43፡43 እቲ ድምፂ ምቕዳሕ ተቛሪፁ። ክፍሊ ቁፅፅር ትራፊክ በረራ፡ እታ ነፋሪት ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ከም ዘጋጠማ ንቢሮ ምርመራ ሓደጋ ነፈርቲ ኣፍሊጡ። ድሕሪ ቀሩብ ደቓይቕ ድማ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ዝገልጽ ዜና ተቓሊሑ። ኣብረርቲ እቲ ግቡእ ቅደም ሰዓብ እንተፈፀሙ'ኳ፡ ነቲ ብተደጋጋሚ ዘጋጠሞም ናይታ ነፋሪት ኣፍንጫ ንቑልቁል ምድፋእ ሓደጋ ክቆፃፀርዎ ኣይከኣሉን።