ርሱን መግለፅታት ህወሓትን ኣዴፓን፡ ናበይ ከምርሕ ይኸውን?
ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት፡ ኣብታ ሃገር ንዝፍጠሩ ዘለው ፖለቲካዊ ጸገማትን ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ከተማታት ባህርዳርን ኣዲስ ኣበባን ንዝተፈጸመ ቕትለት ላዕለዎት መራሕቲ፡ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ኣምሓራ (ኣዴፓ) ተሓታቲ ክኸውን ኣለዎ ድሕሪ ምባሉ፡ ኣዴፓ ድማ 'ጭጉራፍስያ ባዕላ ወቒዓ ባዕላ ተእውይ' ክብል መልሲ ሂብሉ'ሎ። ናይ ክልቲኦም ውድባት እንካን ሃባን ድማ ንብዙሓት ወገናት የዘራርብ ኣሎ።
ኣብ ሞንጎ ፖለቲካዊ ውድባት ትግራይን ኣምሓራን፡ ፖለቲካውን ክልላውን ምስሕሓብን ምክሳስን ክርአ ጸኒሑ'ዩ። ቅድሚ መዓልታት ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ህወሓት ድሕሪ ሕጂ ከምዘለዎ ምስ ኣዴፓ ክቕጽል 'ከም ዝጽገም' ኣመላኺቱ እዩ። ኣብታ ሃገር ዘለው ጸገማት ብሓባር ንፍተሓዮም ዝብል ጻውዒት'ውን ኣቕሪቡ እዩ። ፖለቲከኛ ኣይተ ልደቱ ኣያሌው፡ ውድብ (ሰልፊ) ህወሓት ከምዚ ምባሉ ዝነኣድ'ኳ እንተኾነ፡ እቲ ሰልፊ ዝተጠቐመሎም ቃላት ግን ባህሪኡ ከም ዘየመሓየሸ ዘርኢ ከምዝኾነ ይገልጽ። "ኣብ መግለጺ ህወሓት ብተደጋጋሚ ትምክሕተኛታት ዝብል ርእየ'የ። ንመን'ዩ ብዘየገድስ፡ ሓደ ሕብረሰተብ ከምዚ ዓይነት ኣበሃህላ ንዓይ ኣይጥዕመንን፣ ግቡእ ኣይኮነን ኢሉ እንተኣሚኑ፡ ጠጠው ከብል ኣለዎ። ኩሉ ኣካል ክጽወዓሉ ዘይደሊ ነገር ክውገድ ኣለዎ" ይብል። ብመንጽር እዚ፡ እቲ መግለጺ ጥንቃቐ ዝጎደሎ ኮይኑ ከምዝረኸቦ ዝዛረብ ኣይተ ልደቱ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ፀገም ኩሉ ካብ ኣምሓራን ኣዴፓን ከም ዝነቐለ ተገይሩ ብውድብ ህወሓት ምግላፁ ግጉይ እዩ ዝብል እምነት ኣለዎ። "ብቐዳምነት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ንዘሎ ጸገም መበገሲ ዝኸውን ደረጃ ነውጽእ እንተለና፡ ቐዳማይ ተሓታቲ ህወሓት'ዩ፤ ከም ግንባር ድማ ኢህወደግ። ሓደ ውድብ ፈሊኻ ይቅርታ ክሓትት ኣለዎ ምባል፡ ነገራት ዘተሓላልኽ እምበር ፍታሕ ዝኸውን ኣይመስለንን" ይብል ኣይተ ልደቱ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ፡ ክፍሊ ትምሀርቲ ፖለቲካል ሳይንስ ኣይተ ገብረመድህን ገብረሚካኤል፡ ህወሓት ከምዚ ዓይነት ቅዋም ክወስድ ዝኸኣለ፡ በቲ ናይ 15 ሰነ ሓድሽ ክስተት ዘይኮነስ፤ እናተኣኻኸቡ ካብ ዝጸንሑ ፖለቲካዊ ጸገማት ብምብጋስ እዩ ይብል። መግለፂ ህወሓት፡ ምጽራይ ዝሓለፈ 15 ሰነ ዝተፈፀመ ቅትለት ብዝምልከት፡ ሕቶታት ከምዘለዎ ዘመላኽት እዩ ዝብል እቲ ምሁር፡ ኣዴፓ እቲ ፍፃመ ኣዕናውን ፀረ ሕገመንግስትን እዩ ኢሉ ኣብ ክንዲ ግልፂ ዝኾነ መርገፂ ምውሳድን፡ ናብ ቃልሲ ኣብ ክንዲ ምእታውን፡ ብሳልሳይ ኣካል ዘመኽንየሉ ተርእዮታት ኣሎ ኢሉ። "ኣዴፓ ባዕሎም ንባዕሎም ተዓሪቖም፣ ቀታልን ተቐታልን ኣብ ሓደ መስመር እዮም ነይሮም። ብስሩ እቶም ውድባት [ህወሓትን ኣዴፓን] ኣብ ሓደ ዕላማን ኣብ ሓደ መስመርን ኣይነበሩን፤ እቲ ዝገርም ክሳብ ሕዚ ሓደ ዘይኮኑ እናሃለው፡ ብሓደ ምፅንሖም እዩ" ይብል። "ኣዴፓ ናይ ኩሎም ፀረ ህወሓትን ፀረ ትግራይን ዝኾኑ ሓይልታት ስለዝነበረ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ፌደራላዊ ስርዓት እውን ጫፍ ዝረገፀ ቂምን ፅልእን ብምሓዝ ናብ ዘይኸውን ኣንፈት ከይዱ" ድማ ይብል። "ሓደ ሓደ ግዘ ምስቶም ፅንፈኛታት ዝኾኑ ጉጅለታት ንምውድዳርን ብህዝቢ ኣምሓራ ተቐባልነት ንምርካብን፡ ገለ ኣመራርሓ ሰልፊ ኣዴፓ ንህወሓትን ትግራይን መመሰሊ ኣፎም ፀርፍን፣ መረርቲ መግለፅታትን ከውፅኡ ከምዝመረፁ ብምዝኽካር፡ ህወሓት ናይ ሕዚ መግለፂ ንከውፅእ እኹል ምኽንያታት ኮይኖምዎ እዮም" ክብል ይድምድም። "ህወሓት፡ ናይ ምክፍፋል ባህሪኡ ከም ዘይገደፎ ዘርእይ እዩ" እቶም ጸገማት ነንሓድሕድካ ብምክሳስ ዘይኮነ፡ ከም ግንባር ተሪር ውሽጣዊ ቃልሲ ብምክያድን ሓቢርካ ንምቅላስ ድልውነት ብምርኣይን'ዮም ዝፍትሑ ዝብል ኣይተ ልደቱ ኣያሌው፡ ህወሓት ንዝሓለፉ 27 ዓመታት ንዝተፈጠሩ ጸገማት ተሓታቲ ምዃኑ ኣሚኑ ክቕበል ኣለዎ ይብል። ብምዃኑ ድማ፡ እቶም ውድባት ጸገሞም ብሓሳባት ክፈትሑ ደኣ'ምበር ሓቢርና ክንጓዓዝ ኣይንኽእልን ምባል ኣድላዪ ኣይኮነን ኢሉ ይካታዕ። "እቲ መማረጺ ዝኸውን፡ ምብትታን፣ ፖለቲካዊ ንሕንሕ ምርኣይ ዘይኮነ፤ ብሓደ ጠጠው ምባል'ዩ። ካብ ልቦም ተጣዒሶም ንዝበደሉዎ ህዝቢ ክክሕሱ ዝደልዩ እንተኾይኖም፡ ሓቀኛ ቃልሲ ገይሮም ነቲ ጸገም ብሓባር ክፈትሑ ይግባእ። "ሕዚ ኢህወዴግ ሓደ ኮይኑ ክወጽእ ትጽቢት ይግበር" ክብል ድማ ይገልፅ። "ህወሓት ምስ ዝመስሉኒ ክሰርሕ'የ ምባሉ፡ ከፋፋሊ'ምበር መፍትሒ ኣይኮነን። ሕዚ ብሓደ እንቃለሰሉ'ምበር ተፈላሊና እንኸደሉ ግዘ ኣይኮነን። ህወሓት፡ ሕዚ'ውን እቲ ናይ ቁልዕነት ናይ ምክፍፋል ባህሪኡ ከም ዘይገደፎ'ዩ ዘርእይ እዩ። በዚ መንጽር ዝሓዞ መገዲ ግጉይ'ዩ" ብምባል ንመግለፂ ህወሓት ነቒፉ። መፃኢ ዕድል ኢህወደግ? ህወሓት፡ ህዝብን ሃገርን ካብ ህልውን መፃእን ሓደጋታት ንምድሓን ምስተመሳሰሊ ዕላማ ዘለዎም ሕገ-መንግስታውን ፌደራላውን ሓይልታት ሰፊሕ መድረኽ ፈጢሩ ክቃለስን፡ ብህፁፅ ናብ ተግባር ክሰጋገርን ማእኸላይ ኮሚቴኡ ከም ዝወሰነ ኣፍሊጡ'ዩ። ካብዚ ብምብጋስ፡ ብዙሓት ኢህወዴግ ከም ግንባር ሓቢሩ ናይ ምጽናሕ ዕድሉ ኣብ ሕቶ ዝኣተወ ይመስል ይብሉ ኣለዉ። ክልቲኦም ክልላት ናብ ጎንፂ ከይኣትው ዝሰግኡ ወሃብቲ ርእይቶ'ውን ኣይተስኣኑን። ኣዴፓ ድሕሪ መግለጺ ህወሓት፡ ብረቡዕ ህጹጽ ኣኼባ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣካይዱ'ዩ። እቲ ውድብ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ፡ ነቲ ብህወሓት ዝቐረበሉ ክሲ ብምንፃግ "ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ንዘሎ ፖለቲካዊ ፀገም፡ ተሓታቲ ውድብ ህወሓት እዩ" ይብል። "ጭጉራፍስያ ባዕላ ወቒዓ ተእውይ ኮይኑ፡ ህወሓት ባዕሉ ነኺሱ ባዕሉ የእውይ ኣሎ" ዝበለ ኣዴፓ፡ ነቲ ብዘይልሙድ 'ትህነግ' እናበለ ዝጸወዖ ውድብ ህወሓት፡ "ንሓዋሩ ካብ ፖለቲካዊ ብልሽውነት ክፍወስ ዘይክእል" ክብል ገሊጹዎ። ኣዴፓ ዝተለሳለሰ መግለፂ ከውፅእ እሞ፡ ህወሓት ኣብ ግንባር ኢህወዴግ ክፀንሕ ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ዝነበሮ ምሁር ፖለቲካል ሳይንስ ኣይተ ገብረመድህን፡ ኣዴፓ ውድብ ህወሓት ንዘውፅኦ መግለፂ ነቒፉ ምላሽ ምሃቡ፡ ብሓባር ከፅንሕ ዘኽእል ዋላ ሓደ ባይታ የለን ኢሉ። "ብወገን ህወሓት፡ ምስ ዝፃረሩ ኣካላት ሓቢርካ ምስራሕ፡ ከምቲ ተፃራሪ ሓይሊ ምዃን'ዶ ኣይኮነን ዝብል ተቓውሞ ብወገን ትግራይ ይበጽሖ ኣሎ፤ ህወሓት እውን ፀቕጢ ይበዝሖ እዩ ዘሎ" ኢሉ። 'ኢህወዴግ ብዕሊ ምፍልላይ፣ ምብትታን እዩ ተሪፍዎ ዘሎ' ዝብል መምህር ገብረመድህን ገብረሚካኤል፡ ኣብ ሞንጎ ሰልፍታት (ውድባት) እቲ ግንባር ናይ ይምሰል ሕብረት ጥራይ ከምዘሎ ይዛረብ። "ኣብቲ ግንባር ዘለዉ ውድባት፡ ብኣሰራርሓን ብዕላማን ሓደ ኣይኮኑን። ኣብ ኣኼባ ብሓደ ክእከቡ ጥራሕ ኢና ንርእይ ዘለና። ምኽንያቱ ኣዴፓ፣ ህወሓት፣ ኦዲፒን ደኢህዴንን ነናብ ክልሎም ክኸዱ ከለዉ ካልእ መንነት ስለዝሕዙን ካልእ ስራሕ ስለዝሰርሑን፤ ሕዚ ተሪፋ ዘሎ፡ ካብ ድሕሪ ሕዚ ኢህወዴግ ዝበሃል ግንባር የለን፡ ፈሪስና ኢና፡ ሓቢርና ኣይንሰርሕን ኢልካ ብወግዒ ምእዋጅ ጥራይ እዩ" ይብል። ህወሓት ብዕሊ ካብቲ ግንባር እንተድኣ ወፅያ፡ ኢህወዴግ ክፈርስ ከምዝኽእል ድማ ምሁር ፖለቲካል ሳይንስ ገብረመድህን ገብረሚካኤል ይዛረብ። ፕሮፌሰር ህዝቅኤል ገቢሳ ብወገኑ፡ ኣብቲ ልፍንቲ ዘለዉ ውድባት ክረዳድኡ እንተዘይክኢሎም፡ ምፍራስ ከጋጥም ይኽእል፡ እዚ ድማ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን ይብል። "እቲ ሕቶ ዝፈጥረልካ ጉዳይ፡ ልፍንቲ ኢህወዴግ እንተዘይሃልዩ፡ እታ ሃገር ከመይ እያ ክትመሓደር ዝብል እዩ። ንኢህወዴግ ጠሚሩ ሒዝዎ ዝነበረ ህወሓት ምንባሩ ዝዛረብ ፕሮፌሰር ህዝቅኤል፡ ሕዚ ግን ህወሓት ነዚ ክገብር ኣብ ዝኽእለሉ ደረጃ ስለዘየለ፡ ነብሲ ወከፍ ኣባላት ናይቲ ልፍንቲ ብዝተፈለላየ ኣንፈታት ምኻድ ካብ ዝጅምሩ ጸኒሖም እዮም። ኣብ መጻኢ፡ ንፍልልያቶም ኣከኣኢሎም ክቕጽሉ ይኽእሉ፡ ወይ ድማ ክዕረቕ ናብ ዘይክእል ተጻብኦ ኣትዮም እቲ ውድብ ክፈርስ ይኽእል። ግን ድማ፡ ካብቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ተበጊስና ከምዚ ክኸውን ይኽእል እዩ ንምባል ከቢድ እኳ እንተኾነ፡ ካብ ክልቲኡ ሓዲኡ እዩ ክኸውን" ይብል ፕሮፌሰር ህዝቅኤል። ፖለቲከኛ ኣይተ ልደቱ ኣያሌው ድማ፡ ብወገን ህዝብታት ክልል ትግራይን ኣምሓራን፡ ናብ ወጥሪ ናይ ምእታው ድልየት ከምዘየለ ይገልጽ። "ጎንፂ ዝሓስቡ ወይ ዝፍትኑ ሓይልታት ክህልው ይኽእሉ'ዮም። ስለዚ እቲ ህዝቢ ሰለማዊ ክሳብ ዝኾነ፡ ናብ ጎንፂ ክንኣቱ ኢና ዝብል ግምት የብለይን። እቲ ገዛኢ ግንባር፡ ስርሑ ብሓላፍነት ምስራሕ ኣብዩዎ ዝበታተን እንተኾይኑ ግን፡ ሃገር'ውን ክብትን ይኽእል'ዩ" ብምባል ሓሳቡ ይዛዝም።