ጉዳይ ግድብ ሕዳሰ፡ ኢድ ኣእታውነት ባንኪ-ዓለም ስለምንታይ ይድለ?
ኣብ ኢንቨስትመንትን ካልኦት ክልተኣዊ ኢኮኖሚያዊ ምትሕብባርን ብዝምልከት እወንታዊ ፀብፃባት እናወፁ እንትኸውን ኣብ ጉዳይ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ግና ብዙሕ ሓዱሽ ምዕባለ ዘሎ ኣይመስልን።
ቀዳማይ ሚኒሰትር ሃ/ማርያም ደሳለኝ ኣብ ናይ ካይሮ መጀመርያ ዕላዊ ዑደት ስራሕ ንመዘነኦም ንፕረዚደንት ኣል ሲ ሲ: ኢትዮጵያ ግብፂ ዝጎድእ ዝኾነ ይኹን ተግባር ከምዘይትፍፅምን ኣረጋጊፆሙሎም። እቶም ፕረዚደንት ብወገኖም፡ "ኢትዮጵያ ግብፂ ዝጎድእ ተግባር ከምዘይትፍፅም ደጋጊምኩም ምግላፅኩም ከመስግን እፈትው። ኣብ መሬት ተግባራዊ ዝኸውን ግና እቲ ቴክኒካዊ መፅናዕቲ ተላኢሙ እቲ ህንፀትን ምምላእ ማይ እቲ ግድብን ብኡ መሰረት እንትከይድ ጥራሕ'ዩ" ከምዝበሉ ዓብዪ ሚድያ እታ ሃገር ኣልኣህራም ሓቢሩ። እቶም ፕረዚደንት ሓዊሱ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣናት ግብፂ እቲ ግድብ ምስተዛዘመ ማይ ምምላእ እንትጅመር ንፍሰት ማይ እቲ ሩባ ክንክኢ እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎም። ባንኪ ዓለም ንምንታይ? ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሩባ ኣባይ እተካይዶ ዝኾነ ይኹን ስራሕቲ ልምዓት ባንኪ ዓለም ከምዘይድግፍ መንግስቲ ደጋጊሙ ክገልፅ ፀኒሑ። ከምኡ'ውን ኣብ ውሽጢ እቲ ትካል ዝርከቡ ላዕለዎት ሰብ ሞያ ግብፂ፥ ኢትዮጵያ ንስራሕቲ ግድብ ልቓሕ ከይትረክብ ምእንታን ከሰርሑ ከምዝፀንሑ ቀዳማይ ሚኒስትር ነበር መለስ ዜናዊ ንባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ምዝራቦም ዝዝከር'ዩ። ነዚ'ውን እዩ እዚ ብዕብየቱ ካብ ኣፍሪካ ቀዳማይ ዝኾነ ሓፅቢ ኤሌክትሪክ መንግስቲ ብናይ ዓርሰ ተበግሶን ወፃእን ንምስራሕ ዓሊሙ ዝተልዓለ። ግብፂ ግና መንጎኛ እዩ ዝበለቶ ባንኪ ዓለም ማእኸላይ ኮይኑ ይዳንየና ዝብል ሕቶ ተቕርብ'ላ። ተመራማሪት ፖለቲካ ሩባ ኣባይ፡ ዶክተር ኣና ኢሊና ካስክኦ፡ "The Grand Ethiopian Renaissance Dam and the Nile Basin: Implications for Transboundary Water Cooperation" ዝብል መፅናዕታዊ መፅሓፍም ኣሰናዳኢት እየን። ባንኪ ዓለም ኢዱ ከእቱ ብዛዕባ ዝቐረበ ሕቶ ኣመልኪተን፡ "ከም ሓፈሻዊ መትከል ኮነ ኣብ ግድብ ህዳሰ መረዳድኢ ሰነድ ከምዝሰፈረ፤ ሓደ ሳልሳዊ ኣካል ኢድ ከእትውን ክሽምግልን ዝኽእል ድሌትን ፍቓድን ተሳተፍቲ እቲ ልዝብ እንተኾይኑ ጥራሕ'ዩ" ይብላ:: ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ "እቲ ሓሳብ በዚ መልክዕ ቀሪቡ ዝርርብ ክግበረሉ ይግባእ ነይሩ። ካብዚ ወፃኢ ዝቐረበ ሓሳብ ግን ተቐባልነት ክህልዎ ኣይኽእልን" ኢለን። ከምኡ'ውን፡ "ሰለስቲኦም ሃገራት ንዝሓለፉ 7 ዓመታት ንበይኖም ዝገበሩዎ ልዝብ፥ ንምንታይ ብግቡእ ተግባራዊ ንምግባር ዘይምኩሩ?" ክብላ ይሓታ። ኣብ ሃገረ ስዊድን ኣብ ዓውዲ ትምህርቲ ፖለቲል ሳይንስ ዩኒቨርስቲ ሉነድ፥ ዲፕሎማሲን ኣመለኻኽታን (ሃይድሮሜንታሊቲ) ሩባ ኣባይ ብዝምልከት ንዶክትሬት ድግሪኡ ኣብ ምፅናዕ ዝርከብ ኣይተ ወንድወሰን ሚቻይጎ ሰይድ ከምዝብሎ፡ "ባንኪ ዓለም ንግብፂ ኣድልዎ ብምግባር ዝፍለጥ ትካል'ዩ። ኣብ ላዕለዋይ ኣካል እቲ ተፋሰስ ዝኾነ ይኹን ግብፂ ዘየፅደቐቶ ስራሕቲ ፕሮጀክት ንክስራሕ ሓገዝ ክኽልክል ዝፀንሐ'ዩ። እዚ ፍትሓውነት ዝጎደሎ ልምዲ ሐዚ ኣብቂዑ እዩ። ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ እዚ ትካል ዘለዋ እምነት ተፀንቂቑ 'ዩ። ድጋፍ ገንዘብ'ውን ኣይትሓትን"። "ስለዝኾነ ድማ ድሕሪ ሐዚ ባንኪ ዓለም ኣብ ፖለቲካ ሩባ ኣባይ ትርጉም ዘለዎ ተሳትፎ ክገብር ኣይኽእልን" ብምባል ሓሳቡ ይድምድም። ኣብቲ ጉዳይ ተሳትፎ ባንኪ ዓለም ብዝምልከት ዝሐተትናዮ ናይቲ ባንኪ ጨንፈር ኣዲስ አበባ፥ ብኢመይል ዝስዕብ መልሲ ልኢኹልና። "ባንኪ ዓለም ቴክኒካዊ ድጋፍ ንከህብ ሰለስቲአን ሃገራት ዕላዊ ሕቶ ቅድሚ ምቕራበን፥ ሰበ-ስልጣናት ግብፂ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ኣዛሪቦምና ናይ ኢትዮጵያን ሱዳንን ውሳኔ ይፅበዩ ከምዘለዉ'ውን ገሊፆሙልናን"ይብል። ቀፂሉ ድማ፥ "ባንኪ ዓለም ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ዝኾነ ይኹን ኢድ-ኣእታውነት የብሉን"ክብል የረጋግፅ እቲ ባንኪ። ኣቐባሊ ቃል ሚንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ኣይተ ኣለም መለስ ንቢቢሲ ከምዝሓበርዎ፡ ኣብ ጉዳይ እቲ ግድብ ዝካየድ ዝኾነ ይኹን ምርድዳእ ካብቲ ስምምዕ ዝተገበረሉ መትከላት ሓበራዊ ምርድዳእ ዝወፀ ክኸውን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣይፈቅድን። ባንኪ ዓለም ብዝምልከት መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ኣካይዳ ከምዘይቕበሎ ብምግላፅ "ሰለስቲኤን ሃገራት ዝውስንኦ ጥራሕ ክኸውን'ዩ" ይብሉ። ሱዳን ንምግላል ብዛዕባ እቲ ግድብ ክካየድ ዝፀንሐ ዝርርብ ስሉሳዊ እዩ ነይሩ። ኣብ መንጎ ግብፂ፣ ኢትዮጵያን ሱዳንን። እቲ መትከላት ሓባራዊ ምርድዳእ'ውን ኣብ መንጎኦም እዩ ተፈሪሙ። ሱዳን ብዛዕባ እቲ ግድብ ዝሓዘቶ ቅዋም ንግብፂ ዝፃረር እዩ። ብዚ ዝተልዓለ'ውን ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ወጥሪ ዓሲሉ ነይሩ። ግብፂ እቲ ዝርርብ ምስ ኢትዮጵያ ጥራሕ ክኸውንን ሱዳን ካብቲ ልዝብ ወፃኢ ክትከውን'ውን ሕቶ ኣቕሪባ። ዶክተር ኣና እዚ ኣመልኪተን፥ " ብዛዕባ እዚ ግድብ ዝካየድ ዘሎ ይኹን ንቕድሚት ዝካየድ ልዝብ ስሉሳዊ ጥራሕ ክኸውን ኣለዎ። ሓደ ክጎድል የብሉን። ኣብ ጉዳይ ሩባ ኣባይ ዝካየድ ልዝብ ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ዝኾነሉ እዋን ኣብቂዑ እዩ" ይብላ። ኣይተ ወንድወሰን ግና "እዚ ሕቶ ግብፂ ስትራቴጂካዊ ኣካይዳ እዩ። ምኽንያቱ ንሱዳን ነፂልካ ብኻልእ ኣካል ንምትካእ ዝግበር ፃዕሪ እዩ" ይብል። ግብፂ ንባንኪ ዓለም ብምዕዳም እቲ ጉዳይ ናብ ምሽምጋል ንክሰጋገር ትሰርሕ ምህላዋ ይዛረብ። ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁን ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ግብፂ ሳሜህ ሽኩሪንን እንትፈራረሙ ዑደት ካይሮ ኣይተ መለስ ኣለም ኣብ ሕርሻ፣ ትምህርትን ኢንቨስትመንትን ብሓባር ንምስራሕ ኣብ ስምምዕ ከምዝተበፅሐ'ዮም ዝዛረቡ። ኣብ ሞንጎ ክልትኤን ሃገራት ብደረጃ ኮሚቴ ሚንስትራት ይካየድ ዝነበረ ዘተ ናብ ኮሚሽን ክብ ክብል ከምዝተገበረ'ውን ገሊፆም። ግብፂ ኣብ ኢትዮጵያ ዞባ ኢንዳስትሪ ንክትሃንፅ ኣብ ምርድዳእ ከምዝተበፅሐን'ውን ሓቢሮም። ተቛሪፁ ዝፀንሐ ኣብ ሞንጎ ሰለስቲኤን ዝካየድ ዘተ ክቕፅል ኣብ ምግባር ዓብዪ ረብሓ ከምዘለዎ'ውን ይዛረቡ። ዶክተር ኣና ከምዝብልኦ፥ እቲ ዑደት ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ርክብ ህዝቢ ንህዝቢ ምፍጣር ኣገዳሲ ምዃኑ ዝሕብር እዩ። "ነዞም ቁጠባዊ ምትሕግጋዛት ግድብ ሕዳሰ ክንድምንታይ ወሳናይ ከምዝኾነ ዘረድእ'ዩ። ምኽንያቱ ምምላእ እቲ ግድብን ኣሰራርሓን ብዝምልከት ምዝርራብ ማለት፡ ሰለስቲኤን ሃገራት ከመይ ናብ ቁጠባዊ ረብሓ ከምዘሰጋግርኦ ምዝታይ ማለት እዩ" ክብላ የረድኣ። "ንዓይ ግን ዑደት እቶም ቀዳማይ ሚንስትር ንዲፕሎማሲ ዝተገብረን ቃለ ዓለምን ይመስለኒ" ዝብል ኣይተ ወንድወሰን ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪ ዝተከሰተ ወጥሪ ንምዝሕሓል እንተዘይኮይኑ ብዛዕባ'ቲ ግድብ ብዝምልከት ግን ትርጉም ከምዘይብሉ ይዛረብ። ኣብ ዙርያ ግድብ ሕዳሰ ዝለዓሉ ዛዕባታት ማለት'ውን መጠን ማይን ከይዲ ምምላእን፤ ኣብ ሃገራት ታሕተዋይ ተፋሰስ ዝፈጥሮ ፅዕንቶ ብዝምልከት ዘሎ ዘይምርድዳእ ብዝነበሮ ክቕፅል'ዩ በሃላይ እዩ።