ፖለቲካ ኢትዮጵያ፡ "ሃገር ኣነ'የ ሃኒፀያ ዝብል ውድብ ኮነ ብሄር እንተሎ ጌጋ'ዩ"
ገዲም ተጋዳላይን መስራትን ህወሓት (ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ) ኣይተ ኣባይ ፀሃየ ኣብ እዋናዊ ዛዕባታት ኣመልኪቱ ምስ ቢቢሲ ትግርኛ ዝገበሮ ቃለ መሕትት። ቢቢሲ፡ ሐዚ ኣብ ኢትዮጵዮ ዘሎ ጭቡጥ ኩነታት ብኸመይ ኢኻ ትር ድ ኦ?
ኣባይ ፀሃየ፡ እቲ ለውጢ ካብ ዝጅመር ናይ ተስፋ'ውን ናይ ስግኣት'ውን ኩነታት እዩ ነይሩ። ግን ድማ ብሓደ ገፅ እቲ ኩነታት ናብ ዘየድሊ ኣንፈት ከየምርሕ ስግኣትታት ኣሎ። ብኻሊእ ገፅ ድማ ምስ ኤርትራ ሰላም ብምዃኑ፡ 'ሰላም ግዲ ክመፅእ እዩ' ዝብል ተስፋ ዝህብ'ዩ። ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኢህወዴግን ካልኦት ስልጣን ዝሓዙ ኣሓት ውድባትን፡ ሰፊሕ ቅርታ ጸኒሑዎ እዩ። ኢህወዴግ'ውን ድኽመታቱ ገምጊሙ እቶም ፀገማት 'ናይ ባዕለይ እዮም' ኢሉ ኣሚኑ ክፈትሖም ተስፉ ፈጢሩ ፅቡቓት ለውጥታት ጀሚሩ ከብቅዕ ግን ሕዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገር ጎንጺ ብምብዝሑ ስግኣታት ተፈጢሩ ህዝቢ 'እንታይ ኢና ንኸውን ዘለና?' ዝብል ስግኣት እኒሀ። ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመት ዝተስርሐ ስራሕ፡ ጉድለታት እውን እንተነበሩዎ፡ ሰላምን ልምዓትን ዘረጋገፀን ናይ ዲሞክራሲ ኣፋፍኖት ዘርአየን ዕውት ዲፕሎማስያዊ ከይድታት ኣምጺኡ ተስፋ ስለ ዝፈጠረ፡ እዚ ህዝቢ፡ 'ክሓልፈልና ግዲ እዩ' ከም ዝብል ዝገበረ እዩ። እቲ ጉድለታት ከኣ ብዝዓበየ ናይ ኢህወዴግ፡ ግደ ናይ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባትን ናይ ደገ ሓይልታትን'ውን ዝነበሮ'ዩ። ስለዚ ሐዚ ንኹሉ ብማዕረ ዝርኢ፡ ነቲ ዝሓለፈ'ውን ድኽመታቱ ጥራሕ ዘይኮነ እወንታዊ ኩነታቱ ዝርኢ ገምጋም እዩ ክወሃብ ዘለዎ። እቶም ንዝሓለፈ ከም ፀልማት ዝወስድዎ፡ ትማሊ፡ 'እዚ ሰሪሕና፡ እዚ ዓወት አመዝጊብና' ኢሎም ዝንእዱ ዝነበሩ እዮም። ኣብቲ ጉድለትን ዓወትን ድማ ባዕልቶም'ውን ነይሮም'ዮም። እቲ ህዝቢ፡ ነቲ ባዕልቶም ዝሰርሑዎ ከም ዘይነበረ ዝገብሩዎ እንተኾይኖም 'ትኽክል ኣይኮነን እዩ' ዝብል ዘሎ። ናይ ህወሓት ርእይቶ'ውን፡ እቲ ጽቡቕን ሕማቕን ብማዕረ ይገምገም ዝብል'ዩ። ነቲ ጽቡቕ ጎሲኻ ነቲ ጌጋታት ንሓደ ውድብን ብሄርን፡ (ተጋሩን ህወሓትን) ምስካም ግቡእ ኣይኮነን። ንምንታይ እቲ ሓቂ ይከሓድ? እቲ ጉድለታት ብኽልተ መልክዕ እዩ ተፈፂሙ። ኣብ መንግስቲ ፌደራል ኰይንና ኣርባዕቴና ውድባት ብሓባር ዝፈፀምናዮ ኣሎ። ኩላትና ድማ ብሓባር ንንቀፍ። እዚ ድማ ገምጊምናዮስ ኣዊጅናዮ ኢና። ካሊእ ሓድሽ ገምጋም የለን። በብክልልና እንተነመሓድር ዝበደልናዮ ድማ፡ ኣብ ከከባቢና ንሕተት። ኣብ ትግራይ ንዝተፈጠረ ህውሓት ይሕተት። ኣብ ኦሮምያ ኮነ ኣብ ኣምሓራ ንዘጋጠመ ግን እቲ ዘመሓድሮ ይሕተት። ሐዚ ግና ኣብ ዝኾነ ቦታ ንዝተፈጠረ ፀገም 'ወያነ እዩ፤ ተጋሩ እዮም' ክበሃል የብሉን። ኣብ ዝኾነ ከባቢ እንድሕር ፀገም ሃልዩ፡ ኢህወዴግ ወይከኣ እቲ ዘመሓድር ዘሎ ፓርቲ እዩ ፈጢሩዎ። ስለዚ ንህዝቢ ትግራይ ዘቖጥዕ ዘሎ፡ ኩሉ ብቕንዕና ይገምገም፣ ንሓደ ውድብ ግጉይ ስእልን ምስልን ምሃብ 'ናይ ለውጢ መንገዲ ኣይኮነን' ዝብል እዩ። እዚ ለውጢ ካብ ዝጅመር፡ ፅቡቓት ለውጥታት ኣለዉ። ከም መራሒ ግንባር ኢህወደግ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ፅቡቕ ስራሕ ዝሰርሐሉ'ውን ኣሎ። ነዚ ድማ ህወሓት ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ኣድኒቑን ኣመስጊኑን እዩ። ነዚ ለውጢ ዘይደልዩ ክህልዉ ይኽእሉ'ዶ? ዝብል ሕቶ ኣብ ኩሉ ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ግን ናይ ለውጢ ሓይሊታት 'ምበር፡ ዕንቅፋት ኣይኮኑን። ብሱሩ'ውን ኢህወዴግ ንክልወጥ፡ ናይ ህወሓት ገምጋም እዩ መሰረት ኾይኑዎ። ስለዚ ህዝቢ፡ እቲ ዝሓለፈ ስራሕቲ ኣይትደምስሱዎ፡ እቲ ፀገም ድማ ናብ ሓደ ውድብ ኮነ ብሄር ኣይትለጥፉዎ'ዩ ዝብል። ቢቢሲ ፡ ብኸመይ እዩ እዚ ጸገም ክፍታሕ? እንታይ ሓሳብ ኣሎካ? ኣባይ ፀሃየ፡ ካብቲ ጸገም ክንወጽእ እንተኾይና ዝግለል ፓርቲ፣ ዝግለል ክፋል ሕብረተሰብ ክህሉ ኣይብሉን። ዝኹርን ዝግለልን እንተሃልዩ፡ እቲ ለውጥን ሃገርን ኣብ ጸገም ይወድቑ ኣለው ማለት'ዩ። ካልእ፡ ናብ ጎንጺ ዘምርሕ ዘሎ ቕርታ፡ ብምጉዳል ሰናይ ምምሕዳር እዩ። ካብ ዝኮነ ይኹን ብሄር ድማ ነዚ ዘባርዑ፡ ውልቃዊ ረብሓ ዝደልዩ ሰባት'ውን ኣብቲ ከባቢ ክህልው ይኽእሉ። ነዚ ኣብ ምእላይ ክግበር ዝግበኦ መፍትሕታት ብማዕረ ዓይኒ ሪኢኻ፡ ተሓታትነት እንተኾይኑ'ውን ኣብ ክልላት ኮነ መንግስቲ ፌደራል ኣድልዎ ክህልዎም የብሉን። ኩሉ ነናቱ ሓላፍነት ነናቱ ብፅሒት ክወስድ ኣለዎ። እቲ ሓደ ናብቲ ሓደ እናለጠፈ፡ ሓደ ነቲ ሓደ ወንጂሉ ንባዕሉ ነፃ እናገበረ ግጭት ኣይፍታሕን፤ ሰላም ኣይሰፍንን። እዛ ሃገር እዚኣ፡ ብናይ ኩሎም ህዝብታት ተሳትፎ፡ ዝተሃነፀት ሃገር እያ። ንኹልና ድማ ማዕረ ክትከውን ኣለዋ። ኣነ እየ ሃኒፀያ ዝብል ውድብ ኮነ ብሄር እንተሎ ጌጋ እዩ። ሓደ ብሄር ወይ ውድብ ኣይሃነፃን። ስለ ዝኾነ ተኸባቢርና ክነነብር ይግባእ። እናተወቐሰ፡ እናተጠርጠረ እናተሸቑረረ ዝነብር ሓደ ብሄር ይኹን ሕብረተሰብ እንተልዩ ግን ጸገም እዩ። ቅድሚ ሐዚ ዝነበረና ጸገም ንሱ እዩ። ሐዚ'ውን ንሱ ንደግሞ እንተኾይንና ካሊእ ዕድል ኣይህሉን ክንብተንና ኢና። ስለዚ እታ ሃገር ናብዚ እንከየምረሐት፡ ዝኹሪ ዘሎ ህዝቢ እንተይቀበፀ ተስፋ ንሃቦ፣ ንኹሉ ንሕቖፎ እየ ዝብል። ቢቢሲ፡ እዚ ጸገማት ብሰንኪ ህወሓት እዩ መጺኡ እዩ ዝበሃል ዘሎ እንታይ እዩ ርእይቶኦም? ሓደጋ ምብትታን ንከይመፅእክ እንታይ ክግበር ኣለዎ ትብል? ኣባይ ፀሃየ፡ ክሳብ ሐዚ ህወሓት ኮነ ህዝቢ ትግራይ ዝተኸተሉዎ ፍታሕ ትኽከለኛ እዩ። ንኣብነት ኣብ ጎንደር ኮነ ባህርዳር ከምኡ'ውን ኦሮምያ፡ ተጋሩ ይጭፍጨፉ፣ ይፈናቐሉ ይቕተሉ ንብረቶም ይሕደጉ ይቃፀል ነይሩ። ህዝቢ፡ 'ደሓን ንተዓገስ፡ ብሕጊ ይፈታሕ፡ ብሰላም ይወዳእ፡ መንግስትን ውድብን ስጉምቲ ክወስዱ እዮም' እናበለ ፀኒሑ። ህዝቢ ካብ መንግስቲ ንላዕሊ ለቢሙ ሬሳታቱ፣ ዝተመዛበሉ እናተቐበለ እናሓቖፈ፡ ንኹሉ ነገር ብትዕግስቲ ሓሊፉዎ። እዚ ናይ ለባማት መፍትሒ እዩ። ናብ ሕነ ምፍዳይ፣ ናብ ህውከት እንተዝኸይድ ነይሩ ግን፡ እቲ ኩነታት ክኸፍእ ነይሩ'ዩ። ህወሓት'ውን፡ 'ህዝቢ ተልዓል ሕነኻ ፍደ' እንከይበለ፡ እዚ ጌጋ ንኣርሞ እንዶ፣ እዚ ጌጋ ዝፍጽሙ ዘለው ስርዓት እንዶ ነትሕዞም፡ ከምዘይድገም እንዶ ግበሩ ሓላፍነት እንዶ ውሰዱ ኢሉ እዩ ዝምጉት ነይሩ። ካብዚ ሓሊፉ እንታይ ክገብር እዩ ዝድለ? ኢህወዴግ፡ ተኻቲዑ ኮነ ተጨቓጪቑ ኣቦ መንበር መሪፁ። 'እቲ ዝተመርጸ ቀዳማይ ሚኒስትርና'ዩ ኣቦ መንበርና 'ዩ ኢሉ'። ህዝቢ ትግራይ'ውን ህወሓት'ውን ተቐቢሉ ኣብ ፓርላማ መሪፁዎ። ከም መራሒ ኣኽቢሩዎ። ኣብ ትግራይ'ውን መፂኡ ምስ ህዝቢ ተዛትዩ፡ ፅቡቕ ዘረባ ገይሩ። ዶክተር ኣብይ በታ ዝተዛረባ ልክዕ ከይዱ እንትዝኾን፡ ዝኾነ ፀገም ኣይምተፈጠረን። ስለዚ ሐዚ ህዝቢ ቅር ዝበሎ ዘሎ ሕቱኡ ይስማዕ ስለ ዘየሎ እዩ። ህዝቢ፡ "እንታይ ኢኻ ኮይንካ?" ተባሂሉ ክስማዕ ይደሊ'ዩ። ሕዚ ካብ ዝኾነ ይኹን እዋን ንላዕሊ ዓብይ ትዕግስቲን ጥበብን የድሊ። ናይቲ ለውጢ ጭርሖታት ፍቕሪን ሓድነት ነስፍን'ዮም ዝብሉ ነይሮም። ነዚ ዝተቐበለ ህዝብን ፓርትታትን ኣለዉ፤ ብህልኽ ወይ ብቂም በቀል ግን ኣይኸውንን'ዩ። ቂም በቀል ተሪፉ ዲሞክራሲ እንተሰፊኑን ሙሉእ ንሙሉእ እንተተግቢሩን እታ ዓዲ ኣይትብተንን። መራሒ ንዝበሎ ኩሉ ነገር ሆ ኢልካ እናጣቓዕኻ ምጭራሕ እንተኾይኑ እዚ ለውጢ ኣይኮነን። እዚ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኣይኮነን። ነቲ ትኽክል፡ ትኽክል ኢሉ፤ ነቲ ጌጋ ዝመሰሎ ድማ፡ጌጋ ይኹን ኣይኹን፡ ተሰንዲሑ ከይተሸቑረረ ክነቅፍ ክዛረብ ኣለዎ። ኣብዚኣ ጉድለት አሎ ዝበለ፡ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኣይኾንካንን፣ ኣይተደመርካን ዝበሃል እንተኾይኑ ኣይጽቡቕን። ህዝቢ ኣየጣቕዕን ኣይዋጥን ክብል መሰሉ እዩ። ክነቅፍ'ውን መሰሉ እዩ። ንሕና ቅድሚ ሐዚ ዝተጋገናዩ'ኮ 'ንሕና ንፈልጥ፡ ንሕና ዝበልናካ ስማዕ' ንብል ስለ ዝነበርና እዩ። እቶም መራኸብቲ ሓፋሽ 'ውን፡ ዝንቀፍ እናነቐፉ፡ ዝድገፍ እናደገፉ፡ እቲ ናይቲ ህዝቢ ትኽክለኛ ድምፂ እናቃልሑ፡ ኩሉ መማረፂ ሓሳባት እናተኣናገዱ፡ እዮም ክኸዱ ዝግባእ። ሐዚ ዝኒሀ ስግኣታት ክውገድ ዝኽእል፡ ዝኹሪ ህዝቢ ከይህሉ ብምግባር እዩ። ኩሉ ኣብታ ሓዲድ ባቡር ክሳፈር ምግባር እዩ ። ቅርታ እንተሃልዩዎ፡ ድማ ብሰላማዊ መገዲ ክተኣናገድ ምግባር እዩ። ለውጢ ማለት፡ ኩሉ ሓደ ዓይነት፡ ኣተሓሳስባ ከም ዝሕዝ ምግባር ኣይኮነን። ለውጢ ማለት ካብ ላዕሊ ንዝመጽአ ምቕባል ኣይኮነን፤ ናትካ ሓሳብ'ውን ክድመፅ ብምግባር ድምር ናይ ኩልኻ እዩ ክኸውን ዘለዎ። ካብዚ ብዝተረፈ ግን እቲ ህዝቢ ተደፊኡ ተደፊኡ ናብ ዘየድሊ መማረፂ፡ ክወስዱዎ የብሎምን። እዚ ህዝቢ ብዙሕ መስዋእቲ ከፊሉ እዩ፡ 'ይኣክል ግደፉና እንዶ ፡ ሎሚ ውን ተመሊስና ናብ ስግኣት? ኣብዚ ዓዲ ዚስ ንድለ ዲና ኣይንድለን' ዝብል ሕቶታት ክትሰምዕ ዘሕዝን እዩ። ኣብዚ ለውጢ ህወሓት'ውን ዓብይ እጃም ስለ ዘለዎ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኣይኮንካን ክበሃል ኣይከኣልን። ነቲ ኣብ ተጋሩ ዝበፅሐ በደል፡ ህውከትን ዕግርግርን፡ ብትዕግስቲ ፀይሩ ዝሓለፈ እዩ። ነቲ ለውጢ ግን ደጊፉ ዝቕፅል ዘሎ ህዝብን ውደብን እዩ። ስለዚ ህዝቢ ትግራይ፡ ንህወሓት ምስ ኩሉ ጉድለታቱ ይቕረ ኢሉ፡ ረብሕኡ ክሕሉ፡ ሓድነቱ ኣጠናኺሩ፡ ሓሪኑ ሓደ ኾይኑ ቆይሙ ስለ ዘሎ ንሳ ክትቕፅል ኣለዋ።