ግድብ ገረብ ሰገን ኣገልግሎት ፈተነ ጀሚሩ'ሎ
ፀገም ፅሩይ ዝስተ ማይ ከተማ መቐለ ዓይነ መርፍኡ ኣይተረኽበን። ብሰንኪ'ዚ ድማ ህዝቢ ብስእነት ፅሩይ ማይ ንዓመታት ተሳቕዩ እዩ። ቅድሚ 20 ዓመታት፡ ንነዊሕ ግዜ ክፀንሑ እዮም ተባሂሎም ዝተዃዕቱ ጐዳጉዲ ዘላቒ ፍታሕ ከምፅኡ ኣይካኣሉን።
ኣብ ከተማ መቐለ ንኽልተ ፊስቶ ማይ 70 ቕርሺ ይሽየጥ ምምሕዳር ክልል ትግራይ፡ ገረብ ግባ ኣልዩ ማይ ናብ ከተማ መቐለ ከምፅእ መፅናዕቲ የካይድን ንዕኡ ዝውዕል ልቓሕ ይሓትት ከም ዘሎን ካብ ዝመፃባዕ ኣይወሓዶን። መረፃ እናኽመጽእ "ደጊም መቐለ ማይ ብማይ ክንገብራ ኢና" ተባሂሉ ቃል ይእቶ፡ ድሕሪ መረፃ ግን እቲ 'ማይ ንማይ ' ዝብል ቃል ይርሳዕ። ህዝቢ ከተማ መቐለ ብጅርባን በራሚልን ማይ እናዓደገ'ዩ ዝጥቀም ዘሎ ። እቲ ዝዕድጐ ማይ እውን ፅሩይ ስለዘይኰነ ዝበዝሕ ሰብ ሕቱም ማይ ዓዲጉ እዩ ዝሰትይ። ብሰንኪ ፅርየቱ ዘይተሓለወ ማይ ብርክት ዝበለ ህዝቢ ብሕማም ከምዝህሰ ዘሎ ተደጋጊሙ ተዘሪቡ። ዘላቒ ፍታሕ ኣብ ምምፃእ ምድሪ ዝመሰዮ ምምሕዳር መንግስቲ ሕሉፍ ሓሊፉ ማይ ብቦጥ ገዛ ንገዛ ብምኻድ ምሽንሻን ጀሚሩ ከም ዘሎ ነበርቲ እታ ከተማ የማርሩ። ኣብ ክፍለ ከተማ ዓይደር ዝነብራ ወይዘሮ መብራት ገብረገርግስ፡ ኣብ ገዝአን ማይ ቡምባ ካብ ዘይትመፅእ ሰሙን ኣሕሊፋ፤ ከራሕ ዝበለት ቡምባ ብፀሊም ፌስታል ተዓሺጋ ትረአ። "ማይ ቡማባ መፀት ዶ ኣይመፀትን ክነጨናጭን ኮፍ ኢልና ኣይንሕድርን፤ መፂኣ ኣብ ዝተብሃለ ጐማሙ መሊእና መቐነይ ንገብር። ንኽልተ ሰሙን ዝኣክል ኣብ ዝድንጉየሉ እዋን ድማ ማይ ብቦጥ ይቐርበልና" ይብላ። ሪጋ ማይ መቐለ ኣብ ዓዲ'ሓ ዝነብራ ወይዘሮ ኣብሪሃ ተስፋሁን ብወገነን "ኣብ ሰፈርና ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ኢያ ትመፅእ ግን ድማ ጨሮቕሮቕ ኢያ ትብል ንኹላትና ኣይትበፅሕን። ከቢድ ፀገም ስለዘለና ማይ ብጋሪ ፅዒኖም ካብ ዝሸጡ ገዚእና ኢና ንጥቀም። ንበርሚል 70 ቕርሺ ንህበሉ። ንሱ እውን ንመተሓፃፀቢን ሓዊ ንዝወቕኦም ነገራትን ንምጥቃም እምበር ኣሚንካ ክትሰትዮ ኣይትኽእልን። ካበይ ከምዘምፅእዎ ኣይፍለጥን። ንሰትዮ ማይ ከይፈተና ገዚእና ኢና ንጥቀም" ኢለን። ሓደ ካብቶም ኣብ ከተማ መቐለ ማይ በራሚል ኣብ ኣፍራስ ፅዒኖም ገዛ ገዛ እናኸዱ ዝሸጡ ዘለዉ ካሕሳይ ግርማይ ይርከቦም። ክልተ ኣፍራስ ከይፈተዉ ዝፀርዎ ክልተ በራሚል ፀሚዱ ማይ እንተብፅሕ ረኺበዮ። "ኣብ መቐለ ሕፅረት ዝሰተይ ማይ ከምዘሎ ኩሉ ዝፈልጦ እዩ፤ ነዚ ተረዲአ ድማ ካብ በራሚል ናይ ማይ ቦጥ ኣስሪሐ። እቲ ማይ ካብ ማይ ንፋስ ዝተብሃለ ከባቢ፡ ንብርሚል 15 ቕርሺ ገዚአ ኣምፂአ እየ ዘከፋፍል'' ይብል ንሱ። ኣይተ ካሕሳይ፡ ሰባት ስለዝለመድዎ ዳርጋ ቁፅሪ ስልኩ ዘይብሉ የለን፤ ኩሉ ስልኪ ደዊሉ ማይ ኣምፀልና ኢሉ ይእዝዞ። እቲ ማይ ድማ ፅሩይ ምዃኑ ምሒሉ ይሸጦ። ካብዚ ብምብጋስ ብዙሓት ሰባት ኣብ መረባኦም ጉድጓድ ኩዒቶምን ሃዲሞምን፡ ክረምቲ ተፀብዮም ማይ የዋህልሉ። ተስፋ መንግስቲ ንልምዓት መስኖ ኢሉ ዝሃነፆ ካብ መቐለ ኣስታት 24 ኪሎ ሜትሮ ንኣንፈት መንገዲ ሳምረ ግድብ ምህናፅ ጀመረ ነይሩ- ግድብ ገረብ ሰገን። ጸኒሑ'ውን እቲ ግድብ ንመስተ ማይ መቐለ እውን ክውዕል እዩ ኢሉ ነይሩ። ብ2005 ዓ.ም ከኣ ህንፀቱ ተጀሚሩ ዛጊድ ምሉእ ብምሉእ ኣይተዛዘመን። ማይ ናብ ከተማ መቐለ ዘእትው መስመር ሻምበቆ ምዝርጋሕ ካብ ዝጅመር ንባዕሉ ልዕሊ ዓመት ይገብር። ሎምቕነ ግና ተስፋ ዝተረኽበ ይመስል። ሓላፊ ቢሮ ሃፍቲ ማይ ትግራይ ዶክተር ተስፋሚካኤል ገብረዮሃንስ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ዝነበሩን ዓሚ ንቢሮ ሃፍቲ ማይ ትግራይ ከመሓድሩ ዝተሸሙ ዶክተር ተስፋሚካኤል ገብረዮሃንስ ረኺበ ብዛዕባ እቲ ኩነታት ሓቲተዮም። ዶክተር ተስፋሚካኤል፡ ግድብ ገረብ ሰገን ምስቲ ኣብቲ ህዝቢ ዘሎ ፀገምን ቀልጢፉ ክውዳእ ዘለዎ ትምኒትን እንትነፃፀር ህንፀቱ ደንጉዩ እዩ ምባል ከምዝካኣል ይኣምኑ። "ምስቲ ጭቡጥ ዘለና ዓቕሚ ግና ኣብ ፅቡቕ ብርኪ ዝርከብን ናብ ምውዳእ ገፁ ቀሪቡን እዩ" ኢሎም። ኣብቲ መስመር ማይ ምዝርጋሕ ብፍላይ ኣብቲ ዝተዓደገ ንብረት ናይ ፅፈት ፀገም ከምዘለዎ ብስፍሓት ይዝረብ'ዩ። ዶክተር ተስፋሚካኤል ናይዚ ምላሽ ክህቡ እንከለዉ፡ "እቲ ሕቶ ኣብ ውሽጢ መንግስቲ እውን እዩ ተላዒሉ። ኣብዚ እቲ ግልፂ ክኸውን ዘለዎ፥ መስመር ናይ ምዝርጋሕ ፀገም ድዩስ ናይቲ ኣቕሓ ፀገም ዝብል ፈሊኻ ክረአይ ኣለዎ። ኣብቲ መጀመርያ ከባቢ እቲ ቱቦ ናይ ብቕዓት ፀገም ኣለዎ ዝብል ሕቶ ተላዒሉ ነይሩ። መንግስቲ ካብቲ ቱቦ ናብ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ክልል ኦሮምያ ንዝርከብ ሓደ ትካልን ልኢኹ ክፍተሽ ገይሩ። ብመሰረት እቲ መዐቀኒ ፅርየት እቲ ቱቦ ብብዙሕ መልክዑ ፀገም ከምዘይብሉ ተገሊፁ ግን ድማ ክዕቀኑ ዘይከኣሉ ነጥብታት ነይሮም። ምኽንያቱ ካብ ብቕዓት መሳርሒ እቶም ትካላት ንላዕሊ ስለዝኾነ። ነዚ ዘይተማለአ ውፅኢት እዚ ሒዝና ድማ ናብ ስራሕ ክንኣትው ኣይካኣልናን። ብተወሳኺ ፅርየቱ ክረጋገፅ ናብ ጀርመን ተላኢኹ። እቲ ካብ ጀረመን ዝተላእኸ ውፅኢት እቲ ኣቕሓ ኣብ ብቕዓቱ ፀገም የብሉን ዝብል እዩ" ኢሎም። ነቲ መስመር ሻምበቆ ማይ፡ መስፍን ኢንዳስትርያል ኢንጅነሪንግ እዩ ካብ ቻይና ዓዲጉ ኣምፂኡዎ። መስፍን እውን እቲ ንብረት ፅርየቱ ዝተሓለወ ከምዝዀነ ውሕስነት ከምዝሃቡ መግለፂ ዶክተር ተስፋሚካኤል የረድእ። "ማይ ክዝርጋሕ እንተሎ ድማ ክፍተን ኣለዎ ኢልና እናተፈተነ ይኸይድ'ሎ። እቲ ኣቕሓ ድፍኢት ማይ ናይ ምስካምን ምፅዋርን ፀገም ከምዘይብሉ ድማ ትካል ፅንዓትን ዲዛይንን ስራሕቲ ማይ ትግራይ ኣረጋጊፆምዎ ኣለዉ። ስለ'ዚ ኣብቲ ኣቕሓ ፀገም ኣለዎ ዝብል በብደረጅኡ እናተፃረየ ፀገም ከምዘይብሉ ተረጋጊፁ እዩ ዝብል እምነት ኣለና" ኢሎም ዶክተር ተስፋሚካኤል። ነቲ ሻምበቆ ማይ ኣብ ምግጣም ካብ ልምዲ ምውሓድን ተገዳስነት ዘይምህላውን ማይ ይዘሩቕ ኣሎ። ኣብ 14 ቦታታት ማይ ከምዝዘሮቐ እውን ተረጋጊፁ እዩ። እዚ ፀገም እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ብትካል ህንፀት ማይ ትግራይ ተሰሪሑ'ሎ ኢሎም እቶም ሓላፊ። ንመቐለ ማይ ዝምግብ ግድብ ግድብ ገረብ ሰገን ኣብዚ ሰሙን ስራሕቲ ፈተነ ጀሚሩ'ሎ። 1.2 ቢልዮን ብር ዝወደአን 24 ሚልዮን ሜትር ክዩብ ማይ ዘዕቁርን ግድብ ገረብ ሰገን ንከተማ መቐለ ኣብ መዓልቲ 56 ሽሕ ሜትር ኲዩብ መጠን ማይ የድልያ። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ትሕቲ ፍርቂ ይቐርብ'ሎ፡ 20 ሽሕ ሜትር ኲዩብ። ብመሰረት ካልኣይ ምዕራፍ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን መንግስቲ ኢትዮጵያጰ፡ ኣብ መቐለ ንሓደ ሰብ ኣብ መዓልቲ 8 ሊትሮ ማይ ክቐርበሉ ይግባእ። እቲ ገረብ ሰገን ኣብ መዓልቲ ዝህቦ 15 ሽሕ ሜትር ኲዩብ ማይ፡ ፀገም ፅሩይ ዝስተ ማይ ከተማ መቐለ ብዝተወሰነ መልክዑ ንምቅላል ግደ ኣለዎ። ምስቲ ግድብ ብተወሳኺ፡ ኣብ ጭን ፈረስን ደብርን ዝተዃዕታ 5 ጐዳጉዲ ማይ ድማ 10 ሽሕ ሜትር ኲዩብ ማይ ብምሃብ ብድማር 25 ሽህ ሜትር ኲዩብ ማይ ናብ ህዝቢ ክቐርብ እዩ። ስለዚ ምስቲ ሕዚ ዝቐርብ ዘሎ 45 ሽሕ ሜትር ኲዩብ ማይ ክቐርብ እዩ፡ እንተኾነ ግን እዚ እውን ብመሰረት እቲ ንህዝቢ ክቐርብ ዝግበኦ ደረጃ መጠን እኹል ኣይኰነን፡ ኢሎም ዶክተር ተስፋሚካኤል። ካልኣይ ምዕራፍ ዝርገሐ መስመር ማይ ግድብ ገረብ ሰገን እውን ንዓመታ ክጅመር እዩ፤ እዚ እውን ኣብ ሓደ መዓልቲ 15 ሽሕ ሜትር ኲዩብ ማይ ክህብ ትጽቢት ይግበረሉ። ነቲ ፀገም ንምፍታሕ፡ ፌዴራል መንግስቲ ብዓብይኡ ዝሓዞ መደብ ኣሎ። እዚ ድማ፡ ማይ ካብ ሩባ ግባ ኣሊኻ ንምምፃእ ዝተትሓዘ መደብ እዩ። ሩባ ግባ ኣሊኻ ንምምፃእ ካብ ቻይናዊ ኤግዚም ባንክ ልቓሕ ንምርካብ ዳርጋ ኣብ መወዳእታ ብርኪ ከምዝተበፅሐ መግለፂ ዶክተር ተስፋሚካኤል ይሕብር። መንግስቲ ቻይና ነቲ መደብ ከምዝተቐበሎ ተረጋጊፁ'ሎ፤ እቲ ባንኪ ዝሓቶም ሕቶታት ኣለዉ፡ ተፃፊፉ ምስ ተወደአ ኣብ ቀረባ እዋን ክፈቅድ እዩ ተባሂሉ ትፅቢት ይግበር። ኩሉ እዚ፡ ፀገም ፅሩይ ዝስተ ማይ ከተማ መቐለ፡ ንዝቕፅሉ 20 ክሳብ 30 ዓመታት ብዘላቕነት ክፈትሕ እዩ ተባሂሉ ድማ ይእመነሉ።