ኣብ ዓይኒ ምድሪ ከመይ ገይርና ኢና ኮፍ ክንብል ዝግበኣና?
ካብ ዕምሪ (ብህይወት ንጸንሓሉ ዕድመ) ብማእኸላይ ገምጋም፡ እቲ ሽድሽተ ወርሒ ኣብ ሽቓቕ ከም እነሕልፎ ትፈልጡ ዶ?
ካብ ዕምርና (ዕድመና) ነተን ሽድሽተ ኣዋርሕ ኣብ ሽቓቕ ነሕልፈን ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት፡ ናይ ሓደ ሰብ ቀልቀል (ፍታን) እንተተመዚኑ 145 ኪሎግራም ይኸውን። እዚ ማለት ከኣ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ዓመት ካብ ክብደቱ ክልተ ዕጽፊ ዝምዘን ቀልቀል የወግድ። ሽቓቕ ኣብ ንጥቀመሉ እዋን፡ ኮፍ እንብለሉ ኩነታት፡ ኣብ ጥዕናና ጽዕንቶ ከም ዝፈጥር'ዶ ንፈልጥ? ኣብ ሽቓቕ ክንደይ ሰዓታት ተሕልፉ? ኣብ ገጠራት ኣፍሪቃ ዝሰርሑ ሓኻይም ኣብ መፋርቕ መበል 20 ክፍለዘመን፡ ምስ መስርሕ ምሕቓቕ መግብን ምውጋድ ቀልቀልን ('ጋስትሮኢንተስታይናል') ዝተሓሓዝ ጸገም ጥዕና ዘለዎ ሰብ ከም ዘየጓነፎም ይዛረቡ። እዚ ከኣ ነቶም ሓኻይም ዘገረመ ኮይኑ። ካብ ኣፍሪቃ ብተወሳኺ፡ ኣብ ካልኦት ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ኣህጉራት'ውን፡ ምስ ምሕቓቕ መግብን ምውጋድ ቀልቀልን ዝተሓሓዝ ጸገም ዝተርኣዮ ሰብ፡ ቁጽሩ ብዙሕ ኣይነበረን። እቶም ሓኻይም፡ እቲ ኩነታት ምስ ስርዓት ኣመጋግባ ክዛመድ ከም ዝኽእል ገሚቶም ነይሮም። ግን፡ ከምኡ ኣይኮነን። እኳ ደኣስ፤ ካብ ሰብነት ሰባት ዝውገድ ቀልቀል ንኽእከብ ዝወስደሉ ግዜን፤ ሰባት ሽቓቕ ዝጥቀሙሉ መገድን እዩ ነቲ ኩነታት መንቀሊ ዝኾነ። ምዕራባውያን ኣብ ውሽጢ ሽቓቕ ካብ 114 ክሳብ 130 ሰከንድ የሕልፉ። ብኣንጻሩ ኣብ ምዕባይ ኣብ ዝርከባ ሃገራት፡ ሰባት ብማእኸላይ ገምጋም ክሳብ 51 ሰከንድ ጥራይ ይጸንሑ። ምዕራባውያን ኮፍኢልካ ትጥቀመሉ ባዞ ሽቓቕ ከዘውትሩ ከለዉ፡ ዜጋታት ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ሃገራት ድማ ብርክኻ ዓጺፍካ [ብዘይ ኮፍ መበሊ] ይጥቀሙ። ኣብ ውሽጢ ሽቓቕ፡ ሓጺር ግዜ ክትጸንሕ ምኽኣል፡ ንጥዕና ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ሰብሞያ ይምዕዱ። ሽቓቕ ንምጥቃም ኮፍ ክንብል ከለና፡ መቐመጫና ከባቢ 90 ዲግሪ'ዩ ዝዕጸፍ። እዚ ከኣ፡ ኣብቲ ከባቢ ንዘለዉ ጭዋዳታት መዓናጡና ክጽቀጡ ይገብር። ህዝባዊ ሽቓቕ ሮማውያን ሽቓቕ ንጥቀመሉ መገዲ ኣብ ጥዕና ዝፈጥሮ ጽዕንቶ ብዙሓት ሰባት ደገ ንምውጻእ፡ ኮፍ ኣብ ዝብሉሉ እዋን ክጻዓሩ ['ኢሕታ' ክበዝሖም] ይረኣዩ። ነዚ ምኽንያት ካብ ዝኾኑ፡ ምግቢ ዘይምሕቓቕ፣ ድርቀት ቀልቀልን ሕማም መዓናጡን ይርከብዎም። ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ፡ ደገ ንምውጻእ ኮፍ እንብለሉ ኣገባብ ኣብ ጥዕናና ሳዕቤን ክህልዎ ይኽእል'ዩ። ምዕራባውያን ዝጥቀሙሉ [እናተዘውተረ ዝመጽእ ዘሎ ዘመናዊ ዝበሃል ባዞ ሽቓቕ] ጠንቂ ጥዕና ከም ዝኾነ'ውን እቶም ተመራመርቲ የገንዝቡ። ኣብ ባዞ ሽቓቕ ኮፍ ክንብል ከለና ብርክና ካብ 90 ናብ 30 ዲግሪ ብምዕጻፍ ክኸውን ኣለዎ ምሁር ዩኒቨርሲቲ ኮርኔል፡ ፕሮፌሰር ኣሌክሳንደር ኪራ፡ ኣብ ክንዲ ብርክኻ ዓጺፍካ ኮፍ ምባል፡ ኮፍ መበሊ ኣብ ዘለዎም ባዞታት ሽቓቕ ምጥቃም ነቲ ጸገም ጥዕና ከም ዘጋድድ ይዛረብ። ኣብ ባዞ ሽቓቕ ኮፍ ክንብል ከለና ብርክና ካብ 90 ናብ 30 ዲግሪ ብምዕጻፍ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ከኣ ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ጸገም ጥዕና ከቃልሎ ይኽእል። ኣብ ቅድሚ ባዞ ሽቓቕ ሓጺር መንበር (ዱካ) ብምቕማጥ፡ እግርና ኣብ ልዕሊኡ ኮፍ ኣቢልና ንኽንጥቀም ተመራመርቲ ይምዕዱ። እግርና ሓፍ ክነብል ከለና መዓናጡና ንኸይተዓጻጸፉ ይሕግዝ።