"ደቂሰ እንከለኹ፡ መኪናን ሞተር ሳይክልን ዘዊረ ይፈልጥ'የ"
ማይን መካይንን ብጻዕቂ ዝንቀሳቐሳሉ ጸርግያን ጸዳፍ ቦታን ደቂስካ ክትከይድ ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል'ዩ።
ኣብ ጸልማት ሞተር ሳይክል ምዝዋር ደቂስካ ምዝዋር ግና ነቲ ሓደጋ ናብ ካልእ ደረጃ ምምጣጥ'ዩ። ላዕለዋይ ናይ ሓንጎል ሓኪም ዝኾነ ዶክተር ጋይ ለሽዚነር ብዛዕባ ሓንቲ ንሱ ዝኣልያ ጃኪ እትበሃልን ብድቅስታ መኪናን ሞተርብሽክሌታን እትዝውር ሰብ ይዛረብ። ጃኪ፡ ድሕሪቲ ካብ ከናዳ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ዝነበረ ሓጺር እዋን፡ ምስ ሓንቲ ዓባይ ሰበይቲ ትቕመጥ ነይራ። "ሓደ ረፍዲ፡ 'ትማሊ ለይቲ ድኣ ኣበይ ኬድኪ ኔርኪ' ኢላ ትሓተኒ" ትብል ጃኪ። ጃኪ ብወገና፡ ኣብ ወለሓደ ቦታ ከምዘይከደት ትነግራ። "እዋእ፡ ሞቶርብሽክሌታኺ ጌርኪ ወጺእኪ ኔርኪ" መለሰትላ እታ ዋና ገዛ ሰበይቲ። ሽዑ ጃኪ ሰንቢዳ፡ መከላኸሊ ቆቢዓ (ሄልመት) ጌራቶ ነይራ እንተኾይና ድማ ሓተተት። "እሱስ እወ፡ ነቲ ኣስካላ ዲጒዲጒ እናበልኪ ወሪድኪ፡ ቆቢዕኪ ኣልዒልኪ ኢኺ ወጺእኪ" በለታ እታ በዓልቲ ገዛ፡ ዳርጋ ን20 ደቒቕ ወጺኣ ከምዝነበረት እናሓበረታ። ጃኪ ነቲ ብብርሃን ወርሒ ተሰኒያ ዝዘረቶ ጉዕዞ ፈጺሙ ኣይዝከራን'ዩ፡ ምኽንያቱ ድማ፡ ኣብቲ እዋን'ቲ ደቂሳ እያ ነይራ። ወጺኣ ከምዝነበረት ክትዝክረሉ ዘኽእላ ዝኾነ ምልክት'ውን ኣይነበረን፡ ምኽንያቱ ነታ ሞቶርብሽክሌታኣ ልክዕ ኣብቲ ኩሉ ግዜ እትገበራ መሊሳታ ስለዝነበረት። ኣብ ካናዳ፡ ቆልዓ ከላ፡ ህብብቲ ስለዘይነበረት ኣብ ውሽጢ'ቲ ቴንዳ ናይ ብራውኒ ጉጅለኣ (ንዙረት ክኸዱ እንከለዉ) ክትድቅስ ኣይትኽእልን ነይራ። ብድቁሳ መኪና እትዝዉር ጃኪ "ናይ ምጉራር ድምጺ የስምዕ ነይረ" ትብል። "ትሑት ምጉራር ድማ ኣይነበረን። ስለዚ ድቢ ዝመጽኦም ይመስሎም ነይሩ። ብዙሕ እዋን ብዓውታ የጉርር ስለዝነበርኩ፡ የፍርሖም ነይሩ፡ ስለዚ ድማዮም ኣብ ጥቓኦም ምቕራብ ዝኸልኡኒ ነይሮም"። ለይቲ ለይቲ ተንሲኡ ሃገራዊ መዝሙር ዘሚሩ ናብ መደቀሲኡ ዝምለስ ዝነበረ ሰብ እፈልጥ፡ ይብል ፕሮፌሰር መይር ክሪገር ካብ ዩኒቨርሲቲ የል። ነቲ ናይ ዝሮት ጉዕዞ ዝመርሑ'ውን ተሸግሮም ነይራ እያ። "ሃንደበት ለይቲ ተንሲአ ናብቲ ሩባ ገጸይ ይወርድ፡ ናብቲ ዱር ገጸይ እኸይድ። ትፈልጥ ዲኻ፡ ምኽኣል ስለ ዝሰኣኑኒ፡ ንገዛይ ይመልሱኒ ነይሮም"። ቅድሚ ኣብዞም ናይ በረካ ጉዕዞታት ምስታፋ፡ ጃኪ ብድቅስታ እትንቀሳቐስ ሰብ እያ ነይራ። ጃኬ መኪንኣ ትዝዉር ኣላ "ነቲ ኣስካላ ወሪደ ናይ እንዳ ሳሎን ማዕጾ ከፊተ፡ ኣብ ኣፍደገ ናይ ወለደይ ክፍሊ ደው እብል ነይረ። ነደይ ብጣዕሚ'ዩ ዘሰንብዳ ነይሩ፡ ኣቦይ ግን ብኢደይ ሒዙ ናብ ላዕሊ ከም ዝድይብ ጌሩ፡ ናብ ዓራተይ የደቅሰኒ ነይሩ። ከምዚ ዓይነት ባህሪ ኣብ ህጻናት ምርኣይ ልሙድ'ዩ። ከም ብድቁስካ ምዝራብ፡ ደቂስካ ምብላዕን፡ ናይ ለይቲ ምስምባድ (ንጽባሒቱ እቲ ሰብ ዘይዝክሮ ምብህራር፡ ምእዋይን፡ ምጭዳርን) ዝበሉ ምስዚ ዝተኣሳሰሩ ባህርያት'ከ ይህልዉዶ ይኾኑ? ኩሉ ዓቕሚ-ኣዳም ዝበጽሐ ክርድኦም ከም ዝኽእል፡ እዚ ንወለዲ ዝያዳ ከም ከሰምብዶም ይኽእል'ዩ። ኣብ መብዛሕትኦም ህጻናት፡ እዞም 'ናን- ኣር ኢ ኤም ፓራሶመኒያስ' ተባሂሎም ዝጥቀሱ ተርእዮታት፡ ካብቲ ናይ ሕልሚ (ኣር ኢ ኤም) ገጽ ወጻኢ ዝረኣዩ ስለዝኾኑ፡ ምስ ግዜ እናጠፍኡ ይኸዱ። እንተኾነ ግን፡ ካብ 1-2% ኣብ ዝኾኑ በቲ ኩታት ዝጥቅዑ ክሳብ ዕብየቶም ክቕጽል ይኽእል'ዩ። ጃኪ፡ ለይቲ ከም ዝወጸት ምስ ፈለጠት፡ መፍትሕ ብሞቶርብሽክሌታኣ ነታ ዋና ገዛ ክትሕዘላ ሂባታ። በዚ ድማ እቲ ጸገም ከም ዝተፈትሐ ጌራ ወሲዳቶ ነይራ። ንነዊሕ እዋን፡ ከም በዓል ዶልፊን (ኣቡሳላማ)፡ ሲልን ኣዕዋፍን ዝበሉ ገለ እንስሳታት፡ ብፍርቂ ጎኒ ሓንጎሎም ከም ዝድቅሱ፡ እዚ ድማ እናሓንበሱን እናነፈሩን ክድቅሱ ከም ዘኽእሎም ክንፈልጦ ዝጸናሕና'ዩ። እዚ ኣብ ሰባት ኣይረአን'ዩ። እንተኾነ ግን፡ ምድቃስን ምንቃሕን ኣብ ዝተፈላለይ ክፋላት ኣእምሮና ኣብ ሓድ እዋን ከም ዘጋጥም ይፍለጥ። ዶልፊንን ካልኦት እንስሳትን፡ ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ብሓደ ርእሶም ይድቅሱ'ዮም ድቃስ ኣብ ዝተሓረምናሉ እዋን፡ ናይ ደገ ክፋል ሓንጎልና ('ሰለበራል ኮርተክስ') "ክፋላዊ ድቃስ"፡ ማልት ናይ ኤለክትሪካዊ ናይ ድቃስ ምንቅስቓሳት ይራኣየሉ እዩ። ኣብቶም ብድቅሶም ዝንኸዱ (ዝንቀሳቐሱ) ዝተገብረ መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ እቲ ናይ ምርኣይ፡ ምንቅስቓስን ስሚዒታትን ዝቆጻጸር ክፋላት ሓንል ነቒሑ ይረአ። ብኣንጻሩ ኸኣ፡ እቲ ናይ ምዝካር፡ ምውሳንን ምምዝዛንን ተራ ዘለዎ ክፋላት ሓንጎል ኣብ ዓᎁቕ ድቃስ ከምዘሎ ይረአ። እዚ መጽናዕታዊ ኣመታት'ዚ፡ ብዝተወሰነ ደረጃ፡ ከመይ ኢሎም ብድቅሶም ዝኸዱ ሰባት፡ ንቑሓት መሲሎም ይረኣዩ - ማለት ዓይኖም ተኸፊቱ፡ ይዛረቡን ከም ብዓል ምዝዋር ዝመሰሉ ከበድቲ ንጥፈታት የካይዱን፡ እሞ ኻኣ ንኹሉ ወይ ገለ ካብኡ ዘይዝክርዎ፡ ዝብል ሕቶ ክምልሶ ይኽእል ይኸውን። ደቂስካ ምኻድ፡ ምናልባት ምስ መፈጠር ዝተኣሳሰር ክኸውን ይኽእል'ዩ። መብዛሕትኦም እቶም ኣብ ጋይ ሆስፒታል ዝርከብ ማእከል ምምዝባል ድቃስ ኣነ ዝኣልዮም ሕሙማን፡ ጸገሞም ምስ ናይ ቤተሰብ ናይ 'ናን- ኣር ኢ ኤም ፓራሶመኒያስታሪኽ ምትእስሳር ከም ዘለዎ ይገልጹ እዮም። ዝተገብሩ ኣፈናውያን መጽናዕትታት'ውን ገል ክፋላት ናይቲ ሰብነትና ጀኖም (መሰረት መፈጠርና) ተራ ከም ክህልዎ ከም ዝኽእል የተንብሁ። ጃኪ ንባዕላ፡ ኣብ መወዳእታ ናብ ጋይ ሆስፒታል ክትኣቱ ተገዲዳ'ያ። ንግዚኡ ግን፡ ንኩነታታ ባዕላ ክትኣልየሉ ዘኽእላ ሜላታት ሚሂዛ እያ።