ኣብይ ኣሕመድ፡ ንጎረቤት ክልል ክወግእ ዕጥቂ ዘእቱ ኣሎ ምባሉ እንታይ የመላኽት?
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ኣውሮፓ ምስ ዝነብሩ ኢትዮጵያውያን ኣብ ጀርመን ከተማ ፍራንክፈርት ኣብ ዝነበሮ ፃንሒት "ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት፡ ኣብ ነዳዲ ዝፅዕና 'ቦቴ' መካይን፡ ብዙሕ ዘይሕጋዊ ዕጥቂ ብዝተፈላለየ መንገዲ ናብ ኢትዮጵያ ይኣቱ እዩ" ኢሉ ነይሩ።
ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝውውር ዘይሕጋዊ ዕጥቅታት እናወሰኸ ይመፅእ ከምዘሎ ዘመላኽቱ ተርእዮታት ኣለዉ። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ክልል ኣምሓራ ገንዳውሃ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ሓደጋ ኣጋጢምዋ ኣብ ዝተገልበጠት ነዳዲ እትፅዕን 'ቦጥ' መኪና 97 ክላሽንኮቭ፣ ሓደ ሽሕን 291 ሽጉጥ ከምኡ ድማ 3 ብሬን ተረኺቡ እዩ። እዚ ናይ ቀረባ እዋን ንምጥቃስ ዝኣክል እምበር፡ ዘይሕጋዊ ዕጥቅን ጠያይትን ብሱዳን ኣቢሉ እንትኣቱ ናይ መጀመርታ እዋን ኣይኮነን። ኣብ መጀመርታ እቲ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ'ውን፡ ብተመሳሳሊ 999 ሽጉጥን 30 ክላሽንን ካብ ሱዳን እንትኣቱ ኣብ ጎንደር ተታሒዙ እዩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ከባብታትን እውን ብዘይሕጋዊ መገዲ ክዘዋወር ዝተረኸበ ዕጥቂ ብዙሕ እዩ። ኮሚሽን ፌደራል ፖሊስ፡ ንኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ከምዝገለፆ፡ ካብ ሓምለ 2010 ዓ.ም ክሳብ ሕዚ፤ 7 ሽሕን 832 ዝተፈላለዩ ዓይነት ዕጥቅታት ብሕቡእ ናብ ውሽጢ ዓዲ እንትኣትዉ ሒዙ እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ፤ ልዕሊ 2500 ዝተፈላለዩ ዓይነት ዕጥቅታት ብዘይሕጋዊ መገዲ እንትዘዋወር ረኺቡ ኣብ ቀይዲ ከምዘውዓለ ይገልፅ። ዕጥቂ ንምንታይ? ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ፍራንክፈርት እንትዛረብ "ብዙሕ ኢትዮጵያዊ ዕጥቂ ዓጢቑ እዩ ዘሎ። ክሳብ ሐዚ ዝረኣኹምዎ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዘይረኣኹምዎ ኢትዮጵያዊ እውን ኣብ ጥቓኡ ንዝርከብ ክልል፡ ኣብ ጎድኑ ንዘሎ ህዝቢ ክወግእ ዕጥቂ ክዕድግን ኣሽሊኹ ከእቱን እዩ ዝውዕል" ኢሉ ነይሩ። ተንታኒ ጉዳያት ፖለቲካ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣይተ ዳደ ደስታ እቲ ኩነታት 'ዘሰክፍን ዘሻቕልን' እዩ ክብሉ ይገልፅዎ። "[ብኸምዚ ዓይነት መገዲ] ኣፅዋራት ምህላው፡ ናብ ኲናት ሕድሕድ'ውን ከምርሕ ዝኽእል ሓደጋ ምህላዉ ከመላኽት ዝኽእል እዩ" ይብሉ። ብፍላይ 'ኣብ ሓደ ሓደ ቦታታት' እቲ ታሕተዋይ መሓውር መንግስቲ ተዳኺሙን 'ብኻልኦት ፖለቲካዊ ሓይልታት ተጨውዩን' ኣብ ዘለሉ እዋን ምዃኑ ዝበለፀ ኣስጋኢ ከምዝገብሮ ድማ ይዛረቡ። ተንታኒ ፖለቲካ ኣወል ቃሲም ኣለው እውን፡ እቲ ተራ ዜጋ ዕጥቂ ብሕቡእን መንግስቲ ብዘይፈልጦን መንገዲ ዝዕጠቕ እንተድኣ ኮይኑ ፖለቲካዊ ምኽንያት ጥራይ እዩ ክህልዎ ዝኽእል እዮም ዝብሉ። "ብፍላይ ድማ ከምቲ ሕዚ ዝግበር ዘሎ፡ ዕጥቂ ብኣብዝሓ እናተፅዓነ ናብ ውሽጢ ዓዲ ይኣቱን ውልቀሰባት ይዕጠቕዎን እንተሃሊዮም፡ እዚ ካብ ፖለቲካዊ ድልየት ዝነቅልን ፖለቲካዊ ኣመተ ዘለዎን እዩ" ይብሉ። ኣይተ ኣወል ቃሲም ኣሎው፡ ነቲ 'ንጎረቤት ክልል ክወግእ ዝተዳለወ ሓይሊ ኣሎ' ዝብል ዘረባ ቀዳማይ ሚኒስተር "ኣብ ባይታ እውን ዝረአን ነቲ ንሶም ዝተዛረብዎ ነገር ዝድግፍን ሓቂ ስለዘሎ ክንኣምኖ እዩ ዝግባእ" ይብሉ። "እዞም ሓይልታት ብስሩዕ ተዓጢቖም፡ መሓውር ሃልዩዎም፣ መራሒ ሃልዩዎምን ብትልምን ይግበር እንተደኣሃልዩ ግን፡ ህዝቢ ናብ ህልቂት ከእቱ ዝኽእል ኩነታት ክፈጥር ይኽእል እዩ" ይብሉ። እዚ ንከይኸውን ይብሉ ኣይተ ኣወል፡ ሓደገኛ ኣካይዳ ስለዝኾነ ብዝኾነ ይኹን መንገዲ ክፈሽል እዩ ዝግበኦ፡ መንግስቲ ድማ ኣሐይሉ ክሰርሕ ይግባእ ክብሉ ይድምድሙ።