"ብዛዕባ'ቲ ሓደጋ ምስ ሰማዕኹ ፍጹም ደንጽዩኒ" ኣቶ ተወልደ ገ/ማርያም
ኣቶ ተወልደ ገብረማሪያም ኣብ አፍሪቃ ገዚፍን ዕውትን ንዝኾነ ትካል መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንዓመታት ዋና ፈጻሚ ስራሕ ከይኖም ዝመርሕዎ እዮም።
ብዝተጓነጸፎ ዓወታት በብዓመቱ ብዝረኽቦም ሽልማት ብዓለም-ለኸ ሚድያታት ደጋጊሙ ስሙ ብኣወንታ ዝለዓል እንትኸውን ቅድሚ ክልተ ሰሙን ግን በቲ ዝበጽሖ ሓደጋ መዘረቢ ማሕበረሰብ ዓለም ኮይኑ ጸኒሑ። ሓደጋ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቁጽሪ በረራ 302፡ ቀዲሞም ካብ መንጎ ዝሰምዑ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኣቶ ተወልደ እዮም። ሎሚ ውን ድሕሪ ክልተ ሰሙን፡ እቲ ድንጋጸ ኣይለቐቖምን። "እቲ ሓደጋ ከም ዝበጽሐ ብንግህኡ ኢየ ሰሚዔ። ብጣዕሚ እየ ደንጊጸ። ብጣዕሚ ድማ ሓዚነ" ክብሉ እቲ ክስተት ዝተፈጸመሉ መጋቢት ሓደ ዝፈጠረሎም ብህራረ ብዝምልከት ይዝክሩ። ኣይተ ተወልደ እዛ ነፋሪት 157 ሰባት ሒዛ ናብ ዝወደቐትሉ ቦታ ገስጊሶም። "ኣብ ናይ ሕርሻ ቦታ እያ ወዲቓ። ብዘደንግጽ ኩነታት ኣካል'ታ ነፋሪት ሙሉእ ንሙሉእ ናብ ውሽጢ መሬት እዩ ሰሚጡ" ኢሎም። ብደገ እንትረአ፡ ኣብቲ ከባቢ ንእሽቶ ትኪ ዝመስል ነገር ይረአ ነይወሩ'ምበር ዝኾነ ሕልው ዝብል ምልከት ከምዘይነበረ ይዛረቡ። "መሳርሕትና ኢና ስኢንና። ብጣዕሚ ኢና ሓዚንና። ነቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ ብጅግንነት ኢና አፋኒናዮም" ኢሎም። እቲ ሓደጋ ኣብ ልዕሊ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እንታይ ኣስዒቡ? እቲ ሓደጋ ካብ ዝበጽሕ ጀሚሩ ካብ ቀደሙ'ውን ሕልኽልኽ ዝኾነ ስራሕቲ መንገዲ ኣየር፡ ብዕጽፊ ከምዝወሰኸ እዮም ዝዝረቡ። ምኽንያቱ ኣብ ሐዘን ዝርከብ ሰራሕተኛ እቲ መገዲ ኣየር ፡ ንባዕሉ ሓዚኑ ቤተሰብ በቲ ሓደጋ ዝተጎድኡ ሰባት ክሕግዝን ከጸናንዕን እዩ ዝውዕል ዘሎ ኢሎም። "ብኻልእ ገጽ ድማ፡ ናይቲ ሓደጋ ምርመራ እናተኻየደ እዩ ዝርከብ። ነቲ ምርመራ ኣድላዪ ምትሕብባር ክንገብር ኣለና። እዚ ከኣ ዓሚላት ዝጠልቡዎ ስሩዕ ግልጋሎት ከይጎደሎም ክካየድ ኣለዎ። በረራታት በቲ ዝተታሕዘሉ መደብ ክካየድ ኣለዎ" ኢሎም። እቲ ሰራሕተኛ በቲ ዝበጽሐ ሃንደበታዊ ሓደጋ ከይደናገጽን ካብ መደበኛ ስርሑ ከይዝሕትልን ምብርትታዕን ምሕጋዝን ድማ ካልእ ስራሕ እዩ። "ዝኾነ ዝኣጓጎለ በረራ የለን። ኣብቲ ሃደጋ ዝበጽሓሉ መዓልቲ ጥራይ 300 በረራታት ኣተኣናጊድና" ኢሎም። እቲ ሰራሕተኛ ኣብዚ ሕዚ እዋን ዓብይ ፈተና ተፈቲኑ ሓሊፉ'ውን ይብሉ። እቲ ጽዕንቶ ክንደይ ዝኣክል እዩ? እቲ ሓደጋ ምብጽሑ ስዒቡ፡ ብዓለምለኸ ደረጃ ዝተወስዱ ስጉምትታት እንትረአ እቲ ጽዕንቶ ክንደይ ዝኣክል ከቢድ ከምዝኾነ ዘርኢ እዩ። እቲ ክስተት ኣብ ዓለምለኸ በረራ ኣየር፡ ፍልይ ዝበለ ሓደጋ ከምዝኾነ እዮም ዝዛረቡ። እቲ ኣብ ከይዲ ዘሎ ምርመራ እንተኾነ'ውን ፍልይ ዝበለ ኢዩ- ይብሉ ኣይተ ተወልደ። ኣውሮፕላን ቦይንግ 737 ማክስ ምስቲ ሓዳስ ነፋሪት ምዃና ተኣሳሲሩ፡ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድማ ነተን ነፈርቲ ካብ ዝቕበለን ገና ኣርባዕተ ወርሑ ብምኳኑ እቲ ጽዕንቶ ክሕይል ከም ዝገበሮ ወሲኾም ሓቢሮም። ተመሳሳሊ ፍርያት ዝኾነት ዋንነት ኢንዶኒዥያ፡ ሓደጋ ካብ ዝበጽሖ ገና ሓሙሽተ ወርሒ ምኳኑ ድማ ጠቒሶም። ኢትዮጵያ እተን ነፈርቲ ስራሕ ደው ከብላ ምስ ወሰነት ካብ ቻይና ጀሚሩ ዝተወስደ ተመሳሳሊ ስጉምቲ እቲ ጉዳይ ዝበለጸ ትኹረት ክረክብ ከም ዝገበሮ እዮም ዝዛረቡ። ልዕሊ 100 ተመሳሳሊ ዓይነት ነፈርቲ ዘለዋኣ ቻይና ነቲ ስጉምቲ ብድፍረት ምውሳዳ ናይቲ ዝተፈጥረ ጸገም ክብደት ቀሊል ከም ዘይኮነ ዝሕብር እዩ ድማ ይብሉ። እቲ ምርመራ ዝካየድ ዘሎ፡ 380 ዝኾና ቦይንግ 737 ነፈርቲ ካብ ስራሕ ቦኺረን ኣብ ዘለዋሉ ከም ዝኾነ ወሲኾም ተዛሪቦም። በዚ ምኽንያት ድማ ኬይዲ እቲ ምርመራ ሕልኽልኽ ዝበለን ዓቢ ትርጉም ዝወሃቦ ከም ዝኾነን እዩ ዝንገር። ንስልጠና ኣብራሪ ኣየር ብዝምልከት ዝልዓሉ ጉዳያት መሰረት ዘይብሎም ናይ ሓሶት ምንጭታት ዘንቀልዎ ከም ዝኾነ እዮም ዝዛረቡ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝህቦም ስልጠናታት ካብ ካልኦት መገዲ ኣየራት ዝሓሸ 'ምበር ዝንኣሰ ኣይኮነን'ውን ይብሉ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ዋላ'ኳ ናይ ስልጠና ወጻኢታት ዝኸብሮ እንተኾነ ሓደሽቲ ኣብረርቲ ኣብ መሰልጠኒ ማእከል ንኽልተ ዓመታት ምስ ተማሃሩ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ነፈርቲ ሓገዝቲ ኣብረርቲ ኮይኖም እኹል ሰዓታት ከብርሩ ይግበር። ብድሕሪ እዚ እዩ ናብ 787 ወይ 777 ነፈርቲ ሓገዝቲ ኣብረርቲ ኮይኖም ዝዓብዩ። ምሉኣት ኣብረርቲ ንክኾኑ እንደገና ናብ ንኣሽቱ ነፈርቲ ተመሊሶም ኣብረርቲ ኮይኖም ከገልግሉ ከም ዝግበር ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም ገሊጾም። "ኣብ መገድታት ኣየር ኣሜሪካን ኣውሮፓን፡ ኣብ 737 ሓጋዚ ኣብራሪ ኮይኑ ዝሰርሐ ፓይሎት ዝተወሰነ ሰዓት ድሕሪ ምብራሩ ብቐጥታ ዋና ኣብራሪ ይኸውን" ዝበሉ ኣይተ ተወልደ፡ ኣብረርቲ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብኽእለቶም ዓለም ዝመስከረሎም ከም ዝኾኑ ገሊጾም። ኣብ ዝኸድዎ ሃገር ከይዶም ተወዳደርትን ተመረጽትን ከም ዝኾኑ'ውን ዋና ፈጻሚ ስራሕ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም ንቢቢሲ ሓቢሮም። ንልምምድ በረራ (ሲሙሌተር) ኣድሂቡ ኣብ ዝወጽአ ሓበሬታ'ውን "ኣብ ጉዳይ ኣቪየሽን ዋላ ሓንቲ ኣፍልጦ ዘይብሉ ሰብ ዘውጽኦ ጸብጻብ'ዩ" ኢሎም። "እንተኾነ ግን ሓደ ኣብራሪ ናይ 737 ማክስን 737 ኤንጂን ሲሙሌተር ስልጠና እንተወሲዱ ኣፈላላይ የብሉን" ዝበሉ ኣይተ ተወልደ ገ/ማርያም ክልቲኦም ኣብረርቲ እታ ዝወደቐት ነፋሪት፡ ናይ 737 ኤንጂን ሲሙሌተር ግቡእ ስልጠና ዝወሰዱ ከም ዝኾኑ ኣብሪሆም። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ምስለ በረራ 737 ማክስ ኣብ ቀረባ እዋን ከም ዝበጽሖ ዝገለጹ እቶም ሓላፊ፡ ብመሰረቱ'ውን ምስ ምስለ በረራ 737 ኤንጂን ዋላ ሓንቲ ኣፈላላይ ከም ዘይብሉ ኣብሪሆም። ሓደጋ ምውዳቕ እታ ነፋሪት ምስ ስልጠና ምስለ በረራ 737 ማክስ ፈጺሙ ዘተሓሕዝ ነገር ከም ዘይብሉ ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም ገሊጾም።