ኮሮናቫይረስ፡ "ፈታዊኻ ክበጽሓካን ክረድኣካን ዘይክእለሉ እዋን" ተመኩሮ ኣብ ወጻኢ ዝቕመጡ ኤርትራውያን
ኮሮናቫይረስ ልዕሊ ማንም ሓይልን ኣጽዋርን ንዓለምና ብሓደ ድምጺ ከምእትዛረብ ገይሩዋ። ብሰንኪ እዚ ቫይረስ እዚ እተን ህይወት ዝነበረን ከም ኒውዮርክ፡ ለንደን፡ ሚላን፡ ቶክዮ፡ ዲሲ ወዘተ ዝኣመሰላ ውዕዉዓት ከተማታት ዓለም ጽም-ጽም ኢለን ጸምየን ኣለዋ።
እተን ዳርጋ ኣብ ነብሲ ወከፍ ደቓይቕ ነፈርቲ ዘፋንዋን ዝቕበላን ዝነበራ መዓርፎ ነፈርቲ እዘን ከተማታት ኣብ ሱባኤ ከምዝኣተው ካህናትን ምእመናን ጸጥ ኢለን ኣለዋ። ብምንቅስቓስ ሰባትን ተሽከርከርትን ዝማሙቕ ዝነበረ ጎደናታት ንፈለማ ግዜ ኣብ ዓለማዊ ታሪኽ በረውረው ኢለን ይረኣያ። እቲ ዝገርም እቲ ምዕጻውን ምርጋጥን ኣብ ውሑዳት ከተማታት ወይ ሃገራት ሕልፍ ሕልፍ ኢልካ ኣይኮነን - ኣብ መላእ ዓለም እዩ ኣጋጢሙ። ኣብዚ ሓጺር እዋን ኮሮና ቫይረስ ብዙሕ ነገር እዩ ቐያይሩ። ሃይማኖታዊ ምትእኽኻብ ተወንዚፉ፡ ማሕበራዊ ርክብ፡ መርዓን ጥምቀትን ተሪፉ፡ ብስድረኦም ክቕበሩ ዕድል ዝገበሩ መወትቲ ካብ ዓሰርተ ሰባት ብዘይበዝሑ ከምዝከናወን ኮይኑ። ሓዘንን ምጽንናዕን ግን ብስልክን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ኮይኑ። ንዘድርገሐ እቲ ቫይረስ ንምክልኻልን ንምድንጓይን ኣብ ገዛኻ ምዕጻው ካብቲ ቀንዲ መከላኸሊ ኮይኑ ክስረሓሉ ካብ ዝጅምር ህይወት ስድራቤታት እንታይ ይመስል ዶክተር በያን ነጋሽ ካብ ኣመሪካ፡ መምህር ጸጋይ ካብ ዓዲ ኢንግሊዝ፡ ህይወት ገብረእግዚኣብሄር ካብ ስዊድን ተመኩሮታቶም ኣካፊሎምና ኣለው። ኮሮናቫይረስ ካብ ዝመጽእ ንደሓር ኣብ ኣመሪካ ብዙሕ ለውጥታት እዩ ዘሎ፡ ብብዝሒ ሰባትን መካይንን ዝጨናነቕ ዝነበረ ጎደናታትን ጽርግያታትን ኣመሪካ ጭውጭው ክብል ኢኻ ትርእዮ። እቲ ኣብ ከባቢና ከም ምንጪ ሓጎስ ዝግለጽ ዝነበረ ዲዝኒ ላንድ ሕጂ መልኣኽ ጽምዋ ወሪሱዎ ጽም-ጽም እዩ ዘሎ ይብል በያን። ጸጋይ እውን "ጎደናታት ለንደን ብጽምዋ የፍርሕ እዩ" ክብል ነቲ ዘሎ ጸጥታ ይገልጾ። ምስቶም ኣገደስቲ ዝበሃሉ ኣብ ቅድመ ግንባር ተሰሊፎም ዘለው ኣካላት ኣብ ናይ ትራንስፖርተሽን ኤጀንሲ ዝሰርሕ ዘሎ ዶክተር በያን ብልዑል ጥንቃቐ መዓልታዊ ናብ ስራሕ ይወፍር እዩ። ደቁን በዓልቲ ቤቱን ግን ኣብ ገዛ እዮም ዝውዕሉ። እታ ኣብ ዩኒቨርሲቲ እትሰርሕ በዓልቲ ቤቱ ካብ ገዛ ኮይና ስርሓ ስለእትቕጽል ንደቃ ክተከታል እውን ዕድል ኣለዋ። ደቆም ብኦን ላይን እዮም ዝመሃሩ። ሓገዝ ወላዲቶም እናኸድልዮም ከኣ ባዕላ ትምህሮም። ዶክተር በያን፡ ንሕና እዞም ኣብ ምዕቡል ዓለም እንርከብ፡ ኢንተርነትን መሳርሕን መዘናግዕን ነገራት (ጋጀት) ስለዘሎና ብዙሕ ኣይንጽገምን ኢና። እቶም ዘሕዝኑኒ ግን እቶም ኣብ ፈቐዶ ሃገራት ስደት፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን፡ ሃገራት ኣፍሪቃን ዘለዎ አሕዋት እዮም ክብል ሻቕሎቱ ይገልጽ። ዶ/ር በያን ነጋሽ ብምልክታት ኮሮና መሰል ሰዓል ንሳምንቲ ዝተሸገረት ገነት ካብ ሽወደን እውን በቲ ኣብ መላእ ዓለም ዝዝርጋሕ ዘለሎ ቫይረስ ኣዝያ ከምእትሻቐል ትሕብር። "እቲ ሕማም ጥራሕ ዘይኮነ፡ ፈታዊኻ ክበጽሓካ፡ ክረድኣካን ክኣልየካን ስለዘይክእል እቲ ዝፈጥረልካ ጭንቀት ሓያል እዩ። ኣብ ገዛ ንበይንኻ ተዓጺኻ ምንባር ማለት ዋላ እውን ሰሙን ክልተ ሰሙን ጥራሕ ዘይከውን ከቢድ'ዩ" ትብል። ምልክታት ሰዓል ተራእዩኒ ኣሎ ዝበለ ሰብ ፈለማ ካብ ገዝኡ ከይወጽእ፡ ናብ ሕክምና ከይመጽእ፡ እዩ ዝነገሮ። እንተበርቲዑዎ፡ ፈውሲ ረስሲ ሽሮፖን ከኒናን ሒዙ ሓኪም ንገዝኡ ይመጽኦ፡ ረስኒ ዓቓቒኑ ከኣ ውዑይ ነገር ከዘውትርን ከዕርፍን መኺሩዎ ይኸይድ። እቲ ሕሙም ኣጸቢቑ ሕጽረት ምስትንፋስ እንተጋጢሙዎ ጥራሕ እዩ ንሕክምና ዝኸይድ። እዚ ነገር ኣብ ገዝኡ ንበይኑ ንዝቕመጥ ሰብ ከኣ ፈታኒ እዩ። ዝኾነ መግብን መድሃኒትን ከቐብለካ ዝደሊ ፈታውን መቕርብን ከኣ እተን ዘምጸአን ኣብታ ኣፍደገ ገዛ እዩ ገዲፉልካ ዝኸይድ። እቲ ንሰለስተ ሰሙን ዘደቀሳ ብርቱዕ ሰዓል ንሓንሳብ " ኣንታ ይመውት ግዲ እየ ዘለኹ" ክሳብ ምባል ከምዘብጽሓ እትዛረብ ገነት፡ ዘድልያ መድሃኒትን ኣስቤዛን አሕዋታ ኣብ ማዕጾ እዮም ገዲፎሙላ ዝኸዱ ነይሮም። ነቲ ዝሓለፈቶ ከቢድ ተመኩሮ ከኣ "ንጸላኢኻ እኳ ኣይትምነየሉን" ክትብል ትገልጾ። ዋላ እውን መርመራ እንተዘይገበረት ንብርተዐ እቲ ሕማምን እቲ ዝበሃል ምልክታትን ኣብ ግምት ብምእታው ነዚ ሓደገኛ ኮሮናስ ስዒራቶ ከምእትኸውን እያ ትግምት። ገነት መሓረና እትረፍ ኣብተን ምሉእ ብምሉእ ዕጽዋ ዝኣወጃ ሃገራት ኣብታ ብሓውሲ ፍታውካ ክትዕጾ ዝመኽራ ሽወደን እትነብር ገነት ከም ምዕጻው ገይሩ ዘጨንቓ ነገር ከምዘየሎ ትዛረብ። ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ኩነታት ኮሮና ቫይረስ ካብ ፈለማ ወርሒ ሚያዝያ ሕጂ ዝሓይሽ ይመስል። እቲ ግራፍ ብመጠኑ ናይ ምጉዳል ምልክት የርኢ ኣሎ። ግን ኣብ ዘተኣማምን ደረጃ ስለዘይበጽሐ እቲ መንግስቲ እቲ ዕጽዋ ንሰለስተ ወርሒ ኣናዊሑዎ ኣሎ። "ኣብ ገዛኻ ምዕጻው ግዴታ ኮይኑ እምበር ቀሊል ኣይኮነን። ብዙሕ ጸገም ኣለዎ። ሰብ ክንቀሳቐስ፡ ክሰርሕ ኣይክእልን እዩ። እተን ዝፍቀደኦ ኣስቤዛ ክገብርን ተጠንቂቑን ተፈናቲቱን ኣካላዊ ምንቅስቃስ ክገብርን ጥራሕ እዩ። ግን እዚ ሕማም ብዙሕ ሰብ ይቐዝፍ ስለዘሎ ናይ ግድን ክትግበር እዩ ዘለዎ" ክብል ምኽሩ ይልግስ ጸጋይ። እዚ እዋን ኤውሮጳ፡ ኣመሪካን ካናዳን ቁርን ዛሕልን ወዲኦም ናብ ሙቐትን ብርሃንን ዝወጽኡሉ ናይ ዕረፍቲ፡ ናይ መገሻ ናይ ምንቅስቓስ፡ ናይ ምትእኽኻብ ወቕቲ እዩ። እንተኾነ ይብል ጸጋይ "ዘየንቀሳቕስ ዘይተሓዋውስ ቫይረስ ስለዝመጽአ፡ ዋላ ይምረር፡ ሕማምን ሞትን ንምንካይ እቲ ዝወሃብ መመርሒ ክትግበር እዩ ዘለዎ" ይብል ብኣጽንኦት። እቲ ምዕጻው ልዕሊ ኩሉ ንቖልዑን መንእሰያትን እዩ ዘሸግሮም። እንተኾነ ንሳቶም እውን ክሓሙን ካብን ናብን ነቲ ቫይረስ ከመላልሱን ስለዝኽእሉ ብዘይካ ምዕጻው ካልእ ምርጫ የሎን። ዶክተር በያን፡ "ኣብቲ ፈለማ በዓልቲ ቤተይ ንደቅና ምስ ደቂ ሓትኖታቶም ተራኽቦም። ኣብቲ ፓርክ ይጎዩን ባስኬት ቦል ይጻወቱን ነይሮም፤ ዳሕራይ ጠቕሊልካ ምዕጻው ምስ ኮነ ግን ካብ ገዛ ኣይወጽኡን እዮም። ኣብኡ ይመሃሩ፡ ይዘናግዑ፡ ኣብ ገዛ ከኣ ይንቀሳቐሱ" ብማለት እቲ ህይወት ጨሪሱ ከምዝተቐየረን ግን ከኣ ከምዝተለምደ የረድእ። መምህር ላዕለዋይ ደረጃ ጸጋይ እውን ተመሳሳሊ ተመኩሮ እዩ ዘለዎ። ትምህርቲ ስለዝተዓጽወ ንተማሃሩኡ ካብ ገዛ ብኦን ላይን እዩ ዝምህሮም ግን ናይ ጸገም እንተዘይኮይኑ ከምቲ ብኣካልን ኣብ ክፍልን ዝመሃሩዎ ክኸውን ከምዘይክእል ስክፍትኡ ይገልጽ። ኮሮና ቫይረስ ንቖልዑ ካብ ትምህርቲ ንወለዲ ካብ ስራሕ ኣብኲሩ ንዓለም ዘምበርከኸ ሓይሊ እዩ። ስለዝኾነ ከኣ እያ ዓለም ብዓለማ ዕጽዋ ኣዊጃ ዝርገሐ እቲ ቫይረስ ክትገትእ ትቃለስ ዘላ። መምህር ጸጋይ ገብረሂወት ቖልዑ ካብ ትምህርቲ በዂሮም፡ ኣብ ገዛ ተዓጽዮም ኣብ ግዳም ወጺኦም ክጻወቱ ስለዘይክእሉ ዓቕሎም ስለዝጸቦም ኣብ ናይ ቲቪ ገይም እዮም ዘሕልፉዎ። ይኹን እምበር፡ ንነዊሕ ሰዓታት ምስ ስድርኦም ግዜ ከሕልፉ ዕድል ስለዝረኸቡ ብኣዎንታ ክጥመት ከምዝኽእል ይገልጽ ጸጋይ። "ኣነን ሰበይተይን ስለንሰርሕ ምስ ደቅና እኹል ግዜ ኣይነበረናን። ሕጂ ግን ምሉእ መዓልቲ ብሓንሳብ ስለእነሕልፎ ምስ ደቅና እኹል ገዜ ረኺብና ኣሎና" ክብል ነቲ ኣብ ጸገም ዝተፈጥረ ካልእ ዕድል ብኣዎንታ ይገልጾ። ኩሎም እዞም ርእይተኦም ዘካፈሉ ሰባት ዶክተር በያን ካብ ኣመሪካ፡ ወይዘሮ ገነት ካብ ሽወደን፡ መምህር ጸጋይ ካብ ለንደን፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ዓለም ዝርከብ ተኸታታሊ እዚ መደብ ነቲ ዓለማዊ ውድብ ጥዕናን ዝምልከቶም ሳይንቲስትን ዝህቡዎ ምኽሪ ክኽተል ኣጥቢቖም ይመኽሩ። ቀጺሎም እዚ ንምዕቡላት ሃገራት ኣሻቒሉን ኣናዊጹን ዘሎ ሕማም ኣብታ ሕጽረታት ኣገልግሎት ሕክምና ዘለዋ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ኤርትራን ጎደቦታትናን እንተኣትዩ ከቢድ ሃስያ ከስዕብ ስለዝኽእል ህዝቢ ምኽሪ ሞያውያን ክሰምዕ፡ እቲ ስርዓታት ከኣ ጥዕና ሕብረተሰብ ንምሕላው ዝከኣሎ ክጽዕር ተላብዮም።