ዓሌታውነት ዝዓሰሎ ኩዕሶ እግሪ
ኣብ 2009 ዓ.ም ብፍላይ ኣብ ላዕለዋይ ፕሪሚየር ሊግ ብርክት ዝበሉ ጎንጽታት ዝተመዝገቡ እንትኾን፡ ካብ ኩዕሶ ሓሊፉ ደፋእቲ ዝኾኑ ጎናዊ ምኽንያታት ከምዘይነበሩ ይለዓል።
ስታዲየም ትግራይ ኣብዚ ዓመት ግና፡ ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ዝለዓሉ ጎንጸዕታት ይዛይዱ አለዉ። ካብ ዝጅመር ሒደት ሰሙናት ዘቑጸረ መርሃ ግብሪ ላዕለዋይ ሊግ 2010፡ ምስዚ ተዛሚዱ ነቲ ስፖርት ዘመሓድሮ ፌደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለያ ክለባት ዘንበሮ መቕጻዕቲ ፍርቂ ሚሊዮን ከምዝበጽሐ ነቲ ጉዳይ ዝከታተሉ ሰብ ሙያ ይዛረቡ። ዓቐኖም ይፈላለ እምበር፡ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ኣዋርሕ ከተማታት ሃዋሳ፣ ድሬዳዋ፣ ዓዲግራት፣ ጅማን ኣብ ቀረባ ድማ ከተማ ወልዲያ ጎንጽን ረበረሻን ኣተኣናጊደን'የን። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ሞንጎ ከተማ መቐለን ወልዲያን ዝካየድ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ኣብ ሞንጎ ደገፍቲ ክልቲኤን ጋንታታት ብምኽንያት ዝተልዓለ ጎንጺ ህይወት ሰብ ጠፊኡ ብዙሕ ንብረት ድማ ዓንዩ። እቲ መጥቃዕቲ መንነት መሰረት ዝገበረ ከምዝነበረ እናተገለፀ እንትኸውን፥ ናብ ነበርቲ እታ ከተማ ተዛሚቱ ብዙሕ ጥፍኣትን ወረራን ድማ ኣስዒቡ። ኣብዚ ዕለት፡ ጎደናታት ከተማ መቐለ'ዉን፡ ድምጺ ተቓዉሞ እቲ ዝተፈጠረ ጸገም ኣተኣናጊደን'የን። ኣብ ልዕሊ እቶም ጥቕዓት ዝፈፀሙ ሕጋዊ ስጉምቲ ንክውሰዶምን ፍትሒ ክርከብን ንምሕታት ዝተልዓለ ተቓውሞ ምስ ፖሊስ'ውን ከምዘጓነፆም ቢቢሲ ካብቲ ከባቢ ዝረኸቦ ሓበሬታ የመላኽት። ደገፍቲ ጋንታ ከተማ መቐለ በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ጋንታት ክካየድ መርሃ ግብሪ ወጺኡሉ ዝነበረ ጸወታ ተኣጓጒሉ። ፕረዚደንት ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኣይተ ጁነዲን ባሻ፡ 'ኣብ ወልዲያ ዝተፈጠረ ጸገም ልዕሊ እቲ ጸወታ ኩዕሶ'ዩ" ክብሉ ይገልጹዎ። እቲ ጎንጺ ካብ መጻወቲ ሜዳ ወጻኢ ከምዝተልዓለ ብምዝኽኻር፡ "ፖለቲካዉን ማሕበራዉን መልክዕ'ዩ ዘለዎ። ኣብ መጻወቲ ሜዳ እንተዝኸዉን ነይሩ ምስ ኩዕሶ ክተሓሓዝ ይኽእል ነይሩ። እዚ ግና ኻልእ ጓህሪ ዘለዎ ይመስለኒ" ይብሉ። ኣብ ኣጀማምራን፥ ቀንዲ መንቀሊ እቲ ጎንፅን ዝተፈላለዩ ርኢቶታት እናተውሃቡ እንተኸውን፥ ፈዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ክልል ትግራይ ኣብ ቀረባ ዝረኣዩ ዘለዉ መሰል ዝንባለታት ብምኹናን፥ ብፍላይ ኣብ ወልድያ ዘጓነፈ ግና ፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ነዚ ምኽንያት ዝኾነ ክለብን ኣካልን ነፂሩ ስጉምቲ ንኽወስድ ብደብዳበ ሓቲቱ። ናበይ የብል ዘሎ ይመስል? ኣብ ስፖርት ዓለም ምኽንያት ናዕበኝነት ደገፍቲ ብዙሓት'ዮም ዝብል ተንታኒ ስፖርት መንሱር ዓብዱልቀኒ፡ ፖለቲካዊ፣ ማሕበራዊ ወይ ቑጠባዊ ሕቶታት ኣብ ስታዲየም ክወጹ ከምዝኽእሉ ይዛረብ። "ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ምኽንያት ገይሩ ጎንጺ እንትለዓል ናይ መጀመርታ'ኳ እንተዘይኾነ እናገደደ ግና ከይዱ'ዩ። ኣብ ቀረባ ግዘ ይረኣዩ ዘለዉ ጸገማት እንተርኢና ድማ፡ ልዕሊ እቲ ኩዕሶ ካልኦት ምኽንያታት ከምዘለዉ ግልጺ'ዩ"። ኩዕሶ እግሪ ማሕበራዊ መሰረት እንተዘይሃሊዩዎ፡ ጥንኩር ስምዒትን በዓል ዋንነትን ክፈጥር ኣይኽእልን ይብል መንሱር። ይኹን'ምበር ክለባት ኩዕሶ እግሪ፡ ካብ ዝህልወን ማሕበራዊ መሰረት ብዝሰገረ ብሄር ተኮር መልክዕ እናሓዛ ምምጽአን ሓደገኛ'ዩ ይብል። "ብውልቀ ካብ ዝግበር ረብሻ ናብ ዝተወደበ ናዕቢ ከምርሕ ይኽእል'ዩ። ሐዚ ናብኡ የምርሕ ዘሎ ይመስል። 'ዓርስና ክንከላኸልን ክነዳሉን ኣለና' ብዝብል ደገፍቲ ዓርሶም ምውዳብ እንተጀሚሮም ዘስግእ ሓቒ ክፍጠር ይኽእል'ዩ"። መንእሰይ ገብረመድህን ኃይለስላሴ፥ ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ደጋፊ ጋንታ መቐለ እዩ። ኣብቲ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ወልድያ ከምኡ'ውን ንኣጋምሸቱ ኣብ መቐለ ዝነበረ ኩነታት ዝተዓዘበ እንትኸውን፥ "እቲ ናተይነት መንፈስ ናብ ብሄርተኝነት'ዩ ዝጽጋዕ ዘሎ። ቅድም ክብል ዘጋጥሙ ጎንጽታት ኣብ ስታዲየም ጀሚሮም ኣብኡ ይሃድኡ ነይሮም፡ ሐዚ ግና እናተጋደደ'ዩ" ክብል ርኢቱኡ ይገልጽ። ኣተሓባባርን ደጋፍን ክለብ ፋሲል ከነማ እሸቱ ቢያድጎ ድማ፥ ብዛዕባ ድጋፍ ክለባትን ይወሃብ ዘሎ ፖለቲካዊ ትርጉምን ዝተጋነነ'ዩ ይብል። "ሰባት ኣብ ኩዕሶ ሜዳ ብዋናነት ዝስሕቦም ኩዕሶ'ዩ" በሃሊ'ዩ። ደገፍቲ ፋሲል ከነማ ይኹን'ምበር ክለባት፡ መንነትኻ ትረኽበሎምን መድረኻት መግለጺ ኩርዓት እናኾኑ ምምጽኦም፡ ስዒቡ ምስ ብሄርተኝነት ዘተኣሳሰሩዎ ሰባት ኣይተስኣኑን ዝብል እምነት ኣለዎ። ነቲ ጋንታ ንብርክት ዝበሉ ዓማውቲ ዝደገፈን ኣብቲ ከባቢ ተወሊዱ ኣብ ከተማ ጅማ ዝዓበየ ገዛሀኝ ከበደ፡ እቲ ክለብ ጅማ ኣባጅፋር ዝተብሃለሉ ምኽንያት ካብ ነበርቲ እታ ከተማ ብዝዘለለ፡ ካብ ካልኦት ብዙሓት ከባብታት እቲ ወረዳ ደገፍቲ ንምእካብ ብምሕሳብ እዩ ይብል። ደገፍቲ ጅማ ኣባ ጅፋር ቅድሚ ሒደት ሰሙናት፥ ምስ ሃዋሳ ከነማ ኣብ ዝነበረ ፅዋታ ረብሻ ኣልዒልኩም ብዝብል ሓደ ፅዋታ ብዘይ ደጋፊ ከካይዱን 150 ሺሕ ቅርሺ ክቕፅዑን ተገይሩ። ድሕሪ ሐዚኸ? ኣይተ ጁነዲን ዝመርሑዎ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ፥ ስፖርታዊ ጨዋነት ክህሉ ምስ መንግስታት ክልልን ዝምልከቶም ኣካላትን ከምዝስራሕ ይዛረቡ። "ኩዕሶ እግሪ ካብ ሃይማኖትን ዘርእን ናጻ ክኸዉን ከምዘለዎ ዘገንዝብ ዓለምለኸ መርሃ ግብሪ ተግባራዊ ክኸዉን ኣለዎ ኢልና ንኣምን"። ተንታኒ ስፖርት መንሱር ግና፡ እቲ ፈደሬሽን ካብ ዘተ ሓሊፉ ትርጉም ዘለዎ ስራሕ ከምዘይሰርሐ ይዛረብ። ክለባት እንትጣየሹ ኸባቢያዊ መጸዉዒ ክህልዎም ይኽእል፡ ምስ ብሄር፣ ዘርእን ሃይማኖትን ዝተዛመደ ኣወዳድባ ግና ፍጹም ዝተኸልኸለ ከምዝኾነ ዓንቀጽ 50 ቑጽሪ 2 መምርሒ ምዉዳብ ማሕበራት ስፖርት ሚኒስቴር ስፖርት ይድንግግ። ደገፍቲ ጋንታ ከተማ መቐለ ይኹን'ምበር ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት፡ እቲ ፌደሬሽን ኣብ ዘመሓድሮም ሊጋት ናይ ብሄር ሽም ዝተጠቕለለን 14 ክለባት ኣብ ዉድድር ተሳቲፈን'የን። ክለባት ኩዕሶ እግሪ ሃድያ ሆሳዕና፣ ወላይታ ዲቻ፣ ጎፋ ባሬንቼን ካብዳባ ዓፋርን ተጠቀስቲ'የን ከም እምነት መንሱር። ገብረመድህን ንክለባት ዝግበር ደገፍ ሐዚ ብዘለዎ መልክዕ እንተቐጺሉ ኩዕሶ እግሪ ተዝተርፍ በሃሊ'ዩ። "ከም ዝለመድናዮ፡ ኩዕሶ እግሪ ኣዉሮጳ ምክትታል ይሕሸና"። ኩዕሶ እግሪ ንብሕቱ ሃገር ክብትን ዝኽእል ዓቕሚ የብሉን ክብል ዝሙግት መንሱር፡ ብኣግባቡ እንተድኣ ተታሒዙ ስምዒት ሓድነትን ሕዉነትን ከምዘማዕብል የስምረሉ።