'ብረግዚት' ንኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ብኸመይ ይጸልዎም?
ብረግዚት ዝብል ቃልን መስርሕን፡ ማዕረ ብሪጣያውያን ዜጋታት፡ ንዝኾነ ኤርትራውያን ኮነ ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ሻቕሎት አእትዩዎም ዘሎ ዓቢ ዛዕባ እዩ።
እዚ ንሰለስተ ዓመታት ዝኣክል ዘይተፈትሐን ገና ዝቕጽል ዘሎ ጉዳይ ፍትሕ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ንባይቶን መንግስትን ብሪጣንያ ዘናወጸ ጉዳይ እዩ። ንምዃኑ ድሕረ ባይታ ብረግዚት እንታይ እዩ? ብኸመይከ እዩ ተሰላሲሉ? ብ23 ሰነ 2016 ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ክወጹኡን ክጸንሑን ረፈረንደም ኣካይዶም። ካብቶም ድምጾም ዝሃቡ 71.8%፡ ኣስታት 30 ሚልዮን ሰባት፡ እቶም ኣስታት 18 ሚልዮን ማለት 15.9%፡ ካብ ኤውሮጳ ንውጻእ ክብሉ እንከለው እቶም 16 ሚልዮን 14.%፡ ከኣ ኣይፋል ክንጸንሕ ኣሎና ኢሎም። እዚ ንሰለስተ ዓመት ዝወሰደ መስርሕ ፍትሕ ብ29 መጋቢት 2019 እዩ ክውዳእ ተወሲኑ ነይሩ። እንተኾነ ባይቶ ዓባይ ብሪጣንያ ብዛዕባ እቲ ፍትሕ ኣብ ሓደ ስምምዕ ክበጽሕ ኣይከኣለን። ስለዝኾነ ከኣ እያ ቀዳመይቲ ምኒስተር ብሪጣንያ ድሕሪ ብዙሕ ድኻምን ጻዕርን ነቲ ፍትሕ ኩሉ ክሰማምዓሉ ብዝኽእል መንገዲ ክትውድኦ ስለዘይከኣለት ብገዛእ ፍቓዳ ካብ ስልጣን ተኣልያ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ንዓኣ ተኪኡ ስልጣን ዝሓዘ ቦሪስ ጆንሰን ግን ጉዳይ ብረግዚት ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ሕዳር ብዝኾነ ይኹን ኣገባብ ክውድኦ ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ። ሓደ ካብቲ ንመወዳድርቱ በሊጹ ስልጣን ቀዳማይ ምኒስተርነት ዝተረከበ እውን ጉዳይ ብረግዚት ከፈጽም ይኽእል እየ ስለዝበለ እዩ። ካብቲ ናብ ብረግዚት ዘምረሐ ሓያሎ ጉዳያት ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ብስደተኛታትን ሰራሕተኛታት ጎረባብቲ ሃገራት (ማይግራንት) ተወሪርና፡ ነቲ ሕብረት እንኸፍሎ ገንዘብ ብዙሕ እዩ። ካብ ሕብረት ኤውሮጳ እንተወጺእናን ዶባትና እንተተቖጻጺርና ግን ሰኸም ስደተኛታት ክጎድለልና ይኽእል እዩ ካብ ዝብል ኣተሓሳስባ ዝመንጨወ እዩ። ረፈረንዱም ምስተኻየደ ዝበዝሕ ህዘቢ ዓለም ብሪጣንያ ፍትሕ ኣይክመርጹን እዮም ዝብል ርእይቶ እዩ ነይሩዎ ግን በንጻሩ ኮይኑ፡ እቲ ሽዑ ንብሪጣንያ ዝመርሕ ዝነበረ ዴቪድ ካሜሮን ከኣ ብፍቓዱ ስልጣን ለቒቑ ተኣልዩ። እቲ ፍትሕ ከመይ ይኹን መን እንታይ ክገብር ይኽእል። ጠቕሊልና ፍትሕ ድዩ ወይስ ኣብ ገለ ምርድዳእ ክግበር ይከኣል እዩ ዝብል ክትዕ ሰለስተ ዓመት ወሲዱ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ንባይቶ ብሪጣንያ ብኹሉ ነገር ጸሚዱ ሒዙዎ ይርከብ ኣሎ። እቶም ፍትሕ ቁጠባዊ ውድቀት ከኸትለልና እዩ ዝብሉ፡ ግን ከኣ ብድምጺ ብልጫ ዝተሳዕሩ፡ ቶኒ ብሌር ከይተረፈ ዝርከቦም ዓበይቲ ፖለቲከኛታት እታ ሃገር እቲ ጉዳይ ክሕሰበሉን ዳግማይ ረፈረንዱም ክካየድን ክሓቱ ጸኒሖም እዮም። ግን ከኣ ብመሰረት ዲሞክራሲያዊ ምሕደራና ድምጺ ብዙሓን ኢና ከነኽርብ ዝግባእ ዝብሉ ወገናት ዝያዳ ተሰማዕነት ስለዝሓዙ ጉዳይ ብረግዚት ንብሪጣንያ ሻቕሎት ኮይኑዋ ኣሎ። ወናን ኣስመራ ሬስቶራንተ ኣብ ለንደን ቴድሮስ ተኽለ፡ ብረግዚት ዝበሃል ዘረባ ካብ ዝመጽእ ንግድ ትካሉ ከምዝዘሓለ ይዛረብ። "ብዙሕ ሰብ፡ ድሕሪ ፍትሕ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ እንታይ ክስዕብ ከምዝኽእል ስክፍታ ስለዘለዎ፡ ወጻኢታቱ ንምቑጣብ ኣይሕሽሽን እዩ ዘሎ" ክብል ነቲ ዘሰክፎ ሃዋሁው ይገልጽ። ኣብ ሸፐርድ ቡሽ ኣብ ጽባቐን ምምልኻዕን ዝሰርሕ መስፍን በላይ ብወገኑ፡ ብረግዚት ዝበሃል ምስ መጽአ ሰብ ነቲ ዘይፈልጦ መጻኢ መታን ክቕረብ ጅቡኡ ይቑጡብ ብምህላው ስራሕ ይዝሕሎ ከምዘሎ ይነግር። ይኹን እምበር ይብል መስፍን፡ "ፖለቲከኛታት እዛ ሃገር ንህዝቦም ክብሉ ነቲ ጉዳይ መዓልቦ ክገብሩሉ ስለዝኾነ ሻቕሎተይ ድሩት እዩ" ይብል። እቲ ኩነታት ሎሚ እውን ገና ኣይተወደአን፡ ትማሊ ንኣብነት፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ንሓሳባት ዓባይ ብሪጣንያ ክትሰምዕ ድልውቲ ምዃና ዶናልድ ታስክ ገሊጹ። ፕረዚደንት ባይቶ ኤውሮጳ ፕረዚደንት ዶላንድ ታስከ ሕብረት ኤውሮጳ "ሓሳባት ዓባይ ብሪጣንያ ክትሰምዕ ድልውቲ እያ" ቦሪስ ጆንሶን ከም "ሚስተር ኖ ክረአ ኣይደልን እዩ" ታስክ እንተደኣ ሓሳባት ናይ ጆንሰን ግብራዊ ኮይኑ ክሰምዖ ድለዉ ምዃኑ ቅድሚ ኣኼባ ጂ-7 ኣብ ዝገበሮ ኮንፈረንስ ሓቢሩ። ይኹን እምበር ኣብቲ ብዘይ ስምምዕ ምውጻእ ዝብል ነገር ከምዘይተሓባበር ኣረዲኡ። ታስክን ጆንሰንን ብዛዕባ ብረግዚት ክዘራረቡ ሎሚ ክራኸቡ እዮም። ቦሪስ ጆንሶን ብሪጣንያ ብ31 ጥቅምቲ ብስምምዕ ይኹን ብዘይ ስምምዕ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ክትፋታሕ ምዃና እዩ ዝደፍእ ዘሎ። ሕብረት ኤውሮጳ ወትሩ ንዝርርብ ቅርብቲ እያ። እዚ ዘረባ እዚ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ጠቕሊላ ክትወጽእ ክልተ ወርሒ ተሪፉዋ ኣብ ዘለወሉ እዋን እዩ ዝካየድ ዘሎ።