ኩናት የመን፡ ኣብ ተስፋ ዕርቀ ሰላም
ኣብ ዝሓለፈ ዕለታት ብጥሙር ኩናት ንዝዓነወት የመንን፡ ግዳይ እዚ ዘስካሕክሕ ኩናት ንዝኾነ ህዝቢ እታ ሃገርን ዝውዕል ናይ 2.6 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ መብጽዓ ከምዝተኣትወ ዝሕብር ዜና ምስ ሰምዐ፡ ነቶም ብቐረባ ዝፈልጦም፡ አዕሩኽቱን መተዓብይቱን፡ ኣብ ቃልሲ ሓርነት ዝተላለዮም የመናዊ መበቆል ዘለዎም ናይ ቃልሲ ብጾትን እናዘከረ ብተስፋ ኣስተንፈሰ - ድምጻዊ ሑሴን መሓመድ ዓሊ።
ብቀውዒ ዓረብ ዝጀመረ ኣብያ ህዝቢ የመን፡ ንፕረዚደንት ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ካብ ስልጣን ኣልዩ፡ ብዓብደልረቦ መንሱር ሃዲ እኳ እንተተከኦ፡ የመን ኣብ ውድድር ስልጣን ብዘጋጠመ ቅልውላው ተሓሚሳ። ሓይልታት ወጻኢ ብዝዋስኡሉ ኩናት ውክልና ትዓኑ ምህላዋ'ውን ንፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ህይወት እቲ ህዝብን እቲ ከባብን ዝፈልጥ ዘበለ ወገን ኣየቕስኖን። ስለዝኾነ እቲ ስዑዲ እትመርሖን ኢማራት እትዋስኣሉን ልዕሊ ዕስራ ሃገራት ዝተሓወሰኦ ኩናት ውክልና፡ ንህዝቢ የመን ሓማሚሱዎ እዩ። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ከኣ ኤርትራ፡ ንስዑድን ኢሜረትን ኣብ ዓሰብ መዓስከርን ወደብን ብምሃብ ኣካል ናይቲ ዞባዊ ውድድር ብምዃና ከም ኤርትራዊ ሕማቕ ከምእተሰመዖ ይሕብር ሑሴን። "ከም ድላየይ እንተዝኸውን ኤርትራ ወይ ናይ ዓራቒት ተራ ክትጻወት እንተዘይኪኢላ ከኣ ኢዳን እግራን ኣኪባ ስቕ ክትመርጽ ምፈተኹ። ግን ከምኡ ብዘይምዃኑ ህልቂትን ሞትን ሕጻናትን ኣዴታትን የመን እንኽሰምዕ ከይደቀስኩ እየ ዝሓድር" ከኣ ይብል። ስዑዲ እትመርሖ ልፍንቲ ኣብ ከተማታት ሰንዓን ሖደይዳን ከቢድ ደብዳብ ብምክያድ ሕጻናትን ቖልዓ ሰበይትን ብምቕታሉ ክውቀስ ጸኒሑ እዩ። ይኹን እምበር ሓይልታት ስዑዲ እውን ብወገኖም ሖታውያን ባዕላቶም ብዝፍጽምዎ ናይ ሞርታር ደብዳባት ቖልዓ ሰበይቲ ግዳይ ከምዝገብሩ ይወቕሱ። ምውንጃል ክልቲኦም ሓይልታት ብዘየገድስ እታ ታሪኻዊ ቕርስታት ዘለዋ ከተማ ሰንዓን ወደባዊት ከተማ ሖደይዳን ምዕናወን ኣይተረፈን። ዳርጋ ብቐጻሊ፡ ኣብ ከተማ ሰንዓ ብዘጋጠመ ደብዳብ ክንድዚ ዝኣኽሉ ቖልዓ ሰበይቲ ሞይቶም። ብደብዳብ ነፈርቲ ተማሃሮ መባእታ ተቐዚፎም፡ ዕጡቓትን ሖቲን ብስዑዲ ዝምራሕ መንግስትን ዕርቀ ሰላም ፈቲኖም፡ ተሰማሚዖም፡ ተነጻጺጎም፡ ውዑል ኣሲሮም ውዑል ኣፍሪሶም ክትሰምዕ ኣየቕስንን እዩ። ኣብ ሳልሳይ ሰሙን ለካቲት፡ ሕቡራት ሃገራት፡ ዑጡቓት ሖቲን መንግስቲ መንሱር ሃዲን ካብ ወደባዊት ከተማ ሖደይዳ ክስሕቡ ከምእተሰማምዑ ብምሕባር ሰራዊት ክልቲኦም ሓይልታት ካብታ ወደባዊት ከተማ እንተስሒቦም ህጹጽ ናይ መግብን መድሃኒትን ረዲኤት ከምዝልእኽ ምስ ሓበረ፡ ኣብ ሰንዓ ናብ ዝርከብ ቀረባ ዓርኩ ደዊሉ እቲ ዝሰምዖ ብስራት ሓበሮ። እንተኾነ፡ እቲ ብስራት፡ ንመላቓሳይ ከም ምርዳእ ኮይኑዎ፡ ኩነታት የመን ከምቲ ብማዕከናት ዜና ጥራሕ ዝንገር ከምዘይኮነ፡ ኣዚዩ ረቂቕን ብዙሕ ሕልኽላኽን ከምዘለዎ ብምሕባር ንዝርዝር ኣሰላልፋ ሓይልታት የመንን ደገፍቶም ግዳማውያን ሓይልታትን ኣዕለሉዎ። ስእሊ የመን እቲ ብማዕከናት ዜና ጥራሕ እንፈልጦ፡ ናብ ሺዓ ዝቀራረቡ ዝያዲን ሖታውያን ብኢራን ከምዝድገፉ መንግስቲ ዓብደረቦ ከኣ ብሱና ስዑዳውያን ከምዝድገፍ ጥራይ ኣይኮነን። የመን ካብ ቅድሚ ዝሑል ኩናት ዝጅመር ነዊሕ ንድሕሪት ዝምለስ ፖለቲካዊ ዛንታን ታሪኽ ቀጻሊ ኩናትን ኣለዋ። ሰሜንን ደቡብን የመን ተባሂላ ኣብ ክልተ ዝተኸፍለትን ብኽልተ መንግስታት እትመሓደር ዝነበረት የመን ከም ሰሜንን ደቡብን ኮርያ፡ ከም ምብራቕን ምዕራብን ጀርመን ኣብ ክልተ ዝተኸፍለትን ብዙሕ ዛንታ ደምን ኩናትን ዘሕለፈት ሃገር እያ። እዚ ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ ከኣ ኣብታ ሃገር ገዚፍ ፖለቲካዊ ስምብራት ገዲፉ ይርከብ። ኣሰላልፋ ሓይልታት የመን ሕጅን ቀደምን ካብ ኣሕመድ ኣልቀይሲ ድሕሪ ናይ ሰለስተ ዓመት ከቢድ ኩናት እምበኣር፡ ዕጡቓት ሖቲን መንግስቲ የመንን እዛ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ኣዚያ እስትራቴጂካዊት ወደባዊት ከተማ ሖደይዳ፡ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሕቡራት ሃገራት ክትጸንሕ ኣብ መወዳእታ 2018 ኣብ ሽወደን ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ ተሰማሚዖም ነይሮም። እንተኾነ እቶም ተወዓዓልቲ፡ ነንሓድሕዶም እናተወቓቐሱ ተኹሲ ስለዝቐጸሉ እቲ ስምምዕ ኣብ ግብሪ ኣይወዓለን። ስለዝኾነ ከኣ እዩ ኣብዚ ቀረባ ዕለታት ናብ ሖደይዳ ዝበጽሐ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ዓለም ንክልቲኦም ወገናት ጸቕጢ እንተዘይገይሩሎም ስምምዕ ስቶክሆልም ክፈርስ ሒደት ሳምንታት ጥራይ ተሪፉዎ ዘሎ ክብል ስክፍትኡ ዝገለጸ። ገዲም ተጋዳላይ ህዝባዊ ሓይልታትን - ግንባርን አሕመድ ኣልቀይሲ እውን ኩነታት የመን ከምቲ ኣብ ሚድያ ዝዝረብ ጥራሕ ኣይኮነን ነዊሕ ሱርን ታሪኽን ዘለዎ፡ ሓይል ምትእትታው ሓይልታት ግዳም ዘለዎ ጉዳይ ምዃኑ ብምሕባር ንክፍታሕ ግዜን ጻዕርን ከምዘድልዮ ይሕብር።