'ብላክ ቦክስ' ዝወደቐት ነፋሪት ኢትዮጵያ፡ ንምንታይ ናብ ፈረንሳይ ተላኢኹ?
ድሕሪ እቲ ዝሓለፈ ሰንበት ዘጋጠመ ሓደጋ፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ዝተረኸበ መኽዘን ሓበሬታ እታ ነፋሪት፡ ትማሊ ናብ ፈረንሳይ ከምዝተልኣኸ ተገሊጹ እዩ።
'ንምንታይ ናብ ፈረንሳይ ተላኢኹ?' ዝብሉን ካልኦት ዛዕባታትን ኣልዒልና፡ ንልዕሊ ዕስራ ዓመታት መምህር በረራ ኾይኖም ምስ ዝሰርሐ ካፒቴን ኣማረ ገብረሃና ኣዕሊልና ኣለና። ካፒቴን ኣማረ፡ ኣብ ሓይሊ ኣየር ን 26 ዓመታት ዝሰርሐ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ክፍሊ 'ድሕንነት ሲቪል ኣቬሽን' ድማ ን 14 ዓመታት ብመሪሕነት ኣገልጊሉ እዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ን 8 ዓመታት በረራ ብመምህርነት'ውን ሰሪሑ። መኽዘን ሓበሬታ ብዝምልከት መኽዘን ሓበሬታ፡ ፍላይት ዳታ ሪከርደርን ኮክ ፒት ቮይስ ሪከርደርን ዝበሃሉ ክልተ ክፍልታት ኣለውዎ። እዞም ክፍልታት ዝሓዝዎ ሓበሬታ፡ ሓደጋ ምስኣጋጠመ ወይከኣ ኣድላዪ ኾይኑ ኣብ ዝተረኸበሉ እዋን ቀዲሕካ ኣብ ጥቕሚ ተውዕሎ። እቲ መኽዘን ሓበሬታ፡ ናይ 25 ሰዓታት መረዳእታ ክኽዝን ዓቕሚ ኣለዎ። ከም 'ፓወር ሴቲንግ'፥ 'ፓራሜትራት ኢንጂን'፥ ፍጥነት፥ ብራኸን ኣንፈትን ናይታ ነፋሪት ዝኣመሰሉ ቁልፊ ሓበሬታታት ዝሓዘ እዩ። እቲ መቕድሒ ድምጺ ድማ፡ ኣብ መንጎ እቲ ፓይለትን ሓጋዚኡን፡ ክምኡ'ውን ኣብ መንጎ ካልኦት ሰራሐተኛታት እታ ነፋሪት፡ ዝተገበሩ ዝርርባት ቐዲሑ ዘቐምጥ እዩ። እተ መኽዘን ሓበሬታ ንምንታይ እዩ ዘይስበር? እቲ መኽዘን ሓበሬታ፡ ድልዱል ብዝኾነ ሳንዱቕ ዝተሸፈነ እዩ። እቲ ሽፋን፡ ልዕሊ 1 ሽሕ ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ሙቐትን፡ ከባቢ 3 ሽሕን 4 ምኢትን 'ጂ-ፎርስ' ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ኣለዎ። ነቲ ዝተፈጠረ ኩነታት ከረድእ ዝኽእል ኣብ ዘይርከበሉ እዋን፡ እቲ ብሕታዊ ምንጪ ሓበሬታ እቲ መኽዘን እዩ። ክብደት መኽዘን ሓበሬታ ዝርከበሉ ቦታን ክብደቱ፡ ክንዲ ሓደ ማእከላይ ናይ መኪና ባትሪ ኮይኑ፡ ውሽጡ ግና ዝተሓላለኽ ውጽኢት ቴክኖሎጂ ዝሓዘ እዩ። መኽዘን ሓበሬታ ኣብ ድሕሪት ክፍሊ እታ ነፋሪት እዩ ዝቕመጥ። ምኽንያቱ ኣብ እዋን ሓደጋ፡ እቲ ዝወሓደ ማህሰይቲ ዘተኣናግድ ዳሕረዋይ ክፍሊ እታ ነፋሪት እዩ። በዚ ምኽንያት እዩ፡ ሓደሓደ ሰባት ኣብ ድሕሪት ኮፍ ክብሉ ዝመርጹ። ብዙሕ እዋን ንምንታይ ቀልጢፉ ይርከብ? ኣብ ዝተወሰነ ራድየስ (ዙርያ) መአለሺ መሳርሒ ሒዝካ እንትትጽገዖ፡ ባትሪኡ እንተዘይተወዲኡ፡ እቲ ሳንዱቕ 'ኣለኹ' ዝብል ምልክት ይህብ እዩ። መን ይፈትሾ ዝብል ጉዳይ ንምንታይ የጨቓጭቕ? ነፋሪት 'ማክስ-8' ናይ ቦይንግ ስርሓት ስለዝኾነ፡ ናብ ኣሜሪካ ተወሲዱ እንተተመርሚሩ፡ ሓበሬታ ክዛባዕ ይኽእል እዩ ዝብል ጥርጣረ ክፈጠር ይኽእል እዩ። ኣብ ኣቭየሽን ድማ እትሕበኦ ነገር ክህሉ የብሉን። እቲ ዝድለ፡ መንቀሊ እቲ ሓደጋ ኣለሊኻ ኣድላዩ መፍትሒ ምውሳድን፡ እተን ጠጠው ዝበላ ነፈርቲ ዘድሊ ነገር እንተሃልዩ ኣማሊእኻ ቀልጢፈን ናብ ስራሕ ክምለሳ ምግባርን እዩ። ካልኦት ኣብዚ ጉዳይ ድልየት ዘለዎም ኣካላት ኣለዉ። ቦይንግ ንምንታይ ቀልጢፉ መፍትሒ ዘይወሰደ ዝብል ወቐሳ ከይበጽሖ ንርእሱ ክከላኸል ይደሊ እዩ። ስለዚ፤ ባዕለይ ክምርምሮ ክብል ይኽእል እዩ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድማ፡ ብዙሕ ዘጠራጥሩ ሓሳባት ከይተውሃቡ እንከለዉ ናይቲ ጸገም ጠንቂ ቀልጢፉ ክፈልጥ ይደሊ። በዚ ምኽንያት እዩ፡ ናብ ፈረንሳይ ተላኢኹ ንምባል ግን፡ እኹል ሓበሬታ የለን። ኢትዮጵያ፡ ነቲ መኽዘን ሓበሬታ ባዕላ ክትምርምሮ ዶ ኣይትኽእልን? ከምዚኦም ዓይነት መሳርሕታት ኣብ ዝተወሰኑ መገዲታት ኣየር እዮም ዝርከቡ። መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ኣብ ስሩዕ ኩነታት፡ ካብቲ መኽዘን ሓበሬታ ቀዲሑ ዝጥቀመሉ መሳርሒ ይህልዎ እዩ። ኣብ እዋን ሓደጋ ግን፡ እቲ ነገር ከቢድ እዩ። ዝተፈላለዩ ኣካላት ዝተፈላለየ ድልየት እዩ ዘለዎም። ስለዚ፡ እቲ ምርመራ ናጻ ብዝኾነ ኣካል እንተዝካየድ ዝብል ሓሳብ ይህሉ። ካብኡ ከኣ፡ ሓደጋ ሳሕቲ ዘጋጠም ነገር ስለዝኾነ ኣብ ሓደጋ እዋን ጥራይ እትጥቀመሉ ቴክኖሎጂ ሒዝካ ኮፍ ምባል ኣየዋጽእን ካብ ዝብል ግምት'ውን ይመስለኒ። ናይ መጀመርያ ሽዱሽተ ደቓይቕ እንታይ ይመስሉ? እታ ነፋሪት ምስተልዓለት፡ ኣብ ዉሽጢ ሽዱስተ ደቒቓ እዩ ሓደጋ ኣጋጢሙዋ። ምልዓል ካብ ዝጀመረትሉ ሰዓት ጀሚሩ ኣብ ከመይ ዝበለ ኩነታት ከምዝነበረት ንምግማት ኣየጸግምን። ክሓስቦ ከለኹ፡ እቶም ኣብረርቲ ከቢድ ቃልሲ ይገብሩ ከምዝነበሩ ንምግማት ኣየጸግምን። ብሱሩ'ውን ነቲ ናብ ላዕሊ ናይ ምድያብ ከይዲ (ቴክ ኦፍ) ኣይወድኡን ነይሮም። ካብኡ ከኣ እዚ ጸገም ኣጋጢምዎም። ግደ ስራሕ እቲ ፓይለትን ሓጋዚኡን ይፈላለ ድዩ? ብዝርዝር ዝተቐመጠ፡ ነናይ ባዕሎም ግደ ስራሕ ኣለዎም። ግን ድማ ተዋዲዶም እዮም ዝሰርሑ። እቲ ሓደ፡ ብዘይ እቲ ካሊእ ኣይኸውንን። እቲ ሓጋዚ ኣብ ምቁጽጻር ሓዊሱ፡ ነቲ ዋና ኣብራሪ ይሕግዞ። ስርሖም ብምኢታዊ ምቕማጥ ግን ይኸብድ እዩ። ሓጋዚ ኣብራሪ፡ እቲ ፓይለት እንትደኽሞ ዝሕግዞ ዶ ኣይኮነን? ፈጺሙ ኣይኮነን። ነናይ ባዕሎም ግደ ስራሕ ዘለዎም እንትኾን፡ እቲ ዋና ኣብራሪ ነቲ ሓጋዚ ይእዝዞ። እቲ ሓጋዚ ድማ እቲ ትእዛዝ ከምዝተፈጸመ ይነግሮ፡ እምበር ሓዲኡ እንተብርር ሓዲኡ ዝድቅስ ኣይኮኑን። ካብ ክልቲኦም ወጻኢ፡ ኣብ 'ጋቢና' እታ ነፋሪት ሳልሳይ ሰብ ኣሎዶ? ኣብተን ናይ ቀደም ነፈርቲ፡ ፍላይት ኢንጂንየር ዝበሃል ሳልሳይ ሰብ ነይሩ። ሐዚ ግን ኣብቲ ጋቢና ናይ ክልተ ሰባት ግደ ስራሕ እዩ ዘሎ። ሳልሳይ ሰብ የለን። ኣብረርቲ፡ ምርመራ ጥዕና ክገብሩ ይግደዱ ዶ? ሕቶ የብሉን። ጥዕና ዘይምጽጋብ ንሓደጋ ሓደ ምኽንያት ስለዝኾነ፡ ኣብረርቲ ጉዕዞ ንምግባር ብመዳይ ጥዕና ብቑዓት ክኾኑ ኣለዎም። ቅድሚ ምርመራ ጥዕነኦም ይምርመር እዩ። ከከም ዕድመኦም፡ ኣብ ሰለስተ ወርሒ፥ ሽዱሽተ ወርሒ ወይ ከኣ ኣብ ዓመት፤ ሙሉእ ምርመራ ክገብሩ ይኽእሉ። ናይ ጥዕና መረጋገጺ ወረቐት እንድሕር ዘይሃልዩካ ክተብርር ኣይትኽእልን። ናይ መብረሪ ፍቓድካ'ውን ክተሐድስ ኣይትኽእልን።