ካብ ማሕፉዳይ ዘይፈልዮ ስእሊ ስውኣት
ኣብ መስርሕ ቃልሲ ምስ መተዓብይተይ ዓሊ ኢብሪሂም ብጽፍሒ ተፋላሊና። ኣነ ኣብ ሕክምና ክፍለ ሰራዊት ኣንስተዚስት እየ ነይረ፤ ንሱ ግን ኣዛዚ ናይቲ ክፍለ ሰራዊት እዩ ። ብኻልእ ኣዘራርባ ንሱ ጀነራል ኣነ ግን ተራ ሓኪም።
ካብ ኮፍ ዝበሉ ጸጋም ተጋዳሊት ወዘነት ሰበይቲ ዓሊ ኢብሪሂም ነበር፡ ዓሊ ኢብሪሂም፡ ሓፍቲ ዓሊ ኢብሪሂም (ብጸጋም)። እቶም ክልተ ደው ዝበሉ ጸጋማይ ተጋዳላይ ኣዛዚ ክ/ሰ ዳሊ ምስ ኣብ ኣፍዓበት ኣብ ኩናት ናደው ዝተሰወአ ንእሽቶ ሓው ንዓሊ ኢብሪሂም። ይኹን እምበር እቲ ዘዕበየና ናይ ቑልዕነትን ንእስነትን ዛንታታት ተዘክሮን ስለዘሎ፡ ምስ ዓሊ ዕድል ኣብ ዝተረኽበሉ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ንራኸብ ኢና። ከም ሓላፍን ተራን፡ ከም መራሕን ተመራሕን፡ ዘይኮነ፡ ሓመዶም ልሒሶም ከም ዝዓበዩ መታዓብይቲ ኣዕሩኽ ኢና ከኣ ነዕልል። ከም መዛኑ መተዓብይቲ፣ ንዘራረብ፣ ንረዳዳእ፣ ንነቓቐፍ፣ ንቋየቕን ንተዓረቕን። ኣብ ናይ ዕርክነትን ሕውነትን ተዘክሮ፡ ሓላፍነት ጽልዋ የብሉን። ኩሉ እቲ ኣብ መስርሕ ዝኣከብካዮን ዝበጻሕካዮን ሓላፍነትን ስልጣንን ደርቢኻ ብዛዕባ ቑልዕነትካን ንእስነትካን ምዕላል ኣዝዩ ጥዑም እዩ። ዝረኸቦ እምበር ዝሰኣኖስ ናይ ብሓቂ ሃረር'ዩ ዝብሎ - መተዓብይቱ፡ መማህርቱ፡ ዘይናፍቕ መን ክህሉ ይኽእል! ንዓሊ ኸኣ ከም ዕላል ንእስነትን መተዓብይትን ዝምስጦ ኣይነበረን። ምኽንያቱ፡ ዕላል መዛኑን መተዓብይትን ብዋዛ ስለዘይርከብ። እናኽንራኸብ፡ "ይዝከረካ'ዶ" እናበልና ብዛዕባ ኣብ ንእስነትና ዝፈጸምናዮ እኪታትን መስሓቕን (ድፍርታት)፡ ጽቡቕን ሕማቕን ተግባራት፡ ብዛዕባ ስድራናን አሕዋትናን፡ ብዛዕባ መተዓብይትናን ደቂ ገዛውትናን፡ ብደቂ ትምህርትናን መማህራናን ነዕልል። ይምስጠና ከኣ - ብፍላይ ኣብ እዋን ምዝንጋዕ ንሓንሳብ ከይተፈለጠና ዳርጋ ይወግሕ። ዓሊ ፈታው ስድርኡን አሕዋቱን እዩ። ንወላዲኡ ኣያ ኢብራሂም፡ ንወላዲቱ ማማ ስቲ፡ ነሕዋቱ፡ ሓሊማ፡ ሓጂ፡ ስሌማን፡ ዑመረዲን ዳሕራይ ኣብሻይ ስቲ ንሱዳን ምስተሰደት ዝተወልዱ አሕዋቱ ኣዝዩ እዩ ዝናፍቖም ነይሩ - ኩላትና ንናፍቕ ኢና'ሞ ናይ ዓሊ ግን ሓለፋ ዝነበሮ ይመስለኒ። ኣብ 1976 ኣብ ድፋዓት ሰሜን ከባቢ ኣስመራ ምስተራኸብና ከይተረደኣንን ከይፈለጥኩን መስዋእቲ ሓጂ ሓዉ ኣርዲአዮ። ምዕባዩ ሓጂ ሓው ( ብዕድመ ኣጸቢቑ እዩ ዝዓብዮ) ኣብ ጀብሃ ላዕለዋይ ወተሃደራዊ ሓላፊ እዩ ነይሩ። ኣጋጣሚ ኮይኑ ከኣ ሽዕኡ፡ ተሓኤ ናይ ከተማ ስርሒት ኣካይዶም ምስ ወጽኡ፡ ነፈርቲ ኩናት ኣብ ዓዲ ሽማግለ ኣርኪበነኦም። ብዘካየዳሎም ደብዳብ ከኣ ሓጂ ምስ ሓዲሽ ወልደገርግሽ ብደብዳብ ነፋሪት ተሰዊኦም። ክልቲኦም ኣባል መሪሕነት እቲ ውድብን ፍሉጣትን ብምንባሮም ከኣ መስዋእቶም ቀልጢፉ'ዩ ተዘርጊሑ ኣብ አእዛን ዓሊ ግን ኣይበጽሐን። ንምሸቱ ምስ ዓሊ ምስተራኸብና ደሃይ ክንለዋወጥ እንከለና፡ ከመይ ውዒልኩም ምስበለኒ፡ "ንሕናስ ደሓን ኢና - ጀብሃ ግን፡ ሓዲሽ ወልደገርግሽን ማሕሙድ ቅድውን ዝበሃሉ ሓለፍቶም ብነፋሪት ተሰዊኦሞም ምስ በልኩዎ " ሰምቢዱ -- መን ኢልካ? ኢሉኒ። "ሓዲሽን ማሕሙድ ቅድውን" ክብል ደጊመሉ። ሽዑ "እውይ ሓጂ ሓወይ!" ኢሉ ርእሱ ምስ ሓዘ። ንባዕለይ ሰምቢደን ተደናጊረን " ኣታ ሓጂ ኣይኮነን። ቅድዊ እዮም ዝብሉ ነይሮም" ኢለዮ።"ኣታ ቅድዊ እንድዩ ሓጂ - ኣብ ጀብሃ ቅድዊ እንድዮም ዝብሉዎ!" ምስበለኒ እቲ ስምባደ፡ ናባይ ተመሊሱ ርእሰይ ሃሪሙኒ - ኣነ እውን ሰምቢደን ዓንዚዘን፡ ዝብሎን ዝዛረቦን ጠፊኡኒ ከው ኢለ ደሪቐ። በቲ ኸቢድ ስምባደ ነንሓድሕና ከይተጸናናዕና ከኣ "ቻው በል" ኢሉ ገዲፉኒ ከይዱ። ኣነ እውን ንዓሊ ብሃንደበት መስዋእቲ ሓዉ ብምንጋረይ ጉህየን ሰምቢደን ናብ ዋኒነይ ከይደ።ዳሕራይ ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ተራኺብና ነቲ ፍጻሜ ክሳብ ነዕልለሉ ዝፎኽሰለይን ከኣ፡ ብመስዋእቲ ቅድውን ንዓሊ ብዘርዳእኹሉ ኣጋጣምን ኩሉ ሳዕ ይሳቐ ነይረ። ሃለዋት ስድራ ቤት ዓሊ ስርዓት ሃይለስላሰ፡ ነቶም ኣብ ስሳታት ደቆም ናብ ሜዳ ዝወጽኡ ስድራታት ብዙሕ'ዩ ዘከላብቶም ነይሩ። ሓጂ ንሜዳ ምስ ወጽአ ከኣ ኣያ ኢብራሂም እውን ተመሳሳሊ ጸገም ኣጋጢሙዎ። ዳሕራይ ዓሊን ስሌማንን ምስ ተወሰኹ ከኣ እቲ ምክልባት ስለዝኸፍኦ ናብ እንዳ አሕሞኦም 'ዝባን ሶብዖ" (ገጠር) ከይዶም ይነብሩ ነይሮም። ጀብሃ መስዋእቲ ተጋደልቶም ብወግዒ የርድኡ ስለዝነበሩ ከኣ ኣያ ኢብራሂም መስዋእቲ ቅድዊ ወዱ ምስተነግረ ብጓሂ ካብ ምድረ ዓለም ተፋንዩ።ዓሊ፡ ኣብ 1985፡ ቅድሚ ኩናት ባረንቱ ካብ ሃገራ ንዝተሰደት ወላዲቱ ስቲ፡ ክርኡ ንሱዳን ከይዱ ነይሩ። እንተኾነ ወላዲቱ ግን ብህይወት ኣይጸንሓቶን። ነዞም ሕጂ ኣብ ስእሊ ምስኡ ዘለው ክልተ አሕዋቱን ካልእ ተጋዳላይ ጀብሃ ንዝበረ ስለይማን ሓዉን ግን ረኺቡዎም። ስለይማን፡ ጀብሃ ኣብ ኩናት ሓድሕድ ምስተደፍአት እዩ ንሱዳን ኣትዩ። ዓሊ ንሜዳ ክምለስ እንከሎ ከኣ ናዓናይ ምሳና ተጋደል ኢሉ ሒዙዎ ኣትዩ - ኣብ ህዝባዊ ግንባር ተሰሊፉ ቃልሱ ቀጺሉ። ድሕሪ ስለይማን እውን ስሙ ዘይዝክሮ ኣብ ሱዳን ተወሊዱ ዝዓበየ ንእሽቶ ሓው ንሜዳ ተሰሊፉስ ዓሊ ከይሰምዐ እቲ ንእሽቶ እውን ከይፈለጠ ክልቲኦም ብሓንሳብ ኣብ ሓደ ወፍሪ፡ ኣብ ኩናት ናደው ኣብ ኣፍዓበት ተሰዊኦም። ኩናት ናደው ከቢድ ኣይነበረን፡ ግን ከኣ ፈኪስ ዝነበረ እውን ኣይመስለንን። እቲ ዘይምኽባዱ፡ እቲ ን10 ዓመት ምሉእ ዕርድታትና ሰይሩ ንናቕፋ ንክንሕዝ ብተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዝተተሃላለኸና፡ ብመካናይዝድ ሻለቃታት መዳፍዕን ዝድገፍ ሓያል ናይ ኩናት ተመኩሮ ዝነበሮ ናደው እዝ ብኽንድቲ ዝኣክል ቅልጣፈ ክንስዕሮ ምኽኣልና እዩ። እቲ ዘይምፍኳሱ ከኣ ከም ዓሊ ዝኣመሰሉ ብዙሓት ብሉጻትን ምሩጻትን ብጾት ስለዝወሰደ እዩ። ኩናት ናደው፡ "ክስዕር እየ" ዝብል ኒሕ ዝተዓጥቀ ንመስዋእቲ ድሕር ዘይብል ሰራዊት እንታይ ክገብር ከምዝኽእል ዘመስከረ፡ መዘና ድየን ቤን-ፉ ዝተሰምየ ዓወት እዩ። እቲ ኩናት ብላዕለዋይ ወተሃደራዊ እስታፍ፡ ብስብሓት ኤፍረም፡ ሃይለ ሳሙኤል (ቻይና)ን ተኽላይ ሃብተስላሰን'ዩ ዝእዘዝ ነይሩ። ይኹን እምበር ብዙሓት ላዕለዎት ኣዘዝቲ እቲ ውድብ፡ ከም ጴጥሮስ ሰሎሞን፡ ዓሊ ሰይድ ዓብደላ፡ መስፍን ሓጎስ እውን በብወገኖም ነቲ ስርሒት የወሃህድዎ ነይሮም እዮም። ኣዛዚ ግንባር ናቕፋ ዓሊ ኢብርሂም ከኣ ንክፍለ ሰራዊቱን ሓቢሮሞ ንዝተሰለፉ ሰራዊትን ይመርሕን ይኣልን ነይሩ። ብዛዕባ እቲ ኩናት ክጽሕፍን ክስንድን፡ ካብ ክፍሊ ሃገራዊ መርሓ ዝተላእከ ስሙይ ጸሓፊ ታሪኽ እቲ ውድብ ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ ዲናሚክ እቲ ኩናት ንምግላጽ ሓርቢቱዎ ተጨኒቑ ምስ ነብሱ ምስ ተኻትዐ፡ ኣብቲ ኩናት፡ ምስ ዓሊ እናተጓዕዘ፡ ካብ ኣካል ሓደ ተጋዳላይ ብኸቢድ ማህረምቲ ተበሲዓ ወጺኣ ገና ምስ ህይወታ 'ፈርፍር' ክትብል ንዝረኣያ "ልቢ ተጋዳላይ" ክጽሕፈላ ወሲኑስ፡ ኣብታ ሽዑ እትሕተም ዝነበረት፡ መጽሔት ሳግም"፡ "ልቢ ተጋዳላይ" ክብል ሓደ መሳጢ ተኣምራታዊ ጽሑፍ ጽሒፉ። ኣብቲ እዋን " ልቢ ተጋዳላይ" ዓባይ መዛረቢት ኣርእስቲ እያ ኮይና ነይራ። እቲ ጻሓፊ ነቲ ከበድ ኩናት ናደው፡ ብሓንቲ ልቢ ተጋዳላይ፡ ክም ህዝባ ተራ ልቢ ክነሳ፡ ኣብ ጭንቅን ጸባብን ነቕ ዘይትብል፡ ብምረትን ሰሃሮን ዘይትምብርከኽ፡ ንብጾታን ፈተውታን እተፍቅር ቦቕባቕ፡ ኣብ ጸላእታ ግን ዕጽፊ ጭካነኦም ብእትጭክን "ልቢ ተጋዳላይ" ጽሒፉ። እቲ ዘገርም ግን ድሕሪ ሒደት መዓልታት እታ ካብ ሰፈራ ወጺኣ ንዝጸንሓቶምን ንዘድነቑዋን ሓቢሮም ሓመድ ንዘልበሱዋ ልቢ ተጋዳላይ፡ "ልቢ ዓሊ" እውን ስዒባታ። ዓሊ ኢብሪሂም ኣብቲ ብኣመራርሓኡን ኣልያኡን ዝተደነቐሉ ኩናት ናደው ተሰዊኡ። ኣለምሰገድ ተስፋይ ኣብ ጽሑፉ ከምዝመስከሮ፡ ኣዘዝቲ ኩናት ዓሊን ብጾቱን፡ በቶም መሬት ብተተኮስቲ እናተፋሕረ ጠኒኖም ናብ ኩናት ዝኣትውን ዝስውኡን ዝነበሩ ብጾቶም ይጭነቑን ይቕንዘውን ምንባሮም እዩ። ግን ከኣ ውዒልና ሓዲርና "ኩላትና ናብ መስዋእቲ ኢና" ዝብል እምነት ስለዝነበሮም፡ ኣብቲ ፍጡር ክጸንዓሉ ዘይትሓስቦ መሪር ኩናት፡ ልዕሊ ጽንዓት ጸኒዖም ሰራዊቶም ከወሃህዱ ክርኢ ከምዝተደነቐ ንዝጸሓፎ ጽሑፍ ከንብብ እዝክር። ቅልጣፈ ዕቤት ዓሊ ዓሊ፡ ካብ ሓደ ተራ ተዋጋኢ ናብ መራሕ መስርዕ፡ ካብኡ ናብ መራሕ ጋንታ፡ መራሕ ሓይሊ፡ ኣዛዚ ቦጦሎኒ፡ ኣዛዚ ብርጌድ፡ ኣዛዚ ክፍለ-ሰራዊት ዓብዩ፡ ኣብ ግንባር ናቕፋ ንዝዓረዳ ክፍላተ ሰራዊት ዘወሃህድ ዝነበራ መራሒ እዩ። እቶም ኣብ ቅድሚኡ ዓሪዶም ዝነበሩ ጀነራላት ደርግ ከኣ ብምሒር ኣድናቖት ንዓሊ " ጀነራል ዓሊ" ኢሎም ይጽውዕዎ ከምዝነበሩ ኣብ ኩናት ናደው ዝተማረኸ ወተሃደር ጠቒሱ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዝተጻሕፈ ዓንቀጽ ከምዘንበብኩ እውን እዝክር። እንተኾነ፡ እቲ፡ መቐናቕንቱ ጀነራላት ደርግ ዝመስከርሉ፡ ጅግና ዓሊ ኢብርሂም፡ ነቲ ሶቬታውያን መኮንናትን ከበድቲ ዘመናዊ ኣጽዋርን ዝተማረኹሉ ዘደንቕ ስርሒት ኣፍዓበት ብዓወት ዛዚሙ፡ ምስ ኮሚሽነሩ ተጋዳላይ ኣድሓኖምን ገብረማርያምን እስታፋቱን ናብ መስሓሊት እናገስገሰ ካብ ነፋሪት ብዝተተኮሰ ቡምባ ተሃሪሙ ተሰዊኡ። መስዋእቲ ዓሊ ምስተነግረ ዝተቆንዘኽዎ ቃንዛ፡ ዝነባዕክዎ ንብዓት ክዝክሮ እኸበደኒ። መስዋእቲ ዓሊ ንኹሉ ተጋዳላይ ናይቲ ግንባር ኣጉህይዎን አሕዚኑዎን'ዩ እሞ ኣባይ ግን ሓለፋ ነይርዎ። ዓሊ ማለት፡ ኣዴኻ ዘይትወልደልካ ሓው እዩ ንዓይ። ምስ ሓውኻ ወዲ እኖኻ ኣብ ጭንቅን መከራን እንተዘይተፈቲንካን እንተዘይተሓጋጊዝካን ብፍቕርን ሕውነትን ምዕባይ ጥራሕ እኹል ኣይመስለንን። ኣብ ሽግርን ጸበባን፡ ኣብ መውጋእትን መስዋእትን ምስ እትፈልጦም ብጾት ዝህሉ ፍቕርን ርክብን ግን ፍሉይ ዝኽርን ሓለፋ እዩ ዘለዎ። ዓሊ ከኣ ንዓይ ኩሉ ነገር'ዩ ነይሩ። ኣብ ጸገመይ ኣጆኻ ዝብለኒ፡ ኣብ ሽግረይ ዘተባብዓኒ፡ ዝኽሪ ንእስነት ከዕልሎ ዝጽውዓኒ፡ መተዓብይቲ መተዓልልቲ ዓርኪ እዩ። ስለዚ ነዚ ክቡር ሓውን መምህርን፡ ነዚ ክቡር ኣያን መራሒን ምስ ሰኣንኩ ነቢዐ። ተጋዳላይ ኣብ ቅድሚ ብጾቱ ኣይነብዕን እዩ እሞ፡ ግን ኣነስ ኣይከኣልኩን። ቃልሲ ግን ቀጺሉ። ሰውራ የላሊ እምበር ኣየማኑን እዩ ዝበሃል። ምስ ዓሊ ግን ኣብ ሰውራ ኣይተላለናን። ምስ ዓሊ ሓመድ ቑልዕነት ቁሒምና ብሓደ ኢና ዓቢና። ኣብ ሳን ጆርጆ ተማሂርና ካብ ዩኒቨርስት ኣዲስ ኣበባን ግንቢ ወለጋን ነቒልና ዝተጸንበርናዮ ሰውራ መጨረሽትኡ ፈላልዩና። ድሕሪኡ ምስ ፍሰሃየ ተራኺብና ብዛዕባ ዓሊ ኣዕሊልና። ክልቲኦም እዞም ብጾት እዚኦም ኣብ ሓደ እዋን ኣዘዝቲ ክፍለ ሰራዊት 61 ኣብ ዝነበሩሉ፡ ኣብ ግንባር ናቕፋ መጺአ ምስኦም እውዕልን እሓድርን ስለዝነበርኩ ፍሉይ ፍቕሪ ነይሩኒ። ኣብ ሰምሃር ተንቀሳቓሲ ሓኪም ኣብ ዝነበርኩሉ መድሃኒትን ስልጠናን ክወስድ ናብ ሰሜናዊ ባሕሪ ናብ ሰለሙና ክመላለስ እንከለኹ እየ ንፍሃየ ምስ ሰናይ ክፍለየሱስን ብእምነት መሓመድን ተላልየዮ። ኩሎም እዞም ብጾት ኣድኒቕካ ዘይጽገቡ እዮም። ብእምነት ሽዑ ተሰዊኡ - ሰናይ ግን ካብ ዝሓለፈ ሓያሎ ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ይሳቐ ኣሎ። ነዚ ኣብ 30 ዓመቱ ዝጸንበልናዮ ስርሒት ፈንቅል እናኽዝክር ከኣ፡ ነቲ ነዊሕ ጉዕዞ ተጓዒዙ፡ ኣብ ድሮ ናጽነት፡ ድሕሪ መስዋእቲ ዓሊ ኢብሪሂም ኣብ ግንባር ጊንዳዕ ኣብ ከባቢ ደማስ ብነፋሪት ዝተሰወአ ፍስሃየ ወልደገብርኤልን ብዙሓት ሓቢሮሞ ኣብቲ ስርሒት ዝተሰውኡን ይራኣዩኒ። ፍስሃየ ነቲ ኣብ ናደው ብደብዳብ ነፋሪት ዝተሰውአ ብጻዩ ንዓሊ ኣርኪቡዎ። ናይዞም ክልተ ብጸት ስእሊ ኩሉ ሳዕ ኣብ ጁባይ ኣላትኒ። ደጋጊመ ኣውጺአ እርእያ'ሞ በቲ ዘይደንን ምስሎም ይጸናናዕ። እዞም ክልተ ጀጋኑ፡ እዞም ክልተ ላዕለዎት ኣዘዝቲ፡ መራሕቲ ክፍለ ሰራዊት ኣባላት ማእከላይ ሽማግለ፡ ብዓቕሞም ተማሂሮም ነታ ሃገር ከበርክቱ ዝተወፈዩ ጀጋኑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚ፡ ግን ከኣ ክልቲኦም ብሓደጋ ነፈርቲ ምስውኦም ይገርመኒ። ቃልሲ ሰውራ እናኽዝክር እምበኣር፡ እዚ እዩ ዝረኣየኒ። ሓወልቲ እዞም ብጾት ግን ወትሩ ኣብ ማሕፉዳይ ኣላ። ነታ ስእሊ እናኽርእያ ምስኦም ብሓሳብ የዕልል። ሰሓቆም፡ ዕላሎም፡ ዋዝኦም፡ ጸወታኦም፡ ሕርቃኖም፡ ጭርቃኖም ኩሉ ይረኣየኒ፡ ይነብዕ። ድሕሪ ናጽነት፡ ናብቲ ዝዓበናሉ ካምቦ ናብ እንዳ ስድራ ዓሊ ከይደ ንሓሊማ፡ ነታ ሰለስተ ጀጋኑ አሕዋታ ዝኸፈለት ሓፍቶም ኣብ ሓንቲ ንእሽቶ ግድግዳ ብድኽነት ተጫኒቓ ረኺበያ። ሽዕኡ እዩ እምበኣር ስምዒተይ ክቆጻጸር ዘይከኣልኩ። ንዓኣ ብቓላት እኳ እንተጸናናዕኩዋ ንዓይ ግን ክሳብ ሕጂ ዘጸናንዓኒ ኣይረኸብኩን ብዘይካ ስእልን ሕልናዊ መልእኽትን ዓልን ሰማእታት ብጾትን። እቲ ጽኑዕ ምስሎም ግን እዚ ሕጂ ዘሎናዮ ፈታንን በዳህን እዋን ክርሁን ክበርህን ምዃኑ ይነግረኒ እሞ ሩፍታ ይስመዓኒ።