መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ከባቢታት ዶብ፡ ሓድሽ መመመዪን መመዝገብን ስደተኛታት ጀሚሩ
ሎሚ ቕነ ካብ ከባብታት ዶብ ዝተሰምዐን ተግባራዊ ዝኸውን ዘሎን ምቁራጽ ምዝገባ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ።
ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ መቐበሊ ስደተኛታት እንዳባጉና - 2017 ኤርትራውያን ካብ ሃገሮም ወፂኦም ናብ ኢትዮጵያ ንኽኣትዉ፡ ኣብ ከባቢ ዶብ ኣብ ዝርከባ ከተማታት እዮም ዝምዝገቡ። ብድሕሪኡ ምስተኣከቡ፡ ብኣውቶቡሳት ናብ ምዕራብ ትግራይ ከተማ እንዳ'ባጉና ይጓዓዙ። ኣብ ከተማ እንዳ'ባጉና ምፅራይ ምስተኻየደሎም ከኣ ናብ መዓስከራት ተመዲቦም ይኣትዉ። ኣብዚ ሰሙን'ዚ ግና እቲ ኣብ ዶባት ዝካየድ ዝነበረ ምቕባልን ምምዝጋብን ዓንቀፍቀፍ ከምዝበለ ይዝረብ ኣሎ። ኣብ ዶብ ዘላምበሳ ከተማ ፋፂ፡ ክሳብ ሕዚ ዝፀንሐን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ተቐቢሉ መዝጊቡ ናብ እንዳ'ባጉና ዝልእኽ ዝነበረን መመዝገቢ ቦታ፡ ኣይንምዝግበኩምን ከምዝበሎም ቃሎም ንቢቢሲ ዝሃቡ ኤርትራውያን ይገልፁ። ስማ ከይፅራሕ ዝመረፀት፡ ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት ምንባራ እትገልጽ ኤርትራዊት፡ ምስ መሓዛኣ ዶብ ሰጊረን ካብ ዝኣትዋ ሽዱሽተ መዓልቲ ገይረን። እቲ ኣብ ፋፂ ተቐቢሉ ዝምዝግብ፡ ወኪል ትካል ፌደራል መንግስቲ ጉዳይ ስደተኛታት፡ ንዘቕረበለን ሕቶታት መልሲ ከምዝሃባ ትገልፅ። "ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት ከምዝዀንናን ንኣስገርቲ 40 ሽሕ ናቕፋ ከፊልና ከምዝመፃእናን ገሊፅናሉ፤ 'እቲ ዝመፃእኽናሉ ቦታ ብንፁር ተዛረባ' ኢሉና፤ ክንደይ ሰዓት ከምዝተጓዓዝናን ኣብ ሰንዓፈ ምስ በፃሕና ከኣ ዝሓለፍናዮ ቦታን ነጊርናዮ። 'እቲ ቦታ ብንፁር ስለዘይፈለጥክንኦ፡ [ንሰዓት ብዝምልከት] ከኣ በበይንኽን ስለዝተዛረብክን ኣይምዝግበክን እየ' ኢሉና።" "መሓዛይ እውን ኣባል ሰራዊት ከምዝነበረት መንቀሳቐሲኣ ኣርእያቶ፤ ዝነበርናሉ ኣሃዱ እውን ነጊርናዮ፡ ክኣምነናን ክምዝግበናን ኣይከኣለን" ትብል። ኣብ ፋፂ ብዙሓት መንእሰያት ወላ እውን ወተሃደራት ዝነበሩ፡ ብእዋኑ ተመዝጊቦም ክኣትዉ ብዘይምኽኣሎም፡ መፅንሒ ቦታ ስኢኖም ኣብ ፀገም ከምዝወደቑ ካብቶም ኤርትራውያን ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ። እተን ኣባላት ሰራዊት ምንባረን ዝገልጻ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ፋፂ ኣብ እንዳ ሰብ ተፀጊዐን ይነብራ ምህላወን ገሊፀን። ወላ እኳ ብዕሊ ኣይገለፅ፡ መንግስቲ ፌደራል ኣብ ኣቀባብላ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሓድሽ መፍለዪ ረቛሒ ይጅምር ምህላዉ ይዝረብ። እቶም ኣብ ፋፂ ዘለዉ ወኪል ሰራሕተኛታት እቲ ትካል ግና፡ ብዕሊ ንምዝራብ ኣይፈቐዱን። ይኹን እምበር ብዘይካ ኣባላት ሰራዊትን ሰራሕተኛታትን መንግስቲ፡ ከይትቕበሉ ከምዝተበሃሉ ምንጭታትና ይገልፁ። እቲ መምርሒ ግና ብቓል እምበር ብፅሑፍ ኣይተዋህቦምን። ካልኦት ኤርትራውያን እውን ዶብ ሰጊሮም ቤተሰቦም ናብ ዝርከቡሉ፡ ናብ ዓዲግራት፣ መቐለን ካልኦት ከባቢታትን ሓሊፎም ይፀንሑ እሞ ደሓር ናብ መዓስከር ክኣትዉ እንተደልዮም፡ ናብቲ ዶብ ተመሊሶም ከይዶም እዮም ዝምዝገቡ ነይሮም። ኣብ ፋፂ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሻሂን ቡንን ዝሰትይሉ መፅለሊ እዚ ናይ ሎሚ ቕነ ዝረአ ዘሎ ምኽልካል ምዝገባ ግን፡ ኣብ ፋፂ ዝርከቡ መዝገብቲ "ኣበይ ፀኒሕኹም?" ብምባል ይነፅግዎም ከምዘለዉ መሰኻኽር ዓይኒ ንቢቢሲ ገሊፆም። ኣይተ ደጀን ሓጐስ ኣብ ከተማ ፋፂ ዝነብር ነጋዳይ እዩ። "ብዙሓት ኤርትራውያን ዕቑባ ደልዮም፣ ቆልዑ ሒዞም፣ ንደለልቲ ገንዘብ ከፊሎም፣ ካብ ወተሃደራት ተሓቢኦም፣ ብዙሕ ፀገም ሓሊፎም ምስ መፅኡ፡ 'ኣይንምዝግበኩምን' ስለዝተባህሉ ብቐዳማይ ልዕሊ 40 ዝዀኑ ሰባት ሓዚኖም እናበኸዩ ተመሊሶም እዮም" ኢሉ። "ወላ እውን ወተሃደራትን ሰራሕተኛታትን መንግስቲ ኰይኖም ካብ ኤርትራ ምስ ኣተዉ፡ ኣበይ ከም ዝምዝገቡ ስለዘይፈልጥዎ ናብ መቐለን ኣዲስ ኣበባን ክሓልፉ ይኽእሉ። ብድሕሪኡ ግና ተመዝጊብኩም ናብ መዓስከር እተዉ ምስ ተባሃሉ፡ ክምዝገቡ ተመሊሶም ናብ ዶብ ይመፅኡ። እቶም ኣብ ፋፂ ዝምዝግቡ ዘለዉ ሰራሕተኛታት ግን ሓሊፍኩም ስለዝፀናሕኹም ኣይንምዝግብን ኢሎም ይኸልእዎም ኣለዉ። "ናብ ደገ ንምውፃእ 'ፕሮሰስ' ኣለና ንዝበሉ እውን 'ፕሮሰስ' እንተሃልኩም እውን ኣይንምዝግብን ይብልዎም። በዚን ክንድ'ዚን ኣብ ዝኸፈአ ፀገም ይወድቁ ኣለዉ" ብምባል ዝረኣዮ ይምስክር። ቈልዑ ዝሓዙ ስድራ ኣይንምዝግበኩምን ምስ ተባህሉ ይፅገሙ ስለዘለዉ፡ ነበርቲ ከተማ ፋፂ ዝኸኣልዎ ይሕግዝዎም ከምዘለዉ ኣይተ ደጀን ይዛረብ፤ ናብ ኤርትራ ክምለሱ ስለዘይኽእሉ ድማ እግሮም ናብ ዝመረሖም ከተማታት ትግራይ ይብተኑ ኣለዉ ይብል። ብዛዕባ እዚ ጉዳይ መብርሂ ንምርካብ ናብ ፌዴራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ትካል ስደተኛታትን ተመለስትን ስልኪ ደጋጊምና ብምድዋል ክንሓትት ፈቲንና። ይኹን እምበር "ብመሰረት ኣዋጅ ቁፅሪ 1110/2019 ንሰርሕ ኣለና" ዝብል ናይ ፅሑፍ መልሲ እምበር ዝርዝር ሓበሬታ ክንረክብ ኣይከኣልናን። መብዛሕቲኡ ግዜ እቲ ትካል ኣብ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣመልኪቱ ንዝቐርቡ ጥርዓናት መልሲ ካብ ምሃብ ከምዝዕቀብ ይፍለጥ። እቲ ኣዋጅ ዓሚ ከምዛ ወርሒ እዚኣ ዳግም ተመሓይሹ ዝወጽአ ሕጊ እዩ። ብዛዕባ እቲ ሕዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝተጀመረ እግድን ፈላሊኻ ምቕባልን ድማ ዝብሎ የብሉን። ካብቲ ትካል ብዘይስሩዕ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ከምዘረድአና እቲ ትካል ካብ ቀረባ እዋን ንደሓር ሓድሽ መመዪን መመዝገብን መምርሒ ተግባራዊ ምግባር ጀሚሩ ኣሎ። እዚ ግና ብንፁርን ብዕሊን ኣይተገለፀን። ወላ እኳ ኣብዚ እዋን መዓስከራት ስደተኛታት ንምዕፃው ብሕጋዊ ውሳነ እንተዘይተወሃበ፡ ብቐፃልነት ግና ከምቲ ዝፀንሖን ሕጂ ዘለዎን ኣካይዳ ክቕፅል ከምዘይድለ ሓበሬታታት የረድኡ። ኣብዚ እዋን ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያ፡ ብቀንዱ ንኤርትራውያን ዘገልግላ ሽዱሸተ መዓስከር ስደተኛታት ክህልዋ እንከለዋ እተን ዓርባዕተ ኣብ ትግራይ ይርከባ። ትካል ሕቡራት ሃገራት ኣብ መዛዘሚ 2019 ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ ኣብ ክልላት ትግራይና ዓፋርን 139,281 ኤርትራውያን ሓተትቲ ዑቕባ ክህልው እንከለው፡ እቶም 70,129 ኣብ 2019 ዝመጽኡ ሓደስቲ ምዃኖም ይገልጽ። እንታይ ተባሂሉ ነይሩ ካብ ቀረባ እዋን ንደሓር፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ መዓስከራት ስደተኛታት ኤርትራ ክዕፀዋ እየን ዝብል ወረ ምስተናፈሰ፡ ሕውስውስ ዝበሉ ርእይቶታት ክወሃቡ ቀንዮም እዮም። ገሊኦም ከም ፅቡቕ ኣማራፂ ወሲዶም "ብዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነተን መዓስከት ንምዕፃው ሕጊ ኣፅዲቑ፤ እዚ ድማ ሰናይ ተበግሶ እዩ" ክብሉ ፅሒፎም። ብኣንፃሩ ካልኦት ኤርትራውያን ድማ፡ ክዕፀው እዮም ሰሚዖም ኣመና ከምዝተሻቐሉ ገሊፆም። ኣብ ኢትዮጵያ ንምፅናሕ ኰነ ናብ ካልኦት ሃገራት ንምስጋር፡ ወረቐት መረጋገፂ ስደተኛ ስለዘድልዮም፡ ካብ ሃገሮም እንትወፅኡ በቲ መዓስከር ኣቢሎም ክሓልፉ ይደልዩ። ኰይኑ ግና መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንመዓስከራት ሰደተኛታት ኤርትራ ክዓፅዎ ከምዝደሊ ዛጊድ ዘፅደቖ ሕጊ የለን። እቲ ዓሚ ለካቲት ዳግም ተመሓይሹ ዝወጽአ ኣዋጅ ስደተኛታት ድማ፡ ብፍላይ ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያ ተንቀሳቒሶም ክሰርሑን ገንዘብ ኣብ ባንክ ከፅንሑን ከዛውሩን፡ ዝፈቅድ እዩ። እቲ ሕዚ ኣብ ከባብታት ዶብ ዝተጀመረ ሓድሽ መመያን መዝገባን ስደተኛታት ግን ኣብቶም ሓደሽቲ መጻእቲ ኮነ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ኣብ መዓስከራት ኢትዮጵያ ዝጸንሑ ስደተኛታት ኤርትራውያን፡ ሓያሎ ሻቕሎት ከምዝፈጠረ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ይገልጹ።