ትምህርቲ፡ ቅሬታ ዝመልኦ ውጽኢት ሃገራዊ ፈተና ትምህርቲ
መእተዊ ላዕለዋይ ትካላት ትምህርቲ ኢትዮጵያ ዝኾነ ፈተና መዛዘሚ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ዕላዊ ካብ ዝኸውን ጀሚሩ፡ ዝተፈላለዩ መልክዓት ዘለዎም ቅርታት እናተልዓሉዎ ይርከብ።
ቀዲሙ ዝተልዓለ ቅርታ፡ ኣብቲ ፈተና ሓፈሻዊ ጽቡቕ ውጽኢት ዘመዝገቡ ተምሃሮ ከይተረፉ 'ስኮላስቲክ ኣፕቲቱድ' እናተብሃለ ዝጽዋዕ ፈተና ትሑት ውጽኢት ምምዝጋቦም ዝምልከት እዩ። ከምኡ ድማ ቢሮ ትምህርቲ ክልላት ትግራይን ኦሮምያን፡ ሓፈሻዊ ውጽኢት እቲ ፈተና ጸገም ከም ዘለዎ ገሊጾም፤ ቅርትኦም ኣቕሪቦም ኣለዉ። ኣብዚ ሰሙን፡ ኤጄንሲ ምዘና ትምህርትን ፈተናን፡ ንውጽኢት ኣፕቲትዩድ ዘጻሪ ኮሚቴ ከም ዘጣይሸ ኣፍሊጡ'ዩ። ቢቢሲ ዘዘራረቦ ዳይሬክተር ኮሚዩኒኬሽን እቲ ኤጀንሲ ኣቶ ረዲ ሺፋ ብደረጃ ክልል ከምዚ ዓይነት ቅረታ ክቐርብ ንመጀመርታ ግዘ ምዃኑ ተዛሪቡ። ኣይተ ረዲ ከም ዝበሎ፡ እቲ ፈተና ዝእርም ሶፍትዌርን መሽንን ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዝመጽአ ከም ዝኾነን ቅድም ኢሉ ኣብ ስራሕ ዝወዓለ ምዃኑን እዩ ዝዛረብ። እቲ ኤጀንሲ ፈተና 10ይ ክፍሊ ከም ዘሰናድእ ዝገለጸ ኣቶ ረዲ፡ ፈተና 12 ግን ብዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ከም ዝዳሎ ሓቢሩ። ኣብ ውሽጢ ትካላት ምርምር ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ዘለው ሰብ ሞያ ድማ፡ ፈተና ሕድሕድ ዓይነታት ትምህርቲ የዳልው። ይኹን'ምበር እቲ ፈተና ተረኪቡ፤ ናይ ምዝርጋሕን ምእራምን ከምኡ'ውን ውጽኢት ምግላጽን ሓፈሻዊ ምሕደራን፡ ሓላፍነት እቲ ኤጀንሲ እዩ። መፍትሕ መልሲ ፈተና 12 ግን፡ ካብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ አበባ ከም ዝመጽእ መብርሂ ኣቶ ረዲ የመላኽት። ንምዃኑ ካብ ፈተና ምድላው ጀሚሩ ክሳብ ውጽኢት ዝግለጽ ዝግበር ምድላው እንታይ'ዩ? ጥንቃቐን ምስጢራዊነቱን እቲ ዝግበር ጥንቃቐን ሚስጥራውነትን፡ ፈተና ሕድሕድ ዓይነታት ትምህርቲ መን ከም ዘዳልዎ ብምስጢር ብምዕቃብ'ዩ ዝጅምር። ኣቶ ረዲ ከም ዝብሉዎ፡ እቲ ፈተና ንምድላው ኣብ ኣገልግሎት ካብ ዝውዕላ ኮምፒዩተራት ኣብ ዝዳለወሉ ግዘ፡ ሓበሬታ ልሒኹ ንከይወጽእ፡ እተን ኮምፒተራት ኔትወርክ ከይህለወን እዩ ዝግበር። እቲ ፈተና ምስተዳለወ'ውን፡ ንዕኡ ተባሂሉ ኣብ ዝተዳለው ካዝናታተት ይቕመጥ። ፈተና ዝሕተመሉ ትካል ድማ፡ 24 ሰዓታት ሙሉእ ብናይ ድሕንነት ካሜራ ይሕሎ። እቲ ስራሕ ዘካይዱ ሰባት፡ ብስነ-ምግባሮምን ብቕዓት ስራሖምን፡ ነዚ ጥራሕ ክሰርሑ ዝተሓረዩ'ዮም። ሕድሕድ ምንቅስቓስ፡ ኣብ ትሕቲ ክትትልን ቁጽጽርን ፖሊስ ፌዴራልን ካብቲ ኤጀንሲ ዝተሓረዩ ሰብ ሞያን'ዩ። ናብቲ ፈተና ዝሕተመሉ ክፍሊ፡ ዝኾነ ዓይነት ነገር ሒዝካ ምእታው ዘይፍቀድ ኮይኑ፡ ልዑል ክትትልን ሓለዋን ከም ዝግበር ኣቶ ረዲ ይሕብር። እቲ ፈተና ናብ ካልኦት ክልላት ኣብ ዝጉዓዘሉ እዋን'ውን፡ ተቖሊፉ ከም ዝውሰድን፡ ብፖሊስ ፌደራልን ክልልን ከም ዝሕሎን ገሊጹ። ፈተና ክሳብ ዝውሃብ ድማ፡ ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ፖሊስ ይጸንሕ። ድሕሪ ፈተና፡ እቶም መልሲ ዝሓዙ ወረቓቕቲ ተኣኪቦም፡ ብዓይነት ትምህርቲ፣ ክልልን ዞባን ተሰሪዖም ይቕመጡ። እቲ ዝተኣከበ መልሲ ዝሐዘ ወረቐት፡ ቅድሚኡ ምእራሙ 'ስካን' ተገይሩ ናብ 'ሶፍት ኮፒ' ይቕየር። ቐጺሉ፡ ናብ ኣብቲ ትካል ናብ ዝተዳለወ 'መኻዝን መረዳእታ' ይኣትው። ከይዲ ምእራም ፈተና ተፈተንቲ፡ ኣብ እዋን ፈተና ክመልኡዎ ዝግበእ ሓበሬታን ምስጢራዊ ኮድን ከይመልኡ ስለ ዝተርፉ ወይ ስለ ዝስሓሓቱ፡ ካብቲ ዝተፈተንሉ ከባቢ ብዝርከብ መበቆላዊ [ኦርጂናል] ሱር-መዝገብ እናመሳኸርካ ክምላእ ይግበር። ከምዚ ዓይነት ጌጋ ዝፈጥሩ ተምሃሮ ብዙሓት ምዃኖም ዝገልጽ ኣቶ ረዲ፡ "ኣብዚ እዋን'ዩ ምስ ኣረምቲ ምትንኻፍ ዝፍጠር" ይብል። "ባዕሎም ይፈልጡ ኢልካ ዕሽሸ ክትብሎም ኣይትኽእልን" ብምባል፡ ናይቲ ትካል ብዙሕ ግዘ ዝወስድ ስራሕ ምትዕርራይ ከም ዝግበር ይዛረብ። ናይቲ ፈተና መልሲ ናብቲ 'ሶፍትዌር' ምስ ኣተወ ፈተና ናይ ምእራም ስራሕ ይጅመር። እቲ ኣራሚ ፈተማ መሽን፡ ንምእራም ዝወሰድሉ ግዜ ብዙሕ ኣይኮነን። ነዚ መእረሚ ፈተና ማሽን ዘቕረበ ትካል፡ እቲ መሳርሒ ብዘይገለ ጸገም ስርሑ ክውግን ምእንታ በብእዋኑ ፈተሻ ከም ዝገብረሉ ዝገልጸ እቲ ዳይሬክተር፡ ዝኣረጉን ዝተበላሸዉን መሳርሕታት ድማ ብግዚኦም ክውገዱ ስለ ዝግበር 'ዘሰክፍ' ነገር የለን ይብል። ጥርዓናት ቅድም ኢሉ፡ ብዓይነት ትምህርቲ ኣፕቲትዩድ ጥርዓን ቀሪቡ ከም ዘይፈልጥ ዝሓበረ ኣቶ ረዲ፡ ኣብ 2007 ዓ/ም (እዋኑ ርግጸኛ ኣይኮነን) ግን፡ ተምሃሮ 10ይ ክፍሊ ኣብ ዓይነት ትምህርቲ ታሪኽ ተመሳሳሊ ጥርዓን ኣቅሪቦም ነይሮም ኢሉ። ኣብቲ እዋን እቲ ጸገም እንታይ ከም ዝኾነ ብኽኢላታት ተጸኒዑ፡ መልሲ እቲ ፈተና ናብቲ ማሽን ክኣቱ እንከሎ ጌጋ ከም ዝነበሮ ተረጋጊጹ ከም ብሓዱሽ ክረአ ከም ዝተገበረ ብምዝኽኻር፡ ውጽኢት ፈተና ተምሃሮ ድማ ዳግማይ ዕላዊ ክኸውን ተገይሩ እዩ ይብል። ካብ ቀረባ እዋናት ንነዘ ፈተናታት ቅድሚ ፈተና ኣሽሊኹኳ ምውጻእን ኣብ ውጽኢት ፈተና ጥርዓናት ክቐርቡ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ። በዚ ምኽንያት ድማ ኢንተርኔት ኣብ መላእ ሃገር ክሳብ ምዕጻው ተበጺሑ እዩ። ኣብዚ ጉዳይ ኣድሂብና ሕቶ ዘልዓልናሉ ኣቶ ረዲ ሽፋ፡ ኣብቲ ሽዕኡ እዋን ናይ ፖለቲካ ጸገም ከምዝነበረ ብምግላጽ ፈተና ካብ ኣዲስ ኣበበ ተበጊሱ ክሳብ መላእ ሃገር ዝባጻሕ ናይ ጸጥታ ጸገም ብምንባሩ እዩ ከምኡ ከጋጥም ክኢሉ ይብል። ኣብ ጉዳይ ውጽኢት ፈተና ተምሃሮ ብደረጃ ክልል ጥርዓን ዝቐርብ ዘሎ ንፈለማ እዋን ከምዝኾነን ብውልቀ ሰብ ደረጃ ግን ኩሉሻብ ይቐርብ ምንባሩ እውን ኣቶ ረዲ ሽፋ ንቢቢሲ ሓቢሮም። ዋና ዳይሬክተር ኤጄንሲ ምዘና ትምህርትን ፈተናን ኣቶ ኣርኣያ ገብረእግዚኣብሄር ብወገኑ ኣብቶም ቀሪቦም ዘለዉ ጥርዓናት ግቡእ ምጽራይ ተገይሩ ምላሽ ከም ዝወሃብ ሓቢሩ።