ንምንታይ'ዮም በብዓመቱ ዝያዳ ኣወዳት ዝውለዱ?
ንኣብነት ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡ ኩሉ ግዜ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ በብዓመቱ ዝውለዱ ቁፅሪ ደቂ ተባዕትዮ ይዛይድ። ንምንታይ?
ንሕድሕድ 100 ደቂ ኣንስትዮ 105 ደቂ ተባዐዕትዮ ይውለዱ ኣለዉ። መዓልታዊ ጾታ ዝተወልዱ ህጻናት ምስናድ ካብ ዝጅመር 1838 ዓመተ ፈረንጂ ኣትሒዙ፡ በብዓመቱ ቑጽሪ ዝውለዱ ደቂ ተባዕትዮ ህጻናት ዓብላላይ'ዩ። ኣብ ሓንቲ ዓመት ጥራሕ፡ ኣብ ፈለማ ወርሓት ንግስነት፡ ንግስቲ ቪክቶርያ፡ ቁፅሪ ዝውለዳ ሕጻናት ኣጓላት ካብ ኣወዳት ዛይዱ ነይሩ። ኣብ 2017 ዓመተ ፈረንጂ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡348 071 አወዳትን 331 035 ኣጓላትን ተወሊዶም። ቁፅሪ ኣወዳት ብኣስታት 17 ሺሕ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ዛይዱ። እዚ ዓይነት ናይ ኣወዳት ቁፅሪ ምዝያድ ዳርጋ ን180 ዓመታት ከም ንቡር ኮይኑ ቀፂሉ ኣሎ። ብርግፅ 105 አጓላት ን100 ኣወዳት ምውላድ ዳርጋ ልሙድ እዩ ከይኑ ፀኒሑ። እቲ ዝገርም፡ እዚ ቁፅሪ ውልደት ካብ 17 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ ዝነበረ ምዃኑ እዩ። ኣብ ከም ቻይናን ህንድን ዝኣመሰሉ ሃገራት፡ ደቂ ተባዕትዮ ብበዝሒ ዝድለዩለን ሃገራት እየን። ይኹን'ምበር፡ ብሓፈሻ እዚ ዝተዛበዐ ቁፅሪ ፆታ ውሉዳት ንምንታይ ቅቡል እናኾነ ከም ዝመፀአ ኣይፍለጥን። ብተመራመርቲ ዝቐርቡ ገለ ክልስ ሓሳባት ግን ኣለዉ። ጉዳይ ዝግመታዊ-ለውጢ ዝግመታዊ-ለውጢ ከም ሓደ ፅንሰ ሓሳብ፡ ንዓቕመ ኣዳም ኣብ ዝበፅሑ፡ ዝተመጣጠነ ቁፅሪ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ንክህሉ ንእሽተን ቁፅሪ ዝውለዱ ደቂ ተባዕትዮ ክዛይድ የኽእሎ ዝብል እዩ። ምኽንያቱ ወዲ ምኻን ሓደጋ እዩ። ደቂ ተባዕትዮ፡ ብሃንደበታዊ ሓደጋታት፣ ሓደገኛ ስጉምቲ ብምውሳድ፡ ዓርሰ ቕትለት ብምፍፃም ኮነ ብዝተፈላለዩ ጠንቅታት ጥዕና ናይ ምጥቃዕ ዕድሎም ዝለዓለ ስለዝኾነ፡ ኣብ ኩሉ ብርኪ ዕብየት ካብ ደቂ ኣንስትዮ ብዝዛየደ ቀዲሞም ናይ ምማት ዕድሎም ኣለዎም። "ዳርጋ ኣብ ኩሉ ክሊ ዕድመ፡ ኣብ ዝኾነ እዋንን ቦታን፡ ወዲ ተባዕታይ ናይ ምሟት ዕድሉ ካብ ጓል ዝዛየደ'ዩ" ይብል ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ ተመራማሪ ስታቲስቲክሰ፡ ፕሮፌሰር ዴቪድ ሰቴንሶልትዝ። እዚ፡ ነቲ ኣብ ክሊ ዕድመ ቁልዕነት ዘሎ ኣፈላላይ፡ ኣብ ማእኸላይ ዕድመ እንትብፃሕ ክፀብብ ይገብሮ ዝብል'ዩ እቲ ሙግት። ብርግፅ ኣብዚ ክሊ ዕድመ ገለ እዋን፡ ቁፅሪ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ቁፅሪ ደቂ ተባዕትዮ ክዛይድ'ውን ምኽንያት ይኸውን'ዩ። ፍረ ዘርእን ሰዓትን ኣብ እዋን ምቑጻር ድቂ፡ እቲ ህጻን ተባዕታይ ወይ ክኣ ኣንስተይቲ ፆታ ንክሕዝ ዝውስኑ፡ ወዲ ተባዕታይ ፍረ ዘርኢ ዋይ፡ ጓል ኣንስተይቲ ድማ ፍረ ዘርኢ ኤክስ እንተሒዞም፡ ጓል ኣንስተይቲ እንቋቑሖ ናይ ምፍራይ ዕድል ኣለዎም። እዚ፡ ዕድመ ናይቶም ዕድመ፣ ዑደት ፆታዊ ኩነታት፣ ጭንቂ ፣ ኣመጋግባ ከምኡ'ውን ኣቀውማ ፆታዊ ርክብ (ፖዚሽን) ኣብ ግምት ዘእተወ'ዩ። ፍረ ወዲ ባዕትዮ ፡ ቅልጡፍ እንትኸውን፡ ፍረ ጓል ኣንስተይቲ ድማ ዘገም ዝብል ኮይኑ ንነዊሕ እዋን ግና ናይ ምፅናሕ ዓቕሚ ኣለዎ። ጓል ኣንስተይቲ ንምርካብ፡ ቅድሚ ናይታ ጓል ኣንስተይቲ ዘርኢ እንቋቁሖ ምፍራይ ምጅማሩ ብተደጋጋሚ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፡ ድሓር ናይታ ኣንስተይቲ ፍረ ዘርኢ ነዊሕ ጸኒሑ ምስ ናይቲ ተባዕታይ ንክወሃሃድ ጾታዊ ርክብ ጠጠው ምባል ዝብል ፍሉጥ ክልሰ ሓሳብ ኣሎ። ብኣንጻሩ፡ እቲ ፆታዊ ርክብ ኣብ እዋን ፆታዊ ዑደት ወይ ድሕሪኡ እንተተፈፂሙ ግን፡ እቲ ቅልጡፍ ዘርኢ ነቲ እንቋቖሖ ቀዲሙ ሰቢሩ ስለ ዝኣቱ፡ እቲ ድቂ ተባዕታይ ናይ ምዃን ዕድሉ ልዑል እዩ ዝኸውን። ወለዲ እዚ ዓውዲ ዑደት እንቋቖሖ ብምክትታል ዝደለዩዎ ፆታ ናይ ምውላድ ዕድሎም ዝሰፍሐ እዩ ዝብል ሓሳብ ኣሎ። ይኹን'ምበር፣ ተመራመርቲ እዚ መሊኡ ዝተረጋገፀ ሜላ (ቴከኒክ) ከም ዘይኮነ ይዛረቡ። መጽናዕታት ከም ዝብልዎ፡ ናይ ወለዲ ጭንቂ፡ ጾታ እቶም ዝውለዱ ቖልዑ ብምቕያር ብበዝሒ ደቂ ኣንስትዮ ክኾና ይገብር'ዩ። ኲናትን ጎንፅን እንተሃልዩ ድማ፡ ተባዕታይ ናይ ምውላድ ዕድል ዝዓዘዘ ምዃኑ ይሕብሩ። ኣብ ውሽጢ ማህፀን ብህይወት ምንባር ማዕረ ቁፅሪ ፍረ ዘርእን፡ ማዕረ ኣንስታይን ተባዕታይን ድቅታት ተፀኒሶም ኢልና እንተወሲድና፡ እቶም ኣነስታይ ድቅታት ዕዙዝ ናይ ምፍርኻስ ዕድል እንትህልዎም፡ ብኣንፃሩ እቶም ተባዕታይ ድቅታት ድማ ናይ ምፅዋር ዓቕሚ ኣለዎም ዝብል መጽናዕቲ ኣሎ። ገለ መጽናዕታት፡ ናይ መጀመርታ ወርሓት ጥንሲ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ውሽጢ ማህጸን ናይ ምጥፋእ ዕድለን ዝለዓለ'ዩ ይብሉ። ካልኦት ግን፡ ነዚ ዝጻረር ሓሳብ'ዮም ዘቐምጡ። ተመራመርቲ ድማ፡ ኣብ እዋን ጥንሲ ዘጓንፉ ነገራት እዚ እዩ ኢልካ ኣፍካ መሊእኻ ምዝራብ ዝከኣል ኣይኮነን ይብሉ። "ሓደ ዘይካሓድ ሓቅን ተርእዮን ግን ኣሎ " ይብሉ፤ ተባዕታይ ድቅታት ኩሉ ዑደት ፅንሲ ሰጊሮም ዛይዶም ይውለዱ።