ነብሰ-ፁራት ምውት ናፅላ ንከይወልዳ ንጋድም ክድቅሳ ይመዓድ
ኣብ ሃገረ እንግሊዝ፡ ካብ 225 ጥንስታት ኣዴታት ሓንቲ ኣደ ምዉት ዕሸል ትወልድ። እተን ነፍሰ-ጾራት ኣዴታት ብጎነን ምስ ዝድቅሳ ግን ህይወት ኣስታት 130 ዕሸላት ክድሕን ከምዝኽእል ተመራመርቲ ይገልጹ።
እቲ ብዓይነቱ ዝተፈልየን ኣብ መጽሄት ብሪቲሽ ጆርናል ኦፍ ኦብስተትሪክስ ኤንድ ጋይናኮሎጂ (British Journal of Obstetrics and Gynaecology, BJOG ቢ ጀይ ኦ ጂ) ሰፊሩ ዘሎን ሚነስ (MiNESS) ዝተስምየ መጽናዕቲ ሓቅነት ውጺእታት ናይቶም ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኒውዚላንድን ኣውስትራልያን ንዝተገብሩ ተመሳሰልቲ ናኣሽቱ መጽናዕትታ ኣረጋጊጹ'ሎ። ብሕቖኣ ምትንሳእ ጸገም ኣለዎ'ድዩ? ነፍሰ-ጾራት ኣዴታት ኣብ ዝኾነ እዋን ድቃሰን፡ ዋላ ኣብ እዋን ድቃስ ቀትሪ፡ ኣብቲ ሳልሳይ ርብዒ እዋን ጥንሰን (ካብ ሻድሻይ ክሳብ ታሽዓይ ወርሒ) ብጎነን ክድቅሳ ከምዘለወን ነቲ መጽናዕቲ ዝመርሐ ዳይረክተር ማእከል ምርምር ሞት ዕሸላት ቶሚስ ኣብ ሆስፒታል ቅድስቲ ማርያም ናይ ከተማ ማንቸስተር ፕሮፌሰር ኣለክሳንደር ሂዘል ይመክር። " ነፍሰ-ጾራት ኣዴታት ብሕቖአን ኣብ ዝትስኣሉ እዋን 'እዋይ ኣብ ልዕሊ ዕሸለይ ገለ ሕማቕ ነገር ገይረ' ኢለን ክሻቐላ የብለንን እየ ዝብል ኣነ" ኢሉ ንሱ። "ዝሓተትናዮ ሕቶ ክድቅሳ ኣብ ዓራት ኣብ ዝወደቓሉ እዋን በየናይ ሸነኸን ከምዝደቀሳ ጥራይ'ዩ፡ ምኽንያቱ ሽዑ'ዩ እቲ ዝነውሐ እትድቅሰሉ እዋን። ዳሓር'ከ ብዛዕባ ክትድቅስ ትኸደሉ እዋን ዘለኻዮ ኣደቓቕሳ ድኣ'ምበር ኣብ እትትስኣሉ እዋን ዘለኻዮ ኣደቓቕሳ ዋላ ሓንቲ ክትገብር ኣይትኽእልን ኢኻ" ይብል ፕሮፌሰር ሂዘል። ምኽሪ ብዛዕባ ብጋድም ንምድቃስ ሞት ዕሸላት ንምውጋድ ነፍሰ ጾራት ኣዴታት ኣብተን ናይ መወዳእታ ሰለስተ ኣዋርሕ ናይ ጥንሰን ንጎኒ ክድቅሳ ከምዘለወን ፈላጣት መኺሮም። ኣብ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ደቂ ኣንስትዮ ዝተገብረ መጽናዕቲ እቲ ሞት ዕሸላት ኣብተን ሰለስተ ኣዋርሕ ናይ መወዳእታ እዋን ጥንሰን ጥንቅልዒት ዝድቅሳ ኣዴታት ብሰለስተ ዕጽፊ ከምዝዓቢ ኣርእዩ። ብመሰረት እቲ መጽናዕቲ 291 ዕሸላት ሞይቶም ክውለዱ እንከለዉ 735 ድማ ብህይወቶም ተወሊዶም። እቶም ተመራመርቲ ንምታይ እቲ ሓደጋ ሞት ዕሸላት ከምስዓበየ ብርግጽ ክፈልጡ ኣይከኣሉን። እንተኾነ ግን ብዙሓት መጽናዕታዊ ሓበሬታታት ከምዝሕብርዎ ክብደት ናይቲ ዕሸል ምስ ክብደት ናይቲ ማህጸን ተደሚሩ ኣብ ዋሃዮታት ጸቕጢ ይገብሩ'ሞ ፍሰት ደምን ኦክስጅንን ናብቲ ዕሸል ይዓግቱ። ኣባል ቢ ጀይ ኦ ጂ ዝኾነ ኤድዋርድ ሞሪስ እቲ ሓዲሽ መጽናዕቲ "ኣዝዩ ዘሕጉስ'ዩ" ኢልዎ። "ነቲ ሞት ዕሸላት ኣብ መወዳእታ ናይ ጥንሲ ኣዋርሕ ብዓይነት ኣደቓቕሳ ክብዳህ ዝኽእል ዘርኢ እናዓበየ ዝመጽእ ዘሎ መርትዖታት ዝድርዕ ኣገዳሲ መጽናዕቲ'ዩ" ኢሉ ንሱ። እቲ ቶሚስ ዝተባህለ ማሕበር ረዲኤት ጥንሲ ድማ ኣፍልጦ ናቲ ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ንምዕባይን ንነፍሰ-ጾራት ኣዴታት ብጎነን ንኽድቅሳ ንምትብባዕ ጎስጓስ ጀሚሩ'ሎ። "ምንቅሳቓስ ናይቲ ዕሸል ደው ኣብ ዝብለሉ እዋን፡ እቲ ዕሸል ብህይወቱ ኣሎ ድዩ የለን ክትፈልጥ ኣይትኽእልን ኢኻ፡ እዚ'ኸኣ ኣዝዩ ዘፍርሕ ህሞት'ዩ" ትብል ኣብ 2016 ኣብ መበል 37 ሰሙን ጥንሳ ዝወለደት ሚሸል ኮትልስ። "ብዙሓት ኣዴታት ምናልባት ዕሸለን ኣብ እዋን ድቃስ ለይተን ሞይቱ ይኸውን ይብላ። እዚ ግን ኣዝዩ ዘፍርሕ ይስመዓኒ፡ ምኽንያቱ ክትድቅስ ስለዘለካ" ትብል ንሳ። "ኣዴታት ኩነታት ክትቆጻጸራሉ ዝኽእላ ንጹራት ነገራት ክህልወን ኣዝዩ ኣገዳሲ እመስለኒ" ትብል ንሳ።