ኤርትራ - እስራኤል 'ዝነበረ ኣብያተ ማእሰርቲ ዓጺኻ ሓድሽ ምኽፋት'ሲ ኣይግድን'
እስራኤል ሓንቲ ካብተን ውዕል ስደተኛታት ኣብ ግብሪ ክውዕል ዝገበረትን ካብተን ፈላሞት ዝፈረማ ሃገራት ምዃና ይፍለጥ። ኣብ ጊዜ 70ታት ድማ 400 ዝኣኽሉ ስደተኛታት ቬትናም ብምቅባል ንውዕላ ተግባራዊ ጌራቶ።
ይኹን እምበር፡ ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን 40, 000 ዝኣኽሉ ናብ ሃገራ ዝኣተው ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት፡ ብጀካቶም ኣብ ፈለማ ዝኣተው 1% ዝኾኑ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ብምሃብ እቶም ዝተረፉ ኣብ ቀንፈዘው ዝርከቡላ ሃገር'ያ። ስለዝኾነ ድማ እዞም ህይወቶም ኣብ ሰንፈላል ዘሎ ስደተኛታት፡ ዝኾነ ይኹን መሰላት ከም ናይ ጥዕና፡ ስራሕን ካልእ ኣድለይቲ ሓገዛትን ነፊጋቶም ትርከብ። እስራኤል ነዞም መሰል ዓዶም ዝተነፍጎም ሓተትቲ ዑቕባ ተቐቢላ ከተብቅዕ ሕጋዊ መሰሎም ዘይምኽባራ ድማ ነቶም ሰባዊ መሰል ብዕሊ ዝፈልጡ እስራኤላውያን ዘቖጥዕ ከም ዝነበረ፡ ተሓጋጋዝን ተጣባቕን ሰባዊ መሰላት እስራኤላዊ ማርያኖ ይዛረብ። "ኣይሁዳውያን ብሰሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ልዕሊ ዝኾነ ፍጡር ኢና ንስደት ንፈልጣ ክብል እደፍር። እንተኾነ ግና መንግስቲ እስራኤል ብዝነዝሖ ሓቂ ዘየብሉ ፕሮፖጋንዳታት ህዝቢ እስራኤል ሕሉፍ ምረት ስደትን ብርሰትን ረሲዑ ብዘይፍላጥ ንምስጓግ ስደተኛታት ንኸይተሓባበሩ ንምግባር'ዩ ጻዕርና። ስለዚ ኢና ከኣ ነዚ ኣተሓሳስባ ንምቐያር፡ ስደት ብድልየት ዝትግበር ከርተት ዘይምዃኑን፡ እዞም ሂወቶም ንምድሓን ዑቕባ ዝሓቱ ዘለው ስደተኛታት መጽለሊ ክንኮኖምን ክንቅበሎም ዘኽእለና ባይታ ክንፈጥርን ንነጥፍ"ኢሉ። ኣስዒቡ ማርያኖ፡ ብፍላይ እቲ ቀንዲ ማዕገት ኮይኑ ሂወቶም ብቕሳነት እናሰርሑ እጃሞም ከየበርክቱ ከቲሩ ሒዝዎም ዘሎ፡ ሓጺር እዋን ዘለዎ መንበሪ ፍቓድን ኮይኑ ንስራሕ ዘየፍቅድን ጥራይ ዘይኮነስ ንዕኡ ንምርካብ ዘሕልፍዎ ከርተትን ገልታዕታን ኣዝዩ ዘሕዝን ምዃኑ'ዩ ዝጠቅስ። ንስደተኛታት ንምሕጋዝ ዘንቀለሉ ምኽንያት ክገልጽ እንከሎ ከኣ፡ "ንባዕለይ ኣርጀንቲናዊ ፈላሻ'የ፡ ስለዚ ዝመሳሰል ታሪኽ ኣሎና። ሽዑ ኣርጀንቲና ማዕጾኣ ንስደተኛታት እንተዘይትኸፍት ኣነ ኣይምተወልድኩን፡ ዘርኢ ቤተሰበይ'ውን ምጸነተ። ስለዚ እስራኤል ነቲ ሓቂ ሸፊና፡ ዝርአ ቤት ማሕቡስ ብምዕጻው ነዚ ዘይርአ ሓድሽ ምኽፋታ ኣይግድን" ይብል። ንድሕነቱ ስሙ ክጠቅስ ዘይደለየ፡ ንኣስታት 8 ዓመታት ኣብ እስራኤል ብዘይ ገለ መሰል ዝተቐመጠ ኣቦ ስለስተ ቆልዑ ኤርትራዊ ስደተኛ፡ መዓልቱ ዝሓለፎ ቪዝኡ ንምሕዳስ ንልዕሊ ሰሙናት ናብ ቤት ጽሕፈት ሚግሬሽን ተመላሊሱ ክሰልጦ ከምዘይከኣለ ብምረት ይዛረብ። "ቪዛና ምስ ወደቐ ፖሊስ ከጓዪና ንሕና ክንሃደም ንውዕል ኔርና። ሓንሳብ ናብ ብሕት ዝበለ ሓንሳብ እንዳጎረቤት ብምኻድ ንሕባእ፡ ምክንያቱ እንስሳ በረኻ ኢና ንህደን'ሞ ዝተታሓዘ ከኣ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ይዳጎን፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ ዓድና ሓዲግናዮ ዝመጻእና ሂወት፡ ንምዝራቡ'ኳ ኣዝዩ ከቢድ ናብራ" እብል። መንግስቲ እስራኤል ብቤት ፍርዲ ተረቲዑ ምስጓግ ስደተኛታት ጠጠው ምስ ኣበለ ኸኣ ነታ ብዙሕ ጥቐሚ ዘይብላ ግን ካብ ህድና እተናግፍ ወረቐት ንምርካብ ዘሎ ገልታዕታዕ "ዳሕራዩ ገደደ" ክብል ይገልጾ። "እንሀኹ፡ ንሰሙናት ቁሪ ለይቲ፡ ጸሓይ ቀትርን ዝናብን ኣብ ልዕለይ እናወረደ እጽበ፡ ግና ሎሚ'ውን ዝሰልጠኒ ኣይመስለንን። ምኽንያቱ ንጉሆ ክንከፍት ኢና ይብሉና'ሞ ንመጽእ ግና ሰብ የለ ገለ የለ። "ብሰንኪ መዓልታዊ ኣብዚ ምምልላስ ካብ ክንደይ ስርሓት ተሰጒግና፡ እስራኤላውያን ኣስራሕትና ናትና ጸገም ስለዘይግድሶም በቃ ብዘይ ገለ መጠንቀቕታ የባርሩና። ሂወትና ተመዛቢሉን ዘይሕማምና ኣጥሪናን። መድሃኒት ይኹን ሕክምና'ውን ንምርካብ ጋዶ" ይብል ብሕርቃን። ብሰንኪ ቪዛ ዘይምርካቦም ስራሕ ናይ ምርካብ ዕድሎም ኣዝዩ ዝማህመነ'ዩ። በዚ ከኣ መዓልታዊ ሂወቶም ኣብ ሰንፈላል ወዲቑ ይርከብ። ስለ'ዚ ሰላም እንተመጺኡ ናብ ኤርትራ ክምለሱ ሃረርታ ከም ዘሎዎም'ዮም መብዛሕትኦም የዕሊሎምና። "ሰላም ኮይኑ ንዓደይ ክምለስ እንተዝኽእል፡ ሎሚ ምጎየኹ፡ ምኽንያቱ ምስ ህዝብና እሂን ሚሂን እናበልና፡ እቲ ኩሉ ዝሃርፎ ማሕበራዊ ናብራና እናስተማቐርኩ ቃንዛይ ክፍውስ ምደለኹ። እንተኾነ ግና እቲ ኩሉ ዝሃርፎ ውዕል ሰላም ንኹሉ ዘየማእከለ ናይ ሃታ ሃታ ስለዝኾነስ ንተስፋና ኣጸሊምዎ ይርከብ" ክብል ኣብቲ ውዕል ስላም ዝነበሮ እምነት ምምህማኑ ይገልጽ። እታ ብቬነቭራክ ዝፍለጥ ክፍሊ ቪዛ መንግስቲ እምብኣር፡ ካብ ከተማ ተልኣቪቭ ይኹን መንበሪ ኣባይትን ግልል ዝበለ መነሃርያ ብምዃኑ፡ ዜጋታት እስራኤል ኣብ'ዚ ቦታ እንታይ ዓይነት ግፍዕን ገልተውተውን ዝሓዘ ምዃኑ፡ ኩሎም ተሓጋገዝቲ ገበርቲ ሰናይ ዝሰማምዑሉ ሓቂ እዩ። ኣብ'ቲ ዋርዋርታ ጸሓይ እንዳ ቪዛ ቬነቭራኽ፡ንርእሱ ከየጽለለ ንኻልኦት ከጽልል ዝረኽብናዮ ስደተኛ ኣታኽልቲ ኣብርሃም ብወገኑ፡ ሕሰም እስራኤላውያን ኣብ ደሞም ስለዝተወሃሃደ፡ ከምዝለመድዎ ይገልጽ። ዑቕባ ምትሕታትና ብመንግስቲ እስራኤል 'ምስንየን' ማለት ድማ ገበነኛ፡ ቀታሊ ስለ ዝሰመይዎም ካብ'ዚ ዘኽፍእ መነባብሮ ከምዘይብሉ'ውን ቃሉ'ዩ። ኣታኽልቲ ብነበርቲ እስራኤል ዝኾኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ከም ኣቦ፡ ሓውን ዓርክን ዝርኣይ፡ ዝነባበረሉ ዝነበረ ስራሕ ጠንጢኑ ኣብ ምሕጋዝን ኣፍ ስደተኛታትን ኮይኑ ኣብ ኩሉ ዝነጥፍን'ዩ። ንሱ ንምንታይ ነዚ ክገብር ከምዝተደፋፍእ ክገልጽ እንከሎ፡ "ድሕሪ'ቲ መንግስቲ እስራኤል ኣብ 2017 ዘውጽኦ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናይ ምስጓግ ኣዋጅ፡ ፈጺመ ክድቅስ ኣይከኣልኩን። ምኽንያቱ ሂወትና ኣብ ሸቐልቀልን ሰንኮፍን ስለዝወደቐ ኣፍ ህዝበይ ኸኽውን መዲበ። ሙሉእ ጊዜይ ነዚ ሰናይ ተግባር ወፍይዮ" ክብል ብሓበን ስምዒቱ ይገልጽ። ብድሕሪኡ ምስ እስራኤላውያን፡ ተደናገጽትን ሓጋገዝትን ገበርቲ ሰናይ ብምዃን 24 ሽሕ ዝተሳተፉሉ ዓቢ ሰላማዊ ሰልፊ ኣወሃሂዱን መሪሑን። እቲ ናይ ሽዑ ኣውያት ስደተኛታትን ድምጺ ተቓውሞ ተደናገጽትን ንመንግስቲ እስራኤል ዓቢ ተጽዕኖ ብምፍጣሩ ቁሩብ ዝተመሓየሸ ምዃኑ ማርያኖ ዝዛረብ። ኣስዒቡ ማርያኖ፡ ነዚ ሽቓቕ፡ መጽለልን ማይን ዘይነበሮ ዳግማይ ካብ መዳጎኒ ቦታ ናብ ከምዚ ዝሓሸ ክቕይርዎ ምኽኣሎም ጻዕሪ ጀግና ኣታኽልቲ ምዃኑ ኣብሪሁልና። "መዓልታዊ ኣስታት 3500 ስደተኛታት ተሰሪዖም ብዘይፍረ ዝምለሱ ዝነበሩ ቦታ ሕጂ ግና ናብ ዜሮ ኣውሪደናዮ ኣሎና። እነተኾነ እዚ መፍትሒ ኣይኮነን'ሞ ዓለም ንስቓይና ርእያ ንመንግስቲ እስራኤል ዓገብ ብምባል ናብ ውሑስ ቦታ ክንውሰድ ንሓትተ" እዩ ምሕጽንቶ ኣታኽልቲ።