ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ 'ንሞት ከኣ እባ ክትርእዮ ይከኣል እዩ'
እዚ ዛንታ፡ ዛንታ ካብ ሓደጋ ባሕሪ ንስክላ ዝደሓኑ ክልተ ኤርትራውያን እዩ። ነቲ ክትሰምዖ ዘሸቑርር ክትቀርቦ ዘባህርር 'ሞት' ርእዮምዎ ተመሊሶም። እዝጊ ንጽባሕ ስለዝበሎም ድሒኖም፡ ዝኽሪ ስቓዮም ግን ሕጅን ንሓዋሩን ምስኦም ክህሉ እዩ።
ኣብ ወርሒ ሓምለ፡ ኣስታት 300 ስደተኛታት ጽዒና ካብ ገማግም ሊብያ ተበጊሳ ናብ ኣውሮጳ እትጉዓዝ ዝነበረት መርከብ፡ ኮመስ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ ብምጥሓላ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝርከቡዎም ፍርቆም ተጓዓዝታ ከምዝሞቱ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ ነይሩ። ሓያሎ ካብቶም ጃልበኦም ተሰባቢራቶም ናብ ባሕሪ ዝኣተዉ ከኣ፡ ገሊኦም ብሓገዝ ገፈፍቲ ዓሳ፡ ገሊኦም ከኣ ጎማን ጣውላን ተደጊፎም ሓንቢሶም ብዕድል ካብ ሞት ዝደሓኑ ኣለው። በክሪ መሓመድን በኹረጽየን ጸገዘኣብን ከኣ ካብቶም ንስክላ ዝደሓኑ ኤርትራውያን እዮም። ካብ ኤርትራ ንሰደት ኣምሪሖም፡ ጽምእን ካልእ ሃላኽን ተጻዊሮም ንሊብያ ምስ ኣተዉ፡ ዘይተጸበዩዎ ኣጋጢሙዎም፤ ንሰለስተ ዓመት ኣብ መዳጎኒ ስደተኛታት ተኣሲሮም ጸልማት ህይወት አሕሊፎም። ንሰለስተ ዓመት ኣብ ጭንቅን መከራን ጸኒሖም ንፋስ ኣዱንያ ምስ ረኸቡ፡ እሞ ሕጅስ ዕድልና ክንርኢ ናብ ውሕስቲ ሃገር ክንሰግር ኢሎም ዝኽፈል ከፊሎም፡ ማእከላይ ባሕሪ ቆሪጾም ዓዲ ሰብ ክኣትዉን ስቓዮም ከኽትምን ተመንዮም - ተበጊሶም። ግን ኣይቀንዖምን እታ "ድልድልቲ መርከብ እያ ኣብ ዝብጻሕ ከተብጽሓኩም እያ" ተባሂሎም ዝኣመኑዋ፡ ኣብ ላዕላይን ታሕታይን ክፋላ 300 ሰባት ጽዒና ዝተበገሰት ናይ ዕንጸይቲ መርከብ፡ ሰለስተ ሰዓት ኣቢላ ምስተጓዕዘት ብታሕቲ ማይ ክኣትዋ ጀሚሩ። በኹረጽየን ጸገዘኣብ ሓለዋ ዶባት ከይረኽቡዎም ኣብ ገማግም ባሕሪ ተሰዊሮም ውዒሎም ምድረ ሰማይ ምስ ጸልመተ እዮም ነታ ርሕቕ ኢላ ኣብ ባሕሪ ተዓሺጋ ዝነበረት መርከብ፡ ብናእሽቱ ናይ ጎማ ጀላቡ ተሰቒሎምዋ። ስቓይ ሊብያ ንድሕሪት ሓዲጎም ዓዲ ሰብን ሰላምን ክኣትዉ ከኣ ብልዑል ተሰፋ ነቒሎም። ኣብታ መርከብ ሓያሎ ደቀንስትዮ ብምንባረን ከኣ "ኣጆኹም ኣጆኽን!" እናተበሃሃሉ ብትስፉው ፍሽኽታ ጉዕዞ ጀሚሮም። ግብ ዝበለ ጸልማት ስለዝነበረ ከኣ ኣብ ኣምላኾም ተኣማሚኖም ከብዶም ሓቚፎም ጸሎቶም ገይሮም ተበጊሶም። እንተኾነ ድሕሪ ናይ ኣስታት ሰለስተ ሰዓት ጉዕዞ፡ ታሕተዋይ ክፋል እታ መርከብ ማይ ክኣትዎ ስለዝጀመረ፡ እቲ ኣብ ታሕቲ ዝነበረ ሰብ ብሰንኪ ጽቕጥቕጥን፡ ማይ ዝፈጠሮ ሻቅሎትን፡ ከእውን ዓቕሉ ክጸቦን ጀሚሩ። ዋላ እኳ ነቲ ማይ ክጭንጉዕዎ እንተፈተኑ ኣይከኣሉን። እቲ ማይ እናበርተዐ ብኡ መጠን ከኣ እቲ ናይ ሞት ሻቕሎትን ፍርሕን እናዛየደ ከይዱ። እቲ ነታ መርከብ ዝመርሕ ዝነበረ ግብጻዊ ንታሕቲ ወሪዱ ነቲ ዘሎ ኩነታት ምስ ረኣየ ዋላ ሓንቲ ከይተዛረበ ነታ መርከብ ንድሕሪት መሊስዋ። እንተኾነ ኣስታት ሓደ ሰዓት ኣቢላ ምስ ተጓዕዘት እቲ ሞተረ ማይ ክኣትዎ ጀሚሩ። ኣብ ከምቲ ሃለዋት እንከለው በቲ መስመር ትሓልፍ ሓንቲ ዓባይ መርከብ ረኺቦም ነይሮም፡ ንኽትረደኦም ብድምጽን ምልክትን አእውዮም ከብቅዑ ግን ብርቱዕ ባውዛ ወሊዓትሎም ጥራሕ ሓሊፋ። ድሕሪ ቁሩብ እታ መርከብ ምሉእ ብምሉእ ማይ ክኣትዋ ጀሚሩ። ኣይደንጎየትን ከኣ እታ መርከብ ተሰባቢራ። እቲ ሰብ ድማ ነነጢሩ ናብቲ ባሕሪ ክኣቱ ጀሚሩ። እቲ በንዚና ናይታ መርከብ'ውን ኣብ ነብሶም ፈሲሱዎም። ካብኡ ኩሉ ሰብ ዓቕሊ ጽበት ሒዝዎ ኣውያትን ሞትን ኮይኑ። ገሊኦም ጎማ ገሊኦም ጣውላ ሒዞም ቁሩብ እናሓንበሱ ነብሶም ከድሕኑ ፈቲኖም። ናይ ህይወት ኣድሕን ጃከት ስለዘይነበሮም ከኣ እቲ ሞት በዚሑ። በክሪ መሓመድ ኣብቲ ኣጋጣሚ በኹረጸን ነብሱ ከድሕን ብዙሕ ከም ዝተኸራኸረ ይዛረብ። ''ሓንሳብ ጀሪካን ረኺበ ሒዘያ እንተኾነ ብዙሓት ሰባት ስለዝሓዝናያ ብዓቕሊ ጽበት ኩልና ተባኢስናላ። ጸልማት ስለዝኾነ፡ መን መን ምዃንካ ኣይትረኣአን ኢኻ - ስለዝኾነ ነንሓድሕድካ ኢኻ ትበላላዕ'' ይብል ነቲ ህሞት ክዝክር እንከሎ። ''ድሓር ነታ ጃሪካን ገዲፈ እናፈተንኩኸ ዘይመውት ኢለ ምስተንቀሳቐስኩ ጣውላ ረኺበ። ነታ ጣውላ'ውን ብዙሓት ሒዝናያ። ነታ ጣውላ ሒዝና እናተጓዓዝና ሓንቲ ጓል ረኺብና። ሞራላ ከይትቆርጽ ድማ ኣጆኪ ኢልናያ ሓሊፈናያ። ደኺምና ሰለዝነበርና ክንሕግዛ ኣይከኣልናን። ንሳ ግን ምሉእ ተስፋ ስለዝነበራ 'ኣጆኩም ኣሕዋተይ፤ ኣንፈት ጥራይ ከይንስሕት ርኣዩና' ብምባል ተመሊሳ ንዓና ሞራል ሂባትና። ኣብኡ ሃለዋትና ኣጥፊእና ጸንበለል እናበልና ጸሓይ ምስበረቐት ገፈፍቲ ዓሳ ረዲኦምና ድሒንና" ይብል ነቲ ዘሰቅቕ ኩነታት ብብኽያት እናገለጾ። "ካብዛ ባሕሪ እዚኣ ክወጽእ እየ ኢለ ኣይሓሰብኩን። ብፍቓድ ኣምላኽ ድሒነ እምበር ኣብ ዲጋ እውን ሓንቢሰ ኣይፈልጥን እየ" ብምባል ንፈጣሪኡ የመስግን። ካብተን ሓቢረንኦም ዝተጓዕዛ ኣዋልድ ሰለስተ ጥራይ ከምዝደሓና ከኣ ይገልጽ። ማዕበል ባሕሪ ክዳን ዝባኖም እውን ስለዝገፈፎም ጥራሕ ነብሶም እዮም ነይሮም። ክዳውንቶም መዓስን ኣበይን ከምዝተቕንጠጡ ኣይፈለጡን። ካብቲ ባሕሪ ምስ ወጽኡ ብቐጥታ ናብ መደበር ፖሊስ እዮም ተወሲዶም። ብዙሕ ማይ ስለዝሰተዩ ከኣ ይግዕሩ እዮም ነይሮም። ኣብ ሕክምና ረድኤት ምስተገብረሎም ግን ነብሶም ፈሊጦም ንፈጣሪኦም ኣመስጊኖም። ዋላ እውን ካብ ሞት እንተደሓኑ እቲ ዝረኣዩዎ ቃንዛን ስቓይን ቅዝፈትን ግን ኣየደቀሶምን። እቶም ካብ ጎድኖም ዝተፈልዩዎም መኻፍልቲ ስቓዮም አሕዋቶም እናተራእዩዎም ክድቅሱ ኣይከኣሉን። እቲ ዝኸፍአ ድቃስ ከሊእዎም ዘሎ ነገር ከኣ "ካብዚ ሕክምና ምስ ወጻእናስ ናበይ ኮን ክወስዱና እዮም ዝብል ጭንቂ እዩ" ይብል በኹረጽየን። ንሰለስተ ዓመት ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ተዓጽዮም አሕሊፎምስ ሕጂ ከኣ ናብቲ ህይወት እቲ ከይምለሱ ይሻቐሉ። ኣብ ባሕሪ ንሞት ርእዮሙዎ ተመሊሶም ከብቅዑ ሕጂ ከኣ ሞት ሲኦል ምድሪ ይደናደኖም ኣሎ። ስለዚ ከኣ እዮም ብጭንቀት ተዋሒጦም ርድኡና ዝብሉ ዘለው። "ተዛሪቡ ዘስምዕ ነጊሩ ዘድምዕ ኩሉ ሰብ፡ ስቓይናን ወጽዓናን ክነግረልና እሞ ካብዚ ምድራዊ ገሃነብ ክንገላገል ለይትን ቀትርን ንጽሊ ኣሎና" ይብል ኣፍ ደገ ሞት በጺሑ ዝተመልሰ መንእሰይ በኹረ። ዘጋጠሞ ስቓይ ብቓላት ክገልጾ ዓቕሚ ዝሓጸሮ ሓምድ እውን ተመሳሳሊ ምሕጽንታ እዩ ዘለዎ - ምሕጽንታ ድሕነት።