ሩዋንዳ፡ 'ዕማም ሰበይቲ' ዝበሃል ናይ ገዛ ስራሕ፡ ባህርይ ሰብኡት ይቕይር'ሎ
ሙሆዛ ጂን ፔሪ ንሰበይቱ ዝወቅዕ ዝነበረ ሰብኣይ'ዩ።
ንሱ፡ ዝተመርዓዋ ሰበይቲ፡ ቖልዓ ክትወልድን ንዕኡ ክትሕብሕብን'ዩ ዝብል ርድኢት'ዩ ነይሩዎ። "ናይ ኣቦይ እግሪ'የ ተኸቲለ። ኣቦይ ኣብ ገዛ ሓንቲ ነገር ኣይሰርሕን። ናብ ገዛ መጺአ ዝኾነ ነገር ከይተሰርሐ እንተጸኒሑኑ፡ ንሰበይተይ'የ ዝገርፋ"። "ሰነፍ ይብላ። ከምዘይትረብሕ ነጊረ ናብ ስድርኣ ክትኸይድ ከምዘለዋ ይነግራ" ይብል። ሕጂ ግን ሓደ ነገር ተቐይሩ'ሎ፤ ገዛ ከመይ ከምዝጸርን መግቢ ከመይ ከምዝበስልን ተምሂሩ። ኣብ ሩዋንዳ ኣብ ትሑት ብርኪ መነባብሮ ዝርከቡ ክፋላት ሕብረተሰብ ዝሕግዝ ዘሎ ፕሮግራም፡ ደቂ ተባዕትዮ ከመይ ናይ ገዛ ስራሕ ይሰርሑ ዝብል ስልጠና ብምሃብ፡ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ክመጽእ ይገብር ኣሎ። ደቂ ተባዕትዮ እንኮላይ ምዕባይ ቖልዓ ሓዊሱ፤ ናይ ገዛ ስራሕቲ ናተይ ኢሎም ክወስዱዎ ብምግባር፡ ኣብ ውሽጢ ገዛ ዝፍጸሙ ጾታዊ ዓመጻት ክንክዩ ይገብር ኣሎ። ኣብ ምብራቓዊ ዞባ ሩዋንዳ፡ ሙሊር ዝነብር ሙሆዛ ጂን ፔሪ፡ በዚ ፕሮጀክት ካብ ሞንጎ ዝተሓገዙ ሓደ'ዩ። ጂን ፔሪ፡ እዚ 'መርኣያ' ዝተሰመየ ፕሮጀክት ባህሪያዊ ለውጢ ከምጽእ ከምዝሓገዞ ይዛረብ። "ኣብቲ ስልጠና ሰብኣይ ገዛ የጽሪ'ዶ ኢሎም ይሓቱና፤ ንሕና'ውን 'እወ' ንብል። ካባኹም እስከ መን ኣሎ? እንትብሉና ግና፡ ኣነ ዝብል ዋላ ሓደ ኣይርከብን' ኢሉ ፔሪ። 'ትኽክለኛ ሰብኣይ መግቢ ኣየብስልን' እቶም ኣሰልጠንቲ፡ ፔሪ ናይ 'ሰበይተይ ስራሕ'ዮም' ዝብሎም ስራሕቲ ከመይ ከምዝሰርሑ ምሂሮሞ'ዮም። "ዝተምሃርናዮ ናብ ገዛ ኸይድና ኢና ንትግብርኦ"። "መግቢ ከመይ ከምዝበስል ተማሂረ'የ። ንደቀይ ይሓጽቦም" ይብል። እዚ ኹሉ ግን ንፔሪ ቀሊል ኣይነበረን። መሓዙቱ ኣባጭዮምሉ'ዮም። "ትኽክለኛ ሰብኣይ መግቢ ኣየብስልን" ኢሎም ኣናኢሶሞ'ዮም። "መሓዙተይን ቤተ ሰበይን፡ ሰበይተይ ገለ መድሓኒት ገይራትልካ'ያ ክብሉኒ ጀሚሮም። ሰብኣይ ኣብ ማእኸል መገዲ ዕንጸይቲ ተሰኪሙ ኣይኸይድን ኢሎምኒ'ዮም" ይብል። ኾይኑ ግን፡ ፔሪ ዝሰርሖ ኩሉ ስድርኡ ከመይ ይሕግዝ ምህላዉ ምስርኣየ፡ ኣየመናጎዮን። ደቁ ክቐርቡዎ ከምዝጀመሩ፣ በዓልቲ ቤቱ ድማ መነባብሮ እቲ ስድራ ንምዕባይ ኣብ ዝሕግዝ ንግዲ ሙዝ ክትወፍር ከምዝከኣለት ይዛረብ። "ሕጂ ሰበይተይ ንዓይ እተርእዮ ሓልዮት ካብቲ ሕሉፍ ዝተፈለየ'ዩ። ቅድም ኢሉ የኽፍአላ ስለዝነበርኩ፡ ብዝግባእ ኣይትሕብሕበንን ነይራ፤ ሕጂ ግን ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ንዛተ፣ ተዛቲና ድማ ንሰማማዕ"። "ናጻ ክትኸውን ፈቒደ። ክልቲኤና ድማ ስራሕ ንሰርሕአ ኣለና። ቅድሚኡ ግን ኣብ ገዛ ክትውዕል ከምዘለዋን፡ ኣነ ኣብ ዝደለኹዋ ክትህሉ ከምዘለዋን'የ ዝኣምን ነይረ"። ፍርሕን ናጽነትን በዓልቲ ቤት ጂን ፔሪ ፥ኡሳቢማና ደልፊን፡ ቅድሚ ሕጂ ዝነበራ ናጽነት ንኡሽቶ ከምዝኾነን፡ ብፍርሒ ተሓጺራ ትነብር ምንባራን ትዛረብ። "ሓል ሓሊፉ ንፍዕቲ ሰራሕተኛ ዝኾንኩ መሲሉ ይስምዓኒ ስለ ዝነበረ፡ ንፉዕ ሰራሕተኛ ድማ ገንዘብ ክኽፈሎ ይግባእ ይብል። ዋላ ሓደ መዓልቲ ግና ገንዘብ ክርከቦ ብዛዕባ ዝኽእል ስራሕ ሓሲበ ስለዘይፈልጥ፡ ጓል ኣንስተይቲ ናይ ባዕለይ እትብሎ እቶት ክህልዋ ይኽእል'ዩ ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን"። "ሕጂ ግን ኣብ ገዛይ ሙሉእ ናጽነት ኣለኒ፤ ከምቲ ኩሉ ሰብ ደገ ወጺአ ስራሕ ሰሪሐ ገንዘብ ይረክብ ኣለኹ" ትብል። ደልፊን ሰዓት 5፡00 ኣጋ ወጋሕታ'ያ ናብ ዕዳገ ትኸይድ። በዓል ቤታ ድማ ኣብ ገዛ ኾይኑ ኣርባዕተ ደቁ ይሕብሕብ። "ናብ ገዛ እንትመጽእ ደስ ኢሉኒ'የ ዝኣቱ፤ ኩሉ ተዳልዩ'ዩ ዝጸንሐኒ" ትብል። ኾይኑ ግና እዚ ፕሮግራም፡ መሊእኻ ግብራዊ ብምግባር ለውጢ ንክመጽእ ክትሰርሕ ዝሓልኩ ነገራት ኣለው'ዮም። ኣቦ መንበር ማእከል ደቂ ተባዕትዮ ፊደል ሩታይሲር፡ "ሕጂ'ውን ኣሉታዊ ማሕበረሰባዊ ባህሪ፣ ኣተሓሳስባ፣ ባህላዊ ማሕለኻታትን ኣለው'ዮም። እዚኦም ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ሩዋንዳ ንዝፍጸሙ ጥቕዓታት ምኽንያት'ዮም"። "ብልማድ፡ ደቂ ተባዕትዮ ደቆም ኣይሕብሕቡን። ክሳብ ሕጂ ሰብኡት ውሳነ ኣብ ምሃብ፣ ሃብቲ ኣብ ምውናንን ጾታዊ ቑጽጽርን፡ ወነንቲ'ዮም ዘለው" ይብል።