ቢቢሲ ድሕሪ ዘካየዶ ሕቡእ ምርመራ ኮደይን ዝማዕበለ ሕግታት
ብዓይኒ ኣፍሪቃ ዘርእስታ፡ ንመሸጣ ዘይሕጋዊ ሽሮፖ እተቃልዕ ዶኩሜንታዊ ፊልም ምስተራእየት፡ እቲ ኣብ ፋብሪካታት ፋርማስን ኣፍደገአንን ዝሸየጥ ዝነበረ ኮደይን ዘለዎ ሽሮፓ ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ተኣጉዱ።
ድሕሪ እታ ሽኮር ሽኮር ኮደይን ዘርእስታ ኣብ ግንቦት ዝተራእየት ዶኩሜንታሪ ፊልም ዝሰዓቡ ሓሙሽተ ነገራት እነሀለዉ። 1. ብሚልዮናት ዝቑጸር ሽሮፖ ተኣኪቡ ኣብ ናይጀርያ ጥራሕ ልዕሊ 2.4ሚልዮን ዝኸውን ጠራሙዝ ኮደይን ሽሮፖ ብፈደራላዊ መንግስቲ ተኣኪቡ። ተቖጻጸርቲ መድሃኒት ናይጀርያ ኣብ ካኖ ንዝተሃገረ ጠራሙዝ ሽሮፖ ኮደይን ይምርምሩ እዚ ፍጻሜ ነቶም ዘይሕጋዊ መድሃኒት ዝቆጻጸሩ ትካላት ዓቢ ዓወት ክኽውን እንከሎ ነቶም ንሓንቲ ጠርሙስ ሽሮፖ ኮደይን ብሸሞን ዶላር ዝሸጡዋ ዝነበሩ ካምፓኒታት ፋርማሲ ዓቢ ክሳራ እዩ። እቲ መንግስቲ ኣብ ክልተ ግዝኣታት ዕንወት ናውቲ ኣካላት ከስዕብ ዝኽእል ኣስታት ሰለስተ ሚልዮን ጠራሙዝ ኮደይን ሽሮፖ ይሃልኽ ከምዝነበረ ይግምት። መንግስቲ ናይጀርያ ንኹሉ እቲ ሚልዮናት ዶላር ዘውጽእ ሕዱር ወልፊ ዘትሕዝ ዘይሕጋዊ ጠራሙዝ ሽሮፖ ኣብ መኽዘን ክእክቦ እዩ። ዋላኳ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ካብ ዝተፈላለየ ጸሊም ዕዳጋ ዝተኣከበ ሚልዮናት ዶላር ዘውጽእ ሽሮፓ እንተቃጸሎ፡ ነዚ ብሕጂ ዝእክቦ ሽሮፖ ግን ብኸመይ ከምዘዕንዎ ኣይተፈልጠን ዘሎ። 2. ዝተኣስሩን ዝሃደሙን እቲ ተግባር ካብ ዝቃላዕ ንደሓር፡ ብዙሓት ፋርማሲስተን ናእሽቱ ነጋዶን ብመንግስቲ ናይጀርያ ተኣሲሮም ኣለው። ኣብቲ ቢቢሲ ብሕቡእ መርመራ ዘካየደሉ ኣብ ክዋራ ጥራሕ እኳ፡ ናብ ካዱና ካርቶናት ሽሮፖ ከሰጋግሩ ዝፈተኑ 17 ሰባት ተኣሲሮም። ኣብ ካትሲና ዝተባህለ ቦታ ብዝተገብረ ተፍትሽ ከኣ 128 ጠራሙዝ ኮደይን ዝሓዙ 21 ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ተኣሲሮም። ናይጀርያዊ ኤጀንሲ ትግባረ ሕጊ መድሃኒት፡ ንካሜሩን ዘይሕጋዊ ኮደይን ንዘሰጋግሩ ሰባት ኣብ ዶባት ክቆጻጸሮም ጀሚሩ። ናይ ቅድም ሰራሕተኛ ኢምዞር ፋርማሲ ክሳብ ሕጂ ኣይተታሕዘን ኣብቲ ዘይሕጋዊ ተግባር ከምዝተሳተፈ ቢቢሲ ብዘካየዶ መርመራ ዝተረጋገጸ ሰራሕተኛ ኢምዞር ፋርማሲ ቹኩውኖንየ ማዱቡኬ፡ ዋላኳ ክእሰር እንተተፈርዶ ክሳብ ሕጂ ግን ኣይተታሕዘን። ይኹን እምበር እቲ ካምፓኒ ድሮ ካብ ስርሑ ኣባሪሩዎ እዩ። 3. ነቲ ሽሮፖ ጋና እውን ኣጊዳቶ እያ እገዳ ጋና እቲ ፊልም ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ጽልዋ ፈጢሩ እዩ። ቢቢሲ ንጸሊም ዕዳጋ ኮደይን ፋርማሲታት ናይጀርያ ምስ ኣቃልዖ ቤት ምኽሪ ፋርማሲ ጋና ኮደይንን ከም ትራማዶል ዝኣመሰለ ካልእ ጸረ ቃንዛ መድሃኒትን ምርመራ ኣካይዱ። ኣብ ናይጀርያ ጠራሙዝ ሽሮፖ ኮደይን ዝተረኽበን ሆቴላት ተፈቲሸን እቲ መርመራ ን35 ትካላት ፋርማሲ ፈቲሹወን፤ ኣብ ኩማሲ ከኣ ልዑል ተጠቃምነት ኮደይን ሽሮፖ ከምዝነበረ ኣረጋጊጹ። ኣብ ሰነ 2018 ሚኒስተር ጥዕና ጋና ክዋኩ ኣገየማን - ማኑ ኣብ ገምጋም ሃገራዊ ፖሊሲ ጥዕና ኮደይን ሽሮፖ ኣብታ ሃገር ከይፈርን ካብ ወጻኢ ከይኣቱን ከልኪሉ። 4. ህዝባዊ ምርመራን ሓበሬታን ኣብ ናይጀርያ፡ ኣባላት ኮሚዩኒቲን ዘይመንግስታውያን ትካላትን ብዛዕባ'ቲ ኣዝዩ ምቁር ጣዕሚ ዘለዎ ኮደይን እተሓውሶ ኣወላፊ ሽሮፓ፡ ዝገብሩዎ ዘለዉ ምርመራን ሓበሬታን ሰፊሕ ኣቓልቦ ረኺቡ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ባይቶ ናይጀርያ መንእሰያት ደቀንስትዮ በዚ ሽሮፖ እዚ ዝያዳ ተጠቃዕቲ ምዃነን ሓቢሩ። ብፍላይ ኣብቲ ኣልኮል ምጥቃም ዘይፍቀደሉ ሰሜናዊ ክፋል ናይጀርያ መብዝሕተአን ኣስላም ደቀንስትዮ እዚ ፈውሲ ሰዓል እናተባህለ ክወሃብ ዝጸንሐ መርዛም ሽሮፖ ከም ምርጫ ክጥቀማሉ ጸኒሐን እየን። ኣብ ዝሓለፈ ሰነ ጥራሕ ከፊ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ናይጀርያ ልዕሊ 2,000 ደቀንስትዮ ኣብ ምርመራን ሓበሬታን ተሳቲፈን። ኣብ ሓምለ እውን ካዱና ኣብ ዝተባህለ ካልእ ናይ ምጽራይን ሓበሬታን ኣጋጣሚ ልዕሊ 4,000 ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ተኣኪቦም ነቲ ዶኩሜንታሪ ፊልም ናይቲ ወልፊ ዘሕድር ሽሮፖ ብሓባር ርእዮምን ተኻቲዖሙሉን። ነዚ ዘይሕጋዊ ሓደገኛ ሽሮፖ ንምክልኻል ብዙሓት ትካላትን ግዱሳትን ይጽዕሩሉ ኣለዉ። ኣጎሳጎስቲ፡ ንናእሽቱ ደቀንስትዮ ሓደገኛነት ኮደይን ሽሮፖ የጠንቅቑ ዓይኒ ኣፍሪቃ ኣብ ምርመራ እተሰምየ ብቢቢሲ ዝተሰርሐ ናይ ምርመራን ምጽራይን ሰነዳዊ ፊልም ነዚ ነገር እዚ ኣብ ምቅላስ ልዑል ተራ ተጻዊቱ እዩ። መስራቲት ማሊንዳ ጌትስ፡ ማይሮ ማንዳራ፡ "ሽኮር ሽኮር ዝጥዕም ኣብ ናይጀርያ ሕዱር ወልፊ ከሕድር ዝጀመረ ሽሮፖ ንምውጋድ እንቃለሰሱ ጥርዚ በጺሑ እዩ" ኢላ። ድሕሪ እቲ እገዳ ልዕሊ 100 ኣወዳትን ኣዋልድን መንእሰያት ሓገዝ ደልዮም ደዊሎሙለይ እዮም ደማ ትብል። ኣብ ኣብያት ትምህርቲ መሳጊድ፡ ኣብያተ ክርስትያን እታ ሃገርን ማእከላት መንእሰያትን ቀጻሊ ናይ ምርመራን ኣስተምህሮን ጎስጓስ ተካይድ ምህላዋ ድማ ገሊጻ። 5. ኮደይን ሽሮፖ ምሓዝ የእስር እዩ ኣብ ፈለማ ግንቦት ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር እዩ ኮደይን ንዘለዎ ሽሮፖ ከልኪሉ ነይሩ። ዳሕራይ ግን ባይቶ እታ ሃገር እውን ኣንጻር እዚ ዘይሕጋዊ እገዳ ተሪር ሕጊ ኣሕሊፉ እዩ። እቲ ቕድም ኮደይን ሽሮፖን ትራሞዶልን ሒዙ ዝተረኽበ ይሕደግ እምበር ይእሰር ኣይነበረን፤ ዳሕራይ ብዝወጽአ ሕጊ ግን ክሳብ ክልተ ዓመት ማእሰርትን $5,500 ዶላር መቕጻዕትን ይቕጻዕ። ኣባላት ቦኮ ሓራም ቀንዲ ኣሰጋገርቲ ተራሞዶል እዮም ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያ፡ እቲ ኣብታ ሃገር ዝፈሪ ኮደይን ሽሮፖ ጥራሕ ዘይኮነ ትራሞዶል እውን ብመገዲ ቦኮ ሓራም ይኣቱ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 20%ካብቲ ኣብ ዓለም ዝግበር ዘይሕጋዊ ምስግጋር ትራሞዶል፡ ኣብ ናይጀርያ ከምእተታሕዘ፤ ትካል ምቁጽጻር ዘይሐጋዊ መድሃኒት ናይጀርያ ይሕብር። ኣብ ግንቦት ኣብ ዝተኻየደ ምርመራ ጥራሕ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሌጎስ ልዕሊ 4,000 ኪሎ ግራም ትራሞዶል ተሃጊሩ።