"ሃጽ ኢልና ክንወጸሎም ይደልዩ ነይሮም እዮም"
ሃገራዊ ኣገልግሎት ብኣዋጅ ናይ ሕዳር 1991 ኣብ 1994 ቀዳማይ ዙር ኢሉ ካብ ዝጅምር እነሆ 25 ዓመታት መሊኡ። ካብ ቀዳማይ ዙር ክሳብ ሕጂ ክንደይ ዝኣኽሉ መንእሰያት ኣብዚ ኣገልግሎት ተሳቲፎም ምግማቱ'ምበር ምፍላጡ ከቢድ እዩ።
ኣባል ሰራዊት ምክልኻል ኤርትራ ኣብቲ መጀመርታ ዙራት፡ ኣብ መዛዘሚ ስርዓተ ምረቓ ክንደይ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ተሳቲፎም ብንጹር ይንገር ስለዝነበረ ቁጽሪ ተሳተፍቲ ይፍለጥ ነይሩ - ዳሕራይ ግን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ተሪፉ። ኣብዚ 25 ዙራት ዝተሳተፈ መንእሰይ ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት ነናይ ገዛእ ርእሱ ዛንታ ኣለዎ። ብፍቓዱ ስሙ ዝተቐየረ በርሀ ዑስማን፡ ሓደ ካብ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኮይኑ፡ "ሃገራዊ ኣገልግሎት ነብሰይ ዘመሓድረሉ ሞያ ዘጥረኹሉ ብምዃኑ ካብ ዝኸሰርኩዎ ዝኸሰብኩዎ ይዓቢ" ዝብል ርእይቶ ነይርዎ፡ ዳሕራይ ኣብ ስደት ምስ ዝረኣዮን ዝተመኮሮን ግን "ተመኩሮ ድኣ ኣጥርየሉ'ምበር ናብራ ኣይኮነን" ይብል። በርሀ ዑስማን፡ ንገለ ሸነኽ ተዘክርኡ ባዕሉ ከዕልልና እዩ። ፍሉይ ተመክሮ ስለ ዘለኒ ኣይኮንኩን ዛንታይ ዝነግር ዘለኹ፡ የግዳስ ናተይ ምስ ናይ ካልእ ተደማሚሩ ግን ሓደ ሰነድ ክኸውን ስለዝኽእል እየ ገለ ዝብል ዘለኹ። ኣብ መበል 13 ዙርያ ኣብ ጋሕቴላይ ተዓሊመ። ካብ ኣስመራ ናብ ጋሕቴላይ በተን 'ገመል' ዝበሃላ ዝነበራ ህዝባዊ መጓዓዝያ "ሆ" እናበልና ወሪድና፡ ምስቲ ሽዕኡ ዝነበረ ስምዒት፡ ተምሃሮ እንከይተረፉ እዮም፡ ካብ ኩለን ዞባታት ናብ ታዕሊም ተበጊሶም። ኣብቲ እዋን'ቲ ተገዲደ እየ ናብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተበጊሰ ዝብል ሰብ ኣይነበረን። ድሕሪ ምትሓዝ ከተማታት ተሰነይ፡ ባረንቱን እንታይ እዩ ክመጽኣና ዝብል ስምዒትን ሕራነን እዩ ነይሩ። ክንዕለም እንከለና ገና ሳልሳይ ወራር ኣይተዛዘመን ነይሩ። ሳዋ ፍሉጥ መደበር ታዕሊም ስለዝኾነ ምናልባት ካብ ደብዳብ ነፈርቲ ናይ ወያነ፡ ከውሊ ንምርካብ'ዮም ዝኾኑ፡ ነቲ መደበር ታዕሊም ናብዚ ብሃሩር ቃልቃል ዝብል ኣጻምእ ቀይረ'ሞ ዝብል እምነት እዩ ነይሩንን ዘለንን። ድሓን፡ ምትንታን ምግማትን ልዕሊ ዓቕመይ ስለዝኾነ ናብ ዝፈልጦ ክሰግር። ድሕሪ ታዕሊም ናብ ከባቢ ባጽዕ'የ ተመዲበ፡ ካብ 2001 ጀሚረ ከኣ ንባጽዕ ከም ዓደይ ክሳብ ዝፈልጣ ተቐሚጠያ። ሓደ ሓደ ግዜ ካብቲ ሃገራዊ ኣገለግሎት ሃጽ ኢልና ክንከደሎም ይደልዩ እዮም [መንግስቲ ኤርትራ] ይመስለኒ ዝበልክሉ ግዜ ብዙሕ እዩ ነይሩ። እቲ ኣብ ልዕሌና ዝግበር ዝነበረ ኢሰብኣዊ ኣተሓሕዛ፡ ምስ ከባቢኻ ዘሎ ብምውድዳር ናብ ንቡር'ዩ ተወሲዱ። 'ንእገለ ደኣ ወርሒ ኮብሊሉ ሰለስተ ወርሒ እንድዮም ፈሪደሞ'፡ እንክብሉኻ፡ ኣነስ ወርሒ ኮብሊለ ወርሒ ጥራይ'የ ተኣሲረ፡ ብምባል ነቲ ዘይንቡር፡ ንቡር ጌርና ንወስዶ ነይርና። ኣብ ቀዳማይ ዙር ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተዓለመ'ሞ፡ ዳግማይ ቅድሚ ኲናት ኢትዮ ኤርትራ፡ ንልምዓት ኢሉ ናብ ኣሃዳኡ ምስ ተጸምበረ፡ ክሳብ ሕጂ ከርተት ክብል ምስ ረኣኻዮ እቲ ምፍናው ከም ዘይምልከተካ ንቡር ትወስዶ። መዋእሉ ተጋዲሉ፡ ንደቁ ንኣውደኣመት ደርሆ'ውን ክሓርደሎም ዘኽእል ቁጠባ ዘይብሉ ተጋዳላይ ምስ ረኣኻ፡ ጁባኻ ጥራዩ ምዃኑ ከም ንቡር ትወስዶ። ንሃገር እናገልገለ ዝሰንከለ፡ ንቡር ክንፈጎ ምስ ረኣኻ፡ ግቡእካን መሰልካን ከምዘይምልከተካ ንቡር ትወስዶ። ንሃገር ልዕሊ ስድርኡ ሰሪዑ፡ ምሉእ ግዚኡን ንእስነቱን ንሃገር ዘወፈየ፡ ስግረ ዶብ ወጺኡ ተባሂሉ፡ ነቶም ደንደላ ገበለኦም ከዐርየሎም ግዜ ዘይነበሮ ወለዱ፡ "ተሓተትቲ ኢኹም" ተባሂሎም፡ ወይ ወድኹም ኣምጽእዎ ወይ 50ሽሕ ናቕፋ ክፈሉ ተባሂሎም ክዳጎኑ ምስ ረኣኻ፡ ንስድራኻ እቲ ዕዳ እቲ ንኸይተሰክሞም፡ ኣብቲ ኣገልግሎት ምብላይካ ንቡር ትወስዶ። ኣብዚ ዘይክሓድ፡ እዚ ሕጂ ኣብ ስደት ኮይነ ዝናበረሉ ዘለኹ ሞያ ምልሓም ሓጺን (ፋግሮ) ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት እየ ኣጥርየዮ፡ ብዝኾነ ካብቶም ምሳና ዝነበሩ፡ ሓደ ብሞይኡ ኣዝዩ ክኢላ ኣባል ራብዓይ ዙር ሃገራዊ ኣገልግሎት ሙሴ በረኽት ብስግረ ዶብ ናብ ሱዳን ሰጊሩ። ድሕሪ ዓመት ኣቢሉ ድማ፡ ምስ ሓንቲ ናይ ቱርኪ ካምፓኒ፡ ነተን ኣብ እዋን ኩናት (1990 እዩ መስለኒ ) ዓንየን ኣብ ግራር ተጽጊዐን ዝነበራ መራኽብ ቆራሪጻ ክትወስደን ንዝመጸት ትካል፡ ሰራሕተኛ ተቖጺሩ ናብ ባጽዕ ተመሊሱ። ሙሴ መጺኡ ኣሎ ምስ ሰማዕኩ ድንጽው ኢሉኒ፤ ብድፍረቱ ድማ ተገሪመ። ኣብ ሬድሲ ሆቴል ይድቅስ፡ ብኣውቲስታ ይንቐሳቐስ፡ ዘይተኣደነ ሰልዲ ከምዝኽፈል፡ ምስፈለጥኩ ገሪሙኒ። ኮታስ ሙሴ ሽዑ ጽቡቕ እዩ ነይሩ። ትፈልጥ፡ ብስንፍናይ ድየ ሓሪቐ ወላስ ብናቱ ቀኒአ ኣይርድኣንን'ዩ፡ ግን ብቅንኢ ጣዕ ክብል ደልየ፡ ኪንኡ ሓሊፉ'ውን ኣብ ልዕሊኡ ጽልኢ ኣሕዲረ። እቶም ሓለፍትና፡ ንዕኡ እውን ሓለፍቱ ዝነበሩ፡ ንሱ ብዝኸፍሎ ቢራን መግብን ክዘናግዑ ምስ ረኣኹ፡ ካብ ዓድኻ ምስ ወጻእካ ኢኻ እባ ትኸብር ኢለ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት 2012 መንቀሳቀሲ ተዋሂቡኒ ካብታ ኣሃዱ ምስ ወጻእኹ ኣይተመለስኩን። ናብ ዓደይ'ውን ተመሊሰ ኣይፈልጥን'የ። ርግጸኛ እየ፡ ናብ ዓደይ እንተዝምለስ፡ ልዕሊ እቲ ዘገልግሎም ዘሎ ኣኽቢሮም ከም ዝቕበሉኒ፡ መንገዲ ስደተይ ብሱዳን፡ ሳህራ፡ ማእከላይ ባሕሪ ኣቢልካ'ዪ ነይሩ፡ ብፍቓድ ኣምላኽ ኩሉ ብሰላም ስለዝዛምክዎ ብዛዕባ ሊብያን ሳህራን ክዛረብ ኣየምሕረልይን'ዩ። ነቶም ሕማቕ ተመክሮ ዝሓለፉ ንዐኦም ክገድፈሎም። እዛ "ካብ ዓድና ሃጽ ኢልና ክንጠፍኣሎም እዮም ዝደልዩ" እትብል ኣተሓሳስባ ግን ዋላ ናብዚ ምስ መጻእኹ እውን ከኮማስዓ ዘገደደኒ ኩነት ገጢምኒ ነይሩ። ኣብዚ ኣውሮጳ፡ ካብቶም ብስግረዶብ ካብ ኤርትራ ዝወጻእና፡ እቶም ዝወሓዱ'ዮም ፓስፖርት ናይ ኤርትራ ዝጥቐሙ። እቶም ፓስፖርት ናይ ኤርትራ ዝጥቐሙ፡ ብምጥርናፍ ስድራ፡ ብመርዓ ውሑዳት ከኣ ብትምህርቲ ዝመጹ'ውን እዮም። እቲ ፓስፖርት ከኣ ከምዚ ሕጂ ከይተኸልከለ እንከሎ፡ እቶም ብስግረዶብ ካብ ኤርትራ ዝወጽኡ ኣብ ሱዳን፡ ኬንያን ካልኦት ሃገራት ካብ ዝርከባ ቤት-ጽሕፈት ኢምባሲታት ኤርትራ እዮም ናይ ጣዕሳ ፎርም መሊኦም ፖስፖርት ዝወሃቦ ነይሮም። ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ምስ ሓደ ናብ ሩስያ ብትምህርቲ ተላኢኹ፡ ትምህርቱ ምስ ዛዘመ ናብ ኤርትራ ክምለስ ስለ ዘይደለየ፡ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ዝኣተወ መንእሰይ ተራኺበ። እዚ ሰብ ካብ ኤርትራ ክወጽእ እንከሎ ሕጋዊ ፓስፖርት ተዋሂብዎ እዩ ወጺኡ። ካብ ኤርትራ ካብ ዝወጽእ ሓሙሽተ ዓመት ስለ ዝመለኦ ግን ፖስፖርቱ ከሐድስ ነይርዎ። ፖስፖርቱ ከኣ፡ ኣብ ኢምባሲ ኤርትራ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ከይዱ እዩ ከሐድሳ ዝግበኦ። ፓስፖርቱ ከሐድስ ኢሉ ከኣ ናብቲ ኢምባሲ ብዙሕ ግዜ ተመላሊሱ። እቲ ካብ ኢምባሲ ዝተዋህቦ መልሲ ግን፡ "ኣንታ ብዘይሕጊ ክንጠፍኣሎም እባ'ዮም ዝደልዩ" ናብ ዘብል ሓሳብ እዩ ዝመልሰካ። "ብሕጋዊ ወጺእካ ስለዘይተመለስካ ከነሕድሰልካ ኣይንኽእልን ኢና፡ ነዞም ብስግረዶብ ዝወጽኡ ከነሐድሰሎም ዘፍቕድ ሕጊ ኣለና። ናትኩም ግን ክንሓተልካ ኢና" ዝብል ዘገርም መልሲ ተዋሂብዎ። ሓቂ ይሓይሽ ድሕሪ ምምልላስ የሐዲሰሙሉ'ዶ ኣየሐደስሉን፡ ኣነ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዓዲ ስለዝቐየርኩ ድሃዩ የብለይን፡ እታ መልሲ ግን ምስታ ኣብ ባጽዕ ዘጋጠመትኒ ኣተኣሳሲረ ግርም እያ ትብለኒ። ክብል ዕላሉ ይዛዝም በርሀ ዑስማን።