18 መስከረም 2017-2018፡ ብበዝሒ ዝተነበቡ ዛንታታት ቢቢሲ ትግርኛ
መርበብ ሓበሬታ ቢቢሲ ትግርኛ፡ መስከረም 18፡ 2017 ኣሃዱ ኢሉ ዝተፈላለዩ ጸብጻባትን ትንታነታትን ምቕራብ ካብ ዝጅምር እነሆ ሎሚ መዓልቲ ሓደ ዓመት ኣቑጺሩ።
ኣብዚ ዝተፈላለዩ ዘቤታዊ፣ ኣህጉራዉን ዓለማዉን ክስተታት ዘአንገደ ዓመት፡ ቢቢሲ ትግርኛ ትኹረት ገይሩ ካብ ዝሰርሓሎም ዘቤታዊ ጉዳያት ኣየኖት ብበዝሒ ተነቢቦም? ንድሕሪት ተመሊስና እስከ ዜና ሓዘል ዘይኮኑ ክነካፍለኩም። ቅድም ኢሉ ዝጀመረ፤ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትዮጵያ ዝተርኣየ ፖለቲካዊ ዋዒ ንገዛኢ ግንባር እታ ሃገር ብትሪ ዝፈተነ ምንባሩ ይግለጽ። 1. ንነዊሕ እዋን፡ ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ዝነበሩኣቶ ኣባዱላ ገመዳ፡ ብገዛእ ርእሶም ስልጣነይ ክለቕቕ ኢሎም፣ ኣበየ ቦትኡ ጎንፂ ኣብ መንጎ ክልላት እናበልሐ መጺኡ፤ ኣብዚ ህሞት ዝካየድ ዝነበረ ኣኼባ ቀንዲ መስራቲ እቲ ገዛኢ ውድብ ህወሓት፡ ኣይኮነን'ዶ ቀልቢ መንእሰያት ተጋሩ፡ ቀልቢ ህዝቢ ኢትዮጵያ'ዉን ክስሕብ ምተገበኦ ነይሩ። ንኣብነት፡ ቢቢሲ ትግርኛ ኣብ መረባ ፌስቡኩ፡ "መናእሰይ ካብቲ ኣኼባ እንታይ ትፅበዩ?" ክብል ንዝቐረበሎም ሕቶ ኣስታት 95 ሚኢታዊት ዝፅበዩዎ ነገር ከምዘየለ ገሊጾም ነይሮም። ሙሉእ ዛንታ 👉 ህወሓትን መንእሰያትን- ከዲሕን ነጋሽን? 2. ናይ ሎሚ ዒስራ ዓመት፡ ወርሒ ግንቦት ፡ ህዝብታት ኢትዮጵያ ብፍላይ ህዝቢ ትግራይን ኤርትራን መንበስበስትኻ ንዘንቅዕ ጸሓይ ግንቦት ተጻዊሮም ደቆም ከዕብዩ መዓልታዊ ህይወቶም ክመርሑ ደፋእፋእ እንትብሉ ዘይተጸበዩዎ ሓዲሽ ክስተት ኲናት ኣጋጢሙዎም። 'ኣይ ኲናት ኣይ ሰላም' ንክልቲኦም ህዝብታት ኣብ ንጓሂ ኣስዒቡሎም። እዚ ብዝምልከት ቢቢሲ ትግርኛ እቲ ፀገም ካብ ስር መሰረቱ ብምፍታሽ ዘብፀሖ ኣሉታዊ ፅዕንቶ ኣጉሊሁ ኣርእዩ። ካብቶም ዛንታታት ሓደ፡ ዓብይን ንኡስን ኮይኖም ኣብ ሓንቲ መደብ ደቂሶም ዝዓበዩ፡ ደቂ ሓንቲ ማህጸን ኣሕዋት ኣብ ሓንቲ ዓውደ ኲናት፡ ንኽልተ ግንባር ዝተሰለፉ ዝምልከት ዛንታ እዩ። ሙሉእ ዛንታ 👉 ደቂ ሓንቲ ማህጸን ኣብ ኵናት ንኽልተ ዕላማ 3. ብ1974 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኣብ ንኡስ ዕድመኡ "ኣጽረጋ" ኣብ ዝተባህለ ቦታ ታዕሊም ወሲዱ ናብ ቓልሲ ዝተጸምበረን፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ወያነ ብስእሊ ኢድ ጀሚሩ ካሜራ ተማሂሩ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚ ታሪኽ ኩናት ሰኒዱ ንኲናት ኢትዮ-ኤርትራ ብመልክዕ መጽሓፍ ዝሰነደ ሰኣላይ ይድነቀዉ ኣብርሃ። ሙሉእ ዛንታ 👉 "ኣብ ኲናት ኩሉ ኢኻ ትስእል" 4. ኣብ ኤርትራ ፖለቲካዊ ለዉጢ ክመጽእ ዝጠለቡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ዝርከቡዎም፡ ጋዜጠኛታትን ካልኦትን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተዳጒኖም ከምዝርከቡ ብሰፊሑ ይዝረብ። ውሩይ ኤርትራዊ፡ ተጋዳላይ ሰኣላይ ስዩም ጸሃየ ሓደ'ዩ። ኣብ እዋን ቁልዕነታ ኮነ ንእስነታ ፍቕሪ ወላዲኣ ዝተኾልፈት ኣቤ እንታይ ይስመዓ? ሙሉእ ዛንታ 👉 "ን16 ዓመታት ዝተኣስረ ኣቦይ ናፊቐ" - መንእሰይ ኣቤ ስዩም 5. ኣርባዕተ ብሄራዊ ውድባት ሓቝፉ ዝሓዘ ግንባር ወያናይ ዴምክርስያዊ ህዝብታት ኢትዮጵያ (ኢህወዴግ) ኣብ ዘካየዶ መረጻ ኣቦ መንበር: ብዕሊ ዝተረጋገጸ'ኳ እንተዘይኮነ መብዛሕትኦም ኣባላት ህወሓት ድምጾም ንዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ከምዘይሃቡ ብሰፊሑ ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ። ፀኒሑ ድማ ልሒኾም ወፂኦም ዝተብሃሉ ሓበሬታታት ካብዚ ዝተፈለየ ግምታት ዘርእዩ'ዮም። ካብዚ ብምብጋስ መሪሒነት ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ንትግራይ ፈተና'ዶ ኾን ይኸውን ዝብል ሕቶ ዘልዓሉ ሰባት ኣይተሰኣኑን። ሙሉእ ዛንታ 👉 መሪሕነት ኣብይ ኣሕመድ: ንትግራይ ጸጋ'ዶስ ፈተና? 6. ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ተጀሚሩ ዘሎ መንገዲ ሰላም ስዒቡ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ መሰረታዊ ዝኾኑ ሰብኣዊ መሰላትን ፖለቲካዊ ምምሕያሻትን ከረጋግፅ ከምዝግባእ ብዙሓት ተንተንቲ ፖለቲካ ይስማዕምዑ። ድሕሪ ዶባዊ ኲናት ጀሚሩ፡ ኤርትራ ንክልተ ዓሰርተ ዓመታት ዳርጋ ኣብ ትሕቲ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ እያ ፀኒሓ። ሕዚ ግና ጠለብቲ ለውጢ፡ እዞም ዝስዕቡ ሓሙሽተ መሰረታዊ ነገራት ክኽለሱ ከምዝግባእ ይኣምኑ። ሙሉእ ዛንታ 👉ኤርትራውያን ክትግበሩ ዝደልይዎም ሓሙሽተ መሰረታዊ ለውጥታት 7. ኣብቲ ዝሓለፈ ጉዕዞ ሓደ ዓመት፡ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝነበረ ፖለቲካዊ ጸገም ብወግዒ ድሕሪ ምፍትሑ፡ ቢቢሲ ንሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ምዝርራብ ክኢሉ ነይሩ። ክልቲኤን ሃገራት ኣዝዩ ቅልጡፍን ኣወንታውን ምዕባለታት ከምዘርኣያን፡ ሓዲሽ ምዕራፍ ከምዝኾነን ተዛሪቡ ነይሩ። ሙሉእ ዛንታ 👉 ቢቢሲ ምስ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል 8. ጋዜጠኛ ዮናስ ኣብርሃም ኣብ ኢትዮጵያ፡ ሓዉ በረኸት ኣብርሃም ድማ ኣብ ኤርትራ፡ መንግስታት ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ዝመርሑዎም ትካላት ሚዲያ ጋዜጠኛታት ኮይኖም ይሰርሑ ነይሮም። ክልቲኦም ኣሕዋት በብዘለዉዎ ቲ ሓደ 'ሻዕቢያ'፡ እቲ ኻሊእ ድማ ብሸነኹ 'ወያነ' እናበሉ ንዓመታት ጸብጺቦም'ዮም። ንሰላም ቅሩብነተን ዘርኣያ እዘን ጎረባብቲ ሃገራት፡ ን20 ዓመታት ዝተፈላለያ ኣዒንቲ ስድራታት ከራኽባ ተስፋ ተገይሩለን ኣሎ። ታሪኽ እዞም ጋዜጠኛታትን ደረስትን ነዚ እዩ ዘዘንቱ። ሙሉእ ዛንታ 👉 "ሓወይ ብዘለዎ ኮይኑ ወያነ፡ ኣነ በዚ ኮይነ ሻዕቢያ እናበልኹ ይሰርሕ ነይረ" 9. መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ስምምዕ ኣልጀርስን ዉሳነ ኮሚሽን ዶብን ብምቕባል ንትግባርኡ ድልዉ ምኳኑ ብፈጻሚት ስራሕ ኢህወደግ ኣቢሉ ወግዓዊ ገይሩ ነይሩ። ነዚ ምላሽ ዝሃበ መንግስቲ ኤርትራ ድማ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ዝዕዘብን ዝዝትን ጉጅለ ልኡኽ መንግስቲ ኣብ ቀረባ ከምዝልእኽ ኣፍሊጡ ከብቅዕ ከሎ፡ ኣብ መግለጺኡ ግና ኣብ ልፍንቲ ኢህወደግ እጃም ንዘለዎ ህወሓት "ጌም ኦቨር" ብምባል ተሳዒሩ'ዩ ዘስምዕ መልእኽቲ ብምምሕላፍ ንህወሓት ዘለዎ ስምዒት ከይገለጸ ኣይሓለፈን። ሙሉእ ዛንታ 👉 ንህወሓት ዝነጸለ ዕርቀ ሰላም ናበይ? 10. ኣብ ኤርትራ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝተኣሰሩ ዜጋታት ካብ ቤት ማእሰርቲ ምፍታሕ ካብቶም ብቀዳምነት ዝርቁሑ ዉዓል ሕደር ዘይበሃሎም ፖለቲካዊ ፍታሕ ዘድልዮም ሓደ'ዩ ይብሉ ተዓዘብቲ ። ሰመረ ከሰተ ይበሃል። ኣብ 1990 ተምሃራይ 10ይ ክፍሊ እንከሎ ከም ኩሉ ኤርትራዊ ንሳሕል ወሪዱ፡ ተጋዲሉ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ዘምለጠሉ መገዲ፡ ሙሉእ ዛንታ 👉 “ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ምረቓይ ካብ መደቀሲየይ ወሲዶምኒ” 11. ድሕሪ ዒስራ ዓመታት ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት፡ ኣብ መንጎ አሓት ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደሽቲ ምዕባለታት ይረአዩ ኣለዉ። ናይ ሓው ክገብሩ፡ ሎሚ ሓው ንሓው ምርኻብ ጀሚሮም። ብኸባቢ ግንባራት ራማ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝቢ ዝተርአየ ተበግሶ፤ እቲ ኣብ መንጎ ኣዲስ አበባን ኣስመራን ዝተጀመረ ዕርቀ ሰላም ናብ መሬት ዘውርድ ክያዶ ይመስል ዝብል ተስፋ ኣስኒቑ'ሎ። እቲ ርክባት ህዝቢ ንህዝቢ ብኸመይ ተጀሚሩ? ሙሉእ ዛንታ 👉 ኣብ ክሳድ ዒቃ ዝተኣተወ መፅበዓ ሰላም 12. "ሽሻይ ተስፋኣለም ይበሃል። ነሽነሽ ድማ ቅፅል ሽመይ እዩ። ተወሊደ ዝዓበኹሉ ኣብ ኤርትራ ንኡስ ዞባ ማይ ዓይኒ ኮይኑ፡ ሓውሲ ከተማ ዃዓቲት ኣብ ዝበሃል ከባቢ እዩ። ቢቢሲ ንፈለማ ካብ ዝሰርሖ ትሕዝቶ ደሃይ። ሙሉእ ዛንታ 👉 "ኣብ ባሕሪ ሜዲትራንያን ምጠሓልኩ ነይረ" 13. ካብ ሓደ መትንን ዓፅምን ተፈጢርካ እሞ ድማስ ብመፅዓን እንተይኮነስ ብእመት ዝልካዕ መሬት ፈልዩካ ን20 ዓመታት ተፈላሊኻ ምንባር ክንደይ ከምዝመርር ረኻቢኡ እዩ ዝፈልጦ። ኣብ ዘላምበሳ ትነብር ወይዘሮ ማና ገብረሚካኤል ኣጋይሻ ክትቅበል ቡን ተፍልሕ ነበረት። ሙሉእ ዛንታ 👉"ሓሚመ መፂአስ፡ ሓውየ ይኸይድ ኣለኹ" 14. ሰላም ስዩም ወልደማርያም ኣብ ዘመናዊ ሙዚቃ ኢትዮጵያን ኤርትራን መሪሕ ተራ ዝተጻወተን ገና ዚጻወት ዘሎን ጊታሪስት'ዩ። ንኣይቤክስ ባንድ ኰነ ሮሃ ባንድ እግሪ ዘትከለ ክኢላ ጥራሕ ዘይኰነስ ከም ጥላሁን ገሰሰ፣ ኣለማየሁ እሸቴ፣ መሓሙድ ኣሕመድ፣ ብዙነሽ በቀለ ዝኣመሰሉ ምስ ብዙሓት ዉሩያት ስነ-ጥበባውያን ዝሰርሐን ዓቢ ተራ ዝተጻወተን ሙዚቀኛ'ዩ። ሙሉእ ዛንታ 👉 ኣብ ዘመናዊ ሙዚቃ ኢትዮ-ኤርትራ መሪሕ ተራ ዝተጻወተ ሙዚቀኛ ካብ ጉዕዞ ሓደ ዓመት #ቢቢሲ #ትግርኛ 👌