ብሰንኪ ዲጋ ሕዳሰ ኢትዮጵያ 'ናይ ማይ ኲናት' የንጸላሉ
ኢትዮጵያ ምስ ግብጽን ሱዳንን ኣብ ዝቐልጠፈ እዋን ብጕዳይ እቲ ኣብ ሩባ ኣባይ (ናይል) ዝስራሕ ዘሎ ግድብ (ዲጋ) ኣብ ስምምዕ እንተ ዘይበጺሓ ናይ ማይ ኲናት ክጅመር ይኽእል'ዩ፡ ይብል ጋዜጠኛ ቢቢሲ፡ ኣልስተር ላይትሀድ።
ብዙሕ ግዜ ሳልሳይ ዉግእ ዓለም ብሰንኪ-ማይ እዩ ክልዓል ይበሃል'ዩ። ኰይኑ ድማ ብጕዳይ ግድብ ኣባይ ተላዒሉ ዘሎ ወጥሪ ናብ ዉግእ ንኸየምርሕ ዘተሓሳስብ'ዩ። ኢትዮጵያ ምስ ግብጺ ኣብ ዝቐልጠፈ እዋን ብጕዳይ ግድብ ኣባይ ኣብ ርጡብ ስምምዕ እንተ ዘይበጺሓ እዚ ዝርአ ዘሎ ምፍጣጥ ሳዕቤን ከይሃሎዎ ኣይተርፍን'ዩ። እቲ ኣከራኻሪ ጉዳይ ብቐንዱ፡ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ግብጽን ክኸውን ከሎ፡ ኣባይ ንመሬት ሱዳን ጥሒሱ ስለ ዝሓልፍ ሱዳን ሳልሰይቲ ተዋሳኢት ኰይና ትርከብ። ሕጂ እዚ ጕዳይ ዓቢ ጂኦፖለቲካዊ ምቅይያር ፈጢሩ ይርከብ። መደብ ምስራሕ ግድብ ኣባይ ንነዊሕ ዓመታት ክኸይድ ጸኒሑ ኔይሩ'ዩ። ኢትዮጵያ፡ ምህናጽ ናይቲ ግድብ ኣብ ዝጀመረትሉ እዋን ግን፡ ግብጺ ኣቓልቦኣ ኣብቲ ብኣራብ ስፕሪንግ ተባሂሉ ዝፍለጥ ምንቅስቓስ ተቓዉሞ'ዩ ኔይሩ። ክሳብ ሕጂ ግብጺ፡ ብጕዳይ ኣባይ፡ ዓብላሊ ተራ ክትጻወት ጸኒሓ'ያ - ኣውራ ብድፍኢት መግዛእቲ እንግሊዝ። ቀደም'ውን እንተ ዀነ፡ ብእዋን ፈርዖናውያ፡ "ግብጺ ህያብ ኣባይ'ያ" ይበሃል ነይሩ'ዩ - ኵነታቶም'ውን ናብ ኣምልኾት ኣባይ ኣድሂቡ ነይሩ'ዩ። ሕጂ ግን ኵነታት ተለዊጡ፡ ኢትዮጵያ ድሌታ ኣነጺራ ደው ኢላ ትርከብ። እቲ ፍሉጥ ናይ ኣባይ መንጫዕጫዕታ 48 ኪሜ ደቡብ ካብ ካብ ቀላይ ጣና ሪሒቑ ይርከብ ኢትዮጵያ፡ ምስ ብርክት ዝበሉ ጸገማታ፡ ናብቲ ዚስዕብ ተቐይሮ ንምምስግጋር ኣብ ትገብረሉ ዘላ ምድላዋት እኹል ጽዓት ከተፍሪ ስለ ዘሎዋ ፕሮጀክት ግድብ ኣባይ ተታሒዛቶ ትርከብ። እቲ ጕዳይ ግን ብሸነኽ ግብጺ ፖለቲካዊ ተቐባልነት ስለዘይብሉ ጌና ጥጡሕ መዕለቢ ኣይተረኽቦን። እቲ ፕሮጀክት ግድብ ኣባይ ኣብ ምውድኡ'ዩ፡ ኢትዮጵያ ድማ እቲ ፕሮጀክት ንምብጋሱ ኣብ ዳም-ዳም ትርከብ። ምስኡ ድማ ተቓውሞ ግብጺ እናወሰኸ መጺኡ ኣሎ። ናይ ግብጺ ሻቕሎት ካበይ ዝተበገሰ ኢዩ? ግብጺ ሓደ ስግኣት ኣሎዋ፡ እሱ ኸኣ ኢትዮጵያ ንዓቐን እቲ ናብ ግብጺ ዚውሕዝ ማይ ክትቈጻጸሮ ትኽእል'ያ ዚብል'ዩ። ኢትዮጵያ ግን ብኣንጻሩ'ያ ትርእዮ። ንሕና ዘድልየና ጸዓት ረኺብና ንጐረባብቲ ሃገራት'ውን ክንሕግዝ ንኽእል ኢና በሃሊት'ያ። እዚ ሓሳብ'ዚ ሱዳን ሓንጐፋይ ኢላ'ያ ትቕበሎ። እቲ ኣብ ምውድእ ቀሪቡ ዘሎ ግድብ ኣብ ጥቓ ዶብ ሱዳን'ዩ። ጽዓት ንሱዳን ንምስግጋር ምድላዋት ተገይርሉ፡ ዓንድታት ኤለክትሪክ'ውን ድሮ ተተኺሎም'ዮም። እዚ ዝስራሕ ዘሎ ግድብ ዋሕዚ ማይ ስሩዕን ዓመት ምሉእ ከም ዝኸውን ዝገብር'ዩ ብኻልእ ሸነኹ ምስ ዝርአ፡ ግድባት ኣብ ልዕሊ ዋሕዚ ማይ ጽልዋታት ኣሎዎ። እብዚ እዋን'ዚ ዋሕዚ ማይ፡ በብወርሓት ዝናብ፡ ክብ ለጠቕ ይብል'ዩ። እዚ ሓድሽ ግድብ ስርሑ ምስ ዚጅምር ነቲ ዝውሕዝ ማይ ከተኻኽሎ ይኽእል'ዩ - ክልተ ሜትሮ ዝጽፍሑ ማይ ዓመት ምሉእ ብዘይ ክብ-ለጠቕ ከውሕዝ ዝኽእል'ዩ። ሱዳን ድማ ከምኡ'ያ ትደሊ፣ ዓቐኑ ዝሓለወ ማይ ዓመት ምሉእ ክውሕዝ። ኣብ ልዕሊኡ ኸኣ ዝያዳ ጽዓት ካብ ኢትዮጵያ ክትረክብ ምስ እትረክብ ድርብ መኽሰብ ጌራ'ያ ትርእዮ። ግብጺ እትሰግኣሉ ዘላ ምኽንያት ምርኣይ ኣድላዪ'ዩ። ሕቡራት ሃገራት ከም ዝበሎ፡ ግብጺ ብ2025 ናይ ማይ ሕጽረት ከጓንፋ ምዃኑ ድሮ ሓቢሩ'ዩ። ማይ ጸሊም ኣባይ ንግብጺ ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ። ንግብጺ ሕጽረት ማይ ንልኡላዉነታ ዚፈታትን ጕዳይ ምዃኑ ይዝረበሉ'ዩ። እቲ ሓቂ: ኢትዮጵያ ንማያታ ናይ ምቍጽጻር ዓቕማ እናኻዕበተ ይመጽእ ኣሎ። ናይ ባዕላ ጽዓት ከተፍሪ ምኽኣል'ውን ዓቕሚ ተወዳዳርነታ ክብ ክብል ምዃኑ ርዱእ'ዩ። መሓመድ ዓብደል ዓጣ ተቘጢዑ ከም ዝበሎ፡ "ንሓና 100 ሚልዮን ዝኣክል ህዝቢ ኣሎና፣ ኣብ ሓደጋ ከነውድቖ ኣይንደልን ኢና"። "ናብ ግብጺ ዚውሕዝ ማይ ብ 2% ምስ ዝንኪ፡ ጠንቂ ምብልሻው 200,000 ኤክር ሕርሻዊ መሬት ክኸዉን'ዩ" እናበለ ይምጕት። ቀጺሉ፡ "ሓደ ኤክር መሬት ንሓደ ስድራቤት የናብር'ዩ፡ ኣብ ግብጺ፡ እቲ ማእከላይ መነባብሮ ኣለዎ ዝባሃል ስድራ-ቤት ሓሙሽተ ትንፋስ ኣሎዎ፡ ስለዚ ወሓዚ ማይ ብ2% ምስ ዝንኪ ንሓደ ሚልዮን ግብጻውያን ህይወቶም ከመዛብሎ ይኽእል'ዩ" ይብል። "ስለዚ" ይብል መሓመድ ዓብደል ዓጣ፡ "እዚ ንናይ ኣህጕራዊ ጸጥጣ ዝትንክፍ ጕዳይ ክኸውን'ዩ።" ፈለግ ናይል ነታ ኣስታት 920 ኪሜ ደቡብ ካብ ካይሮ እትርከብ ከተማ ኣስዋን ሰንጢቑ ይሓልፍ ሃይድሮኤለክትሪክ ሓይሊ ማይ ኣይበልዕን'ዩ። ግናኸ ንኢትዮጵያ እቲ ሓጽቢ ንምምላእ ዝወስደላ ጊዜ ንግብጺ ስግኣት ይፈጥረላ ኣሎ። እቲ ሓጽቢ ስፍሓቱ ክንዲ ከተማ ለንደንን ከባቢኣን'ዩ፡ ንምምልኡ ጥራይ ጊዜ ክወስድ'ዩ። ኢትዮጵያ ጽዓት ንኸተፍሪ ነቲ ሓጽቢ ብቕልጡፍ ብማይ ክትመልኦ ትደሊ - እዚ ማለት ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ ዓመት ክኽውን ትጽቢት ኣሎ። እዚ ነቲ ንግብጺ ዚውሕዝ ማይ መጠኑ ከጕድሎ ማለት'ዩ። ነቲ ሓጽቢ ንምምላእ ናይ ሽድሽተ ዓመት መደብ እንተ ወጺኡ ግን እቲ ወጽዓ ኣዝዩ ክንኪ ማለት'ዩ። ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ግብጽን ዚካየድ ዘሎ ዘተ ክሳብ ሕጂ ፍረ ኣይተረኽቦን ኣሎ። ናይ ሱዳን ሕቶ'ውን ኣሎ። ካብቲ ዝውሕዝ ማይ፡ እቲ ግድብ ኣብ ስራሕ ምስ ዚኣቱ፡ ሱዳን ክንደይ ዝኣክል ማይ'ያ ክትጥቀም። ተወሳኺ ሕርሻ ንምምዕባል ዝያዳ ማይ ምስ ዘድልያ ናይ ግብጺ ዚውሕዝ ማይ ክንኪ ማለት'ዩ። ተሞኵሮ ላዕለዋይ ግድብ ኣስዋን ብሱሳታት፡ ግብጺ ኣብ መትርብ ሱወዝ ንላዕለዋይ ግድብ ኣስዋን ክትሃንጽ ከላ ከምዚ ሕጂ ኢትዮጵያ ትሓልፎ ዘላ መስርሕ'ያ ሓሊፋ። ግድብ ኣስዋን ዓቢ ሃገራዊ ፕሮጀክት ስለዝነበረ፡ ግብጺ ንግድብ ኣስዋን ንኽትሰርሕ ዝሓለፈቶ ሕልኽልኻት - ወሓዚ ማይ ንምቍጽጻር፡ መሬት ንምልማዕ፡ ጸዓት ምፍራይ፡ ሃገራዊ ክብሪ ምሕላው ...ወዘተ - ሕጂ ኢትዮጵያ ተሕልፎ'ላ። ኰይኑ ድማ ንሃገራዊ ሓበን ክብ ንምባል እዚ ዓቢ ሃገራዊ ፍረ-ዕዮ ኣብ መፈጸምትኡ ንምብጻሕ ትሰርሕ ኣላ። ኢትዮጵያዊ ገፋፊ ዓሳ ካብ ሩባ ኣባይ ዝገፈፎም ዓሳታት ተሰኪሙ እንናኸደ ወጻኢታት ፕሮጀክት ግድብ ኣባይ ህዝቢ'ዩ ዝኸፍሎ ዘሎ። ህዝቢ ድሮ ንሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ዓመት ናይ ወርሒ ደሞዙ እናከፈለ ከካይዶ ጸኒሑ'ሎ። ክልተ ሲሶ ናይቲ ስራሕ ዱሮ ተወዲኡ'ሎ። እዚ ፕሮጀክት፡ ኣብ መፈጸምትኡ ምስ ዚበጽሕ፡ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዓቢ ፍናንን ሓበንን ክዀኖ ትጽቢት ተነቢሩሉ ኣሎ። እዚ ፕሮጀክት ብመደብን ብግዜኡን ኣብ መፈጸምታኡ እንተ ዘይበጺሑ ግን፡ ህዝቢ ጨቘቅ እናበለ ስለ ዝኸፈለሉ፡ ዉሽጣዊ ፖለቲካዊ መዘዝ ክህልዎ ይኽእል'ዩ። እቲ ፕሮጀክት ግድብ ኣባይ ደው ክብል ኣይክእልን'ዩ። ግብጺ ብወገና፡ ወትሃደራዊ ስጉምቲ ክትወስድ እንተዘይኮይና ካልእ ክትገብሮ ትኽእል የብላን። ስለዝኾነ'ዩ ድማ እቲ ጕዳይ ብሰላምን ዲፕሎማስን ጥራይ ክፍታሕ ዘለዎ። እዚ ጕዳይ ብፍንው እንተ ተታሒዙ ንመጀመርያ እዋን ኣብ ታሪኽ ዓለምና ብማይ ዉግእ ክልዓል'ዩ ማለት'ዩ። እዚ ጕዳይ ብሰላምን ልቦናን ክፍታሕ እንተ ተኻኢሉ ግን ንሰለስቲአን ሃገራት ዓቢ ፍናን ክኸውን'ዩ - ንኻልኦት ሃገራት'ውን ኣብነት ክዀና ይኽእላ።