ብከላ ክሳብ ክንደይ ነቲ ኣብ ማእከል ከተማ ዝካየድ ማራቶን ይጸልዎ?
ኣብቲ ኣብ መወዳእታ ናእቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ከተማ ደልሂ (ህንዲ) ዝተኻየደ ውድድር ማራቶን፡ ጎየይቲ ገጾም ብጨርቂ ተሸፊኖም ዘርኢ ስእሊ ምርኣይ፡ ንከተማታት ኣጎልቢብወን ዝርከብ ብከላ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛ ምዃኑ ዘዘኻኽር'ዩ።
ኣብያተ-ትምህርቲ ክሳብ ዝዕጸዋ፡ ደረጃ ናይቲ ኣየር ኣዝዩ ኸፊኡ ብምንባሩ፡ ገለ ሓካይም እቲ ውድድር ንኻልእ ጊዜ ክመሓላለፍ መኺሮም ነይሮም። ውድድር ይካየደሉ ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ናይቲ ብከላ ደረጃ ካብ 'ሓደገኛ' ናብ 'ዘይጠዑይ' ክመሓየሽ ኪኢሉ ነይሩ። ንኢትዮጵያን ዝወከሉ ብርሃኑ ለገሰን ኣልማዝ ኣያናን ኣብቲ ናይ ብሉጻት ውድድር ተዓዊቶም። ቅድሚ እቲ ውድድር "ፈሪሕና ኔርና"፡ እንተኾነ ግና ኣብ መዓልቲ ውድድር ኣዝዩ ሕማቕ ኣይነበረን" ክብል ብርሃኑ ተዛሪቡ። እሞ'ኸ፡ ሞያውያን ተቐዳደምቲ ይኹኑ ተልመዴን፡ ብመጠን ናይቲ ኣብ ማከል ከተማታት ዘሎ ብከላ ክስከፉ'ዶ ኣለዎም? ኣብቲ ትማሊ ሰንበት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ 'ዓቢ ጉያ ኢትዮጵያ' (Great Ethiopian Run) እቲ ኩነታት ከመይ ነበረ? ተቐዳደምቲ እንታይ ዓይነት ምድላዋት ወይ ናይ ምክልኻል ስጉምቲታት ወሲዶም? ሓድሽ ነገር የለን ብከላ ኣየር ፡ ኣብ ስፓርት ኣሰካፊ ጉዳይ ኮይኑ ጸኒሑ'ሎ። ኣብቲ ናይ 1984 ናይ ሎስ ኣንጀለስ ኦሎምፒክ፡ ገለ ሰባት ኣየር ናይታ ከተማ ሕማቕ ስለዝነበረ እቲ ውድድር ንኻልእ ጊዜ ክመሓላልፍ ጠሊቦም ነይሮም። እቲ ናይ በይዢንግ 2008 ናይ ኦሎምፒክ ውድድር እቲ ካብ ኩሉ ዝተበከለ ውድድር ተባሂሉ ተሰምዩ እዩ፡ ዋላኳ ሰበስልጣናት ቻይና ናይ መካይን ገደብን ምዕጻው ፋብሪካታትን ጌሮም እንተነበሩ። ተቐማጣይ እናበዝሐ መስ ምኻዱን፡ ምጥቃም ነዳዲ እናወሰኸ ስለዝኸደ፡ ኣብ ብዙሓት ከተማታት ዓለም፡ ጽርየት ኣየር እናጎደለ ይኸይድ ኣሎ። እንተኾነ ግና፡ እቶም ጎየይቲ ንሓጺር እዋን ጥራይ ንብከላ ስለዝቃልዑ፡ ኣብ ጥዕኖኦም ዘስዕቦ ጉድኣት ዘርኢ ንጹር ጭብጥታት የለን። እቲ ቀንዲ ጸገም ግን ነቶም ኣብቲ ዝተበከለ ከባቢታት ዝነበሩ እዩ። ብግምታት ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ዓመት 3 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ ናይ ደገ ብከላ ኣቐዲሞም ይሞቱ። ምንቅስቓስ ነቲ ንወስዶ ኣየር ከም ዝወስኽ ይገብር፡ ኣብ ኣዝዩ ዝተበከለ ኩነታት ድማ ነቲ ሓደጋ ከልዕሎ ይኽእል ማለት'ዩ። ጽርየት ኣየር ኣዲስ ኣበባ 'ማእከላይ' ዝብሃል እዩ። ናይ ኢትዮጵያ ብከላ ዝምለከት ስነ-ፍልጠታዊ ሓበሬታ ዳርጋ የለን፡ እንተኾነ ግን ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ፡ ብከላ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ምኽንያታት ናይ ጊዚኡ ዘይኣኸለ ሞት ኣብ ምብርቐ ኣፍሪቃ እዩ። ኣዲስ ኣበባ፡ ኣካል ናይ ዓለምለኻዊ መጸናዕቲ ብከላ ከተማታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኮይና ኣላ። ብዝሒ ህዝቢ እታ ከተማ ካብ 2015 ክሳብ 2030 ብ80% ክውስኽ ትጽቢት ከም ዝግበረሉ ኣብ ግምት ብምእታዉ፡ እቲ መጽናዕቲ ነቶም መንግስታት ስጉምቲ ክወስዱ ዘኽእል ጭብጥታት ክህብ ይህቅን። ብዙሓት ሰባት ምግቢ ንምብሳል፡ ፋሓም ይጥቀሙ፡ ጎሓፍ ድማ ኣብ ጎደናታት ይቃጸል፡ መካይን'ውን ይውስኻ ኣለዋ። ሓደ ኣብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ዝርከብ መቆጻጸሪ፡ ናይ ኣዲስ ኣበባ ኣየር ብከላ 'ማእከላይ' ከም ዝኾነ ገምጊሙ። በዚ ገምጋም መሰረት፡ ንጡፋት ቆልዑት፡ ዓበይትን ናይ ምስትንፋስ ጸገም ዘለዎም ሰባትን ንነዊሕ እዋን ኣብ ደገ ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ክድርትዎ ኣለዎም። መሰልጠኒ መዓስከራት ናይ ስፓርትን መሰልጠኒ መሳለጥያታትን ስለዘለዋ፡ መብዛሕትኦም ኢትዮጵያውያን ሞያውያንን ጀመርትን ጎየይቲ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ'ዮም ዝቕመጡ። ሓላፊ ኣትለቲክስ ኢትዮጵያ፡ ኣቶ ሃይለ ገብረስላሴ፡ እዚ ኣዝዩ ሃሳዪ ከኸውን ከም ዝኽእል ተገንዚቡ ኣሎ። እቲ ናይ ኦሎምፒክ ዕዉት ሃይለ፡ ካብ ብከላ ንምእላይ ጎየይቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ክወጹ ጸዊዑ ነይሩ። እቲ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ዝተኻየደ ናይ ቦስተን ማራቶን ዝተዓወተ ለሚ ብርሃኑ ብወገኑ፡ ብከላ ውሑድ ኣፍልጦ ከም ዝረክብ ይገልጹ። ቻይናዊ ዢያሚንን ተዓዋታይ ማራቶ ዱባይን ለሚ፥ ክሳብ ሐዚ ብብከላ ኣየር ዝበፅሖ ፀገም ከምዘየሎ ይዛረብ። አሰልጣኒ ማራቶን ሃጂ ኣዴሎ ብወገኖም፥ እቲ ጉዳይ ንኣትለታት ከምዘፍልጡን ዝበለፀ ግንዛቤ እናተፈጠረ ምዃኑን ይኣምኑ። "ኣዲስ አበባ ሓዊሱ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ዘሎ ኣየር ዝተበከለ እዩ። ኣትሌታት ዝስሕብዎ ኣየር ክንድቲ ኣብ ዱር እንትለማመዱ ዝረኽብዎ ንፁህ ኣየር ዓይነት ክኸውን ኣይክእልን" ይብሉ። ቀሊል ስግኣት ኣብ ኣዲስ አባበባ ዝተኻየደ ዓበይ ጉያ ኢትዮጵያ አዳለውቲ ብከላ አየር ከመዘየስግእ ይዛረቡ። ኣብ 10 ከሜ ውድር ኣስታት 44 ሺሕ ሰባት ተሳቲፎም። ዳይሪከተር እቲ ውድድር ኤርምኣስ ኣየለ፥ ኣብቲ ከተማ ሓልሓሊፉ ደስ ዘይብል ኣየር ከምዘሎ ብምግላፅ እቲ ፀገም ንምንካይ ከምዝሰርሑ ተዛሪቦም። "እቲ ውድድር መኪና ብበዝሒ ኣብዘይንቀሳቐሳሉ ኣብ ዕለተ ሰንበት 'ዩ ተኻይዱ። ናይቲ መወዳደሪ ቦታ ድማ ሙሉእ ንሙሉእ ካብ ትራፊክ ነፃ እዩ፥ ሰለዝኾነ ድማ ብከላ ኣየር ስግኣት አይከውንን" ኢሎም።