ልምዓትን ምምዝባል ሓረስቶትን ከተማ ኣዲስ ኣበባ
"መሬት ካባና እንትወስዱ፡ እቲ ጉዳይ ብዕምቆት ኣይንፈልጦን ነይርና። ተለዋጢ ስራሕ ኣይሃቡናን። ዝተውሃበና ገንዘብ ድማ ይውዳእ ኣሎ" ብምባል፡ ሓረስታይ ኣይተ ሃይሉ ካብ መሬቱ ዝተመዛበለሉ ኣጋጣሚ ንቢቢሲ ዝገለፁልና።
ቅድሚ 6 ዓመታት እዩ መሬት ኣይተ ሃይሉ ደምሴ፡ ብምምሕዳር መሬትን ልምዓትን ከተማ ኣዲስ ኣበበባ ዝተወሰደ። 22 ሽሕ ካሬ ሜትር ስፍሓት ዘለዎ፡ ናይ ሕርሻን መንበሪን መሬት፡ ንሓደ ካሬ ብ 18 ብርን 50 ሳንቲምን ሒሳብ ተሰሊሑ፡ መስተኸፈሎም መሬቶም ከምዝተወሰደ ይዛረቡ። ናይዞም ሓረስታይ መሬት፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብታ ከተማ ንህንፀት መሰረት ልምዓት ካብ ሞንጎ ዝወዓሉ ዓበይቲ ፕሮጀክታት፡ ብህንፃ ሓበራዊ መንበሪ ኣባይትን ካልኦት ነዋሕቲ ህንፃታትን ተተኪኡ ኣሎ። ኣይተ ሃይሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ሓንቲ ድግድጋ ገዛ ምስ ስድርኦም ይነብሩ። እዚ መሬት ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር እታ ከተማ ስለዝርከብ፡ ነዛ ግድግዳ ገዝኦም ከሐድስዋን ከስፋሕፍሕዋን ኣይኽእሉን። እዚ ታሪኽ ናይ ኣይተ ሃይሉ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ብዙሓት ሓረስቶት ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብተደጋጋሚ ዘጋጥሞም ጉዳይ እዩ። ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ጥራሕ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ንህንፀት መሰረተ ልምዓት ተባሂሉ ልዕሊ 12 ሽሕ ሓረስቶት ካብ መረበቶም ከምዝተመዛበሉ ሓበሬታታት የረድኡ። ካብ ኤጀንሲ ዳግመ ልምዓትን ተሃድሶን እታ ከተማ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ከምዝሕብሮ፡ ኣብዚ ሎሚ ዓመት ኣብ ከተማ ንዳግመ-ልምዓት ዝውዕል 700 ሄክታር መሬት ንምልማዕ ተተሊሙ። እዚ ህንፀት መሰረት ልምዓት ንክሳኻዕ ድማ፡ 2 ሽሕ ሓረስቶት ካብ መረበቶም ከምዝፈናቐሉ ዋና ስራሕ ኣካያዲ እቲ ኤጀንሲ ኣይተ ሚሊዮን ግርማ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። ካሕሳ፣ መረረትን ስግኣትን ኣብ ቦሌ ተወሊዶም ዝዓበዩ ሓረስታይ ሲሳይ ነጋሳ፡ ቅድሚ 15 ዓመታት ናይ ባዕሎምን ናይ ኣቦኦምን ኣስታት 4 ሄክታር መሬት ንህንፀት መሰረተ ልምዓት ተወሲድዎም እዩ። ነዚ ድማ ንሓደ ካሬ ሜትር ብ3 ብርን 50 ሳንቲምን ሒሳብ ካሕሳ ተኸፊልዎም። ካብ ዝተኸፈሎም ገንዘብ ግብሪ ከምዝኸፈሉ ድማ እዮም ዝዛረቡ። ይኹን እንበር ካብኦም ኣብ ዝተወሰደ መሬት ክሳብ ሕዚ ዋላ ሓደ መሰረተ ልመዓት ኣይተሰርሐን። እዞም ሓረስታይ ሕዚ ካብ ዘለዎም ቁጠባዊ ፀገም ብተወሳኺ፡ ክመዛበል እየ ዝብል ስግኣት ከምዘለዎም ንቢቢሲ ተዛሪቦም። እዞም ሓረስቶት፡ እኹል ካሕሳ ዘይምኽፋሎም፣ መንበሪ ገዛ ዘይምውሃቦም፣ ዝምጥኖም ስራሕ ዘይምድላዉን ወሰንቲ መሰረተ ልመዓት ዘይምምልኦምን ብዋናነት ዘልዕልዎም ፀገማት እዮም። ንካሕሳ ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ጥርዓናት ብምቕባል እናተሰርሐ ከምዝመፅአ ዝገለፁልና ሓላፊ እቲ ኤጀንሲ ኣይተ ሚልየን ግርማ ፡ ምምሕዳር ኣዲስ ኣበባ ኣብ ሓረስቶት ንዘጋጥሙ ፀገማት ንምፍታሕ ይሰርሕ ኣሎ ይብሉ። ብመሰረት እዚ ድማ፡ዋጋ ሓደ ካሬ መሬት ሓረስታይ ናብ 62 ብር ንካሕሳ መንበሪ ገዛ ድማ 552 ሽሕ ብር ክብ ከምዝበለ ሓቢሮም። ካብዚ ብተወሳኺ ንገዛ መስርሒ ቦታ ከምዝወሃቦም ወሲኾም ገሊፆም። ብኻልእ ወገን ድማ፡ ምምሕዳር እታ ከተማ፡ መሬት ብክልተ መንገዲ እዩ ዘመሓላልፍ። ንትካላት ልምዓት ብምደባ፡ ንመንበሪ ገዛን ንንግድን ድማ ብሊዝ እዩ ዝዕድል። ንሓረስታይ ዝወሃብ ካሕሳ፡ ንሊዝ ምስ ዝኽፈል ዋጋ እንትነፃፀር ውሑድ እዩ ንዝብል ሕቶ እንትምልሱ፡ " ካብ ሓረስታይ ዝውሰድ መሬት፡ ንህንፀት መሰረተ ልምዓትን ንጥቕሚ ህዝቢ ዝውዕልን ስለዝኾነ፡ በዚ መገዲ እዩ ዝመሓላለፍ" ይብሉ። ዶብ ኣብዚ ሕዚ እዋን ስፍሓት ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ 52 ሽሕ ሄክታር ከምዝኾነ እዩ ዝግመት። ክልላዊ መንግስቲ ኦሮምያን፡ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባን ዝውሰንሉ ፍሉይ ምልክት የለን። እዚ ድማ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ትሰፍሕ እያ ዘላ ዝብል ተቓውሞ ብምልዓሉ ህይወት ሰብ ንከጠፍእ ምኽንያት ኮይኑ እዩ። እዚ ዘሎ ኩነታት ንምፍታሕ ድማ፡ ካብ ምምሕዳር ክልል ኦሮሚያን ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባን ዝተዋፅኡ ሰብ ሞያ ወሰን ዶብ ይሰርሑ ኣለዉ። ቢቢሲ ብመሰረት ዝረኸቦ ሓበሬታ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ወሰን ናይ ምጥራር ስራሕ ተዛዚሙ፡ ውሳነ ሓለፍቲ ፖለቲካ ኣብ ትፅቢት ኣለዉ።