ብመንሽሮ ጡብ ዝተሓዙ ደቂ ተባዕትዮ ከምዘለዉ ትፈልጡ ዶ?
ሞሰስ ሙሶንጋ፡ ክሳብ እታ ብሕማም መንሽሮ ጡብ ከምዝተጠቕዑ እተረጋግፅ ምርመራ ዘካየዱላ ዕለት፡ ደቂ ተባዕትዮ ብናይ ጡብ መንሽሮ ክተሓዙ ከምዝኽእሉ ኣፍልጦ ኣይነበሮምን።
ሞሰስ ሙሶንጋ ወዲ 67 ዓመት ኬንያዊ ሞሰስ ንቢቢሲ ከምዝገለፅዎ፡ ብኣቆፃፅረራ ኣውሮጳውያን 2013፡ ኣብ ደረጃ ሰለስተ ብዝበፅሐ ሕማም መንሽሮ ጡብ ከምዝተጠቕዑ ምስተነገሮም፡ ኣብ ከቢድ ድንጋፀ ኣትዮም ነይሮም። ዝነበሮም ህይወት እውን ተዘሪጉ። ''ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ልሙድ ዘይኮነ ሕማም፡ ኣባይ ከምዘሎ ምስ ፈለጥኩ ብጣዕሚ እየ ሰንቢደ፤ ንምቕባል እውን ከቢዱኒ ነይሩ። ካብ ሚልዮናት ደቂ ተባዕትዮ ዓለም፡ ብኸመይ ንዓይ ክሕዘኒ ክኢሉ?'' ይብሉ ኣቶ ሙሶንጋ። እዚ ሕማም መንሽሮ ጡብ ኣብ የማናይ ጫፍ ጡቦም (መቝለመቶም)፡ ቃንዛ ዘይብሉ ሕበጥ ኮይኑ ከምዝጀመሮም ዝዛረቡ ሞሰስ፡ ኣብ ከይዲ እቲ ሕበጥ እናዓበየ ከምዝመፅአ ይገልፁ። ደሓር ግና ኣብ ጫፍ ጡቦም ዝነበረ ሕበጥ እናዓበየ መፂኡ ኣብ ኣፍ ልቦም ቃንዛ ክስመዖም ጀሚሩ። ኣብ የማናይ ጡቦም ዝርከብ ክፋል ቆርበት ምቑሳል ምስጀመረ ግና፡ ሕክምና ንምርካብ ናብ ማእኸል ጥዕና ኣምሪሖም። ኣብ ማእኸል ጥዕና ብዘካየድዎ ምርመራ ጭዋዳታት ድማ፡ ኣይተ ሙሶንጋ፡ ንመንሽሮ ጡብ ከምዝተቓልዑ ኣረጋጊፆም። ኣብ ከተማ ናይሮቢ፡ ሆስፒታል ዩኒቨርሲቲ ኣጋክሃን ስፔሻሊስት ጭዋዳታት (oncologist) ዶክተር ሲቲና ምዋንዚ፡ መንሽሮ ጡብ ደቂተባዕትዩ ብጣዕሚ ልሙድ ተርእዮ ከምዘይኾነ ይዛረባ። ኣብዚ ዓውዲ ዘለወን ልምዲ ከምዝሕብሮ፡ ካብ 100 ሕሙማት ሕማም መንሽሮ እቲ ሓደ ወዲተባዕታይ ጥራሕ እዩ፡ ብመንሽሮ ጡብ ዝጥቃዕ። ንምንታይ ደቂተባዕትዮ ንመንሸሮ ጡብ ይቃልዑ? ክሳብ ሕዚ ደቂተባዕትዮ ንምንታይ ንሕማም መንሽሮ ጡብ ይቃልዑ ዝብል ቀንዲ ምኽንያት ዋላ እኳ ብንፁር እንተዘይተፈለጠ፡ በዚ ሕማም ናይ ምትሓዝ ዕድል ክውስኹ ዝኽእሉ ምኽንያታት ግና ኣለዉ። ዛጊድ ነቲ ሕማም ከቃልዑ ካብ ዝኽእሉ ምኽንያታት ብርግፀኝነት ዝከላኸል ሜላ እኳ ዕላዊ እንተዘይኮነ፡ እዞም ዝስዕቡ ሜላታት ግና ሓገዝቲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ኬንያ ኣብዚ ዓመት፡ ኣስታት 6 ሽሕ ምርመራታት መንሽሮ ጡብ ዝካየዱ እንትኾኑ፡ ካብ መላእ ኣፍሪቃ ድማ አስታት 170 ሽሕ ምርመራታት መንሽሮ ጡብ ክህልዉ ትፅቢት ይግበር። ደቂኣንስትዮ ኣብ ሰብነተን ብዘሎ ልዑል መጠን ኤስትሮጅንን ካልኦት ብዙሃት ምኽንያታትን፡ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ንምሕማም መንሽሮ ከምዝቃልዓ ዶክተር ምዋንዚ ይገልፃ። ደቂ ተባዕትዮ ንሕማም መነሽሮ ዝቃልዕሉ ኣጋጣሚ ብጣዕሚ ትሑት ከምዝኾነ ዶክተር ምዋንዚ ይገልፃ ይኹንእምበር ደቂተባዕትዮ ኮኑ ደቂኣንስትዮ፡ ኣብ ሰብነቶም ንዝረኣይ ምልክት ሕማም፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ጡቦም ንዝረኣይ ሕበጥ ብትኹረት ክከታተሉ ከምዝግባእ ዶክተር ምዋንዚ ይምዕዳ። ኣብ ቆርበት ሰብነት ዝረኣዩ ምልክታት ሕማም፣ ኣብ ጡብን ጫፍ ጡብን (መቁለበት)ዝረኣዩ ምልክታት፣ ኣብ ሓዲኡ ወይ ክልቲኡ ጡብ ናይ መጠን ምውሳኽን ምንኣስን ምልክት እንትህሉ ብቕልጡፍ ናብ ሕክምና ምኻድ የድልይ። ብሕማም መንሽሮ ዝተተሓዘ ሰብ ክብደቱ ክንክይ ከምዝኽእል እውን እተን በዓልቲ ሞያ ገሊፀን። ሕክምና ራድዮቴራፒ፣ ኬሞቴራፒ፣ መጥባሕቲን ሕክምና ሆርሞንን ቀንዲ ሕክምናታት መንሽሮ ጡብ ከምዝኾኑ እየን ዶክተር ምዋንዚ ዘረጋግፃ። "ደቂተባዕትዮ ኣብ ጡቦም ሕበጥ ከይህሉ ኩሉግዘ ከረጋገግፁ ይግባእ። ንባዕሎም ምምርማር ልሙድ ተግባሮም ክኸውን ኣለዎ'' ኢለን። ኣቶ ሙሶንጋ ግና፡ ከይዲ ሕክምና መንሽሮ ጡብ፡ ብፍላይ ድማ እቲ ሕማም ኣብ ልዑል ብርኪ እንተድኣ በፂሑ፡ ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ ይገልፁ። "ኣብ ርእሰይ ዝነበረ ፀጉሪ፡ ተቐምቒሙ እንይኮነስ፡ ብኬሚካላት እዩ ተመሊጡ" "ስለዝደኽመኒ ነዊሕ መንገዲ ክጓዓዝ ኣይክእልን፣ በብመዓልቱ የዕወልውለንን የምልሰንን እዩ" ብምባል ከቢድነት እቲ ሕክምና ይገልፁ። ግና መብዛሕትኡ ግዘ፡ ሕማም መንሽሮ ጡብ ናይ ደቂኣንስትዮ ሕማም እዩ ዝብል ርድኢት ክስተኻኸል ከምዝግባእን፡ ክልቲኦም ፆታታት ብዛዕባ እዚ ሕማም እኹል ግንዛበ ክህልዎም ይግባእ ይብሉ፡ ወዲ 67 ዓመት ሙሶንጋ ። ብፍላይ ድማ ደቂ ተባዕትዮ ''እቲ ሕማም ከምዘለዎም ምስፈለጡ፡ ነቲ ውፅኢት ብምቕባል፡ ቅልጡፍ ሕክምና ክረኽቡን ናብ ልሙድ ህይወቶም ክምለሱን ይግባእ" ብምባል ትኹረት ክወሃቦ የተሓሳስቡ። መንሽሮ ኣፍ ማህጸን ብርእሰ ስእሊ ምክልኻል ይከኣል!