ዶ/ር ጌታቸው ተሰማ ብዛዕባ ውላዶም ካፒቴን ያሬድ እንታይ ይብሉ?
ዶክተር ጌታቸው ተሰማ፡ ወላዲ ነታ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ናይሮቢ እንትትበርር ዝወደቐት ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፡ ብዋና ኣብራሪነት ዝመርሕ ዝነበረ ካፒቴን ያሬድ እዮም።
እዞም ብዝጋጠሞም ሓዘን መንፈሶም ዝተሰብረ ወዲ 80 ዓመት ወላዲ፡ ። ''ምርኩሰይ ስኢነ'' ይብሉ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረዎ ጻንሒት። ቢቢሲ፦ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ብኸመይ ሰሚዖም? ዶ/ር ጌታቸው፡ በዓልቲ ገዛይ ደዊላ ''ያሬድ ክመጽእ እየ ኢሉኒ ነይሩ። ክሳብ ሐዚ ግን ኣይበጽሐን። ዝሰማዕካዮ ነገር ኣሎ ድዩ?'' ኢላትኒ። ንዓኣ 'ዝሰማዕኩዎ ነገር የለን' ኢለያ ናብ መገዲ ኣየር ደዊለ። መጀመሪያ ክነግሩኒ ኣይደለዩን ነይሮም።ዳሓር ግን ክሕባእ ዝኽእል ስለዘይኮነ ነጊሮሞኒ። ንበዓልቲ ገዛይ እውን ነጊረያ። ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ንጉሆ ሰዓት ኣርባዕተ ኣቢለ እየ ሰሚዐ። ሽዑ ነብሰይ ስሒተ ስለዝወደቕኩ፡ ናብ ሆስፒታል ወሲዶሙኒ። እንተነቅሕ ኣብ ሆስፒታል ኦክስጅን ተተኺሉኒ፡ ርእየ። ምስ ካፒቴን ያሬድ ንመወዳእታ እዋን መዓዝ ተራኺብኩም ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ቅድሚ እቲ ሓደጋ፡ ሰለስተ መዓልቲ ይኸውን እዩ። ብዙሕ ግዘ እንትምለስ እዩ ዝድውለለይ። ሓልሓሊፉ 'ውን ንጉሆ እንትኸይድ ይድውለለይ ነይሩ። ሓደ ወይ ክልተ መዓልቲ ዕረፍቲ እንትህልዎ ድማ ኣዳማ ናብ ዝርከብ ገዛይ መጺኡ ይሓተኒ። ምእዙዝ ቆልዓ ነይሩ። ካልኦት ቆልዑ 'ውን ኣለዉኒ። ንያሬድ ዝትከእ ግን የለን። ሓደ ሓደ ግዜ ኣዲስ ኣበባ እንተምስየ ኣብ ገዝኡ እየ ዝሓድር። ካልኦት ደቀይ ኣብ ወጻኢ ስለዝነብሩ፡ ምስኡ እዩ ዝሓሸ ቅርበት ዝነበረኒ። ሓዘን፡ መንፈሰይ ሰይሩዎ፡ ኣእምሮይ 'ውን ኣመዛቢሉዎ። ሃገራዊ ሞት ስለዝኾነ ግን ክብርን ኩርዓትን ይስመዐኒ። ያሬድ ከመይ ዓይነት ውሉድ ነይሩ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ካብ ቁልዕነቱ ጀሚሩ ንስፖርት ፍሉይ ፍቕሪ ነይሩዎ። ብፍላይ ብምሕምባስ ብዙሕ መዳሊያታት ረኺቡ እዩ። ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ደረጃ ትምህርቱ ብሓፈሻ ድልየቱ ስፖርት ዝነበረ እንትኾን፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ መሰናደኦ ግና ኣብራሪ ክኽውን ከምዝደሊ ምዝራብ ጀሚሩ። ኣነን ኣዲኡን ኣብ ሞያ ሕክምና ስለዘለና፡ እቶም ዘለዉኒ መጻሕፍቲ ዘንብበለይ እውን ስለዝደሊ፡ ናተይ ወይ ናይ ኣዲኡ ሞያ እንተዝስዕብ ደስ ከም ዝብለኒ እንትነግሮ፤ ንሱ ግን 'ፓይሎቲንግ' ክመሃር እዩ ድልየተይ ዝብል ሓሳብ ኣቕሪቡ። ንሕና ድማ 'ድልየት እንተሃልዩካ ኣይንኽልክለካን' ኢልና ሓሳቡ ተቐቢልና። ኣብራሪ ያሬድ ጌታቸው ምስ ሓጋዚኡ ኾይኑ እታ ነፋሪት ካብ ሓደጋ ንምድሓን ክሳብ መወዳእታ ተቓሊሱ እዩ። ፈለማ ንደቡብ ኣፍሪካ ከይዱ ክመሃር እዩ ነይሩ ድልየትና። ዳሓር ግን ንኣይ 'ውን ናብ ሃገረይ መመላለሲ ምኽንያት ክኾነኒ ኢለ፡ ናብ ኢትዮጵያ ከይዱ ክመሃር ንበዓልቲ ቤተይ ሓሳብ ኣቕሪበላ። እቲ መገዲ ኣየር ዝተፈለጠን ብዙሓት ኢትዮጵያውያንን ኣፍሪካውያንን ዘምህር ስለዝኾነ ኣብኡ ክመሃር ድልየት ነይሩኒ። ሓደ ቖልዓ'ኳ ከም ርስቲ ናብ ኢትዮጵያ ይመለስ ኢልና ምስተሰማማዕና፡ ናብ ኢትዮጵያ ከይዱ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ተማሂሩ። ክንደይ ቆልዑ ኣለዉዎም? ዶ/ር ጌታቸው፡ ሽዱሽተ ያሬድ መበል ክንደይ እዩ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ሓምሻይ ብዛዕባ እታ ዘብርራ ነፋሪት ዘበናውነት ኣዕሊልዎም ይፈልጥ ዶ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ተሓጋጋዚ ኮይኑ 'ውን ብዙሓት ዓይነት ነፈርቲ ኣብሪሩ እዩ። ድሪም ላይነርን ካልኦትን ሓዊሱ፡ ናብ ዝተፈላለዩ ሃገራት በሪሩ እዩ። ብስርሑ ሕጉስ ነይሩ፤ ድልየት እውን ነይሩዎ። ምብራር ጥራሕ ዘይኮነስ ብስርሑ ዝሐሸ ንምዃን ጻዕሪ ይገብር ነይሩ። ኣብ ናይ ዕረፍቲ ግዚኡ ድማ የንብብ። ብውልቀኡ ናብ ሃገረ ኣመሪካ ብምኻድ ድማ ናይ ንግዲ ነፋሪት ንምብራር ዘኽእሎ ስልጠና ወሲዱ እዩ። ወረቐት ምስክር እውን ወሲዱ እዩ። ዕድሚኡ ንኡሽተይ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ስርሑ ዓብዪ ግምትን ኣተሓሳስባን ዝነበሮ ቆልዓ እዩ። ከምዝነገሩኒ ብዙሕ ስልጠናታት ወሲዱ እዩ። ድሕሪ እቲ ሓደጋ፡ ናይቶም ኣብረርቲ ስሕተት ክኾን ይኽእል እዩ፡ ዝብል ቁሩብ ጥርጣረ ኣይሓደሮምን? ዶ/ር ጌታቸው፡ ኣይሓደረንን። ምኽንያቱ ከምዝነገረኒ፡ መብዛሕተአን ነፈርቲ ዘበናዊ እየን። ሓደ ግዘ ''በዚ ኣውሮፕላን እንትንሰርሕ፡ ሓደ ሓደ ግዘ ጸገም ይረኣ እዩ'' ክብል ኣቕልል ኣቢሉ ነጊሩኒ ነይሩ። ኣየነይቲ ነፋሪት ምዃና ግን ኣይፈለጥኩን። ብዙሕ ኣየማርርን። ኣብ ወርሒ ብዙሕ ሰዓታት ይሰርሕ ነይሩ። በቲ ዝበጽሐ ሓደጋ ንቦይንግ ይወቕሱዎዶ? ዶ/ር ጌታቸው፡ እወ፤ ብጣዕሚ 'ምበር፤ ነተን ዓይነት ነፈርቲ ንምንታይ ድሕሪ እቲ ኣብ ኢንዶኔዥያ ዝበጽሐ ሓደጋ ጠጠው ዘየበሉዎን። ምስ ካልኦት ካምፓኒታት ብዘለዎም ውድድር፡ ብዙሓት ክሸጡ ደልዮም እውን ክኾኑ ይኽእሉ። ኣብ ገለ ዝማዕበላ ሃገራት ክቡር ህይወት ሰብ፡ ዋጋ ኣይወሃቦን። ኣብታ ነፋሪት ዘድሊ መሳርሒ ስለዘይተገጠመ ወደይ ስኢነ ኣለኹ። በዚ መሪር ሓዘን ተሰሚዑኒ እዩ። ኮይኑ ግና ኣብ ስራሕ እናሃለወ እዩ ተሰዊኡ። እቲ ዝመጽእ ወለዶ ክዝክሮ እዩ። ነዚ እዩ ዓዲ ሙሉእ ጅግና ኢሉ ዝጽወዖ ዘሎ። ዝኽእሉዎ ኩሉ ገይሮም እዮም። ብዛዕባ መጻኢ ትልሙ ኣውጊዕዎም ዶ ነይሩ? ዶ/ር ጌታቸው፡ እወ፤ ሕጽይቲ ነይራቶ። ንሳ'ውን ካፒቴን እያ። ኣብ ቀጻሊ ዓመት ሓዳር ንምምስራት ትልሚ ነይሩዎም። ኣነ 'ውን ኣብ ኣዲስ ኣበባ መንበሪ ገዛ ስለዘለኒ፡ ኣብኡ ከምዝቕመጡ ቃል ኣትየሉ ነይረ። ሚኒስቴር ትራንስፖረት ዘውጸኦ ጸብጻብ፡ እቶም ኣብረርቲ እታ ነፋሪት ከይትወድቕ ዝከኣሎም ከምዝገበሩ እዩ ዝገልጽ። ከም ወላዲ እንታይ ተሰሚዑዎም? ዶ/ር ጌታቸው፡ ኩርዓት ተሰሚዑኒ። እቲ ቤት ጽሕፈት'ውን ምንም ዓይነት ፖለቲካዊ ጽዕንቶ እንተይተገበረሉ እቲ ሓቂ ስለዘውጸአ የመስግኖ። ቅደሚ ሐዚ ኣብ ሊባኖስ ዝበጽሐ ሓደጋ ተሸፋፊኑ እዩ ተሪፉ። ኣብቲ ናይ ሐዚ ሓደጋ ግን፡ ነጻ ብዝኾነ ኣካል ተጸኒዑ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ዓለምን ብምቕራቦም የመስግን። እቲ መገዲ ኣየር፥ 'ኣብረርትና ንኾርዐሎም ኢና' ምባሉ፡ ንኣይ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ካልኦትን ኣብነታዊ እዩ። እቲ ምስክርነት ንሓዋሩ ኣብቲ መገዲ ኣየር ፓይለት ክኾኑ ንዝደልዩ እውን፡ ዓብዪ ኣብነት እዩ። ኣፍራዪ እታ ነፋሪት ዝኾነ ቦይንግ፡ በቲ ሓደጋ ዝተሰመዖ ሓዘን ብምግላጽ ይቕረታ ሓቲቱ እዩ። እቲ ይቕረታ እኹል እዩ ኢሎምዶ ይሓስቡ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ቅድሚ ሐዚ ብጋዜጣታት ዝወሃቡ ዝነበሩ ሓሳባት ይከታተል ነይረ። ብዛዕባ እቶም ኣብረርቲ ዘብረርዎ ሰዓታት ሓዊሱ ጽቡቕ ዘይኮኑ ሓበሬታታት ይቐርቡ ነይሮም። እዚ ከቢድ ናይ ስም ምጥፋእ ወፍሪ እዩ። ያሬድ ልዕሊ 8 ሽሕ ሰዓታት በሪሩ እዩ። ሓጋዚኡ 'ውን ከምኡ። ክልቲኦም ሓላፍነቶም ተዋጺኦም እዮም። ቦይንግ ግን ብዙሕ ናይ ፈጠራ ወረታት ይነግረና ነይሩ። ንባዕሎም ክከልኻል ከምዝደለዩ ይርደአኒ እዩ። ዓበይቲ ኩባናያታት፡ ነቶም ኣናእሽቱ ክዶቕሱ እዮም ዝደልዩ። ሕዚ እቲ ሓቂ ወጺኡ እዩ። ንሳቶም 'ውን ይቕረታ ሓቲቶም እዮም። ኮይኑ ግና፡ ብጣዕሚ ዝደንጎየን ትርጉም ዘይብሉን እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ እቲ ካሕሳ ዘዛረበኩም ነገር ኣሎዶ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ክሳብ ሐዚ ዝተሰርሑ ነገራት ይነግሩኒ እዮም። እቲ ነገር ተጀሚሩ እዩ። ኣብ ቀጻሊ እናተጻረየ እንትኸይድ ክነፍልጠካ ኢና ኢሎሙኒ እዮም። ኣብ ኣመሪካ ንቦይንግ ዝኸሰሱ ኣለዉ። ኬንያውያን ድማ ንቦይንግን መገዲ ኣየር ኢትዮጵያን ከምዝኸሱ ተሰሚዑ እዩ። ንሶም ከ ተመሳሳሊ ሓሳብ ኣለዎም ዶ? ዶ/ር ጌታቸው፡ ናይቶም ኣመሪካውያን ነገር ''ሬሳ ኣብ ዘለዎ፡ ኣሞራ ይበዝሕ'' ዓይነት እዩ። ኣመሪካውያን ጠበቓታት ናብ ናይሮቢ 'ውን መጺኦም እዮም። ናብ ኢትዮጵያ 'ውን ከይዶም እዮም። ንጽባሒቱ እውን ናባይ ደዊሎም እዮም። ብጣዕሚ ቅር ኢሉኒ። ኣርብዕኡ ክሳብ ዝወጽእ፡ ንሕና 'ውን ንብዓትና ክሳብ ንጸርግ እንተተዓገሱ እንታይ ይኾኑ? ነገሩ ኣመሪካውያን ከም ናትና ስምዒትን ኣተሓሳስባን የብሎምን። ኣነ ሐዚ'ውን ንኢትዮጵያውያን ብሓደ ተኣኻኺብና እንተተዘራርብና ይሓይሽ እየ ዝብል። ሓደ ተሰማዕነት ይህልወና፤ ነቶም ጠበቓታት ዝኽፈል ዓስቢ እውን ይንኪ። ስለዚ ምትእኽኻብና ክፍኣት የብሉን። ክሳብ ሐዚ ግን ክሲ ክትምስርቱ ኣይሓሰብኩምን? ዶ/ር ጌታቸው፡ ኣይሓሰብኩሉን። ኣብ ካናዳ ብሞያ ጥብቅና ዝሰርህ ቆልዓ ኣለኒ። ኣብ ኣመሪካ 'ውን ፍቓድ ኣለዎ። እናደወለ ሓደሓደ ነገራት ይሓተኒ እዩ። ክሳብ ሐዚ ንሕሰበሉ እየ ዝብሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነባሪ መዘከርታ እንተዝገብረሎም ዝብል ሓሳብ ኣለዎምዶ? ዶ/ር ጌታቸው፡ እዞም ፓይለታት ኣይሰመረሎምን እምበር፡ ነታ ነፋሪት ከድሕኑ ዝኽእሉዎ ኩሉ ገይሮም እዮም። ንሃገር ኣብ ኩናት ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ኣብ ሰላም እዋን 'ውን መስዋእቲ ይኸፈል እዩ። ስለዚ እዚ መስዋእትነት'ዚ ንመጻኢ ወለዶ፡ መዘከርታ ክኸውን ኣብቲ ዝሞቱሉ ቦታ ሓወልቲ ወይ ናይ መቓብር ቦታ እንተዝስረሐሎም፡ እቲ ዝመጽእ ወለዶ እቲ ዝሓለፈ እንታይ ከምዝሰረሐ ክፍለጥ እንተዝግበር ደስ ይብለኒ። ከምኡ እየ ዝብል። ኣገልግሎት ካፌ ኣብ ነፋሪት