ብረክዚት፡ ቅልውላው ፍትሕ ብሪጣንያን ሕብረት ኤውሮጳን
ንኣስታት ክልተ ዓመታት ንፖለቲካዊ ኩነታት ብሪጣንያ ክሓቁን ዝጸንሐ ብረክዚት (ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ) ትማል 12 መጋቢት ዝወዓለ መጋባእያ ባይቶ ብሪጣንያ 391 ኣባላቱ ነቲ እማመ ከነጽግዎ እንከለዉ፡ እቶም 242 ድማ ደጊፎሞ። በዚ ከኣ እማመ ቀዳመይቲ ምኒስተር ተሬዛ መይ ተነጺጉ።
ድሕሪ ውሳነ እቲ ባይቶ፡ ተሬዛ መይ፡ እቲ ንሳ እትመርሖ መንግስቲ፡ ብሪጣንያ ካብቲ ሕብረት ብዘይ ዝኾነ ስምምዕ ክትወጽእ ዝደግፍ እንተኾይኑ ንምርኣይ፡ እማመ ከምዘቕርብ ሓቢራ። ብድሕሪኡ፡ እቲ ባይቶ ካልኣይ ህዝበ-ውሳነ (ረፈረንደም) ክካየድ ዝድግፍ እንተኾይኑ እውን ሎሚ ክውስን ምዃኑ ሓቢራ ኣላ። ብሪጣንያ ካብ ሰነ -2016 ኣትሒዛ እያ በዚ ጉዳይ እዚ ክትሕቆን ጸኒሓ። ህዝባ፡ ፍትሕ ዝደልን ዝነጽግን ኮይኑ፡ ዳርጋ ፍርቂ - ፍርቂ ስለእተኸፋፈለ፡ እቲ ኩነታት ንቑጠባዊ ህይወት እታ ሃገር ብኣሉታ ከይጸልዎ ዓቢ ሻቕሎት ኣሕዲሩ ኣሎ። እቲ ፍትሕ፡ ንሓያሎ ኣባል ሃገራት እቲ ሕብረት ብኣሉታ ክጸልወን ከምዝኽእል እውን ፖለቲከኛታትን ምሁራትን እቲ ዞባ ይገልጹ። ስለምንታይ እዩ ግን ፍትሕ ተደልዩ? ብመሰረት ስምምዕ እቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ ሕብረት፡ ኣባላት 27 ሃገራት እቲ ሕብረት ኣብ ዝመረጽዎ ሃገር ክሰርሑን ክነብሩን ይኽእሉ ነይሮም። ይኹን እምበር ብዙሓት ካብተን ናብቲ ሕብረት ድሒረን ዝተጸምበራ ኣባል ሃገራት፡ ሓያል ቁጠባ ስለዘይጸንሐን ዜጋታተን ናብ ከም ዓባይ ብሪጣንያ ጀርመንን ፈረንሳን ክውሕዙ ጸኒሖም እዮም።ሓደ ካብቲ ንብረክዚት ወይ ፍትሕ ምስ ሕብረት ኤውሮጳ ዝዓደመ ከአ፡ብዋሕዚ ደለይቲ ስራሕ ጎዶቦታትና ተጎቢእና "ተወሪርና!" ዝብል ስምዒት ዜጋታታት ዓባይ ብሪጣንያ እዩ። እቶም ካብ ከም በዓል ፖላንድ፡ ሃንጋሪ፡ ሩሜንያ ዝኣመሰላ፡ ገና ብቑጠባ ኣጸቢቐን ዘይሰጎማ ሃገራት ዝመጽኡ ዜጋታት፡ ኣብ ዝተፈላለየ ጉልበታውን ሞያውን ዕዮ ብትሑት ክፍሊት ይሰርሑ ነይሮም። በዚ ምኽንያት ከኣ ዜጋታት እታ ሃገር ካብ ሽቕለት ወጺእና ዝብል ስምዒት ከማዕብሉ ገይርዎም። ሓደ ሓደ ሕሉፋት የማናውያን ፖለቲከኛታታት ድማ "እዞም ካብ ጎዶቦታትና ዝመጽኡ ሰራሕተኛታት፡ ዘዝረኸቡዎ ገንዝብ ኣብ ሃገሮም እምበር ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ስለዘየፍስሱዎ ዓዲ እንግሊዝ ብቑጠባ ትዳኸም ኣላ ስለዝብሉ ነቲ "ብደቂ ጎደቦን ስደተኛታትን ተጎቢእና" ዝብል ስምዒት ደፊኡዎ። ኣብ ሰነ 2016 ከኣ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኣብ ፍትሕን ሕብረትን ከድምጽ ተሓቲቱ፡ እቶም 51.9% ፍትሕ መሪጾም። በቲ ውጽኢት ዘይተሓጎሰ ቀዳማይ ምኒስተር ዴቪድ ካብ ሓላፍነቱ ተኣልዩ ተሬዛ መይ ተኪኣቶ። ብመሰረት ደሞክራሲያዊ ምሕደራ እቲ ዝለዓለ ድምጺ ዝረኸበ ስለዝዕወት፡ መንግስቲ ብሪጣንያ፡ ምስቲ ሕብረት ብኸመይ ንፋታሕ ኣብ ዝብል ዛዕባ፡ ምስ ተወዓዓልቲ እቲ ሕብረት ክዘራረብን ነቲ መስርሕ ዝሕግዝ ቅጥዕን ውዕልን ከሰናድእ ጸኒሑ። ግን ሕጂ እውን እንተኾነ እቲ ፍትሕ ብኸመይ ከምዝውዳእ ኣይተረጋገጸን። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ዕለታት፡ ስጳኛ፡ እንተደኣ ብረክዚት ብዘይ ዉዕል ተደምዲሙ፡ ንመሰል መንበሪ ፍቓድ ኣስታት 400ሽሕ ኢንግሊዛዉያን ከምእትዕቅቦ ሓቢራ። መንግስቲ ማድሪድ። ብምኒስተር ጉዳያት ወጻኢኡ ጆሴፕ ቦሬል" ማንም ኢንግሊዛዊ ይኹን ስጳኛዊ ስግኣትን ሻቕሎትን ክስመዖ የብሉን" ክብል ገሊጹ። ኣብ ብሪጣንያ እውን ብውሕዱ ኣስታት 150ሽሕ እስጳኛዉያን ምህላዎም ይግመት'ዩ። እቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር፡ ተሬዛ መይ፡ ብተደጋጋሚ ዘቕረበቶ "እማመ-ፍትሕ" ብባይቶ ስለዝተነጽገ፡ ብሪጣንያ፡ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ዉዕል ክትፍለ ትኽእል እያ ዝብል ሻቕሎት እዩ ንስጳኛ በይናዊ ውሳን ክትህብ ደፋፊኡዋ። እቲ ብተሬዛ መይ ዝቐረበ ሰነድ ፍትሕ "ድኹም ዉዕል ኢዩ" ብምባል እዮም ነጺጎሙዎ። ኣብተን 27 ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣስታት 1.3 ሚልዮን ብሪጣንያውያን ክህልዉ እንከለው ኣብ ብሪጣንያ ከኣ 3.2 ሚልዮን ኤውሮጵያዉያን ከምዘለው ይሕበር። እቲ ፍትሕ ንህይወት ዜጋታት እተን 27 ሃገራት ሕብረት ስለዝትንክፍ ከኣ እዩ ኩሉ ብሻቕሎትን ስክፍታን ዝከታተሎ ዘሎ። ስጳኛ እንታይ እያ ትሓስብ? ቅድሚ 31 ታሕሳስ 2020 ኣብ ስጳኛ ዝቕመጡ ኢንግሊዛዉያን ሓድሽ መንበሪ ወረቐት ከዉጽኡን፡ ሕጋዊ መራጋገጺ ክገብሩን እያ ትጠልብ። ኤል ፓይስ እትበሃል ናይ ስጳኛ ዌብሳይት፡ "እቲ ብሪጣንያ ኣብ ዜጋታት ካልኦት ሃገራት እትወስዶ ንጥዕና፡ ማሕበራዊ ዉሕስነት፡ ትምህርትን ዝምልት ስጉምቲ ኣብ ዜጋታታ እውን ከጋጥም እዩ" ክትብል ጽሒፋ።ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣስታት 18 ሚልየን ብሪጣናዉያን ናብ ስጳኛ በጺሖም። እንተደኣ ብረክዚት ብዘይ ውዑል ተደምዲሙ ስጳኛ ሓደ ካብቲ አገዳሲ ቁጠባዊ እቶታ ቱሪዝም ክትንከፍ ይኽእል እዩ። ጉዳይ ፍትሕ ምስ ሕብረት ኤውሮጳ ካብ ዝጅመር ሓያሎ ኣባላት ካቢኔ ብፍቓዶም ካብ ስልጣኖም ተኣልዮም እዮም። ብሪጣንያ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር 2019 ብውዕል ይኹን ብዘይ ውዕል ክትፋታሕ ኣለዋ። በዚ ምኽንያት ከኣ እዩ፡ ብዘይ ፍትሕ እንተወጺኣ ከኣ ኣብ ቁጠባ እታ ሃገር ሃስያ ክህሉ'ዩ ዝበሃል ዘሎ።