ንሓሙሽተ ዓመታት ብሓዋ ዝተዓመጸት ኢትዮጵያዊት መንእሰይ
ኣዲስ ኣበባ፡ 'መገናኛ ' ኣብ ዝበሃል ጽምዋ ዝዓሰሎ ከባቢ እዩ። ብግምት ሸውዓተ ወይ ሸሞንተ ዝኾና ህፃውንቲ ዝሓቖፋ ኣናእሽቱ ቖልዑ፡ እናሰሓቓ ካብ ሓደ ገፊሕ ካንሸሎ ወጺአን።
ንዓቕመ ሄዋን ዘይኣኸላ ቆልዑ ክንሰን ቆልዑ ሓዚለን ክትርእየን ቀልብኻ ይስሕብ። ብዛዕባ እንታይ ከውግዓ ይኾና ኢልካ ክትፈልጥ ትብህግ። ነዐአን ሓሊፍና ንውሽጢ ኣቲና። ጓል 23 ዓመት ንእስቲ እያ። ኣብ ገጻ ዝንበብ ዋላ ሓደ ነገር የለን። ቅድሚ ዓመታት ናብዚ ከባቢ ዝመፀት ስራሕ ክትቁጸር ኣይነበረን። ንምንታይ ደኣ? ናብዚ ዝመጸት፡ ብሓዋ ወዲ እነኣ ዝበጽሓ ጾታዊ ዓመጽ ካብ ዘስዐበላ ከቢድ ኣካላውን ስነ-ኣእምሮኣውን ጉድኣት፤ ክትሓውን መፅለሊ ክትረክብን እዩ ነይሩ። እቲ ዝበጽሓ በደል ሰብ ክትፈርሕ ስለዝገበራ፡ መሊኣ ሰብ ክትጥምትን ኣፍ ኣውፂኣ ክትዛረብን ይኸብዳ ከምዝነበረ ትዝክር። ''ከቢድን ኣዝዩ ዘሕዝንን፡ ህይወት እየ ኣሕሊፈ'' ትብል ንትማሊኣ ዘኪራ። እቲ ዝበፅሓ በደል ብህይወት ኣለኹ ዘየብል እኳ እንተኾነ፡ እቲ ከቢድ ግዘ ሓሊፋ ቅንዕ ኢላ ክትኸይድ ክኢላ እያ። ሎሚ ኣብቲ እትሓስቦ ደረጃ ክትበጽሕን፡ እቲ እትደልዮ ህይወት ክትነብሮ ከምእትኽእልን፡ ብሙሉእ ልቢ ትዛረብ። ሎሚ፡ ኣብቲ ድሕሪ ምዕማጻ ዝተዓቖበትሉ 'መዕረፊ ህፃናትን ደቂ ኣንስትዮን'፡ ሰራሕተኛ ክትኮን ክኢላ እያ። ዋላ'ኳ ዝሓለፈቶ እዋን ምዝካሩ ዘሕምም እንተኾነ፡ እቲ ዝመፀትሉ መገዲ፡ ደቂ ኣንስትዮ ንፆታዊ ጥቕዓት ከይቃላዓ ከምህር እዩ ኢላ ስለእትሓስብ እያ፡ ነቲ ዝገጠማ ኩሉ ክተዘንቱ ፈቒዳ። ኣብ 16 ዓመታ ከምህረኪ ኢሉ፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዘምፀኣ ሓዋ፡ ፖሊስ እዩ ነይሩ። ንሱ ኣብ ዝተኻረዮ ገዛ ይነብሩ ነይሮም። ''ቆልዓ ስለዝነበርኩ ብዙሕ ኣይፈልጥን፤ ምዝራብ እውን ኣይክእልን። ሰብኡት እንትርኢ ግና፡ ተመሳሳሊ ጥቕዓት ከብፅሑለይ እዮም ዝብል ፍርሒ ነይሩኒ'' ብምባል ዝበፅሓ ስነ ልቦናዊ ስብራት ትዝክር። ሰብ ብምርኣይ ጥራሕ ሚስጥራ ዝፈልጥ ስለዝመስላን፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ምኻድን ምምፃእን ስለዝኸበዳን፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ምኽያድ ገዲፋቶ። ሓቢሮም ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ከምዝዓመፃን ሰለስተ ግዘ ጥንሲ ክትሰድድ ከምዘገደዳን ትገልፅ። ቁልዕነትን ስነ ልቦናዊ ጽዕንቶን ምስ ናይ ሓዋ ምፍርራሕ ተሓዊስዎ፡ ንማንም ብሕጭ ከይበለት ክትፀንሕ ገይሩዋ። ገዛ ክራይ እንትቕይሩ ግና ዝበፀሓ በደል እትትንፍሰሉ ዕድል ረኺባ። ''ንምንታይ ኢኺ ናብ ሰብ ዘይትቐርቢ? ዘመዱ ዲኺ?'' ክብላ ኩነታታ ዘስተውዐላ ሓዳሽ መካረይቶም ሓቲተንኣ። ምስ ነብሳ ድሕሪ ዝገበረቶ ከቢድ ሙግት፡ ብዛዕባ ዝበፅሓ በደል ንመካረዪታ ተዛሪባተን። ብዘይ ውዓል ሕደር ድማ ናብ ጣብያ ፖሊስ ወሲደንኣ። ድሕሪ እዚ እያ፡ ናብቲ ዝተዓመፃ ደቂ ኣንስትዮ ዘዕቁባሉን ደገፍ ግልጋሎት ሕጊ ዝረኽባሉን ማእኸል ዝተወሰደት። ''ቤተሰብ ናዓይ ይወቅስ'' እቲ ጉዳይ ናብ ሕጊ ምስተወሰደ ቤተሰባ፡ ''ንሱ ከምዚ ኣይገብርን። ቆልዓ ስለዝኾነት እያ ከምዚ ዓይነት ዘረባ ትዛረብ ዘላ'' ብምባል ፈፂሞም ኣይኣመኑዋን። ዓባይ ሓፍታ ብፍላይ ሽም ሓውና ንምጥፋእ ''ዘይተገበረ ተገይሩ ኢልኪ'' ብምባል መጒታታን አፈራሪሓታን እያ። ''ካብ ኣደይ ወፃኢ፡ ኩሉ ሰብ ተፀይፉኒ'' እትብል ተበዳሊት፡ ብኻሊእ ገፅ ኣብቲ ፖሊስ ጣብያ ዝረኣየቶ ኣተሓሕዛ እውን እንተኾነ፡ ደቂ ኣንስትዮ ዝበፀሐን በደል ክዛረባ ዘተባብዕ ከምዘይነበረ ትዛረብ። ዝተጨወየ ቁልዕነት ኣብቲ ማሕበረሰብ ''ከምዚ ስለዝገበርኪ እዩ፡ ከምዚ እንተትገብሪ'' እናበለ ነተን ተበደልቲ፡ ናይ ተሓታቲነት ስምዒት ክስመዐን እዩ ዝገብር። ኣብቲ ጥቕዓት በፂሕዋ ዝተዓቖበትሉ ናይ ሕዚ ቤት ዕዮኣ፡ ብአሕዋተን፣ ኣቦታተንን ኣቦ ሓጎታተንን ዝተደፈራን ዝወለዳን ደቂ ኣንስትዮ ኣጋጢመናኣ እየን። ኩለን ነቲ ዝበፅሐን በደል፡ ብቤተሰበንን ማሕበረሰበንን ከም ጥፍኣተኛ ተቖፂረን፡ ከምዝተወገዛ ድማ ትዛረብ። ካብተን ሰልጠንቲ ሓንቲ ''ኣነ ብዛዕባ ሕጊ ብዙሕ ኣይፈልጥን። ግን ካብ ዝሓለፍኩዎ፡ ብሕጊ ወገን ዘሎ ነገር እውን ደስ ኣይብልን'' ትብል። ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ደቂ ኣንስትዮ ዝዓመፁ ብናፃ ይስደዱ። ኣብ ናታ ጉዳይ እውን ብተመሳሳሊ፡ ክሲ እኳ ተመስሪቱ እንተነበረ፡ ኣብ ምንም እንተይበፀሐ፡ ሓዋ እውን እንተይተሓተተ ከምዝተረፈ ትዛረብ። ''ሓገዝ ንምርካብ ፍቓደኛታት ክንከውን ኣለና'' ብተደጋጋሚ ጥንሲ ብምስዳዳ፡ ኣብ ማህፀና ብዝበፅሓ ጉድኣት ንነዊሕ እዋን ሕክምና ክትከታተል ፀኒሓ እያ። በዚ ምኽንያት ከቢድ ናይ ሕቖ ቃንዛ ስለዘለዋ፡ ን ቃለ መሕተት ኣብ ዝረኽብናያ እዋን 'ውን ብሓኪም ዝተኣዘዘላ መደገፊ መቐነት ገይራ እያ ረኺብናያ። እዚ ኮይኑ'ውን ግና ''ብስነልቦና እየ አዐርየ ተጎዲአ። ብፍላይ ጉዳይ ቤተሰበይ አዐርዩ 'ዩ ጎዲኡኒ። ሕዚ'ውን ኣይወፀለይን'' ትብል። በዞም ፀገማት ንርእሳ ክተጥፍእ ትደሊ ከምዝነበረት ብምግላፅ፡ ጸኒሓ ግን ብዝተገበረላ ናይ ስነ ልቦና ሓገዝ ካብቲ ስምዒት ክትወፅእ ከምዝኸኣለት ትገልፅ። ምስተረጋገአትን ናብ ውነኣ ምስተመለሰትን ድማ፡ ከም ቴኳንዶ ዝበሉ ዝተፈላለዩ ሞያዊ ስልጠናታት ከምዘወሰደት ትዛረብ። ሰባት እንትጉድኡ ብዙሕ ነገር ኣይደልዩን። ምንም ነገር ክሰምዑን ክሕገዙን እውን ንከይደልዩ ይኽእሉ። ''ኮይኑ ግና፡ ሰብ ንምሕጋዝ ዝደልዩ ብዙሓት ሰባት ስለዘለዉ፡ መጀመርታ ንሕና ክንሕገዝን ንቕድሚት ክንጓዓዝን ፍቓደኛታት ክንከውን ኣለና'' ትብል። ካብቲ ዝበፅሓ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጥቕዓት ንምውፃእን፡ ነቶም ከበድቲ እዋናት ንምሕላፍን፡ ካብ ባዕላ ጥንካረ ከምዝረኸበት ትዛረብ። ''ንርእሰይ ምእማነይ፤ ዝተበላሸወ ህይወተይ ከዐሪ ከምዝኽእል ምእማነይ ሓጊዙኒ'' ትብል። ቤተሰብ ደቁ ካብ ዝበልዕዎ፥ ዝሰትይዎን ዝኽደኑዎን ብተወሳኺ ጥቕዓት ክበፅሖም ከምዝኽእል'ውን ክፈልጥ ኣለዎ። እዚ ድማ ደቁ ክሕሉ የኽእሎ እዩ ትብል። ''ድሕሪ ሕዚ መን እዩ ዝደልየኒ ?'' እዛ ግዳይ ዘዕቖበትሉን ሕዚ እትሰርሓሉ ዘላን ትካል "ማሕበር መዕረፊ ደቂኣንስትዮ" እዩ ዝበሃል። እዚ ማሕበር፡ ብሰንኪ ፆታዊ ጥቕዓት ዝተጎድኣን "መን እዩ ዝደልየኒ?" ብምባል ንርእሰን ከጥፍኣ ዝደልያን ደቂ ኣንስትዮ ንምሕጋዝ ይፅዕር። ንዝተዓመጻ ደቂ ኣንስትዮ ናይ ሕጊ ደገፍን ናይ ሞያ ስልጠናን እናሃበ፡ ልዕሊ 15 ዓመታት ኣቑፂሩ እዩ። ርእሰን ከጥፍኣ ፈቲነን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፡ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርተን ተኸታቲለን፡ ህይወተን ተቐይሩ ምርኣይ ዓብዪ ነገር ከምዝኾነ፡ መስራቲት እቲ ማሕበር ወ/ሮ ማርያ ሙኒር ትዛረብ። እቲ ማሕበር ኣብ ኣዲስኣበባ፥ ደሴን ካልኦት ጨንፈራትን ኢንጂነሪነግ፥ ማነጅመንትን ካልኦትን ዝተምሃራ ደቂ ኣንስትዮ ዝሓቖፈ እዩ። ነዚ ታሪካ ዝካፈለትና ድማ፡ ብሞያ ኣሰልጣንነትን ሓላፍነትን እናገልገለት እትርከብ መንእሰይ እያ።