ብማይ ዝሑል ነብስና ምሕጻብ ንጥዕናና ይጠቅምዶ?
ነብስና ብዝሑል ማይ ምሕፃብ ድሕሪ ምውስዋስ ኣካላት ንጭዋዳታት ይጽግን፡ ንስብሒ የቃጽል ጥራይ ዘይኰነስ ንሰውነትና ካብ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ'ዩ ዝብሉ ኣሎዉ።
ብዝሑል ማይ ምሕፃብ ረብሓታት'ኳ እንተሃለውዎ፡ በብመዓልቱ ምሕፃብ ከ ሳዕቤን ይህልዎ'ዶ ይኸውን? እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ጥቕምታት ማይ ዝሑል ብሳይንሳዊ መጽናዕቲ ደገፍ ኣሎዎምዶ የብሎምን? ናይ ሳይንስ ደገፍ እንተ ሃልዩዎም ብከት-ከት ዚብል ማይዶ ምተሓጸብኩም? ብመጀመርታ እቲ ንጹር ሸነኹ ንምጥቃስ፡ ማይ ዝሑል ንቆርበትና ከም ነዝሪ'ዩ ዝዀኖ፡ ንኣካላትና'ውን ተዘዝ'ዩ ዘብሎ። ሽዑ ኣካላትና ግብራዊ መልሲ ይህበሉ'ዩ፣ ንህርመት ልብና ከም ዝውስኽ ይገብሮ፡ ንዑደተ-ደምና'ውን ከምኡ፡ ኣድረናሊን ንኽፍኖ ኸኣ ይደርኽ። በቲ ኻልእ ሸነኹ ክንርእዮ ኸሎና ማይ ዝሑል ከም ዘይጓዳእ - ካብ ዝሕው ክብለና ወይ ፈጥፈጥ ከብለና ሓሊፉ - ብዙሕ ኣገዳሲ ምቅዋስ ጥዕና ኣየምጽእን'ዩ። "ብዕድመ ኣዚና ዝደፋእና ተነቀፍቲ ወይከኣ ሕማም ልቢ ዘሎና ሰባት እንተ ዄንና ማይ ዝሑል ሃለዋትና ከም እነጥፍእ ክገብረና ይኽእል'ዩ" ይብል ዶክ. ክሪስ ቫን ቱልከን፡ ሓደ ኣቕራብ-መደብ ጥዕና ቢቢሲ። ኣንጻር ቃዝኖትን ሻቕሎትን ይጠቕም'ዩ? ዋላ'ኳ ዕቱብ ክሊኒካዊ ፈተና ኣይገበረሉ - ማለት ማይ ዝሑል ኣንጻር ቃዝኖት ዀነ ዉሽጣዊ ሻቕሎት ከም ዚጠቕም - ገሊኦም ክኢላታት ጥቕሚ ኣሎዎ ወይ ከኣ ናይ ምሕጋዝ ባህርያት የርኢ'ዩ ዝብሉ ኣሎዉ። እቲ ክልሰ-ሓሳብ ብድሕሪ ከምዚ ዓይነት ሓሳብ፡ ብተደጋጋሚ ማይ ዝሑል ምጥቓም ንኣካላትና ንናይ ሻቕሎት መጥቃዕትታት መልሰ-ተግባር ንክህበሉ ይስሕሎ'ዩ። እዚ ማለት ብቃዝኖት ዝተጠቕዑ ሰባት ኣብ ውሽጢ ኣካላቶም ከሚካላውን ሆርሞናውን መጠናት ክልውጦ ስለዝኽእል። ብተወሳኺ ናይ ማይ ዝሑል ልምዲ ምስ ዝሓድረና ንስነ-ኣእምሮኣዊ ውጥረት ብዝሓሸ ኣገባብ ክንምክቶ ንኽእል (ስነ-ኣእምሮኣዊ ውጥረት መብዝሕትኡ እዋን ናብ ሻቕሎት'ዩ ዜምርሕ)። ጆል ራንዮን፡ ሓደ ስፖርተኛ ትራያታሎን "ብማይ ዝሑል ምሕጻብ ንፍርሂ ከመይ ኢልካ ከም እትምክቶ፡ ንካልኦት ዘየቕስኑኻ ነገራት ብኸመይ ኣገባብ ከም እትተሓሓዞም ይሕግዝ'ዩ" እናበለ ይምጕት። ካልእ ደጋፊ ጽንሰ-ሓሳብ'ውን ኣሎ፣ ብማይ ዝሑል ምስ እንሕጸበ ነቶም ኣብ ቈርበትና ዘሎዉ ተቐበልቲ ሃዋስያ (ቀዳዳት) ሃንደፍታ ኤክትሪክ ፈጢሩ ብቀጥታ ምስ ሓንጎል ከም ዝራኸብ ይገብር'ሞ ዕማም ኣዐገስቲ-ጭንቀት ይሕዝ። ንሰውነትና ካብ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ? ዶክ. ክሪስ ቫን ቱልከን ከም ዝብሎ፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ማይ ዝሑል ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ'ዩ ክበሃል ኣይካኣልን። ኣብ ሆላንድ ብ2016 ዝተኻየድ መጽናዕቲ (ኣብ ፕሎስ/ዋን ዝተባህለ መጺሔት) ግን ፍልይ ዝበለ ርእይቶ ይህብ። ብማይ ዝሑል ምስ እንሕጸብ እቲ ዉህሉል ውጽኢቱ ጽቡቕ'ዩ ይብል - ኣብ ሕማማትና ኰነ ዓይነት ህይወትና ከምኡ'ውን ስራሕና ኣዎንታዊ ነጸብራቕ ኣሎዎ ይብል። ድሕሪ ምውስዋስ ኣካልት ኣብ በረድ ዘሎዎ ማይ ምእላኽከ? እቶም ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ ኣብ በረድ-ማይ ምእላኽ፡ እቲ ምእላኽ ይንዋሕ ይሕጸር፡ ብዙሕ ፍልልይ ኣየምጽን'ዩ ይብሉ። ስለዚ ንፍርቂ ደቂቕ ምእላኽ እኹል ምዃኑ ይሕብሩ። ብዝሑል ማይ ምሕፃብ ምዝውታር ካብ ስነኣእምሮኣዊ ፅዕንቶታት ከናግፈና ይኽእል anxiety. እቲ ዝርአ ጥቕሚ ፡ ኣብ ስምዒታት ናይ'ቶም ዝተኣለኹ ሰባት ብምምርኳስ፡ መጠን ሓይልን ኣክብ ይብል - እዚ ኸኣ ልክዕ ከምቲ ቡን ምስ እንሰቲ ዝስምዓና ስምዒት (ስምዒተ-ምብርባር) ማለት'ዩ። ብኣንጻሩ፡ ድሕሪ ምእላኽ ሰባት ቍሪ-ቍሪ ከም ዘብሎም፡ አእዳዎም ኰነ አእጋሮም ናብ በረድ ዝተለወጠ ዀይኑ ይስምዖም። ድሕሪ ምውስዋ ኣካላት ንቃንዛ ቀላጽምና የህድኦ ድዩ? ብዙሓት ኣትሌታት ድሕሪ ምውስዋስ ኣካላት ኣብ ማይ ዝሑል ክእለኹ ይመርጹ። ምእላኽ ቃንዛ ከም ዝንኪ፡ ንማንቋ ጭዋዳታት ድማ ቀልጢፉ የሕውዮ'ዩ ዚብል እምነት ኣሎዎም። እቶም ነዚ ሓሳብ ዝድግፉ ሳይንሳዊ መርትዖታት ግን ክንድ'ቲ ኣይኰኑን፣ ወይ ከኣ ሓዲግ'ዮም። ገለ-ገለ መጽናዕትታት ከም ዝብሉዎ ኣካላትና ቅልጥፍ ኢሉ ኣብ ዝነበሮ ክምለስ (ድሕሪ ኣህላኺ ምውስዋስ)፣ ገሊኦም ግን ንናይ ምልባዕ ዓቕሚ ጭዋዳታትና ይንክዮ ይብሉ። በቲ ካልእ ገጹ፡ ብ 2014 ዝተሓትመ መጽናዕቲ (ፊዚካል ተራፒ ኢን ስፖርት) ነዚ ዝድግፍ ኣገዳሲ ስታቲስቲካዊ መርትዖታት የለን ይብል። ስብሒ ንምቅጻልከ ይጠቅምዶ? እዚ እቲ ኣዝዩ ግኑን እምነት እምነት'ዩ። ነቶም ዘይጠዓዩ ጸዓዱ ህዋሳትና ከም ዝነጥፉ ምግባርን ናብ ንቡር ጥዕናኦም መሊሱ ድማ ብምንቅቓስና ከም ዝበልዩ ንምግባር ይሕግዝ ዚብል እምነት። ዶክ. ቱልከን ከም ዝብሎ ግን ነዚ ዜዕዝዝ መርትዖ የለን። ኣብ መደምደምታ ... "ክሳብ ሕጂ" ይብል ዶክ. ቱልከን፡ "ጥቕሚ ዝሑል ማይ ኣርጊጹ ዘርኢ ዝተኻየዱ መጽናዕታት የለውን - እዚ ጕዳይ ጌና ኣብ ፈለማይ መድርኽ መጽናዕቲ'ዩ ዘሎ"። "ይዅን'ምበር፡ ብኣንጻሩ፡ ብማይ ዝሑል ምሕጻብ ዘምጽኦ ጸገም የለን ... ካብ ምቝራር ሓሊፉ ማይ ዝሑል ወልፊ ኣየትሕዝን'ዩ። ሓደ ሰብ ብማይ ዝሑል ክሕጸብ ደስ ይብሎ እንተ ድኣ ዀይኑ ክቕጽሎ ይኽእል'ዩ" ይብል ዶክ. ቱልከን። "ኣነ ኣብ ዝሓለፉ ሽድሽተ ኣዋርሕ ብዝሑል ማይ ክሕጸብ'የ ጸኒሐ፡ ደስ እናበሊ'የ ዝሕጸብ" በለ።