ኣይተ ቶማስ ታማ፡ "ንሓራግጽ ከም እንስሳ ዘቤት'የ ዝርእዮም"
ኣብ ኢትዮጵያ እንኮ ዝኾነ፡ ጣብያ መራብሒ ሓርገጽ ብ1976 ኣ.ኢ ተመስሪቱ። ኣይተ ቶማስ ድማ ብ1981 ኣ.ኢ ናብቲ ትካል ብሰራሕተኝነት ተጸምቢሩ።
ዋላ'ኳ ኣብዚ ሕዚ እዋን ዕዳጋ [ቆርበትን ስጋን] ሓርገጽ እንተዘሓለ፡ ቅድም ክብል ግን ኢትዮጵያ ሸርፊ ወጻኢ ትረኽበሉ ነይራ። ዑደተኛታት'ውን እናመጽኡ ስለዝርእይዎ ኣታዊ ይርከቦ'ዩ። "ኣብ 1981 ብግዚያዊነት፡ 1993 ከኣ ብቐዋምነት ምስ ተቖጸርኩ ክሳብ ሎሚ የገልግል ኣለኹ" ይብል ኣይተ ቶማስ። ኣብቲ ትካል ክሰርሕ ምኽኣሉ ሓጎስ ከም ዝፈጥረሉ ይዛረብ። "ብርግጽ ኣብቲ ፈለማ ክቑጸር ከለኹ ብጣዕሚ ዘፍርሕ ነይሩ። ደሓር ግን እናለመድክዎ መጺኤ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ምስቶም ሓራግጽ ተሳኒና ዝርኣዩና ሰባት ብጣዕሚ ይግረሙ። ምስቶም ሓራግጽ ዘለና ርክብ ሓጎስ ዝፈጥር'ዩ" ይብል። «ከም እንስሳ ዘቤት'የ ዝርእዮም» ሓራግጽ ካብ ሞንጎ'ቶም ኣዝዮም ዝፍርሑን ከቢድ ሓደጋ ከኸትሉ ዝኽእሉን ኣብ ማይ ዝነብሩ እንስሳት እዮም። ቶማስ ግን "ልክዕ ከም እንስሳት ዘቤት'የ ዝርእዮም" ይብል። "ሰባት ኩል ግዜ ዝዛረብዎ ነገር እንተሃለወ ብዛዕባ ጭካነ ሓርገጽ'ዩ። 'ከመይ ኢልኩም ምስ ሓራግጽ ትሰርሑ?' ይብሉና። ንሕና ግን ክንክን ስለንገብረሎምን መዓልታዊ ምስኦም ስለንራኸብን ለሚዶምና እዮም። ልክዕ ከም እንስሳ ዘቤት'ዮም" ብምባል ብጣዕሚ ከም ዝቀራረቡኻን ፍቕሪ ከም ዘለዎምን የረድእ። ቶማስን ካልኦት መሳርሕቱን ነቶም ሓራግጽ ገና ናኣሽቱ ከለዉ ስለዝላለይዎም ብቐሊሉ ይላመዱ። ከቢድ ሓደጋ! ብ1989 ኣ.ኢ ዘጓነፎ ሓደ ሓደጋ ነይሩ። ሽዑ እቲ ጣብያ ኣብቲ ሕዚ ዝርከበሉ ቦታ ኣይነበረን። ብዙሓት ሓራግጽ ንዝነብሩሉ ቀላይ ኣባያ ብጣዕሚ ዝቐረበ ነይሩ። ክረምቲ ብዝኣተወ ቁጽሪ ስግኣት ሓደጋ ሓራግጽ ብጣዕሚ ይውስኽ ነይሩ። ቀላይ ኣባያ እናመልአ ናብ መንበሪ'ቶም ሓራግጽ ይፈስስ። ገለ እዋናት መሊኡ ክፈስስ ከሎ ድማ ካብቶም ሓራግጽ ናብቲ ቀላይ ይኣትዉ። "እቲ ቀላይ መሊኡ ነቲ ቦታ ከዕለቕልቖ ከሎ ብጀላቡ እናተሓገዝና ኢና ንሰርሕ። ሽዑ ናይቶም ሓራግጽ ማይ ብኻልእ ሓድሽ ማይ እናተካእኹ ነይረ። ካብ ዕንጸይቲ ብዝተሰርሐ ድልድል ኣቢለ ክወርድ ክብል ሓደ ብታሕቲ ከይረኣኽዎ ዝተሓብአ ሓርገጽ ሒዙኒ። ሰንቢደ እግረይ ሓፍ ከብሎ ከለኹ ንስጋይ መንጪቱ ኣትሪፍዎ" ክብል ይዝክር። ሽዑ ድምጺ ቓንዝኡ ዝሰምዑ መሓዙቱ መጺኦም ናብ ሆስፒታል ወሲዶምዎ። ከቢድ ጉድኣት'ኳ እንተበጽሖ፡ ዓጽሙ ዘይምጉድኡ ግን ከም ዕድል ይቖጽሮ። ጎረባብቱን ካልኦት ሰባትን ካብታ መዓልቲ ንደሓር ናብቲ ስራሕ ከይምለስ እንተመዓድዎ'ኳ ቶማስ ግን ካብ ስርሑ ክተርፍ ኣይመረጸን። "ተመሊሰ እንተኸይደ ህይወተይ ክሳብ ምስኣን ዝበጽሕ ሓደጋ ከጋጥመኒ ከም ዝኽእል ነጊሮምኒ። ኣነ ግን ቁስለይ ምስሓወየ ናብቲ ስራሕ ተመሊሰ" ክብል ይዛረብ። ስጋ ሓርገጽ ንኣይተ ቶማስ፡ 'ስጋ ሓርገጽ ጥዒምካዮ'ዶ ትፈልጥ?' ዝብል ሕቶ ምስ ኣቕረብናሉ፡ ብፍሽኽታ ዝተዓጀበ መልሲ ሂቡና። "ብባህልናን ሃይማኖትናን ስጋ ሓርገጽ ምብላዕ ፍቑድ ኣይኮነን። ኮይኑ ግን ኣነ ጥዒመዮ እየ። ጣዕሙ ከም ዓሳ እዩ። ቁሩብ ግን ጥንክር ይብል'ዩ። ስለዚ ሓሶት ምዝራብ እንታይ ክዓብሰለይ...[ሰሓቕ] እወ ጥዒመዮ" ኢሉ። ብዘይካ ንሱን ገለ መሳርሕቱን፡ ካልኦት ንዑደት ዝመጽኡ ኢትዮጵያውያን ነቲ ስጋ ክበልዑ ከም ዘይደፍሩ'ዩ ዝዛረብ። ካብ ደገ ዝመጽኡ ወጻእተኛታት ግን ብፍላይ ካብ ቻይናን ጣልያንን፡ ሓርገጽ ገዚኦም ክጥበሰሎም ብምግባር ከም ዝምገብዎ ገሊጹልና። "ሓንቲ እግሩ ብዘይ ጫማ ተመሊሱ" ቶማስ ከም ዝብሎ ክሳብ ሎሚ ኣብ ልዕሊ ዑደተኛታት [ደቂ ዓድን ወጽእተኛታትን] ዘጋጠመ ሓደጋ የለን። ናብቲ ሓራግጽ ዝርከቡሉ ማይ ዝወደቑ ኣቑሑት ግን ናይ ምምላስ ዕድል የብሎምን። "ሓደ ንዑደት ዝመጽአ ሰብ፡ እቶም ሓራግጽ ክንቀሳቐሱ ከለዉ ምርኣይ ደልዩ፡ እግሩ ሓፍ ከብል ጀሚሩ። ሽዑ ጫምኡ ናብቲ ባስካ [ሓራግጽ ዝነብሩሉ ቦታ] ወዲቑ። እቶም ሓራግጽ ተጓዮም ነታ ጫማ ብምሓዝ ናብ ውሽጢ ኣትዮም። እንተሒዞም ድማ ኣይሰዱን። በዚ ምኽንያት እቲ ሰብ ሓንቲ እግሩ ብዘይ ጫማ ተመሊሱ" ኢሉ። ሞባይል ስልክታቶምን ካሜራታትን ዝወደቕዎም ዑደተኛታት ከም ዘለዉ'ውን ይዛረብ። "ሓደ ከኣ ካምችኡ (ሸሚዝ) ኣውጺኡ ከምበልብል ምስፈተነ እቶም ሓራግጽ ዘሊሎም መንጢሎምዎ" ክብል ተዘክሮታትቱ ኣካፊሉና። ኣይተ ቶማስ ኣቦ ሽድሽተ ቆልዑ እዩ። ምስ ሓራግጽ ተፋጢጦም ብዝረኽቦ ኣታዊ ስድራ የመሓድር። ኣብዚ ስራሕ 30 ዓመት መሊእዎ'ሎ።