ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን፡ “ባንዴራ ኤርትራ ኣብ ፓራኦሎምፒክ ቶክዮ ከተንበልብል ኢዩ ዕላማና”
ስብሃቱ ከሰተ፡ ኣብ ዞባ ደቡብ፡ ካብ ዓዲ ዃላ ንሸነኸ ደቡባዊ ምብራቕ ኣስታት ሸውዓተ ኪሎ ሜተር ርሒቓ ኣብ እትርከብ ቤት ገብርኤል እትበሃል ዓዲ እዩ ተወሊዱ።
ስብሃቱ ከሰተ ኣብ እዋን ውድድር መባእታ ኣብ ትውልዲ ዓዱ፡ ማእከላይን ካልኣይን ደረጃ ከኣ ኣብ ዓዲ ዃላ ተማሂሩ። ስበሃቱ ትምህርቱ ምስ ዛዘመ ግቡኡ ንኽፍጽም ብ1 ሓምለ 1996 ኣብ ሓሙሻይ ዙር ናብ ሳዋ ወሪዱ። ብሰንኪ እቲ ድሒሩ ዘጋጠሞ ስንክልና ግን፡ ነታ ከም ብተይ እናዓንደረ ዝዓበየላ ቤት ገብርኤል ዘይከምቲ ናብ ቤት ትምህርቲ እናተመላለሰ ብእግሩ ዝሓራርሶ ዝነበረ ወላኻ ዓዲዃላ ብዓርብያ ስንኩላን’ዩ ተመሊስዋ። ንነዊሕ ብምጥማት ግን ኣብ ዓረብያ ስንኩላን ኮይኑ ግን ንኤርትራ ብፓራኦሎምፒክ ንኤርትራ ኣብ ዓለም ብምውካል ብዙሕ ዘውዲ ዓወታት ኣብ ምሕፋስ ይርከብ። ስብሃቱ ድሕሪ ወተሃደራዊ ታዕሊም ናብ ኮር 2001 ካልኣይ ብርጌድ ቀዳማይ ቦጦሎኒ ቀዳማይ ሓይሊ ተመዲቡ ከም ፐርሰናል ኣገልጊሉ። ስብሃቱ ከሰተ ቅድሚ ምስነካሉ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት እንከሎ ግቡእ ወተሃደራዊ ታዕሊም ወዲኡ ክፋኖ ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበረግዜ ግን ሓደጋ ኩናት ኣጋጢሙ። “ዘይተጸበናዮ ብ6 ግንቦት 1998 ኣብታ ዝነበርክዋ ጋንታ ብሰራዊት ወያነ ናይ መጀመርታ መጥቃዕቲ ተፈጺሙ። በቲ መጥቃዕቲ ድማ ዝፈትዎም ብጾተይን ሓለፍተይን ተሰዊኦምና። ኣብቲ ወራራት ከም ፐርሰናል ቦጦሎኒ ኮይነ ምስ ኣሃዱየይ ተሳቲፈ” ይብል። ካብ ዝተፈላለየ ዓውደ ኲናት ብሰላም ዝወጽአ ስብሃቱ ግን ኣብ ትራክ ቢ ንምምሕዳር ዓቕሚ ሰብ ዝምልከት ስልጠና እናወሰዱ፡ ሃንደበት እቲ ዝመሃርሉ ዝነበረ ገዛ ስለዝፈረሰ ሓጻውን ጸቒጡዎ ሓደጋ ስንክልና ኣጋጢሙዎ። ብድሕሪኡ ስብሃቱ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ዕዮን ሰብኣዊ ድሕነትን ኣብ ሃገራዊ ማሕበር ሓርበኛታት ስንኩላን ኵናት ኤርትራ ተጠርኒፉ ኣብ መዓስከር መዓስከር ደንደን ክነብር ጀሚሩ። እቲ ካብ ብንእሽትኡ እንከሎ ዝነበሮ ወኒ ስፖርት ግን ምስ ስንክልንኡ ኣይቀሃመን። “ኣብ መባእታ እናተማሃርኩ ዋዒ’ምበር ስፖርት ኣይኮነን ኣብ ማእከላይ ደረጃ እናተመሃርኩ ግን ኣብ ጉያ ክወዳደር ጀሚረ፡ ኣብ ኣገልግሎት ኣብ ዝነበርክሉ ድማ ንኮር 2001 ወኪለ ኣብ ጉያ ይሳተፍ ነይረ፡ ቀዳማይ ዝወጽኣሉ እዋን’ውን ነይሩ፡ እዚታት’ዩ ነዚ ሕጂ ዘለኽዎ ባይታ ኣንጺፊለይ” ድማ ይብል። ድሕሪ ምስንካሉ ከም ብሓድሽ ኣብ ካልእ ዓይነት ስፖርት ብብሽክለታ ስፖርት (ፓራኦሎምፒክ) ሀ ኢለ ጀሚሩ ንዝሓለፈ 17 ዓመታት ድማ ይወዳደር ኣሎ። ብሕጂ እውን ዓወታቱ ዓቂቡ ብዝያዳ ክሰርሕ ሕልና ከምዘለዎ ይዛረብ ስብሃቱ። ቅድሚ ሕጂ፦ ካብ 2003-2008 ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ውድድራት መዓልቲ ናጽነት መዓልቲ ስውኣት ፈንቅልን ካልእን ዝካየድ ኣብ ዝበዝሕ ቀዳማይ እዩ ዝወጽእ ነይሩ። 2020 ሎስኣንጀሎስ ማራቶን መበል 15፡ ኣብዚ ውድድር እናተወዳደረ እንከሎ፡ ወዲቑስ እንደገና ተስፋ ከይቆረጸ ዳግማይ ብምብጋስ’ዩ ነዚ ደረጃ ኣመዝጊብዎ። ኮምሽን ስፖርት ኤርትራ ከም ኩሉ ፈደረሽናት ፈደረሽን ፓራኦሎምፒክ ንክቐውም ዝዓበየ እጃም ከምዝነበሮ ዝሕብር ስብሃቱ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ወጻእን ንኽወዳደር ዓቢ ባይታ ከምዝፈጠርሉን፡ ኣብ ደገ ኣብ ዝገብሮ ውድድራት ድማ ምስኡ እትጉዓዝ ተሓጋጋዚትን ኣላይትን ከምዝገበርሉ ብምሕባር ንዝገብርሉ ኩሉ መዳያዊ ምትብባዕ ወትሩ ከምዘመስግኖም ይገልጽ። ስብሃቱ “ኣብ በርሊንን ኣብ ሃምቦርግን ውድድራት ከካይድ እንከለኹ ምስ ስንክልናይ ትኸይድ ገይረ ኣይኮንኩን ተወዳዲረ፡ እታ ብሽክለታ ንእግሮም ዝተቖረጹ’ምበር ንኸምዚ ናተይ መልመስቲ ንዘለዎም ተባሂላ ዝተሰርሐት ኣይኮነትን። ኣብ ውድድራት ድማ ብዙሕ’የ ዝሽገር ነይረ” ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ኣብ ሎስኣንጀሎስ ማራቶን ንኽወዳደር ምስ ከደ ግን ጽባሕ ውድድሮም ኩሉ በረራታት ደው ኢሉ ኣብ ኣሜሪካ’ዩ ዝርከብ፡ ኣብ ኣሜሪካ ዝርከቡ ‘ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን’ ውድድራቱን ናይ መጻኢ ውጥናቱን ምስ ፈለጡ ዘድልዮ ዕጥቂ ንኸስንቕዎ ገንዘብ የዋጽእሉ ኣለዉ። ኣቶ ኣርኣያ ኤፍሬም ተቐማጢ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ኮይኑ፡ ሓደ ካብ መስረትቲ ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን ከምኡ’ውን ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ክፍሊ ጎስጓስ እዩ ዝነጥፍ ዘሎ። ኣቶ ኣርኣያ ኤፍሬም ንኣማሰራርታ እታ ጉጅለ ክገልጽ እንከሎ “ክልተ መሰረታውያን ዝኾና ዕላማታት ሒዝና ኢና ተበጊስና” ይብል። “ንሃገራዊ ማሕበር ሓርበኛታት ስንኩላን ኵናት ኤርትራ ዓመታዊ ሓገዝ ምግባርን (ንኣብነት ኣብ 2019 ልዕሊ 187 ሽሕ ዶላር ተዋጺኡ ተሰዲዱ) እታ ካልኣይቲ ዓመታዊት መደብና ድማ ምስ ሚኒስተሪ ዕዩን ሰብኣዊ ድሕነትን ተላዚብና እንገብሮ ምሕጋዝ ስደራ ቤት ስውዓት እዩ (ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 120 ሽሕ ዶላር ተሰዲዱ)” ኣቶ ኣርኣያ እዚ ከምዚ ዓይነት ተበግሶ ካብ 2017 ጀሚሮም ዓመት ዓመት ብዘይምቁራጽ ከምዘካይድዎ ብምሕባር ካብዚ ወጻኢ እዋናዊ ነገራት ክርከብ እንከሎ ከኣ ‘ሓጺር ፕሮጀክትታት’ ከምዘካይዱ ይሕብር። “እቲ ኣገባብ ሓደ ሓገዝ ክበርከቶ ዘለዎ ነገር ምስ ዝህሉ ኣብቲ ጉጅለ ሓሳብ ይቀርብ ብድምጺ ድማ መደብ መሪጽና ንሰርሕ” ይብል። ኣቶ ኣርኣያ ብምስዓብ “ ናይ ስብሃቱ ከም ኣርእስቲ ኮይኑ ምስ ምጽአ፡ ንሕና ከም ‘ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን’ ካብ 2017 ጀሚርና ኣባላት “ንሃገራዊ ማሕበር ሓርበኛታት ስንኩላን ኵናት ኤርትራ ኢና ክንድግፍ ጸኒሕና። ናይ ስብሃቱ ድማ ብቀጥታ እዩ ዝምልከተና። እቲ ካልኣይ ድማ ስብሃቱ ንባንዴራ ኤርትራ ወኪሉ’ዩ ኣብ ቶክዮ ፓራ ኦሎምፒክ ክወዳደር እዚ ኸኣ ከም ሃገራውያን ይምልከተና እዩ” ይብል። ስብሃቱ ኣብ 2021 ኣብ ቶክዮ ኣብ ዝካየድ ውድድራት ፓራኦሎምፒክ ንኽወዳደር ከም ቅድመ ምድላዋት ኣብ ኣሜሪካን ኣብ ኣውሮጳን ውድድራት ሰሪዑ ኣብ ጽዑቕ ልምምድ ከምዘሎ’ዩ ሓቢሩና። ኣቶ ኣርኣያ “ስብሃቱ ንውድድራት’ዩ ዝዳሎ ዘሎ፡ ንሕና ድማ ናብ ፓራ ኦሎምፒክ ቶክዮ ንክሳተፍ ዝሕግዞ መጠነኛ ዕጥቒ ነዕጥቖ ኣለና” ብምባል ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ካናዳን እስራኤልን ካልኦት ሃገራት ማእከላይ ምብራቅን ዘለዉ ኤርትራውያን ነዚ ተበግሶ እዚ ተሓዊሰሞ ከምዘለዉ ይጠቅስ። “ሓንቲ ናይ ስንኩላን መወዳደሪት ብሽክለታ ክሳብ 10 ሽሕ ዶላር እያ ትውድእ ነዘኣ ድማ ተወሳኺ ናይ ንፋስ ኣንፈትን ፍጥነትን፡ እቲ ተወዳዳራይ ዝኸዶ ዘሎ ቅልጣፈ ዝሕብር ኮምፒተራዊ መሳርሒ ክግጠመላ ኣለዎ፡ ካልእ ነቲ ውድድር ዝኾኖ ፍሉይ ጓንቲ ከምኡ’ውን ኣብዚ ምስ ኣተወ ብሰንኪ ዕጽዋ ቪዝኡ ስለዝሓረረ 6 ሽሕ ዶላር ሂብና ጠበቓ ቆጺርናሉ ኣለና።” ድሕሪ ምባል “ኣብ ውድድር፡ ብሽክለታ ምስ ትበላሸዎ ወይ ምስ ትስበሮ ድማ ካልኣይቲ ግድን ስለተድልዮ ብውሕዱ ክሳብ 55 ሽሕ ዶላር ዝኸውን ንኽዋጻእ ኢና ንሰርሕ ዘለና” ይብል። ስብሃቱ ከሰተ ኣብ እዋን ውድድር ‘ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ.ህግደፍ ቪዥን’ ካልእከ እንታይ’ዮም ዝገብሩ? “እዚ ጉጅለ ከነቑሞ እንከለና ነታ ብክንደይ መስዋእትን ስንክልና ዝመጽአት ሃገር፡ ክብሪ ክዕቀብ እንተኾይኑ ሓበሬታ ክህሉ ኣለዎ። እዚ ኸኣ ብጥርናፈ እዩ ዝመጽእ፡ ነዚ ንምጉልባት ድማ ይጠቅም’ዩ ዝበልናዩ ኣርእስትታት እናኣምጻእና ንመያየጠሉ ሞያውያን እናዓደምና ኸኣ እቲ ሓበሬታ ናብ ኩሉ ከምዝባጻሕ ንገብር” ይብል ኣቶ ኣርኣያ። ኣቶ ኣርኣያ እቲ ኣብ 2017 ብውሑድ ዓቕሚ ዝጀመርዎ ናይ ምሕጋዝ መስርሕ፡ ሓንቲ ኤልሳ እትብሃል ስንክልቲ ተጋዳሊት ንኻልእ ከምኣ ስንክልቲ ከምእትኣሊ ዘርኢ ኣብ ቴሌቪዥን ኤርትራ ምስ ተቓልሐ ንዘበገስዎ ሓሳብ ድርኺት ከምዝፈጠረሎም ይሕብር። “ናይ ኤልሳ ምስ ርኣና ንሕና ድማ ንኤልሳ ክንሕግዛ ኣለና ኢልና ኣብ ወሽጢ ክልተ ቅነ 11 ሽሕ ዶላር ኣዋጺእና ሰዲድናላ፡ እዚ ድማ ጎኒ ጎኒ እቲ ዘይተርፍ ክልተ ዓበይቲ ዓመታዊ ዕማምና ኢና ንገብሮ” ይብል። ‘ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን’ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ካብ ትምስረት ኣትሒዛ ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ዶላር ከምዘበርከተት እዩ ኣርኣያ ዝሕብር። “ኣብ 2018 ንደቂ ስውኣት ኢልና 48000 ዶላር ሰዲድና፡ ከምኡ’ውን ኣቶ ሳልሕ ዝተበሃሉ ኣርባዕተ ተፎጥሮኣዊ ስንክልና ዘለዎም ውሉዳት ዘለውዋ ኣብ ተለቪዥን ኤርትራ ምስ ርኣናዮም ንሓግዞም ኢልና 17 ሽሕ ዶላር ኣዋጺእና ሰዲድና። ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት ከኣ ንመትከሊ እግሪ ስድራ ስውኣት ዝኸውን 78 ሽሕ ዶላር ሰዲድና” ይብል። “ኣብ ጉዳይ ናይ ስብሃቱ ድማ ስብሃቱ ብጽቡቕ ተዳልዩ ኣብ ቶክዮ ንኽሳተፍ እኹልን ምዕቡሉን መሳርሒ ስለዘድልዮ፡ ብዓቕምና ነዚ ኢና ንግበር ዘለና፡ ስለዚ እቲ ሕቶ ባንዴራ ኤርትራ ኣብ ፓራኦሎምፒክ ቶክዮ ተንበልብልዶ ትብኮር፡ ከተንበልብል ስለንደልያ ኸኣ ግቡእና ንገብር ኣለና” ይብል ኣቶ ኣርኣያ። ሰብሃቱ ተኸስተ ብወገኑ “ኣብ ፓራኦሎምፒክ ንኽተወዳደር ተውጽኦ ወጻኢታት ቀሊል ኣይኮነን፡ እዚ ‘ኢ.ፒ.ኤል.ኤፍ. ህግደፍ ቪዥን ዝገብሩለይ ዘለዉ ሓገዛት ድማ ነቲ ን 17 ዓመታት ክጽዕሮ ዝጸናሕኩ ዘደንፍዕእዩ” ይብል። “ብሕጂ ንዘመዝግቦ ዓወታት ድማ ኩሉ ንነብስሄር ራሄል ሰሎሞን ከወፍዮ ይፈቱ . . . ራሄል ሰሎሞን ናይ ስጋ ዝምድና የብልናን። ኣብ ስፖርት ተስፋ ከይቆርጽ ንሳን ስድራኣን ኩሉ ነገር እዮም ገይረሙለይ” ይብል ስብሃቱ። ኣብ ደገ ዝርከቡ ኤርትራውያን ኣብ ምእላይ ስደራ ስውኣትን ንኻልእ መዓላን ብዙሕ ግዜ ገንዘብ ከውጽኡ ይርኣዩ እዮም። ኣብዚ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ’ውን ኣብ ደገ ዝርከቡ ኤርትራውያን ብሚልዮናት ዝቑጸር ሰልዲ ከምዘዋጽኡን ናብ መንግስቲ ኤርትራ ከምዝልኣኹን ኣብ ዜናታት ናይ ኤርትራ ይሕበር እዩ። እንተኾነ እቲ ዝዋጻእ ገንዘብ ኣብ ምንታይ መዓላ ከምዝወዓለ ስለዘይሕብር ነዚ ከምዚ ዓይነት ተበግሶ ዘይሕወስዎ ብዙሓት እዮም። ንኣቶ ኣርኣያ’ውን ነዚ ሕቶ እዚ ኣቅሪብናሉ። “ኣብ ኣሜሪካ ናይ ኮቪድ ጎስጓስ ብሃገራዊ ሽማግለ ሰሜን ኣሜሪካ እዩ ዝካየድ ነይሩ። ፖሊሲ ናይ ኤርትራ ኣብ ምክልኻል እንታይ እዩ ክኸውን? ኢምባሲናኸ እንታይ መምርሒታት ይህበና ይኸውን ኢልና ተጸቢና ኢና ጀሚርና” ድሕሪ ምባል። “ መዓላ እዚ ተዋጽእዋ ብምንታይ ተረጋግጽዎ እንድሕር ኢልካ፡ እቲ ናይ ሕክምና ማስክ ብምንታይ ድዩ ዝግዛእ? ኣብ ካልእ ሃገራት ሰባት ንኽውሸቡ ወጻኢቶታኦም ባዕሎም እዮም ዝኸፍሉ፡ ኣብ ኤርትራ ግን እዚ የለን፡ እዚኸ ብምንታይ ይሽፈን?. . .” “. . . ናውቲ ሕክምና ብገንዘብ እዩ ዝግዛእ። እዚ እንድሕር ሕስብ ኣቢልናዮ ኣበይ ከምዝወዓለ ብሩህ እዩ” ይብል ኣቶ ኣርኣያ። ብምስዓብ “ንክራይ ገዝኡ ከይበለ ንሃገረይ ክብል ክትርኢ እንከለኻ፡ ኮቪድ ንኤርትራውያን ኣብ ልዕሊ ሃገርና ዘለና ፍቕሪ ከምዝኾለዖ ይበርሃልካ” ይብል። ኣቶ ኣርኣያ ኣብ መወዳእታ “ ብሕጂ’ውን ኩሉ ዓወት ንሓፋሽ ዘሰምዕ እንድሕር ኮይኑ ክንገብሮ ኢና” ብምባል ንተወዳዳሪ ፓራኦሎምፒክ ስብሃቱ ከሰተ ዓወት ተመንይሉ።