ምፍታሕ ዝተኣሰሩ ፖለቲከኛታት እንታይ'ዩ ዘመላኽት?
መግለጺ ኮሚቴ ፈጻሚት ስራሕ ኢህወዴግ ኩነታት እታ ሃገር ዘመሓይሹ ስጉምታት ክዉሰዱ'ዮም ዝብል ጥቕሉል መግለጺ ስለዝነበሩ ብዙሓት ጥርጣረ ሓዲሩዎም ነይሩ። ንተኸታተሊ መዓልታት ሓበራዊ መግለጺ ክህቡ'ዮም ዝተብሃሉ መራሕቲ ኣባል ዉድባት ኢህወዴግ ብጽባሕ ሎሚ፡ ትማሊ መግለጺ ከምዝሃቡ መራኸብቲ ሓፋሽ እታ ሃገር ገሊጾም።
ማሕበራዊ ድረ ገጻት ቤት ጽሕፈት ቐዳማይ ሚኒስትር'ዉን ካብ ካልእ ግዜ ብዝተፈለየ መልክዑ ሰእልን መዘራረቢ ዝኾነ ዉሳነን ናብ ህዝቢ የቕርቡ ነይሮም። ኣብ ፈላሞት በዞም ማሕበራዊ ድረ ገጻት ዝተጠቅዐ ጽሑፍ እቲ ቤት ጽሕፈት፡ "ጉዳዮም ብዓቃቢ ሕጊ ዝረአ ዘሎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ፖለቲከኛታት ዝሓሸ ሃገራዊ ምርድዳእ ንምፍጣርን ምህዳር ዲሞክራሲ ንምግፋሕን ብምሕሳብ ክሶም ተቛሪጹ ክፍትሑ ተወሲኑ" ዝብል ነይሩ። ድሕሪ ዝተወሰነ ሰዓታት ግና ዉሱናት ቃላት ብምቅይያር ብምዉሳኽን ምምሕያሽን ለዉጥን ተገይሩዎ፡ "ብዝፈጸሙዎ ገበን ዝተፈረዶም ወይ ገበን ብምፍጻም ተጠርጢሮም ጉዳዮም ዓቃቢ ሕጊ ዝሓዞ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ገለ ኣባላት ፖለቲካዊ ዉድባትን ካልኦት ዉልቀ ሰባትን ዝሓሸ ሃገራዊ ምርድዳእ ንምፍጣርን ምህዳር ዲሞክራሲ ንምግፋሕን ብምሕሳብ ክሶም ተቛሪጹ ወይ ድማ ሕግን ሕገ መንግስትን ብመሰረት ዝፈቕዶ ግቡእ ምጽራይ ተገይሩ ክፍትሑ'ዮም" ብዝብል ተዓርዩ'ዩ። እዚ ዉሳነ መዓዝ ተግባራዊ ይኸዉን ዝብል ዝተገለጸ ነገር'ኳ እንተዘይሃለወ ብርክት ዝበሉ ሰባት ግና ትኽክለኛ ስጉምቲ'ዩ እናበሉ ይገልጹ'ለዉ። ጽቡቕ ጅማሮ መምህር ሕጊ ዩኒቨርሲቲ ኪል ዶክተር ኣወል ቃሲም ኣሎ፡ እቲ መግለጺ ጽቡቕን ዝተባባዕን'ዩ ኢለሞ ኣለዉ። ይኹን'ምበር፡ ንኹሉ ሕቶ ህዝቢ መልሲ ዘይኮነስ መንግስቲ ክወስዶም ካብ ሞንጎ ዝሓሰቦም ስጉምታት ሓደ ተገይሩ ዝዉሰድ'ዩ ይብሉ። ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላትን ጋዜጠኛን ኣይተ ጌታቸዉ ሽፈራዉ ድማ ኢህወዴግ ኣኼብኡ እንትዛዝም ኣብ ዙርያ ሰብኣዊ መሰላት መሰረታዊ ስጉምቲ ክንወስድ ኢና ምባሉ እንታይ ዓይነት ዝብል ሕቶ ፈጢሩለይ ነይሩ በሃሊ'ዮም። ምኽንያተይ ዝብሉዎ ድማ፡ "መብዛሕትኦም ሰብኣዊ መሰል ዝምልከቶም እሱራት'ዮም። እዚ ድማ መሰረታዊ ፖለቲካዊ ሕቶ ስለዝኾነ ሐዚ ብዘለዎ መገዲ ትጽቢት ኣይገርኹን ነይረ" ይብሉ። ፖለቲከኛ ኣይተ ገብሩ ኣስራት ድማ፡ እንትጅምር ናይ ፖለቲካ እሱር ዝብል ክህሉ ኣይነበሮን ፡ ዝኾነ ሰብ ብዘለዎ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ክእሰር ከምዘይብሉ እቲ ሕገ መንግስቲ የልዕሉ። "ስለዝኾነ እቲ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ፖለቲከኛታት ዝተኸፈተ መጥቃዕቲ'ዩ። ማእከላዊ ድማ ናይዚ ኣካልን መሳርሕን'ዩ" ኢሎም። እዚ ዉሳነ ግና ከም ሓደ እወንታዊ ስጉምቲ ዝርእዩዎ'ኳ እንተኾነ ዘንጊዑ'ዩ በሃላይ'ዮም። ጽቡቕ ጅማሮ'ዩ ዝብሉ ምኽትል ኣቦ መንበር ኮንግረስ ፌደራሊስት ኦሮሞ ኣይተ ሙላቱ ገመቹ እኹል ግና ከምዘይኾነ ብምግላጽ፡ "ምእንተ ሰላም እታ ሃገር ኢህወዴግ ምስ ህዝቢ ዘትዩ ናይ ስግግር መንግስቲ እንተጣይሽ'ዩ" ይብሉ። መንግስቲ ከመይ ናብዚ በቒዑ? "እቲ ዝነበረ ህዝባዊ ሕቶ ዘሕደሮ ጽዕንቶን ዝፈጠሮ ዕድልን'ዩ። ህዝቢ ንዝሓለፉ ዓመታት ዝገበሮ ቓልሲ ድማ ውጽኢት ኣምጺኡ" ይብሉ ዶክተር ኣወል። ዝተኣሰሩ ፖለቲከኛታት ምፍትሖም ዓብዪ ጉዳይ'ዩ ዝበሉ እንትኾን፡ "መንግስቲ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ከዕስል'የ፡ ምህዳር ዲሞክራሲ ከስፍሕ'የ ዝብል እንተኾይኑ ሕገ መንግስቲ ዝሃቦም መሰል ተጠቒሞም ሕገ መንግስቲ ክኽበር ኣለዎ ብምባሎም ዝተኣሰሩ ፖለቲከኛታት ክፈትሕ ኣለዎ" ይብሉ። ኣይተ ጌታቸዉ ድማ ኢህወዴግ ካርዱ ስለዝወደ'ዩ ይብሉ። ቅድም ክብል መዓልቲ ሰንደቕ ዕላማ፣ ክብረ በዓል ሚለንየምን ካልኦትን እናበለ ሕቶ ህዝቢ ክዓብጥ ፈቲኑ'ዩ። ሕዚ ግና ህዝቢ ዘልዕሎ ሕቶ ዝተኣሰሩ ሰባት ክፍትሑ ኣለዎም ዝብል ስለዝኾነ፡ "ክፈትሕ'የ" ምብሉ ዕምሩ ንምንዋሕ ኽጥቀመሉ'ዩ እዮም ዝብሉ። 'ማእከላዊ' ኣብዚ ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ተኣሲሮም ዝነበሩ ኣይተ ጌታቸዉ፡ ማእከላዊ እንትገልጹዎ፡ "ሰማይ ትናፍቐሉ ቤት ማእሰርቲ" ይብሉዎ። "24 ሰዓት ንእሱር ዘይኽፈት፣ መናጽህን ጸሓይን ብተመን ደቓይቕን ሰዓታት ዝርከቦ ጸልማት ከባቢ'ዩ"። ኣብዚ ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝመጹ ነጋዶ፣ ሓረስቶት ግን ድማ ኣባላት ፖለቲካዊ ዉድባት ዘይኾኑ ሰባት ከምዝርከቡ ዝገለጹ ኾይኖም፡ ብፖለቲካ ዝተኣሰሩ ሰባት ጥራሕ ዝፍትሑ እንተድኣ ኾይኖም ናይዞም ሰባት ዕጫ እንታይ ክኸዉን ከምዝኽእል የተሓሳስቦም። ኢህወዴግ እዚ ቦታ ቅድሚ 26 ዓመት'ዩ ክዓጽዎ ዝግባእ ነይሩ ዝብሉ ኣይተ ገብሩ ኣስራት ንዓመታት ፖለቲከኛታት እናኣሰርኻ ኣብታ ሃገር ለዉጢ ክመጽእ ከምዘይኽእል ተቓወምቲ ጸቕጢ ከሕድሩ ከምዝመጹ ተዛሪቦም። እንተኾነ ዝተኣሰሩ ፖለቲከኛታት ምፍታሕን ማእከላዊ ምዕጻይን ኣብታ ሃገር ንዝለዓሉ ሓፈሻዊ ፖለቲካዊ ሕቶታት ዝምልስ ከምዘይኾነ ክስመሮ ይግባእ ኢሎም። 'እሱር ፖለቲካ መን'ዩ'? ንዶክተር ኣወል፡ "እሱር ፖለቲካ ዝበሃል ፖለቲካዊ ብዝኾኑ ጉዳያት ዝሳተፍን መንግስቲ እዚ ዉልቀሰብ ካብ ፖለቲካዊ ምህዳር ወጻኢ ንምግባር ዝኸሰሶን ዝኣሰሮን" ከምዝኾነ'ዩ። እሱራት ፖለቲካ ንዘይምባል ብተዳጋጋሚ ክእረም ዝተገበረ መግለጺ መረባ ፌስ ቡክ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ብጥርጣረ ዝርእይዎ ኣይተ ጌታቸዉ ድማ፡ "ብኣዋጅ ጸረ ሽብር ዝተኣሰሩ ሰባት ንዓይ ናይ ፖለቲካ እሱራት'ዮም" ይብሉ። ልዕሊ 1500 እሱራት ፖለቲካ ኣለዉ ዝብሉ ኣይተ ጌታቸዉ፡ መግለጺ መንግስቲ ግና እዚኦም ኩሎም ዘካተተ'ዩ ኣይብልን በሃሊ'ዮም። "ቃሎም ክሕልዉ'ዮም ኢለ ኣይኣምንን" ኢሎም ይሓስቡ። ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ዝተቐመጡ ሰብኣዊ መሰላት ይከበሩ፣ ፌደራላዊ ስርዓት ብትኽክል ክሰርሕ ኣለዎ ስለዝበሉ ዝተኣሰሩ ሰባት ዝፍትሑ እንተኾይኖም ድሕሪ ሕዚ ሰባት ኣመለኻኽትኦም ስለዝገለጹ ጥራሕ ምእሳር ጠጠዉ ክብል'ዩ ኢሎም ተስፋ ይገብሩ ዶክተር ኣወል። ኣይተ ጌታቸዉ ድማ፡ ኩሎም ብፖለቲካ ዝተኣሰሩ ሰባት ብሓደ ግዜ ክፍትሑ'ዮም ዝብል ትጽቢት የብሎምን። "ቅድሚ ሕዚ ምስ ዘሎ ተሞክሮ ቀስ እናበልኻ ዝፍትሑ ይመስለኒ" ይብሉ። ካብዚ ሓሊፉ ግና ይብሉ ዶክተር ኣወል፡ ዉድባት ፖለቲካ ብናጽነት ተንቀሳቒሶም ፕሮግራሞም ዘላልይሉ፣ ደገፍቶም ዝዉድብሉ፣ ብናጽነት ኣብ መራኸብቲ ሓፋሽ ዝሰርሕሉ፣ ብዘይ ዝኾነ ኢድ ኣእታዉነት ዝዳነይሉ፣ ትካላት ዲሞክራስን ቦርድ መረጻን ግቡኦም ዝፍጽምሉ መገዲ ክኸፍት'ዩ ዝብል ተስፋ ኣለዎም። ዓለምለኸ ትካላት እንታይ ኢለን? ኣመንስቲ ኢንተርናሽናል እዚ ምስ ሰምዐ ንፍስሃ ተኽለ ጠቒሱ ኣብ ዘዉጸኦ መግለጺ፡ "እዚ ዜና ናይቲ ኽፉእ ዘበን ጭቆና መብቅዒ ምልክት ክኸዉን'ዩ። ብምኽንያት ፖለቲካ ዝተጣጠኑ ኽስታት ንዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ንዝጸንሑ ሰባት ግና ዘንጊዑ'ዩ። ሰበ ስልጣን መንግስቲ እሱራት ብምፍታሕ እቲ ዉሳነ ሙሉእ ንሙሉእ ተግባራዊ ክገብሩ ንሓትት። ካብዚ ሓሊፉ ሕጊ ጸረ ግብረ ራዕዲ ሓዊሱ ምኽንያት ማእሰርቲ ዝኾኑ ጨቆንቲ ሕግታት ክስረዙ ወይ ክመሓየሹ ኣለዎም" ኢሉ። "ምዕጻዉ ማእከላዊ፡ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ንዝተፈጸሙ ተግባራት መኸወሊ ክኸዉን የብሉን። ንዓመታት ሰለማዊ ተቓዉሞ ዘስምዑ ወልቀ ሰባት፣ ጋዜጠኛታትን ፖለቲከኛታትን ብሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ ዘስካሕክሕ ምርመራ ዝተኻየዶ ማእኸል ስቓይ'ዩ። ስለዝኾነ ሓዱሽ ምዕራፍ ምኽባር ሰብኣዊ መሰላት ዝጅመር፡ ተፈጺሞም ዝተብሃሉ ዘስካሕክሑ ተግባራት ምርመራ ዝፈጸሙ ንፍርዲ እንትቐርቡ'ዩ" ይብል። ሂዩማን ራይትስ ዎች'ዉን መንግስቲ ኣብ ቀጻሊ ሰላማዊ ተቓዉሞ ክፈቅድን ዓፈንቲ ሕግታቱ ከመሓይሽን ኣለዎ ይብል።