ደሃይ 6፡ "ኣብ ልዕለይ ካሊእቲ ሰበይቲ ደሪቡ እየ ረኺበዮ"
ፋና ተኽላይ እበሃል። ኣብ በይሩት ርእሰ ከተማ ሊባኖስ ሓምራ ኣብ ዝበሃል ከባቢ እየ ዝነብር። ከመይ ኢለ ናብ ስደት ከምዝመፃኹ ከላልየኩም።
ኣብ ትግራይ ዞባ ሰሜናዊ ምዕራብ፡ ወረዳ ታሕታ ቆራሮ፡ ጣብያ ሰቐላ-ቆየፃ እየ ተወሊደን ዓብየን። ክሳብ ታሽዓይ ክፍሊ ኩሉሰርሃን ሰመማን ኣብ ዝበሃል ከባቢ፡ ካብ ገዛይ ንኽልተ ሰዓታት እናተጓዓዝኩ እየ ተማሂረ። ጓል 11 ዓመት እንከለኹ ወለደይ ብዕድመ ምስዝዓብየኒ ሰብ ብመፅብዓ ኣመርዕዮሙኒ። ንእሽቶ ስለዝነበርኩ ምንም ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረን። ድሕሪ ቑሩብ፡ በዓል ቤተይ ናብ ኲናት ኢትዮ ኤርትራ ከይዱ። ኣነ ከኣ ትምህርተይ ቀፂለ። ስድርኡ ግን ንክመሃር ኣይፈተውለይን፡ ፍቓደኛታት ኣይነበሩን። ኣብ ትምህርቲ ዘይኮነስ፡ ፎቖዶ ዝዕውል እዩ ዝመስሎም ነይሩ። ምንም ክርድኡኒ ኣይከኣሉን። በዚ ዝተላዕለ ኣብ ስድራ ክልቴና ዘይምርድዳእ ስለዝተፈጥረ ክፃወሮ ኣይከኣልኩን። ብሰንኩ ድማ ብ1994 ዓመተ ምሕረት ናብ መቐለ ጠፊአ መፅየ፡ ምስ ኣዝማደይ አዕሪፈ። ግን ኣይጠዓመንን፡ ወግሐ መሰየ ሓዳር ገዲፍኪ መፂእኺ እናበላ የሳቕቓኒ ነይረን። ግና ካልእ ኣማራፂ ስለዘይነበረኒ፡ ንኹሉ ፀይረ ይነብር ነይረ። ድሕሪ 3 ዓመት ፍረ-ኣብዮት ኣብ ዝበሃል ቤት-ትምህርቲ መቐለ ታሽዓይ ክፍሊ ክመሃር ጀሚረ። ሞራለይ ኣብ ዝተሰበረሉ፡ ኣጆኺ ዝብለኒ ምስ ዝሰኣንኩሉ ኣጋጣሚ ምስ ካልእ ወዲ ኣዳም ተፋሊጠ። ኣብቲ እዋን ዝረድአኒ ሰብ ስለዝነበረ ሓዳር መስሪተ። ኣብ ልዕለይ ፅቡቕ ሓልዮት ነይርዎ ንክመሃር እውን የተባብዐኒ ነይሩ። ድሕሪ ዓስራይ ክፍሊ ኣብ ኮሌጅ ሸባ ብኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ትምህርቲ ጀሚረ። በዓል ገዛይ ብስራሕ ምኽንያት ናብ ኣዲስ ኣበባ ስለዝቐየረ ግና ናብኡ መፂአ። እንተኾነ ኣብ መንጎ ምቅዳው ስኢንና። ንኽወልድ ክቱር ባህጊ ነይሩኒ ንሱ ግን ኣይፈቕደለይን። ጉዕዞ ስደት ናብ ኩዌት ኣብዝሓ መሓዙተይ ኣብ ወፃኢ እየን ነይረን። ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ዝሐሸ ህይወት ክርኢ ፅዕንቶ ይገብራለይ ነይረን። ኣጋጣሚ ቪዛ ምስ ለኣኻላይ ከኣ ኣብ 2001 ዓ/ም ድማ ናብ ስደት ኣምሪሐ። ስደት ናብ ዓዲ ዓረብ - ናብ ኩዌት። ኩዌት ከምቲ መጀመርታ ዝተፀበኽዋ ኣይረኸብክዋን። ውሑዳት ሰባት፡ ካብ ካልኦት ሰባት ሙሉእ ስፖንሰር እንተዘይረኺበን፡ ኣብ ዝሐሸ ስራሕ ንኽሰርሓ ኣይክእላን። መብዛሕተና ስደተኛታት ደቂ ኣንስትዮ፡ ናይ ገዛ ስራሕ እየን ዝሰርሓ። ኣነ እውን ኣብ እንዳ ሰብ፡ ሰራሕተኛ ገዛ ኮይነ ብፈረቓ ድማ ኣብ እንዳ ፀጉሪ ስራሕ ጀሚረ። እተን ንኽመፅእ ዘተባብዓኒ መሓዙተይ እኳ ኣይተቐበላንን። ናይ መጀመርታ ስደተይ ብምዃኑ ካብ ስድራ ተፈሊኻ ምንባር ከቢዱኒ። እቶም መሳርሕተይ ኣይፈልጦምን'የ፡ እሞ ድማ ብዘይፈልጦ ቋንቋ ዓውዓው ክብሉ ከለዉ ዝበልዑኒ ኮይኑ እዩ ዝስመዓኒ ነይሩ። ኩሉ ነገር ፀልሚቱኒ፡ ኩሉ ነገር ተጣዒስካ ዘይምለስ ኮይኑኒ። ንኣስታት 7 ወርሒ ዝኸውን እናበኸኹ እየ ኣሕሊፈዮ። ናብ ኩዌት ኣብ ዝኸድኩሉ እዋን ዋላ እኳ ራሕቒ ቦታ እንተነበረ፥ በዓል ገዛይ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ከይደወለለይ ኣይውዕልን ነይሩ። ኩሉ ግዜ ንደዋወል። ኣብ ኩዌት ዝነበረኒ ልዕሊ 3 ዓመት ፃንሒት ስደት ኣብቂዐ ሓዳር ኣለኒ ኢለ ናብ ሃገረይ እንትምለስ በዓል ገዛይ ንምርካብ ልዑል ሃንቀውታ እዩ ነይሩኒ። በዓል ገዛይ ደስ ኢሉዎ ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ተቐቢሉኒ። ናብ ገዝኡ ወሲዱኒ። ገዛይ ግና ክምቲ ዝገደፍክዎ ኣይፀንሐንን። ናብ ገዛ እንትኣቱ ጓል ረኺበ። ሰራሕተኝኡ ከምዝኾነት ነጊሩኒ። ንዓ ድማ ኣነ ጓል ሓፍቱ ምዃነይ ነጊሩዋ። ምስኣ ኣብ ሓደ ገዛ ውዒልና ። ንምሸቱ ግና ናብ ጭቕጭቕ ኣትዮም። ለካ ካልአይቲ ጎባን እዩ ኣቐሚጡለይ ፀኒሑ። ንካልኣይ ግዘ ብወዲ ኣዳም ተበዲለ። "ናተይ ህይወት ዕንክሊል እዩ" ድሕሪ እዚ ክሰርሕ ከም ዘለኒ ወሲነ። እንዳ ፀጉሪ ስልጠና ብምውሳድ፡ ዘድሊ ኣቑሑት ብምምላእ ክሰርሕ እኳ እንተፈተንኩ ምንም ክረጋጋእ ግን ኣይከኣልኩን። ውሽጠይ ሰላም ስኢነ። ሰባት ቅድሚ ሕዚ ዝነበረኒ ፅቡቕ ሂወት ብምንፅፃር "ሚፅ ሚፅ" ክብሉኒ ጀሚሮም። ኣብ ልዕሊ በደለይ ናይ ሰባት ምፀት ክፃወር ኣይከኣልኩን። ኩሉ ነገር ንምርሳዕ ንባዕለይ ክርስዕ ነይሩኒ። በዚ ድማ ዝገዛእክዎ ኣቑሑት ንሓንቲ መሓዛይ ሂበያ ዳግማይ ናብ ስደት ተመሊሰ - ናብ ስዑዲ ዓረብ። ኣብ ስዑዲ ዓረብ ኣስታት 2 ዓመት ጥራሕ እየ ፀኒሐ። ኣብኡ ኣብ ዝነበረኒ ፃንሒት እውን ኣብ እንዳ ሰብ ከም ናይ ገዛ ሰራሕተኛን፡ ብፈረቓ ድማ ኣብ እንዳ ፀጉርን ክሰርሕ ጀሚረ። ኣብ ዓዲ ከለኹ ዝበፅሐኒ ፆታዊ ጥቅዓት፣ ካብ ማሕበረሰብ ይበፅሐኒ ዝነበረ ስነ ልቦናዊ ስብራትን፡ ሓንሳብ ሂወት ስደት ኣሜን ኢለ ንክቕበሎ ገይሩኒ። በዚ ድማ ሕዚ እውን ንዝሐሸ ናብራ ንሳልሳይ ግዜ ኣእጋረይ ናብ ስደት ኣልዒለየን። ስደት ናብ ሊባኖስ። ኣብ ሊባኖስ ምንባር ካብ ዝጅምር ክልተ ዓመታት ገይረ ኣለኹ። ኣብ በይሩት እውን ኣብ እንዳ ሰብ እየ ዝሰርሕ። ግና ዝሐሸ ክፍሊትን ናይ ስራሕ ሰዓትን ኣለኒ። ኣብ ህይወተይ ሰለስተ ሃገራት ዓረብ ሰለስተ ስደት ርእየ ኣለኹ። ኩነታት መነባብሮ ሰለስቲአን ሃገራት ሓደ እዩ። መጀመርታ ክመፅእ ከለኹ ምግቦም ብጣዕሚ እዩ ዘሰክፈኒ ነይሩ። ብፍላይ ድማ ምስቲ ዝዓበናሉ ማሕበረሰብ "ናይ ሙስሊምን ናይ ክርስትያን" ተባሂሉ ኣመጋግባና ይፈላለ ስለዝነበረ፡ ፈለማ ኣብዚ መፂአ የፀግመኒ ነይሩ። ብፍላይ ድማ ዓጎርያ ዝመስል" ሽሪምፕ" ዝበሃል ምግቦም ብጣዕሚ እዩ ዘፅልኣኒ ነይሩ። "ንዓና ኣማኺርክን'ዶ ኣምፂኽንአን ኢኽን?" ኣብ በይሩት ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ኣለዋ ብዙሕ ፀገም ከኣ እዩ ዘጋጥመን። ብዙሓት ሓሚመን፡ ዓቢደን ፎቖዶ ጎደናታት ክኸዳ ትርኢ። ገሊአን ብኤጀንት መፂአን ብመሳርሕተን ይብደላ።እዚ ርኢና ናብ ቆንስል ኢትዮጵያ ኣብ ሊባኖስ ደዊልና ዝሰምዓና የለን። ኣሕዋትና ፀገም ገጢምወን እንትንብሎም፡ "ንዓና ኣማኺርክን'ዶ ኣምፂኽንአን ኢኽን?" እዮም ዝብሉና። ምስ ናይ ካልኦት ሃገራት ዜጋታት ክንነፃፀር ኣይንኽእልን። ቆንስላት ሃገረን ስለዝተሓባበሩወን ፅቡቕ ክፍሊትን ዕረፍትን እየን ዝረኽባ። ንዓና ግና ከም ዜጋ መጠን ዝተሓባበረና ሰብ የለን። ካብዚ ወፃኢ ኣብዚ ዘለና ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ነንባዕልና ንተሓባበር ኢና። በዓላት ክህልዉ ከለዉ እንራኸበሎም ኣጋጣሚታት ኣለዉ። ምስቲ ዘሎ ስደተኛ ፅቡቅ ግዜ እነሕልፈሎም፡ ናይ ኢትዮጵያ ኣብያተ-ብልዒ እውን ኣለዉ። "ጊዜኺ ከመይ ተሕልፍዮ?" ብኣብዝሓ ካብ ስራሕ ወፃኢ ዘሎ ግዘይ ዘሕልፎ መፅሓፍ ብምንባብ እዩ። እቶም ዘስርሑኒ ሰባት እውን ውሑዳት ስደራ ስለዝኾኑ፡ ነፃነት ይህቡኒ እዮም። ካብኡ ድማ ኣብ በይሩት ናይ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ስለዘሎ ቤተክርስትያን ይኸይድ። ንጉሆ ካብ መደቀስየይ ተላዒለ በረንዳ መስኮት ክኸፍት ከለኹ ኣብ ቅድመይ ባሕሪ እዩ ዝረኣየኒ። ኣብ መረባይ እውን ባዕለይ ዝከናኸኖም ኣትክልቲ ኣለዉኒ። እዚ ንመንፈሰይ ዕግበት ይፈጥረለይ። ትማሊ ዘሕለፍክዎ ህይወት ኣጠንኪሩኒ እዩ። ስለ ፅባሕ ከይተጨነቕኩ ሕጉስቲ ኮይነ ንምንባር እየ ዝፍትን። ብፍላይ ድማ ኣብታ ዘላትኒ ግዜ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ኣብ ፌስቡክ ይነጥፍ። በዚ ድማ ኣብ ፌስቡክ ዘፍረኽዎም ብዙሓት ጥዑማት መሓዙት ኣለዉኒ። ብዝተኻእለኒ ሰሪሐ ካብ ዝረኽቦ መሃያይ መጻሕፍቲ ዓዲገ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ከወፊ ደስ ይብለኒ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 350 ብትግርኛ ዝተፃሕፉ መፃሕፍቲ ኣብ ዞባ ሰሜን ምዕራብ ትግራይ ናብ ዝርከቡ ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ ኣወፍየ ኣለኹ። እዚ ብዙሕ ኮይኑ ኣይኮነን። ገንዘብ እናሃለዎም ኣብ ዘውዕልዎ ንዝጠፍኦም ሰባት ኣለዉ። እንተወሓደ ንዐኦም መርኣያ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ገጠራት ኣብ ዝርከባ ኣብያተ ትምህርቲ ሕፅረት መፅሓፍቲ ኣሎ። ኣነ ብዝሓለፍኩሉ መገዲ ክሓልፉ የብሎምን ኢለ ስለ ዝኣምን እዩ። ተምሃሪት ሻምናይ ክፍሊ እናሃለኹ፡ ብካልኦት ዓይነታት ትምህርቲ ጎበዝ ዋላ እኳ እንተነበርኩ ኣብ ኣምሓርኛ ግና ይሰንፍ ነይረ። በዚ ዝተናደደ ሓደ ዘመደይ ድማ፡ እዚ ኩሉ መንገዲ ብእግሪ ተጓዒዝኪ እናተምሃርክስ ንምንታይ ብኣምሓርኛ ጥራሕ ትሰንፊ ኢሉ፡ ዝነበረቶ ሓንቲ ደርሆ ሸይጡ መፅሓፍ ገዚኡለይ። ብድሕሪኡ ነጥበይ እውን ፅቡቕ ኮይኑ። እዛ ውህብቶ መፅሓፍ ንዑኡ ንእሽቶ እያ። ንዓይ ግና ኣብ ህይወተይ ዘይርስዓን ንካልኦት መፅሓፍ ከበርክት ምኽንያት ዝኾነትኒ ውህብቶ እያ። ካብ ብዙሕ ገንዘብ ንሓደ ሰብ ክተሐጉስ ምፍታን ብንእሽተይ ገንዘብ ሕብረተሰብ ዝጥቀመሉ ውህብቶ ምሃብ እዩ እቲ ዝበለፀ። ዝያዳ ኩሉ ድማ እቶም መፅሓፍ ዝፅሕፉ ሰባት ይተባብዑ። እንተኾይኑለይ ሕድሕድ መፅሓፍ ዝፀሓፈ መሓዛይ ክገዝኦ ደስ እብለኒ። "ኣብ ዓዲ ኮንኩ ኣብ ስደት ንዓይ ኩሉ ሓደ እዩ " ዓዲ እንተኣተኹ ናይ ሰባት ምፀት። እንተተሰደድካ ብድዐ ስደተኛታት እዩ ዝፀንሐካ። ኩሉ በደል እዩ። ኣብ ዓዲ ኮንኩ ኣብ ስደት ንዓይ ኩሉ ሓደ እዩ። ብንፅፅር ግና እቲ ተሰዲደ ዝነብሮ ናብራ ይሓይሽ። ኣብዚ ኮይነ እውን ግና፡ ኣብ ዓደይ፡ እቲ ኣብ እዋን ቁልዕነተይ ዘሕለፍክዎ ዘይተበረዘ ህይወትን፡ ኣብ መቐለ እናሃለኹ ዘሕለፍክዎ እቲ ናይ መጀመርያ ሙቁር ግዜን እናፍቖ። ኣብ ሕሉፍ ፅቡቕ ተዘክሮ ስለዘይብለይ ነቲ ናይ መፃኢ ህይወተይ እየ ዝናፍቕ። ካልኦት ደቂ ኣንስትዮ ኣሕዋተይ ካባይ ክመሃራ ኣለወን። ቅድሚ ናብ ሓዳር ምእታወን ሓዳር ዝገብረለን ሰብ ብዝግባእ ከፅንዕኦ ይግባእ። ብኣብዝሓ ግዘ ሓዳር እናሕለፍካ እዩ ይበሃል። ግና ኣብ ሓዳር ክሕለፉ ዘይኽእሉ ግድፈታት ክፍጠሩ ይኽእሉ። ኣብ ልዕሌኻ ናብ ካልእ እናኸደ ከመይ ጌርካ'ዩ ብይቕረታ ክሕለፍ ዝከኣል። ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ካልእ ብዝኾነ ኣይትንእስን። ኩላትና ማዕረ ኢና። ስለዝኾነ ድማ ናይቲ መፃምድኻ ባህሪ ቀዲምካ ምፍላጥ የድሊ። እንተዘይኮይኑ ግና ከምዚ ዓይነት ጥፍኣት ሸለል ኢልካ ምሕላፍ፡ በቲ ዝለመዶ ንኽቅፅል ዕድል ከም ምሃብ እዩ። ባህጊ ፅባሕ ትማሊ ዘጋጠሙኒ ነገራት ኣብ ህይወተይ በሰላ ገዲፉ እዩ። ትማሊ ናብ ዝነበርክዎ ህይወት ተመሊሰ ክኣቱ ኣይደልን። ግና ኣብ ህይወተይ ብጣዕሚ ክህልወኒ ዝደልዮ ነገር እንተሃለወ ውላድ እዩ። ግና ክሳብ ሕዚ ኣይኮነለይን። ሓደ ነገር ግና ኣሎ፥ ወድሰብ ቆልዓ ጥራሕ ኣይኮነን ዝወልድ። ብፍላይ ጓል ኣንስተይቲ ብማህፀና ቆልዓ ጥራሕ ኣይኮነን ክትወልድ ዝግበኣ። ብርእሳ ብዙሓት ነገራት ብምሕሳብ ንብዙሓት ፀገማት ዝፈትሑ ምህዞታት ክትወልድ ትኽእል እያ። ብዙሓት ሓብሓቢ ዝሰኣኑ ህፃናት ኣለዉ ንዕኦም ምዕባይ ይከኣል እዩ። ንሳቶም እውን ደቅና እዮም። ንቐፃሊ፡ ዋላ አነ ተሰዲደ ንካልኦት ዝተርፍ ስራሕ ክሰርሕ እደሊ። ዓቕሚ ሃልዩኒ ምስ እግዚኣብሄር ፍቓድ ኣረጋውያንን ወለዶም ዝሰኣኑን ህፃናት ክሕብሕብ እደሊ። ኣብዚ ኣብ ስደት ንርከብ ተጋሩ፡ ኢሉ እውን ኢትዮጵያውያን፡ ካብቲ ዘድልየና ግዚያዊ ነገር ካብ ምምላእ ብዝዘለለ ኣብ መንነትና ፅኑዕ እምነት ሃልዩና፡ ንካልኦት ዝተርፍ ስራሕ ክንሰርሕ እደሊ። እዚ ንምትግባር እውን ሓደ ሓደ ነገራት እሙክር እየ። "ኣብ ዓዲ ኮንኩ ኣብ ስደት ዓዲ-ዓረብ ንዓይ ኩሉ ሓደ እዩ " ኣብ ስደት ኮይነ ኣጋጢሙኒ ዝብሎ ፈተና እንተሃለወ፡ ኣብ ስዑዲ ዓረብ እንከለኹ ብጣዕሚ ሓሚመ ነይረ። ኣብ ስደት ነቢረስ ክሰርሕ እየ ዝብል ተስፋ ኣይነበረንን። መጀመርታ ናብ ሊባኖስ ክመፅእ ከለኹ፡ ኣብ መዳብውቲ ሶርያን እስራኤልን ይነብሩ ምስ ዝነበሩ ሰባት እየ ዝሰርሕ ነይረ። እቲ ከባቢ ብጣዕሚ ዘፍርሕ ዱር እዩ ነይሩ። ኩሉ ግዜ ወተሃደራት ጥራሕ ኢኻ ትርኢ። ኣጋጣሚ ኮይኑ ሓደ መዓልቲ እቶም ዘስርሑኒ ሰባት ን3 ወርሒ ገዝኦም ገዲፎምለይ ገይሾም። ኣብ ዘይፈልጦ ዓዲ ንበይነይ ክነብር ብጣዕሚ ከቢድ ነይሩ። ተመሊሶም ምስ መፅኡ እውን ዳግማይ ብተመሳሳሊ ናብ ካልእ ዓዲ ክኸዱ ደልዮም። እንደገና ንበይነይ ክዕፆ ኣይደለኹን። ሻቡ ሓደ ነገር ክገብር ከምዘለኒ ወሲነ። ካብቲ ገዛ ተሓቢአ ጠፊአ ወፂአ። ንኣስታት 3 ሰዓታት ብዘይፈልጦ መገዲ ብለይቲ ጉዕዞ ጀሚረ። ብለይቲ እሞ ድማ ብዝናብ እናበስበስኩ ናብ ከተማ ኣትየ። እዚ ኣጋጣሚ ኣብ ስደት ዘይርስዖ ከቢድ ኣጋጣሚ እዩ።ብድሕሪ እዚ እዩ ሓንቲ መሓዛይ ምስዚ ሕዚ ዝሰርሓሉ ዘለኹ ገዛ ዘራኸበትኒ። ድንገት ሐዚ ካብ ዘለኹሉ ንባዕለይ ናብ ካልእ ከባቢ ምልኣኽ እንተዝኽእል፡ ንባዕለይ ኣብ ትግራይ ሽረ፡ ካብኡ ድማ ኣብ ከተማ መቐለ ምረኸብክዋ። ን ላየን ፅጋብ ከም ዘውግዓታ።