ኤርትራውያን ስነ ጥበባውያን ሰምሃርን ዳናይትን ይቕሬታ ሓቲተን
ኣብ 2009 ብ'ይቕረ በለለይ' እትብል ደርፊ ናብ ስነ ጥበብ ዝተጸንበረት ሰምሃር፡ ነዚ ሞያ ካብ ኣቡኣ ከም ዝወረሰቶ እያ ትዛረብ።
ዳናይት ዮውሃነስን ሰምሃር ዮውሃንስን "ምጽዋዕ ንዙረት ምስታ ዘተፍቅራ ጓል ምስ ጀመርና ጉዕዞ ምስቲ ጥዑም ዕላል።" "ልበይ መዓዱለይ" ከምኡ'ውን "ኤዱ እንዶ በሉለይ ሳንዱ ካልኣይ ሽማ - ኣኺልዋ ድዩ ብኡ ድያ ጠሊማ" ዝብላን ካልኦት ተዘከርቲ ደርፍታትን ዘፍረየ ኣቡኣ ድምጻዊ ዮውሃንስ እስቲፋኖስ፡ ፍቕሪ ስነ ጥበብ ኣብ ልባ ክሓድር ዓቢ ኣስተዋጽኦ ከም ዝነበሮ እያ ተዕልል። ምዓስ ንሳ ጥራይ፡ ንእሽተይ ሓፍታ ዳናይት ዮውሃንስ'ውን ኣሰር ኣቡኣን ዓባይ ሓፍታን ብምስዓብ "ንዓ እቶ፡ ዓለመይ ኢኻ፡ ከም ሰብ፡ እኽልቲ'የ፡ ሃበኒ ፍቕሪ" ዝብላን፡ ካልኦት ደርፍታትን ብምፍራይ ካብተን ፍሉጣት መንእሰያት ደረፍቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ክትከውን በቂዓ እያ። ሰምሃር ዮውሃንስ፡ "ይቕረ በለለይ፡ ክስዕረካ እየ፡ ጎበዝየ፡ ክኣሎ፡ ሓደ ሓደ፡ ወዲ ምስሌነ፡ ዝያዳይ፡ ሎምስ ፈሪሐ፡ ተበሪሁኒ ኣሎ ሎሚ ምሸት፡ ከምኡ'ውን ተሓሰብካዮኸ" ዝብላን ካልእን ንበይና ኮይና፡ ንጽል ቪድዮ 'ክሊፓት' ናብ ህዝቢ ዘቕረበት ብዓልቲ ጥዑም ድምጺ ስነ ጥበባዊት እያ። ሰምሃር ዮውሃንስ ኣብ ሃገራዊ በዓላት'ውን፡ ኣብ 2017 ኣብ ስታድዮም ኣስመራ ጽንብል ናጽነት ዝደረፈታ 'ከም ቀደምኪ' ትብል ሃገራዊት ደርፊ ሓዊሳ ሓያለ ሃገራዊ ደርፍታት ኣፍርያን ኣብ ምፍራይ ትርከብን። ኣብ 18 ግንቦት 2019 ኣብ "ኤላ ሪከርድስ" ዝዘርጋሓታ፡ ግጥምን ዜማን ብመሓሪ ዑቕባሚካኤል (ጠዊል) ዝተዳለወት፡ 'ተሓሰብካዮኸ' እትብል ፍቅራዊት ደርፊ ግን ኣብ ውሽጢ 5 መዓልታት ልዕሊ 3 ሚእቲ ሽሕ ረኣይቲ ድኣ ትርከብ'ምበር፡ ልዕሊ 25 ሽሕ ተዓዘብቲ ተቓውሞኦም (dislike) ከስምዑ እንከለዉ፡ ከባቢ 7 ሽሕ እዮም ደገፎም (like) ጠዊቆም። ኣብ ትሕቲ እታ ደርፊ ኣብ ዝሰፈረ ልዕሊ 5 ሽሕ ርኢቶታት'ውን ልዕሊ 90 ሚእታዊት፡ ነታ ደርፍን ንድምጻዊት ሰምሃር ዮውሃንስ ብኣሉታ ዝገልጽ እዩ። ግን ስለምንታይ? ሰምሃር ዮውሃንስ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ሓጺር ቃለ መሕተት "ኣነን ዳናይት ሓፍተይን ምስ ኢሳይያስ ሃለቃ፡ ኣቐድም ኣቢልና 'ኣይትተሃመል' ትብል ደርፊ ዝሰራሕናያ ነይራ። "እታ ደርፊ ኣብ ሰብ ከምዚ ዓይነት ኣሉታዊ ስምዒታት ክትፈጥር እያ ዝብል ሓሳብ ግን ኣይነበረናን። ከምተን ኩለን ቅድሚ ሕጂ ዝደረፍናየን ናይ ሃገር ደርፍታት ከምኡ ሓሲብና ኢና ደሪፍናያ" ክትብል ሓቢራ። ብምስዓብ፡ ኣብቲ ቪድዮ ደስ ዘይብል ስእልታት ከም ዝኣተዎ ብምሕባር "ንሕና፡ ጥዑምን ሕማቕን ምስ ህዝብና እነስተማቕር ኤርትራውያን ኢና። ንደቂ ዓድና ክንጸርፍ ኢልና ከኣ ኣይተበገስናን" ትብል'ሞ በቲ ንሰማዕትን ተዓዘብትን ዘጉሃየ፡ ምስታ ደርፊ ዝተሰነየ ስእልታት ይቕሬታ ትሓትት። ድምጻዊ ዮውሃንስ እስቲፋኖስ ምስ ሰምሃርን ዳናይትን ደቁ ሓፍታ ዳናይት ዩውሃንስ 'ውን ብወገና ምስ ርእይቶ ሰምሃር ሓፍታ ከም እትሰማማዕ ብምሕባር "ሰብ ክፈትወና 'ምበር ሰብ ክጸልኣና ኣይንሰርሕን ኢና። ኣብዚ ተወሊድና ስለ ዝዓበና፡ ህዝቢ ኤርትራ ዘስተማቕሮ ኩሉ ኢና ነስተማቕሮ" ኢላ። ሰምሃር'ውን ብምስዓብ "እቲ ቪድዮ 'ኤዲት' ክግበር ከሎ ኣይረኣናዮን፤ ድሒርና ምስ ርኣናዮ ግን፡ ኣነ ይኹን ዳናይት ሓፍተይ፡ እቲ ስእሊ ክንርእዮ ከለና ደስ ኣይብለናን እዩ" ትብል። ንምዃኑ ደርፊ 'ኣይትታሃመል' እንታይ ትሕዝቶ እዩ ዘለዋ? ኣብ 31 ነሓሰ 2017 ሰምሃር ዮውሃንስ ምስ ንእሽተይ ሓፍታ ዳናይት ዮውሃንስን፡ ኢሳይያስ ደበሳይን (ሃለቃ)፡ ብናታን መልኣኩ ተሓዲማ፡ ብብርሃነ ዘሚኪኤል (ወዲ ናዙ) ዝተዘይመት፡ "ኣይትተሃመል" ትብል ቪድዮ ክሊፕ ድሕሪ ምዝርገሖም'ዩ፡ ዝበዝሐ ካብ ተዓዛባይ ደገፉ ክነፍጎም ጀሚሩ። 'ኣይተተሃመል'፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ 'ኣያ' ንኩርኳሕ ከደላድል፡ ንጸድፊ ክቕይር ጎልጎል፡ ሰለም ከየበለ፡ ንመስዋእቲ ስልማተይ ኢሉ ምዕራፉ ከም ዝዛዘመን፡ ምዕራፉ ዛዚሙ'ውን ነዛ ዕምሩ ከሰትማቕራ ብርኩ ከይዓጸፈ ምስ ባዴላን ኣፍራዛን ከም ዘሎ እዩ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ እታ ሕደማ ዝዝንቶ። ነዚ ንምርኣይ'ውን ውጽእ ኢልካ ብምዕዛብ ክምስከር ከም ዝከኣል ኣብዛ ሕደማ ምስክርነት ተቐሚጡ ኣሎ። ነዚ ረዚን ዛንታ እጅግኡ ሰብሲቡ ዝፍጽም ዘሎ'ውን "ከማኻ'ዩ" ብምባል፡ ነቲ ንመን ምዃኑ ገና ዘይነጸረ መልእኽቲ የመሓላለፍ። "ኣስተውዕለሉ ቅድሚ ምውሳንካ ስግር ባሕሪ ገነት ከይመስለካ ወስ እንዶ'ብል እቲ ዓቕምኻ ግበር ቅድሚ ሃገር ንነብስኻ ኣይትንበር" ኣብ ዝብል ማይ ቤት ምስ በጻሕካ'ዩ ከኣ እቲ መልእኽቲ፡ ነቲ ካብ ሃገር 'ምቾት ደልዩ ዝወጽአ' መንእሰይ ከም ዝኾነ ዝበርሃልካ። "ፈታው ነብሱ ምቾት ዘስድዓካ ብዘይ ታሪኽ መዘከሪ ነይብልካ እንታይ ተባሂሉ ክትረኽ ታሪኽካ ፈታው ነብሱ ሓመድ'ዩ ሰፈርካ።" ብድሕሪ እዚ ብዙሓት ሰማዕትን ተዓዘብትን እዛ ደርፊ፡ ምስቲ ነቲ ደርፊ ዘሰንዮ ስእልታት ብሳህራ ዝጉዓዙ ስደተኛታትን፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝጓዓዙ ሰገርትን፡ ኣብ ባሕሪ ዝጠሓለት ጃልባን ብምርኣይ፡ "እዚ ኣብ ልዕሊ ግዳያት ባሕርን፡ ሕሰም ስደት ዝድህኾም ንዘሎን ኣሽካዕላል'ዩ" ብምባል እዮም ዝገልጽዎ። በቲ ሓደ ሸነኽ'ውን ቁጽሮም ድኣ ውሑድ ይኹን'ምበር፡ ከምቲ መሰልና ክሕሎ እንደልዮ፡ መሰል ሰብ'ውን ክሕሎ ከም ዘለዎ ብምሕባር፡ እዞም ኣብ "ኣይትተሃመል" ዘለዉ ደረፍቲ'ውን ድላዮም ክደርፉ መሰሎም ምዃኑ ይማጎቱ። "ከምዚ ዓይነት ስምዒታት ከም ትፈጥር እንተዝፈልጥ ኣነ ኣይምሰራሕክዋን፡ ኣነ ክሰርሓ እንከለኹ፡ ዓድኻ ይሓይሽ፡ ናብ ዓድኻ ተመለስ፡ ዝብል መልእኽቲ'ዩ ዝርዳኣኒ ነይሩ። "እቶም፡ ካብ ደገ ዝመጽኡ'ውን ካብቲ ኣብ ደገ ዘሕልፍዎ ናብራ ኣብዚ ዓድና ከም ዝጥዕም እዮም ዝነግሩና፡ ከምኡ'ዩ ከኣ ተረዲኡኒ፡ ኣብቲ ክሊፕ ዝኣተወ መሰነይታ ስእልታት ግን ካልእ ነገር ኣምሲልዎ" ብምባል ደርፊ 'ኣይትተሃመል' ከምዚ ዓይነት ኣሉታዊ ግብረ መልሲ ከተምጽእ'ያ ዝብል ግምት ኣንተዝህልወኒ ኣይምደረፍክዋን ድሕሪ ምባል፡ "ንኹሉ በዛ ደርፊ ሕማቕ ዝተሰመዖ ኤርትራዊ ይቕሬታ እሓትት" ኢላ። ሰምሃር እቲ ሕደማ ናይታ ደርፊ፡ ምስቲ መሰነይታ ስእሊ ተሳንዩ ዝፈጥሮ ስምዒት፡ ብዙሓት ቲፈዞ [ደገፍቲ] ከም ዘኽሰራ ብምሕባር "ኣብዚ ሕጂ እዋን ዝመጸና ግጥምታት ኣስተብሂልና ክንቕበል ከም ዘለና ተማሂርና ኢና" ኢላ። ዳናይት ብወገና "ብሕጂ ንህዝቢ ኤርትራ ከነሐጉሶ'ምበር ከነኾርዮ ዝሓስብ ርእሲ የብልናን፡ ንብምልኡ ዝተቐየመልና ደጋፊና ዝነበረን ደጋፊና ዘሎን 'ሶሪ' ክብል እፈቱ" ክትብል ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበረቶ ሓጺር ቃል መሕተት ተዛሪባ።