ኡጓንዳ፡ ካባላጋላ 'ኣብ ሰሙን ሸውዓተ ቀዳም ዘለዎ' ቦታ
ከተማ ካምፓላ ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ንኣስመራ ገዲፍካ ካብ ኩለን ርኣሰ ከተማታት እታ ዝበዝሐ መንእሰይ ኤርትራ ዝነብራ ዘሎ ከተማ'ያ ክትብላ ተድፍር'ያ።
ገለ ክፋል ካባላጋላ፡ ሙየንጋ ሮድ "ኣብ ባር ኣስመራ'ዶ ንራኽብ" "ሕራይ ንሰምቤሊኖ ሓሊፈ ኣለኹ ኣብኡ ክጸንሓካ'የ" "ከይርሕቐና'ምበር ፓራዲዞ'ባ ምሓሸና" "ንክልቴና ክቀርበልናስ ኣብ ባር ፒኮሎ'ባ ምሓሸ" እዝን ከምዚ ዝኣመሰለ ዘረባን ኣብ ኣስመራ ምስምዑ ኣይምገረመን፡ እዚ ግን ኣብ ካምፓላ'ዩ። መብዛሕትኡ ኤርትራዊ ኣብ ዝተሰደዶ ከተማ፡ ኣብ ሓደ ከባቢ ወይ ገዛወቲ ምንባር የዘውትር። ኣብ ሱዳን ኣብ ከም ብዓል ጅሬፍ ዴም ሰሓፋን ካልእን፡ ኣብ ናይሮቢ ኣብ ከባቢ ቻይሮድ፡ ካርያኮር ጃምሁሩን ይነብር፤ ኣብ ካምፓላ'ውን ኣብ ከባቢታት ካባላጋላ፣ ካሳንጋን፣ ቡንጋን ብጻዕቂ ይረአ። ብፍላይ ካብላጋላ፡ ኣብ ሙየንጋ ሮድ ካብ ታሕቲ ከባቢ ማቢራ ጌስት ሃውስ ጀሚሩ ክሳብ ኣንጎሎ ታንክ ሂል ሮድ ( ኢታልያን ሱፐር ማርኬት) ኣብ ኣስታት 700 ሜትሮ፡ ማእለያ ዘይብሉ ብኤርትራውያን ዝወነን ትካላት ይርከቦ። ኣስማት እዚ ኣብ ጎዶና ሙየንጋ ዝርከብ ባራት፡ ኣብያተ መግቢ፡ እንዳ ቡንን ቤት ቁርስን መብዛሕትኡ ብሽም ወነንቱ ዝጽዋዕ ኮይኑ፡ እቲ ዝተረፈ ካብ ናይ ኣስመራ ባራት ዝርዓመ ኣስማት'ዩ ዝጽዋዕ። እንዳ መኣዛ፡ እንዳ ሩታ፡ እንዳ ሞጎስ፡ እንዳ ፊሊ፡ እንዳ ሞኬን ካልኦት ብዙሓት ብኣስማት ወነንተን ክጽወዓ እንከለዋ፡ ባር ኣስመራ፡ ሰምበሊኖ፡ ሞሎበር፡ ሳቫናን እልእን ክኣ ኣብ ኣስመራ ካብ ዝርከባ ባራት ኣስማተን ዘርዓማ ባራትን መዛናግዒ ማእከላትን እየን። "ኣስማተንን እቲ ኣብ ዝውላዕ ሙዚቃን ናብ ኣስመራ'ዩ ዝመልሰካ፡ ሰብ ከኣ መውጽኢ ናፍቆቱ'ዩ ዝጥቐመሉ" ዝበለ ብርሃነ፡ ኣብ ስዓታት ረፋድ ኣብ ከባቢ ካባላጋላ ዘወር ምስ እትብል፡ ነጸላ ዝገበራ ኣንስቲ ርኢኻ ኣብ ሓደ ክፋል ናይ ኣስመራ ዘለኻ ኮይኑ'ዩ ዝስምዓካ ይብል። ኣብ ካማፓላ ዝበጽሐ ሰብ ወይ ኣብ ካማፓላ ዝነብር ሰብ ንካባላጋላ ዘይፈልጥ የለን። ካባላጋላ ብእትውንኖም ለይታዊ ትልሂታት ባራትን ኣብያተ መግብን ፍልጥቲ'ያ፤ ብፋላይ ካኣ በተን ኣብ ጽርግያን ኣንጎሎታትን ኮይንነ ዓማዉል ዝጽበያ ፋይቶት። ሓንቲ ካብተን ብኤርትራውያን እትውነን ሰምበሊኖ 'ኣረቂ ኣስመራኸ ተሰዲዱ ድዩ ብሰደድ'ዩ መጽዩ?' ኣብ ካባላጋላ ዝርከብ ካፒታል ፓብ ዝብሃል መዘናግዒ ማእከል፡ ካብ 80ታት ጅሚሩ እንትርፎ ንኽሕደስ ኣብ 2001 ንወርሒ ዝተዓጸዎ እንተዘይኮይኑ፡ ንዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ማዓጽኡ ተዓጽዩ ከም ዘይፈልጥ መራሒ ታክስን ተቀማጢ ካባላጋላን ሳሚር ሳሚ ይዛረብ። "ካፒታል ፓብ መአከቢ ኩሉ'ዩ፡ እዚ ክብለካ እንከለኹ ብጽቡቕ ከይትርድኦ" ዝበለ ሳሚር፡ ትሕቲ ዕድመ'ውን ከይተረፈ ኣብዚ ቦታ'ዚ ከም ዝመጽኣ ብምሕባር፡ ልዕሊ'ቶም ክዘናግዑ፡ ነዘን ፋይቶት ደልዮም ዝመጽኡ ከም ዝበዝሑ የረድእ። ብዙሓት ካብተን ብኤርትራውያን ዝውነና ባራት'ውን ኣሰር እቲ ከባቢ ብዓል ካፒታል ፓብ ብምስዓብ 24 ሰዓታት ኣይዕጾን'ዩ። ለይቲ ቢራ ብዝሰትዩ መንእሰያት ዓቕለን ጸቢብውን ዝሓደረ ባራት ኣብ ቀትሪ ቡን ከአንግዳ ይውዕላ፤ ቢራ ክሰቲ ንዝደሊ'ውን ፍርጀን ርሑው'ዩ። ዓይነታት መስተ ኣስመራ ኣሰር ሰተይቱ ተኸቲሉ ናብ ስደት ዘምረሐ ክመስል፡ ኣብ ዝኣተኻዮ ባር፡ ኣረቂ ጂንን ኮኛክን ናይ ኣስመራ ኣብ ከብሒ ተሰቂሉን ብዓማዊል ክጥለብን ምርኣይ ንቡር'ዩ። እዚ ድማ፡ 'ኣረቂ ኣስመራኸ ተሰዲዱ ድዩ ብሰደድ'ዩ መጽዩ?' ዘብል'ዩ። ባራት ካባላጋላ ብኣጸዋውዓ ኤርትራውያን ናይ ሓበሻን ናይ 'ጸለምትን' (ብደቂ ኡጓንዳ ዝውነኑ ንምባል'ዩ) ተባሂሎም ኣብ ክልተ ዝተመቐሉ'ዮም። ካብ ታሕተዋይ ሸነኽ ካባላጋላ ንላዕሊ ገጽካ ኣብ እትኸደሉ፡ ንጸጋምካ እቲ ካብ ኡጓንዳ ዝዓበየ ሻወል'ዩ ዝርከብ። ናቱ መጸውዒ'ውን ካባላጋላ ኮይኑ ውሑድ ኣታዊታት ዘለዎም ኡጓንዳውያን ዝነብርዎ ቦታ'ዩ። ትርኢት ናይቲ ካባቢ ወትሩ ጻዕቂ ተሽከርከረትን ኣጋርን ዘለዎ ኮይኑ፡ ብፍላይ ድሕሪ ሰዓት ዓሰርተ ናይ ለይቲ ክሳብ ወጋሕታ፤ እቲ መንገዲ ኣጋር፡ ዝተጠበሰ ድንሽ፡ ዝበሰላ ደርሆን ዝተቐለዉ ኣንበጣን ካልእን ብዝሸጡ ሸቃጦ ስለ ዝመልእ ዝያዳ ጸቕጥቕጥ ዝርኣየሉ ስዓታት'ዩ። ኣብ ጎዶና ኮይኖም ዝበሰላ ድርሁ ዝሸጡ ሽቓጦ "እዚ ቦታ ምስዚ ኩሉ ጻዕቂ ዘይ ከምሽሙ ኣዝዩ ውሑስ ቦታ'ዩ። ክትራን ይኹን ካልእ ዘይርኣዮ ቦታ'ዩ" ዝበለ ኣቤል፡ ከም መርኣያ ውሕስነቱ ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ዝሰርሓ ባንክታትን ኣሽረፍቲ ትካላትን ከም ዘለዋ የብርህ። ካብቲ ጥቓ ንጥቓ ዝተዶኮነ ባራት ካባላጋላ፡ ብፍላይ ኣብ ለይቲ፡ ሙዚቃታት ትግርኛን ኣምሓርኛን ብዓብላሊ ይስማዕ። "24 ሰዓታት ምንቕስቓስ ሰባት ዘይፍለዮ ጎዶና ኮይኑ ብፍላይ ለይቲ ክኣ ዝገደደ'ዩ" ይብል ኣቤል። መንግስቲ ኡጓንዳ፡ ንኤርትራውያን ቪዛ ስለ ዘይሓትት ብዙሓት ኤርትራውያን፡ ካብ ደገ'ውን ከይተረፈ፡ ንመርዓ፣ ንምዝዋር፣ ምስ ስድርኦም ንምርኻብ ዝመርጽዋ ሃገር ብምኳና፡ ንብዝሒ ኤርትራውያን ነበርቲ ካማፓላ ካብ ዘዛይዶ ሮቋሒ'ዩ፡ ናብ ካባላጋላ ምብጻሕ ከኣ ኣካል ዕማሞ'ዩ። ናብ ካማፓላ ኣብ ዝገሽክሉ፡ ሓደ መማህርተይ ዝነበረ ኣብ ካምፓላ ምህላዉ ይፈልጥ ስለ ዝነበርኩ፡ ክንራኸብ ብኣጋይ ወጢነዮ ዝነበርኩ መደብ'ዩ። ቁጽሪ ሞባይሉ ስለ ዘይነበረኒ ግን ኣብ ካልእ ንክልቴና ዝፈልጥ ሰብ ክሙርኮስ ነይሩኒ፡ ኮነ ክኣ ኣብ ስዓታት ዓሰርተ ናይ ንግሆ ድሕሪ ክንደይ ጻውዒት ናይ ተሌፎን ሓፊስ ድምጹ ክሰምዕ ክኢለ። ድሕሪ ድሃይ ሓድሕድ ምትሕትታት ብአኻል ክንራኽብ ስለ ዝነበረና፡ ስዓት ዓሰርተ ሓደ ክንራኸብ ተረዳዲእና። እቲ ክንራኸበሉ ዝሓበረኒ ቦታ ስለ ዘይፈለጥክዎ ነቲ ንኽልቴና ዝፈልጥ ሰብ እታ ተሌፎን ሂበ ቦታ ቆጸራ ክረዳድኡ ሓደግክዎም፤ ቦታ ቆጸራና ርሑቕ እንተኾይኑ ከይድንጉዮ ብምስጋእ ንምብጋስ ነበሰይ ኣዳለኹ። "ናበይ ድኣ? ሕጂ ዝበለካ ድዩ መሲልካ፡ ሰዓት ዓሰርተ ሓደ ናይ ምሸትኮ'ዩ ኢልካ፡ ኣብዚ ዓዲ ስዓት ሓደ ናይ ለይቲ ዝቖጽረካ እንተረኸብካ'ውን ኣይትገረም፡ ኣብዚ ዓዲ ጽሓይ ኣይትዓርብን'ያ" መልሲ ዓርከይ'ዩ ነይሩ። ማዓጹኣ ዘይዕጾ ካፒታል ፓብ 'ዋላ ንዓይ'ዩ ዝገርመኒ' ኣብ ካምፓላ ብዙሓት ኤርትራውያን ወፍሪ ብምግባር ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ዝነብሩ ክህልዉ እንከለዉ፡ ዝበዝሑ ግን ካብ ደገ ብዝግበረሎም ሓገዝ (ሓዋላ) እዮም ዝናበሩ። እተን ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ስራሕ ዘየቋርጻ ባራት ርኢኻ፡ 'ካበይ ኣምጺኦም ይሰትዩ ኣለዉ?' ዘብል ሕቶ ኣብ ርእስኻ ከቓጭል ክኣ ንቡር'ዩ። መራሒ ታክሲ ሳሚር ሳሚ ንሕቶይ ብሕቶ'ዩ መሊስለይ "ዋላ ንዓይ'ዩ ዝገርመኒ" በለኒ። ናብ ሓደ ኣብ ማዕዶና ኮይኑ 'ናይል' ቢራ እናሰተየ በቲ ዓው ኢሉ ዝተወለዐ ደረፊ ቃልኣብ ተወልደመድህን 'ዘይማልሰይ' ዝቆጻጸ ዝነበረ መንእሰይ ብምምልካት" "እዚ ትርእዮ ዘለኻ መንእሰይ ካብ ሰኑይ ክሳብ ሰንበት ምሸት ምሸት ኣብዛ ባር ኣሎ" ብምባል ምግራሙ ኣብርሃለይ። "እዚ ከም ኣብነት ኣብሪሀልካ'ምበር ኤርትራውያን ትገርሙ ፍጥረት ኢኹም፡ ተግባርኩምን እቲ ፖሎቲካዊ ኩነታትኩምን ምግጣም'ዩ ዝኣብየካ" በለኒ። "ኣብ ዓድኹም መስተ ኣይፍቀድን ድዩ?" ሳሚር ሳሚ ሃንደበት ሓተተኒ.... "ይፍቀድ'ባ" "እዞም ኣብዚ ባራት ዝርእዮም ደቂ ዓድኻ ግን ከምኡ ኣይመስሉን'ዮም። ዝኸፍአ ባእሲ ኣለካ፡ ኣባና ባእሲ ነውሪ'ዩ" በለኒ። ምስ ርኢቶ ሳሚር ሳሚ ብኸፊል ተሰማሚዐ፡ ነቶም ትካላት ዝኸፈቱ እናንኣድኹ፡ ንዝተረፉ ከምኦም ክኾኑ ተመንየሎም 'ኣታ ብርሃን ኮይኑ በቃ ውልዕ ውልዕ' ትብል ደርፊ ወዲ ትካቦ ተወሊዓ እንከላ ናብ መዕረፍየይ ኣበልኩ።