ኤርትራ፡ ኣብ ኣስመራ ዞባዊ ዓውደ መጽናዕቲ ጉቦን ብልሽውናን ይካየድ ኣሎ
ላዕለዎት ሓለፍቲ ፓሊስን ኣኽበርቲ ሕግን ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሶማል፡ ኬንያን ዩጋንዳን፡ ትካል ምቁጽጻር ዕጸ-ፋርስን ገበናትን ውድብ ሕቡራት ሃገራት UNDOC ኣብ ኣስመራ ኣብ ዘዳለዎ ብዛዕባ ስርዓተ ሓበሬታን ሕግን ዝዝቲ ኣኼባ ይሳተፉ ምህላዎም ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ብትዊተር ሓቢሩ።
ሃገራት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሶማል፡ ኬንያን ዩጋንዳን ዝሳተፈኦ ዘለዋ ዓወደ ዘተ እቲ ንሰለስተ መዓልቲ ዝካየድ ዘሎ ዓውደ መጽናዕቲ ነዘም ካብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝመጽኡ ሞያውያን ኣኣብ ሃገራቶም ንዘሎ ብደሆታት ንምግጣም ክሕግዞም እዩ። እዚ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ተመሳሳሊ ዓውደ መጽናዕቲ ብምውዳብ ኣብ ዓለምና ንዘጋጥሙ ጸገማት ንምቅላል ዝቖመ ሓይሊ እዩ። ንምዃኑ ትካል ምቁጽጻር ዕጸ-ፋርስን ገበናትን ውድብ ሕቡራት እንታይ እዩ? ኣብ 1997 እዩ ዝተመስረተ ትካል ምቁጽጻር ዕጸ-ፋርስን ገበናትን ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ዕጸ ፋርስን ዓለምለኻዊ ገበንን ዝቆጻጸር ዓለምለኻዊ ውድብ እዩ። ምስ ሕቡራት ሃገራት ፕሮግራም ምቁጽጻር ዕጸ ፋርስን ዓለምለኻዊ ምቁጽጻር ገበናት ብምውህሃድ ከኣ ስራሓቱ የካይድ። እቲ 90 ሚእታዊት ካብ መንግስታት ብዝስለዓሉ ባጀትን ብወለንታውያን ኣበርከትትን ዝመሓደር ትካል ንኣባል ሃገራት ኣብ ምቁጽጻር ዕጸ ፋርስ፡ ገበናትን ግብረ ሽበራን ንምቁጽጻር ኣብ ዝገብረኦ ቃልሲ ዝደጋገፍ ኮይኑ ኣብዚ ዝስዕብ ጉዳያት ይነጥፍ። ምክልኻል ውዱብ ገበናትን ምስግጋር ሰብን ኣባል ሃገራት ጸጥተአን ኣብ ምርግጋእን ውሕስነተን ኣብ ምሕላውን ኣብ ዝገብርኦ፡ ምቁጽጻር ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት፡ ዕጸ ፋርስን ብረትን፡ ባህርያዊ ሃብቲ፡ ከምኡ እውን ብኢንተርነት ዝግበር ገበናዊ ንጥፈታት (cybercrime) ንምቁጽጻር ግቡኡ የበርክት። ብልሽውና ብልሽውና ሓደ ካብ ማሕለኻታት ቁጠባውን ማሕበራውን ምዕባለ ስለዝኾነ ትካል ምቁጽጻር ዕጸፋርስን ገበናትን ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ምስ መሻርኽቱን ናይ ውልቂ ጽላታትን ከምኡ ከኣ ማሕበረሰብ ዓለምን ብምዃን ብልሽውና ንምድራት ይነጥፍ። ፈጸምቲ ብልሽውና ኣብ መንግስቲ፡ ኣብ ዶባት ሃገራት ከምኡ እውን ኣብ መስመራት ንግዲ ንዘለዎም መርበብ የለልን ይበትኽን። እዚ ውድብ'ዚ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ፡ ዝተፈላለዩ ላዕለዎት ሰበስልጣን ሃገራት፡ ኣብ ዝተፈላለያ ባንክታት ዓለም ኣቐሚጦሞ ዝጸንሑ ዝተዘምተ ገንዘብ ናብ ሃገር ከምዝምለስ ኣብ ምግባር ኣበርክቶ ገይሩ። ምክልኻል ገበንን ምምሕያሽ ገበናዊ ሕግን ንኣባላት ሃገራት ንስርዓት እቲ ውድብ ንክርዕመኦ ስልጠና ይህብ፡ ፈጸምቲ ገበን ዓለምለኻዊ ሕጊ ብዝጠልቦ መሰረት ናብ ፍርዲ ከምዝቐርቡን ሰብኣዊ ክብሪ ብዘለዎ ኣገባብ ክተሓዙን ይምህር። ጥዕናን ምክልኻል ዕጸ ፋርስን ብትምህርታዊ ጎስጓስን ብሳይንሳዊ ሓቅታትን ተደጊፉ መንእሰያት ዕጸ ፋርስ ከወግዱ ይጽዕር። እቶም ዉሉፋት ከኣ ግቡእ ሕክምናዊ ክንክን ንኽረኽቡን ብመንግስታት ግቡእ ኣተኣላልያ ክግበረሎም፡ ከም ገበነኛታት ዘይኮነስ ጥዕናዊ ጸገማት ከም ዘለዎም ሰባት ክርኣዩ ይጉስጉስ። ምክልኻል ግብረ ሽበራ ብዙሓት ናይ ቀረባን ርሑቕን ዙሓት መደባት ሃልዮሞ ምስ ግብረሽበራ ምትሕሓዝ ንዘለዎም ፍጻሜታት መርመራታት ኣብ ምግባርን መርምራ ንዘካይዱን ይሕግዝ። ላዕለዋይ ደይረክተር እቲ ትካል ዩሪ ፌዴቶቭ "ኣንጻር ዕጸ ፋርስ፡ ገበን፡ ብልሽውናን ግብረ ሽበራን ሓቢርና እንተሰሪሕና፡ ድሕነት ወልቀ ሰባት፡ ስድራ ቤታትን ሕብረተሰብን እዛ ዓለም ከነውሕስ ንኽእል ኢና" ይብል። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት፡ ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ኮሎኔል መሓሪ ጸጋይ፡ ኣብ መላእ ሃገር ኣብ ዝርከባ መደበራት ፖሊስ ንዝሰርሑ ልዕሊ 150 ኣዘዝትን ሓለፍቲ ብዛዕባ ምክልኻል ገበንን መርመራን ብምዝታይ፡ ምስ ህዝቢ ብምትሕብባር ኣብ ምክልኻል ገበንን ሓደጋን፡ ምቅላዕ ከበድትን ፈኰስትን ገበናትን ምንካይ ሓደጋታትን ዝምስገን ጻዕሪ ከምዝተኻየደ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኣብ ሕታማ ኣስፊራ። ኮሎኔል መሓሪ፡ ብተወሳኺ፡ ኣብ 2019፡ ፖሊስ ኤርትራ፡ ኣብ ምጥፍፋእ፡ ጉቦ፡ ምትምያን፡ እምነት ምጉዳል፡ ምትላል፡ ስርቂ፡ ከትሪ፡ ዓመጽ፡ ቅትለት፡ ዘይሕጋዊ ንግድን ካልእን ገበናት ንምክልኻልን ንምቅላዖምን ሰፊሕ ህዝባዊ ተሳትፎ ዝረጋገጸሉ ንጥፈታት ክካየድ ምዃኑ ኣረዲኡ።