ክልተ መልክዕ መነባብሮ ፥ ክልተ ፕረዚደንታት ነበር ኢትዮጵያ
ኣብ መንበሪ ገዛ ክልተ ፕረዚደንታት ነበር ተረኺብና ኣብ ዘዘራረብናዎም እዋን፥ ኣብ መንጎኦም ዘሎ ዝተፈላለየ መነባብሮ ንምርዳእ ኣየፀገመናን። ርክቦም እውን እንተኾነ ልክዕ ከም መነባብረኦም ዝተረሓሓቐ ይመስል።
ኣብ ዝተረሓሐቐ መነባብሮ ዝርከቡ ፕረዚደንታት ነበር፥ ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳን ኣይተ ግርማ ወ/ጊዮርጊስን ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ፈላማይ ፕረዚደንት ፈደራላዊት ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ እዮም። ኣይተ ግርማ ወ/ጊዮርጊስ ድማ እቲ መንበረ ስልጣን ካብ ደ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ብምርካብ ኢትዮጵያ ን12 ዓመታት ዝኣክል ብርእሰ ብሄርነት ኣገልጊሎም። መነባብሮ ክልተ ፕረዚደንታት ነበር እንታይ ይመስል? ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ኣብ 1987 ዓ/ም ብባይቶ ኢትዮጵያ ፈላማይ ፕረዚደንት ኮይኖም ተመሪጾም። ኣብዚ ሕዚ እዋን ግና፡ ገንዘብ የብሎምን። እቲ ዝቕመጥሉ ናይ መንግስቲ ገዛውን "ብዘይሕጋዊ" መንገዲ ይነብርሉ ከምዘለውን ኣብ ዝኾነ ግዜ "ክስጎጉ" ከምዝኽእሉን ይሰግኡ። መጀመርያ እቲ ኣብቲ ቀፅሪ ዘሎ ናይ ቴንስ ሜዳ ሳዕሪ ማዕሪ ክቦቕሎ ምጅማሩ፡ እቲ መንበሪ ገዛ ክንክን ከም ዝጎደሎ ዝሕብር ምልክት እዩ። "ካብ ሕጊ ወጻኢ'የ ዝቕመጦ ዘለኹ" ድማ ይብሉ። "ክልተ ግዜ ክወጽእ ጽሒፎሙለይ እዮም። ሓደ መዓልቲ'ውን ክሰጉኒ ይኾኑ"። እንተኾነ ግና፡ ካልእ መንበሪ ክሳብ ዝወሃቦ ከም ዘይወጹ'ዮም ዝገልጹ። ደ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ኣብ ከባቢ ብስራተ ገብሪኤል ዝርከበሉ ገዛ መንግስቲ ጉዕዘኦም ጠቕሊሎም ክወፁ እናሓተቶም እዩ። "ሰለስተ ኣገልገልቲ ነይሮሙኒ፡ ኣላዪ ጀርዲን፡ ጸጥታን፡ ክልተ መካይን ምስ ዘዋርን" ይብሉ። ኩሉ ድማ ተሓዲጎም። "ሐዚ ዋላ ሓንቲ የብለይን! ሳንቲም ትኹን የብለይን! ገንዘብ ክረኽበሉ ዝኽእል ስራሕ የብለይን።" ሕጂ ኣብ መበል 74 ዓመቶም፡ ኣብ ክንዲ ዘዕርፉ መፅናዕትታት እናሰርሑ መነባበረኦም ክደፍኡ ይግደዱ'ለዉ። ደ/ር ነጋሶ፡ ኣብዚ ሐዚ እዋን፥ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ከባቢ ብስራተ ገብሪኣል ይነብሩ፥" ሓደ መዓልቲ መፂኦም ካብዚ ገዛ ከውፅኡኒ ይኽእሉ እዮም" ድማ ይብሉ። ደ/ር ነጋሶ ዝነብርሉ ግቢ ፀው ዝበለ እዩ፥ ምግቢ ካብ ትሰርሐሎምን ሰራሕተኛ ገዛን ሓደ ሓደ ስራሕቲ ብምስራሕ ዝረድኦም ሓደ ውልቀሰብን ወፃኢ ኣብቲ ቀፅሪ ካልእ ዝረአ የለን። ጀርመናዊት በዓልቲ ገዘኦም ኣብ ሃገር ውሽጢ ኣይኮናን፥ ኩነታት ግርማ ወልደጌርግስ ግን ፍልይ ዝበለ'ዩ። ኣይተ ግርማ ኣብ ዘመነ ንጉስ ሃይለስላሴ'ውን ኣብ መንግስታዊ ሓላፍነት ነይሮም። ብኣንጻሩ፥ ንዐኦም ብምትካእ ዝተመርፁን ንክልተ ናይ ስልጣን እዋን ድሕሪ ምግልጋል ኣብ 2005 ዓ/ም ዝወረዱን ኣይተ ግርማ ወልደጌዮርግስ፡ ናይ ሓደ ፕሪዚደንት ዝነበረ ዝግበኦ ምሉእ ናይ ጥሮታ መሰል ተሓልዩሎም ይርከብ። እቲ ዝረኽብዎ ዘሎ ረብሓታት ድማ፡ ናይ ገዛ፡ ብርክት ዝበለ ናይ ጥሮታ ገንዘብ፡ ዘይቋርጽ ናይ ድሕነት ሓለዋ፡ ተሓጋገዝትን ነጻ ናይ ሕክምና ኣገልግሎት ንዕኦምን ቤተሰቦምን የጠቓልል። እቶም ወዲ 92 ዓመት ዝኾኑ ካልኣይ ፕረዚደንት ነበር ፡ ኣብ ሓደ ጽቡቕ ክንክን ዝግበረሉን፣ መደቀሲ፣ ቤት ጽሕፈት፣ ናይ ኣኼባ ቦታ፣ ቤተ መጽሓፍትን መደቀሲ ሰራሕተኛታትን ዝማለአሉን ዓቢ ቀጽሪ እዮም ዝነብሩ። ኣብ ኣፍደገ እቲ ቀጽሪ ን24 ሰዓታት ሓለዋ ኣለዎም። ሓደስቲ መካይን ድማ ኣብ ቅድሚ ናይቲ መንበሪ ደው ኢለን ይረኣያ። ኣብ ናይ ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ቐፅሪ ግን ሓንቲ ኣረጊት መኪና ጥራሕ እያ ትረአ። "ጽቡቕ ክንክን'የ ዝረክብ። እቲ መንግስቲ ጽቡቕ ክንክን'ዩ ዝገብረለይ። ኣገልገልቲ እውን ኣለዉኒ። ንጥዕናይ ክኣሊ ዝሕግዘኒ ነርስ ኣሎኒ" ይብሉ ኣይተ ግርማ ወልደግዮርግስ። ኣብ ቀዳማዊ ሃይለ ስላሴ ዘመነ መንግስት ኣባል ባይቶ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ፕረዚደንት ነበር ግርማ ወ/ጊዮርጊስ ሐዚውን ቢሮ ምእታው ጠጠው ኣይበሉን። ኣብ ቀረባ 92 ዓመት ዝመልኦም ፕረዚደንት ግርማ፥ "ንህዝቢ ይጠቅም እዩ ኢለ ኣብ ዝኣመንኩሉ ዓውደ ስራሕቲ ይነጥፍ እየ" ይብሉ። መነበሪ ገዘ ኣይተ ፕረዚደንት ግርማ፥ ን24 ሰዓታት ሓለዋ ይግበረሉ፥ እቲ ቅፅሪ ድማ ንፁህን ብጣዕሚ ደስ ዝብልን እዩ። "ዲጂታል ኣብያተ መፃሕፍቲ ኣስሪሐ ንህዝቢ ኣረኪበ፥ ኣብ ስልጣን ካብ ዝነበርኩሉ ኢዜ ዝበለፀ፥ ብድሕሪኡ ዝሰራሕኹዎ ዝዛይድ ኮይኑ ይስምዓኒ" ዝብሉ ኣይተ ግርማ፡ ኣብ ከባቢ ኤምባሲ ሆላንድ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዝኦም ዘህነፅዎ ቤተ-መፃሕፍቲ ኣብ ቀረባ እዋን ስርሑ ከምዝጅምር ተዛሪቦም። ቅድሚ ሒደት ዓመታት ንኣይተ ግርማ ዝወሃብ ሓፍ ዝበለ ክፍሊት ገዛ ክራይ ዘካትዕ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ስለምንታይ ግን ይፈላለዩ? ኣቦ ወንበር ናይቲ ንቅዋም ኢትዮጵያ ዘጽደቐ ባይቶ ዝነበሩን፡ ኣብ ክልተ ናይ ሚኒስተር ቦታታት ዝሰርሑን ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ፡ ፕረዚደንታዊ ስልጣኖም ኣብ ዝርከብሉ መዓልቲ ሓደ ንዐኦም ዘይሸፈነ ኣዋጅ ፀዲቑ። እቲ ኣዋጅ ከምዝብሎ፡ "እቲ ፕረዚደንት፡ ኣብ እዋን ወይ ድሕሪ ዘመን ስልጣኑ፡ ልዕሊ ናይ ዝኾነ ፓለቲዊ ምንቅስቓስ ክኸውን ይግደድ"። ደ/ር ነጋሶ ምስ መንግስቲ ዝነበሮም ዘይምቅዳው ኣብ ስልጣን እንከለዉ'ዩ ጀሚሩ። ምስ ምምሕዳር ሃገር ዝተኣሳሰሩ ሓያሎ ፍልልያት ነይርዎም። ከም ሳዕቤኑ ድማ ካብ ናይ ኢህወደግን ካብቲ ናቱ ኣባል ፓርቲ፡ ማለት ዲሞራስያዊ ውድብ ህዝብታት ኦሮሞን ክፍለዩ ክኢሎም። ካብ ስልጣን ድሕሪ ምውራዶም ንኣስታት ኣርባዕተ ዓመታት ምሉእ መሰል ጥሮታ ፕረዚደንት ነበር ክወስዱ ፀኒሖም፡፡ ካብኡ ንደሓር ግና ኣብ ባይቶኣዊ ምርጫ ክወዳደሩ ወሲኖም። ንሶም ከምዝብሉዎ፡ ኣቐዲሞም ንሰብ መዚ ምርጫ ከምዘማኸሩን፡ ንሳቶም ድማ ከም ናጻ ተወዳዳሪ እንተድኣ ተሳቲፎም ነቲ "ሻረኛ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ" ዝብል ከም ዘይጥሕስ ከም ዘረጋገጹሎምን ይዛረቡ። እንተኾነ ግና፡ ኣብ 1997 ዓ/ም ከተማ ደንቢደሎ ወኪሎም ብውልቆም ምስተመርፁ ኹሉ እቲ ዝረኽቡዎ ዝነበረ ረብሓታት ጥሮታ ተቋሪጹ። እቲ ስጉምቲ ፓለቲካዊ ድርኺት ዝነበሮ'ዩ ብምባል ድማ ይኸሱ። ድሕሪ'ዚ ኸኣ ሓድሽ ናይ ተቓውሞ ሕብረት (መድረኽ) ኣንጻር እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ ኣብ ምምስራት ነጢፎም። ስልጣን ምስሓደግኩ መንግስቲ ምንም ዝጠቅም ነገር ኣይገበረለይን ተራኺቦም'ዶ ይፈልጡ? ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ሰለስተ ግዜ ጥራይ ምስ ተካኢኦም ከም ዝተራኸቡ ይዛረቡ። እቲ ናይ መወዳእታ ርክቦም ኣይተ ግርማ ገና ፕረዚደንት ኣብ ዝነበሩሉ እዋን'ዩ። ነቲ ዝተቋረጸ ረብሓታት ኣብ ምምላስ ክሕግዙዎም'ኳ እንተሓተቱ፡ ከምዝኣበዮም ይገልጹ። "ኣብታ መዓልቲ እቲኣ'የ ተስፋ ቆሪጸ። ምስቲ ውሳነ ከም ዝተሰማምዐ ነጊሩኒ። ድሕሪኡ ክረኽቦ ፈቲነ ኣይፈልጥን።" ዋላ'ኳ ዶክተር ነጋሶ እቲ ኣዋጅ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ እዩ ሓሊፉ ብምባል ዘለዎም ተቓውሞ ኣብ ቤት ፍርዲ እንተቕረቡ፡ ክዕወቱ ኣይከኣሉን። ንኣፈ ጉባኤ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ እውን እቲ ባይቶ ነቲ ጉዳይ ከም እንደገና ክካታዕሉ ሰለስተ ግዜ እንተጸሓፉሎም፡ መልሲ ግን ክረክቡ ኣይከኣሉን። በተን ዝዋሃበኦም ልዕሊ 2000 ብር ($95) ጥራይ'ዮም ዝናበሩ። ናይቲ ን18 ዓመታት ኣብ መንግስቲ ዘገልገሉዎ ዝወሃቦም ካልእ ሞሳ የለን። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ናይ ተቓውሞ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ከምዘይዋሳኡ ድሕሪ ምግላጻ፡ ነቲ ግቡእ ናብራ ጥሮተኛ ፕረዚደንት ክነብሩዎ ዘኽእሎም ዝተኸልከለ መሰላቶም ንምምላስ ጎስጓስ ምግባር ከምዝቕጽሉ ይዛረቡ።