ባህላዊ ኣከባብራ በዓል ቅዱስ ዮዉሃንስን ሓድሽ ዓመትን
ሎሚ ብኣቆጻጽራ ግእዝ ሓዲሽ ዓመት ኮይኑ፡ በዓል ቅዱስ ዮሃንስን ሓድሽ ዓመትን'ዩ። ኣብዚ ዕለት ከኣ ዮሃንሰይ'ድኣቶ... ኣብሪሁዋ ንባይቶ!... ዮሃንሰይ ቅዱሰይ ንዘልኣለም ንጉሰይ!' ተባሂሉ ይድረፍ።
ድሮ እዚ በዓል ካብ ካልእ ድሮ በዓላት ዝፈልያ ድምቀታ'ዩ። ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ጳጉሜ መዓልታት፡ ብፍላይ መብዛሕትኡ'ቲ ኣብ ገጠራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነብር ኣማኒ ክርስትና ህዝቢ 'ማይ ጳጉሜ' ተሓጺቡ 'ሓድሽ ሰብ' ኮይኑ ናብ ሓድሽ ዘመን ዝሰጋገረሉ መዓልቲ'ዩ። ንሱ ጥራይ ግን ኣይኮነን፡ ድሮ ቅዱስ ዮውሃንስ ካብ ወቕቲ ናብ ወቕቲ ዘሰጋግር ጊዜ'ውን እዩ። ሎሚ ምሸት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ባና ብርሃን ዝኹልዓሉ እዩ፡ ብርሃን ሓይሊ ኤለክትርክ ዘይኮነስ ሽግ ሆየ ሆየ ዝደምቀሉ ለይቲ እዩ። ጽምብል ሆየ 'ኣጆኽን ኣንስቲ - ሆየ - ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ - ሆየ' ኣጉባዝ ከካብ ቅርዓቶም ዓዶም ተኣኻኺቦም፡ ብብርሃን ሽግ እናተመርሑ ሆየ ሆየ 'ኣጆኽን ኣንስቲ - ሆየ - ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ - ሆየ' ሆየ ዘይበለ ካባና ይፈለ እናበሉ፡ እናተቐባበሉ ንወሰናስን ዓዶም ብዙርያኣ ይኾልዋ። እቲ ጽምብል ሆየ ብመንእሰያት ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ዝካየድ ስነ-ስርዓት'ዩ። ከም'ቲ ካልእ ባህልን ልምድን ኣከባቢ እዚ እውን ካብ ከባቢ ንከባቢ ክፈላለ ቁሩብ ክፈላለ ይኽእል እዩ - እቲ ኣገባብ ግን ተመሳሳሊ እዩ። ልዕሊ 80 ዓመት ዝዕድመኦም ኣቦይ ሃብተማርያም ኣብርሃ ቅድሚ 60 ዓመታት፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ከባቢ ሰፍኣ ቆላ ሰራይ ዝግበር ዝነበረ ወግዒ ይዝክሩ። ነፍሲ ወከፍ መንእሰይ፡ ማሉ ኣተኣታትዩ፡ ኣሓኡ ሓሊቡ፡ ተደሪሩ፡ ሽጉ ሒዙ ካብ ዓዲ ውጽእ ኢሉ ይተኣኻኸብ። ዕዳጋ ጤለበግዕ መንእሰያት ዓዲ ኩሎም ምስተኣከቡ፡ ነቲ ስነ ስርዓት ዘመሓድሩ ኣለይቲ ይመርጹ፡ ኣብቲ መስርዕ ዝሳተፉ መንእሰያት ዝመርጹ'ውን እዞም ኣካየድቲ'ዮም። ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝፈላለ እኳ እንተኾነ፡ ኣብቲ ካብ መሮር ተበጊሱ ናብ ዓዲ ዝኣቱ ዕስለ መንእሰያት ክሳተፉ ዝፍቀደሎም ልዕሊ 15 ዓመት ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ እዮም። ሓደ ሓደ እዋን፡ እዚ ናይ ዕድመ ገደብ ሓደ መንእሰይ ንዓቕመ ኣዳም ዝሰጋገረሉ እዋን ከም ዝኾነ ይእመነሉ'ዩ። ኩሉ እቲ ክመጽእ ዝግብኦ ሰብ ኣብቲ ካብ ዓዲ ወጻኢ ዝርከብ መኣከቢ ቦታ ምስ በጽሐ፡ ሽጎም ወሊዖም ካብ በረኻ ሆየ ሆየ እንዳበሉ ንዓዶም ይኾልዋ። ሓደ ካብቶም ኣለይቲ ኣብ ቅድሚት ይመርሕ። እቶም ዝተረፉ ክልተ ድማ ኣብ ማእከልን ኣብ ድሕሪትን ኮይኖም ነቲ መስርዕ ይኣልይዎ ከም ዝነበሩ ኣቶ ሃብተማርያም ይዝክሩ። ሆየ ፍሉይ ዝኾነ መዝሙር ኣለዎ፡ መንእሰያት እናተቐባበሉ ይዝምርዎ። ሆ ሆየ ሆየ ሃንሰ ሃንሰ ሆየ ገዓት ዘኾልሰ - ሆየ ኣባ 'ብርሃም ዓጓ - ሆየ ከጎዪ ተጎጓ - ሆየ ኣባ 'ብርሃም ጢጡ - ሆየ ኪጎዪ ጠሪጡ - ሆየ ኣጆኽን ኣንስቲ - ሆየ ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ - ሆየ እንጌራ ዳጉሻ - ሆየ ሓቢርና ንቑረሳ - ሆየ ኣጋ ደርሆ ነቆ - ሆየ ትህረም መሰንቆ - ሆየ ሃንሰ መስቀለ - ሆየ ብርሃን ተቐልቀለ - ሆየ ኣጆኹም ቆልዑ - ሆየ ባልዶንጓ ጨልጊዑ - ሆየ ኣጆኹም ጓሶትየ ሰወተ - ሆየ ሆ ሆየ ሆየ ሆየና ዘይበለ - ካባና ይፈለ ከምዚ እናበሉ ንዓዶም ኮሊሎም ምስ ወድኡ፡ ነቲ ዝተረፈ ሽጎም ኣብ ቅርዓት (ጎልጎል) ዓዲ ኣኮቦም ዘነባብሮም ኣባ ጓይላ መሪጾም ጓሎም ወዶም ጓይላ ተኺሎም ብሓባር ክልሃዩ ይሓድሩ ይብሉ። እቲ ኣጋጣሚ ደቂ-ኣንስትዮ ስነጥበባዊ ክእለተን ዘመስክራሉ እዋን'ዩ፡ ንማሕበራዊ ተርእዮታት ዝውድሱን ዝነቕፉን እዋናዊ ደርፍታት ብምውካእ ነቲ ወግዒ የድምቐኦ። ነዚ ድማ'ዩ ጌና እንከሎ 'ንመስቀለይ ንመስቀለይ ድርብ ኮቦሮ ሓዛለይ' ተባሂሉ ዝድረፍ። ምስጋር- 'ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ' እቲ ድሙቕ ምሸት ድማ፡ ብሓደ ተምሳላዊ ስነ-ስርዓት'ዩ ዝዛዘም- 'ምስጋር ሽግ' ከኣ ይበሃል። ቤተሰብ ብሓደ ተኣኪቦም ኣብ ቅድሚ ገዝኦም 'እዝጊኦ' ኢሎም ምህለላ ድሕሪ ምክያድ ናብ ምስጋር ሽግ ይእቶ። እቲ ምሸት ናይ ዘመንን ወቕትን መሰጋገሪ ብምዃኑ፡ ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ስድራቤት ወይ በይኑ ወይ ምስ ጎረባብቱ ነቲ ሆየ ክበሃለሉ ዝሓደረ ሽግ ኣኻኺቡ ብሓደ ብምስዋር፡ ነቲ ሓዊ ይሳገር። ናኣሽቱ መንእሰያት'ውን ነቲ ሆየ ዝበልሉ ሽግ ገዛ ገዛ እናኸዱ ንካልኦት 'ብምስጋር' ካብቲ ዝወሃቦም መቑሽሽ ገንዘብ ኣኪቦም ኣብ መዓልቲ ቅዱስ የውሃንስ ብሓባር ይውዕሉ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካኣ 'ዓኾዃይ ዓኾዃይ፡ ዓኾዃይ ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ .....'ዓመት ንዓመት የድግመና'' እናበለ ይሳገር። ኣዴታት ኣብ ክንዲ እቶም ባዕሎም ነቲ ሓዊ ክሳገርዎ ዘይክእሉ ደቀን 'እዚ ድማ ናይ ...ወደይ እዚኣ ናይ ጓለይ ' እናበላ ኣስማት ደቀን እናጸውዓ ብውክልና ይሳገራሎም። 'ንዓመታ እዚ እዋን'ዚ የርእየና" ተባሂሉ ድማ እቲ ድሙቕ ምሸት ይዛዘም። 'ዓኾዃይ ዓኾዃይ ዓኾዃይ ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ ሽግ ሆየ ሆየ ሆየ ሓደ ካብቲ ንቅዱስ ዮሃንስ ዘድምቕ ባህላዊ ልምዲ ኮይኑ፡ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ዓመት መጽአ ብሃንቀውታ ዝጽበይዎ በዓል'ዩ። ሽግ ሆየ፡ 'ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ' ካብ ንቑጽ ጨንገር እዩ ዝስራሕ። እዞም ልዕሊ 80 ዓመት ዝገበሩ በዓል ጸጋ ኣቦ ኣቦይ ሃብተማርያም ኣብራሃ፡ ኣብ ግዜ ንእስነቶም "ካብ ሰለስተ ክሳብ ኣርባዕተ እመት ዝበጽሕ ናይ ታህሰስ [ጨንፈር] ሽግ" ይስራሕ ከምዝነበረ የዘንትው። እቲ ብግዚኡ ንቅዱሰ ዮውሃንስ ዘድልዮ ሽግ ሰሪሑ ከዳሉ ዘይካኣለ ድማ፡ ብቐሊሉ ክቃጸል ዝኽእል ከም ዝነቐጸ ቆልቋል ዝኣመሰለ ክጥቀም ይኽእል፡ ይብሉ ንሶም። ዕንጸይቲ ምስ ዝሰኣን ከኣ፡ መንእሰያት ተበላሒቶም፡ ኣብ ኣስቃጥላ ታኒካታት ክቃጸል ዝኽእል ጎማ ብምእታው ብገመድ ኣሲሮም እናምበድበዱ ሆየ ክብሉ ይራኣዩ እዮም። እዚ ብውሑስ ኣገባብ እንተ ተታሒዙ፡ ኣግራብ ካብ ምብራስ ከድሕን ዝኽእል ተበላሓትነት'ዩ ክበሃል ይከኣል'ዩ። ንድምቀቱን ጨንኡን ብዝምልከት ግን ካልእ ሕቶ ክህሉ ይኽእል እዩ። ስለዚ ምስራሕን ምድላውን ሽግ ሆየ ኣብ እትነብረሉ ካባቢ ካብ ዘሎ ባህሪያ ጸጋታት ኣግራብ ዝምርኮስ'ዩ ማለት'ዩ። ብዝኾነ ሎም ምሸት ኣብ መላእ ገጠራት ኣኽበርቲ ቅድስ ዮሃንስ ሽግ ሆየ ሆየ ክበርህ እዩ። ንለይቱ ከኣ ሂር ዝበለ ጓይላ ሓጎስን ተስፋን ክሓድር እዩ።