ህወሓትን መንእሰያትን- ከዲሕን ነጋሽን?
ኣፈ ጉባኤ፡ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብገዛእ ርእሶም ስልጣነይ ክለቕቕ ምባሎም ሓዊሱ፥ ጎንፂ ኣብ መንጎ ክልላት እናተበልሐ ኣብ ዝመፀሉ ወሳኒ ኩነታት፥ ኣኼባ ቀንዲ መስራቲ እቲ ገዛኢ ውድብ፥ ቀልቢ መንእሰያት ተጋሩ ኣይኮነን፥ ቀልቢ ህዝቢ ኢትዮጵያ ክስሕብ ምተገበኦ ነይሩ፥ ይብሉ ተዓዘብቲ ፖሊቲካ እታ ሃገር።
ኣብ መንጎ መራሕቲ ህወሓት ምቅህሃው ከምዘየለ ይዝረብ ድሕሪ 7 መዓልቲ ሰኑይ ኣጋ ምሸት መግለፂ ዘውፀአ ማእኸላይ ኮሚቴ እቲ ውድብ ግና፥ ብዕምቆት ምህዳሱ፣ ሕቶታት ህዝቢ ይምልስ ከምዘሎን ምስ ካልኦት መሓዙት ውድባት ዝነበሮ ርክብ ከምዘመሓየሸን ብዓወት ይገልፅ። ቅድም ክብል ኣብ ንድፈ ሓሳብ እቲ ውድብ መፅሄት ወይን፥ ኣብ ሓምለ-ነሓሰ 2009 ሕታሙ፥ "ብድምር ንውድብና ካብ ሓደጋ ንምድሓን ካብ ድሕሪ ሕዚ ሰፊሕ ግዘን ዕድልን ኣይህልወናን" ብዝብል ውድብ ወያናይ ባህሪኡ ክስእን ከምዝኽእልን፡ ህዝቢ ትግራይ ብፍላይ ድማ እቲ መንእሰይ ተስፋ ክቖርፅ ከምዝኽእልን ስግኣቱ ገሊፁ ነይሩ። "ዛዕባና ኣይኮነን" ኣኼባ ውድብ ቀልቢ ህዝብን መንእሰያት ተጋሩን ዝሰኣነሉ ምኽንያት፥ ደኣ እንታይ እዩ? እቲ ውድብ ዝሰግኦ ተስፋ ምቑራፅ ዘይምፍጣሩ ኸ ብኸመይ ክረግገፅ ይከኣል? ቢቢሲ ትግርኛ ኣብ መረባ ፌስቡኩ፥ "መናእሰይ ካብቲ ኣኼባ እንታይ ትፅበዩ?" ክብል ንዝቐረበሎም ሕቶ ካብ ሚእቲ ንላዕሊ ርእይቶኦም ኣቕሚጦም። ኣስታት 95%፥ ዝፅበዩዎ ነገር ከምዘየለ፥ እንትገልፁ ገሊኦም ብፍላይ፡ ፈጺምና ንጽበዮ ነገር የለን ብዘስምዕ፡ ቢቢሲ ትግርኛ ንባዕሉ፡ ከምኡ ኢሉ ምሕታቱ ነቒፎም። ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣባበ መምህር ትካል ፌደራሊዝም መንእሰይ ናሁሰናይ በላይ፥ ከም ልሙድ ኣኼባ ውድብ ምስጢራዊነት ዝበዝሖን ዕፅውን እንተኾነ'ኳ ቅድሚ ሕዚ ሓደ ሓደ ሓበሬታት ይወፅኡ'ሞ መዘራራቢ ዛዕባ ይኾኑ ከም ዝነበሩ ይዛረብ። "ሎሚ ግና ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የለን።" ይብል ናሁሰናይ። ተስፋ ኪሮስ ኣረፈ ኣብ ፌስቡክ ተሪሮም ካብ ዝቃለሱ ንጡፋት መናእሰይ ሓደ እዩ። "ኣተሓሳስባ ማሌሊት እንተዘይጠፊኡ፥ እቲ ውድብ ኣይመሓየሽን" ዝብል ተሪር ቅዋም ብዙሕ ግዜ የንፃባርቕ። "ሕዚ'ውን ሓዱሽ ነገር የብሉን፥ ዛዕባ መናእሰያትን ዛዕባ እቲ ውድብን ተረሓሒቖም እዮም " ክብል ስኽፍትኡ ይገልፅ ። "ድሕሪ ሕዚ መን ከደ መን መፀ ብዙሕ ኣየግድሰናን፥ ብሱሩ ውን ክንርሰዖ እዩ ዝግባእ" ይብል፥ ለውጢ ከምዘየምፅእ ተስፋ ብምቕራፅ። "እቲ ጉዳይ፥ ጉዳይ ወንበሮም እዩ ዝመስለኒ፤ ኣይምልከተናን። ናይ ውሽጦም ኣጀንዳ 'ምበር ናትና ጉዳይ ኣይኮነን" ድማ ይብል። ብተመሳሳሊ "እንታይ ከባእሶም ከምዝኽእል ቅድም ክብሉ ነጊሮምና እዮም፥ ጉዳዮም ረብሓ ውልቆምን ፃንሒት ስልጣኖምን እዩ" ዝበለ ድማ፥ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ፥ መምህር ፖሊቲካል ሳይንስ መሓሪ ዮሃንስ እዩ። ጌጋታት ውድብ ብምንቃፍ ዝፍለጥ መሓሪ፥ "እቲ ውድብ ኣብ ምንታይ ይዝቲ ከምዝነበረ ኣይፈለጥኩን" ይብል፥ ብሱሩ ንምፍላጥ ውን ብዙሕ ድሌት ከምዘይብሉ ብምዝራብ። "ንህዝቢ ትግራይ ዝጠቅም ዋኒን ከምዘይኮነ ግና ይፈልጥ እየ። መሰረታዊ ፀገም እታ ክልል ኮነ እታ ዓዲ ምርዳእ ኣይከኣሉን። መሰረታዊ ፍታሕ ድማ ከምፅኡ ኣይኽእሉን።" ዛዕባ ህወሓትን ዛዕባ መናእሰይን ተረሓሒቑ ይብሉ፡ ተንተንቲ ፖሊቲካ። ከም ኣበሃህላ መሓሪ፥ ብህወሓት ዓይኒ መንእሰያት ዘቕርብዎ ሕቶ ናይ ላግፂ እዩ። ወይከዓ፥ ናይ ጥዕና ኣይኮነን። ብፍላይ ብዛዕባ ፍትሕን ሰናይ ምምሕዳርን፥ ኣይሰላም ኣይኲናት፥ ስእነት ልምዓት፥ ድሕረትን ሕቶ ዴሞክራሲን፥ ዝሓተተ መንእሰይ፥ በቲ ውድብ ከምፀላኢ እዩ ዝረአ። ኣሉላ ሰለሞን፥ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ዝነብር ኮይኑ አመራርሓ ኮምዩኒቲ ድማ 'ዩ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝነጥፍ እንትኸውን ብዙሕ ግዜ ንውድብ ደጊፉ ክፅሕፍ ይረአ። ኣሉላ፥ ተስፋ ምቑራፅ ሓደ ምኽንያት ክኸውን ከምዝኽእል ይኣምን።ብሓፈሻ ድማ ኣብቲ ኣኼባ እንታይ ይግበር ከምዘሎ ሕፅረት ሓበሬታ ነይሩ፥ ይብል። ውድብ ኣብ ልሳኑ፥ "መራሕቱ ወያናይን ዴሞክራስያውን ባህርና እናተሸርሸረ ንጠለቡ ንምምላእ እግርና እንትንጎትት እዩ ኣብ ውድብና ዝጠራጠርን ዝሰግእን ዘሎ" ይብል'ሞ፥ ፅንሕ ኢሉ ድማ፥ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝንቀሳቐሱ ዘለው መናእሰይ ምስ ጥፍኣት ሓይልታት ሰሚሮም ይሰርሑ ከምዘለዉ ይገልፅ። "ውፅኢቱ ድማ፡ ሎሚ፡ ጉዳይ ክልስ ሓሳብ ኣይኮነን። ብተግባር ዝጅምር ዘሎ መንገዲ ጥፍኣት እዩ" ይብል። ወይን ሰነ- ነሓሰ 2009 ኦሮማይ! ኣሉላ ቀልቢ መንእሰይ ዘይተስሓበሉ ምኽንያት ሕፅረት ሓበሬታ ክኸውን ከምዝኽእል ይግለፅ ምበር፥ እቲ ቀንዲ ምኽንያት ግና እዚ ከምዘይኮነ ናሁሰናይ ይሙግት። ኣብ መበል 12 ጉባኤ፥ "ካብ ውሽጥን ካብ ደገን ዝተፈጥረ ፅዕንቶ ናበይ ኣተየ?" ክብል ይሓትት። እቲ ከይዲ ምንቕቓፍ ኣድኒቑ፥ ብውፂኢቱ ግና ተስፋ መንእሰይ ዝበልዐ ኣጋጣሚ ገይሩ ይወስዶ። "መወዳእትኡ ከም ወትሩ ኾይኑ፥ ዓብይ ዕድል ከም ዘምለጠ ገይረ እየ ዝወስዶ" ይብል። ውድብ ሎሚ'ውን "ጉድለትና ብምእራም ናብ ዝለዓለ ዓወት እንሰጋገረሉ መድረኽ ኣቲና ኣለና" ይብል፥ እዝኒ ዝህቦ ሰብ ዘሎ ግና ኣይመስልን። "በቃ እቲ ውድብ ኣይከኣለን፥ ካሊእ ተሪፉ እቲ ቀንዲ ደጋፊኡ ዝበሃል ኣፅቂጡ ቐንዩ፥ ልቢ ንዘለዎ እዚ ብጣዕሚ ዘጉሂ 'ዩ" ይብል ናሁሰናይ። እዚ ድማ ማሕበራዊ መሰረት ህወሓት፥ ምፅንቃቑ የመላኽት ይብል።"እቲ ብደረጃ ፌደራል ዝረአ ዘሎ ኩነታት ንምልዋጥ ግደን ዓቕምን ኢህወዴግ ብፍላይ ድማ ህወሓት ካብ ብሐዚ ውሱን እዩ ዝብል እውን ከም ሓደ መደምደምታ ኣሎ" ይብል ኣሉላ። ኣብ ምትካእ ብቑዕን ዝተማሃረ ሓዱሽ ወለዶ ኣመራርሓ፣ ውድብ ህወሓት ክንድተን ካልኦት ኣባል ወድባት ኢህወዴግ ኣይከደን ዝብል ስምዒታት እውን ከምዘሎ ኣሉላ ወሲኹ ይገልፅ። ናይ ኢህወዴግ ኣውራ መስራቲን፥ ሓሳብ መመንጨዊን ብምዃን ዝፍለጥ ህወሓት፥ ሃንደበታዊ ሕልፈት ኣቦ መንበሩ ስዒቡ ዝበፅሖ ስምብራት ብቐሊሉ ዝድሕን ኣይመስልን። ህወሓት፥ ሃገራዊ ግደ ናብ ድከት ዝኣተየሉ ኩነታት ዝመፀ ይመስል። "ቁመና መሪሕነት ሃገር"፥ ንኦህዴድ ከረክብ ከምዝኽእል ድማ ኣንፈት ይሕብር። "እዛ ዓዲ ንሕና ኢና ክንመርሓ ዝግባእ" ኢሎም ክዳለዉ ከምዘለዎም ድማ ናሁሰናይ ይጥቁም። "ህውሓት ስራሓ ወዲኣ" ብምባል። ዝዓብዐበ ተሃድሶ ካብ ብረታዊ ቃልሲ ጀሚሩ፥ ዓሚቕ ገምጋማምን ምንቕቓፍን መግለፂ ባህሪ እቲ ውድብ ነይሩ። ደሓር ደሓር ግና ብሰኣኖ ፍትሒ መረረት ህዝቢ እናበዝሐ፥ ድኽነት ድማ እናተስፋሕፈሐ እንተመፀ'ኳ፥ ብግልባጡ እቲ ውድብ ህዝባዊነቱ እናተሸርሸረ፥ መቃለሲ ዕላመኡ እናዘንገዐ ምምፅኡ ዘመላኽቱ ጉዳያት ይዝንተዉ። ኣብ ልሳኑ፥ "እዚ ሐዚ ዘሎ ጠምባው ኣካይዳ ብመሰረቱ ክቕየር ኣለዎ። . . . ናብ ንቡር ተመሊስና ብወያናይ ዴሞክራስያዊ መነፅር ምርኣይ ጀሚርና ኣለና።" ብማለት በዚ ደረጃ ምንሳህ ዝጀመረ ይመስል። ኣብ መግለፂታቱ ኩሉ ጊዜ ዓወት ብዓወት ከምዝኾነ ክገልፅ ፀኒሑ። ክልላዊ ናይ ሓሶት ሪፖርት ቀሪቦም፥ ስሒት ኢሉ፡ ብትካላት ፌደራል መንግስቲ ክቃልዑን ክፈሽሉን ይስትወዓል። ኣብ መሬት ዘሎን ኣብ ወረቐት ዘሎን ልምዓት፥ ሰማይን መሬትን ከምዝኾነ ይንገር። እዚ ምንፅርፃር ፍትሕን ሰኣኖ ሰናይ ምሕደራን ብሃገር ደረጃ ዝግለፅ 'ኳ እንተኾነ፥ ኣብቲ ቃልሲ ብዙሕ መስዋእትነት ኣብ ዝኸፈለ ህዝቢ ትግራይ ግና ይዛይድ ይብሉ፥ እቶም ተዓዘብቲ። "ነፃ ሚድያታትን ተቓውሞ ሓይልታትን ፥ እቲ ህዝቢ ካብቲ ገዛኢ ውድብ ፈሊኻ ናይ ዘይምረኣይ ፀገም ኣለዎም" ይብል መሓሪ ዮሃንስ። ኣብ መበል 12 ጉባኤ ህወሓት፥ ነሓሰ 2007 ከም ኣረዳዳኣ እቲ ምሁር፥ እቲ ክልል ሕዛእቲ እቲ ውድብ ጥራሕ ኮይኑ ፀኒሑ። ነሓሰ 2007 ዝተኻደ፥ መበል 12 ጉባኤ ውድብ ህወሓት፥ ድሕሪ ምፍንጫል 1993 ተራእዩ ዘይፈልጥ ምንቕቓፍን ምልዕዓላትን ናይ ለውጢ ንፋስ ነይሩ። ድሕሪ ሃንደበተዊ ሞት ቀዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ፥ ደርገፍገገፋትን ማእዘኑ ዝጠፍኦ ጉዕዞ ተኸይዱ ፥ ይብሉ ርእይቶ ወሃብቲ። ሓደ ሓደ ቅኑዓት ኣባላትን ኣመራራሐን እቲ ውድብ፥ እዚ መንገዲ ዓይነ ዕሙተይ ኣቃሊዖሞ። እዚ ኣንፈት ለውጢ ግና ካብ ውሽጢ መካበብያ እቲ ውድብ ጥራሕ ዝነቐለ ኣይነበረን። ብሓደ ገፅ፥ ዓረና ትግራይ ከም ውድብ፥ ነባር ተጋዳላይን ነበር ሚኒስቴር ምክልኻል ሃገርን፥ ኣይተ ስየ ኣብርሃን ካልኦትን፥ ብፍላይ መድረኽ ኣብ ዝበሃል ሃገርለኸ ፅምብራት ውድባት ዘካየዱዎ ቃልሲ'ውን ውፅኢት እዩ። ከምኡ ድማ ኣብ ቀረባ ዓመታት ዋና መግለፂ ሓሳብ እናኾነ ዝመፅአ ማሕበራዊ ሚድያታት ናይ ባዕሉ ፅልዋ ኣሕዲሩ። ንኣብነት ደሓር ናብ ተቓዋሚ ውድብ ዝተፀምበረ መምህር ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብርሃ ደስታ ሓዊስካ፥ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ኣብቲ ክልል ዘሎ ውድዓዊ ፀገም ኣጉሊሖምን ኣቃሊዖምን። ኣብርሃ ንክልተ ዓመት ተኣሲሩ ተፈቲሑ። ኩሉ ተደሚሩ ኣብ መበል 12 ጉባኤ ሕወሓት ሓፍ ዘይብል ፅዕንቶ ኣሕዲሩ። ባዕሉ እቲ ውድብ'ው ን ከምዝበሎ፡ ንዘመናት ዓብዒቡ ዝፀንሐ፥ ምይይጥን ሓቀኛ ገምገምን ተኻይዱ። እዚ ኩሉ ድኻም ግና ከንቱ ኮይኑ ዝተረፈ ይመስል።