ትግራይ፡ መናእሰይ ኣብ ልዕሊ ዕስለ ኣንበጣ ክዘምቱ ንወጀራት ወፊሮም
እቲ ካብ ዕለት 13 ጥቅምቲ ጀሚሩ ካብ ክልል ዓፋር ሰጊሩ ኣብ ገለ ጣብያታት ዝተርአየ ዕስለ ኣንበጣ፡ ሎሚ ድማ ኣብ ክልል ትግራይ ኣብ ራያ ዓዘቦን ሕንጣሎ ወጀራትን ሓደሽቲ ዕስለ ከም ዝተወሰኽዎ ተገሊጹ። መናእሰይ ሎማዓልቲ ናብቲ ከባቢ ዘሚቶም ይከላኸሉ ኣለዉ።
ካብ 18 ጣብያታት እታ ወረዳ፡ እተን ሸውዓተ ግዳይ'ቲ ወራር ከምዝኾና ምፍላጥ ተኻኢሉ። ደገፍቲ ክለብ ኩዕሶ እግሪ ሰብዓ እንደርታን ሲቪላዊ ማሕበረሰብ ሰብ-ሕድሪን ከምኡ'ውን ገለ ነጠፍቲ ማሕበራዊ ሚድያ ብዝገበሩዎ ጎስጓስ፡ እቶም መናእሰይ ሎሚ ንጎሆ ብሸውዓተ መኪና ናብ ወጀራት ዒስራ ዓዲ ከምዝተንቀሳቐሱ፡ ካብ መንጎ እቶም መተሓባበርቲ ሓደ ዝኾነ ሃብቶም በርሀ ንቢቢሲ ኣረዲኡ። ሃብቶም ከምዝብሎ፡ እቲ ብውልቀን ብውዳበን ዝተገብረ ምንቅስቓስ ኣብ ውሽጢ ሓደ መዓልቲ ብሓፈሻ ኣስታት 600 መናእሰይ ናብቲ ከባቢ ምውፋር ከምዝተኽኣለን፡ ማእኸሎም ከተማ ዓዲቀይሕ ገይሮም ናብ ዝተፈላለያ ጣብያታትን ቁሸትን ወጀራት ይወፍሩ ከምዘለዉን ሓቢሩ። ጸጋይ ገብረመድህን ሓደ ካብቶም ናብቲ ወፍሪ ዝዘመቱ መናእሰይ እዩ። "ኣብ ሰለስተ ኢና ተመቓቒልና ወፊርና" ዝብል ጸጋይ ሓደ ጉጅለ ኣብ ከተማ ዓዲ ቐይሕ፤ ካልእ ናብ ከባቢ መኾኒ ሳልሳይ ጉጅለ ድማ ናብ ራያ ዓዘቦ ከባቢ ከምዝተንቀሳቐሰ ብስልኪ ካብቲ ከባቢ ገሊጹልና። ኣብ ገለ ከባብታት እቲ ዕስለ ኣንበጣ ክመጸኣሉ ተባሂሉ ዝተገመመተሉ ከይመጸ ብምትራፉ ናብቲ ተራእይሉ ዝተብሃለ ስፍራ ይጓዓዙ ከምዘለዉ እዩ ዝዛረብ። ብተመሳሳሊ ካብ ካልኦት ከባብታት ብርክት ዝበሉ መናእሰይ ናብቲ ከባቢ ከምዝወፈሩ ምፍላጥ ተኻኢሉ። ብፍላይ ዩኒቨርሲቲ መቐለ፥ ፖሊስ ኮሚሽን፤ ራያ ቢራን ካልኦትን ዝርከቡዎም ትካላት ድማ መጎዓዝያ ኣውቶብሳት ኣዳልዮምን ኣተሓባቢሮምን ተባሂሉ። ትማሊ ኣማሺና ዘዘራረብናዮ ነባሪ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ጣብያ ሓወልቲ ሓረስታይ ጽጋቡ ካሳ፡ ኣብቲ ንሱ ዝነብረሉ ከባቢ ናብ ኣዝርእቲ ክዓልብ ጀሚሩ ምንባሩ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። እንተኾነ ብሓይሊ ህዝብን ብዝተፈላለዩ ባህላዊ መንገድታትን ድምጺ ጠያይትን፡ ምብራር ተኻኢሉ ይብል። ሓረስታይ ሞላ ኣመረ ነባራይ ባግኣ ደልዎ፡ "ኣብ ገባራትን ሓረስቶትን ዝትወሰነ ጉድኣት ኣብጺሑ። ንመጀመርታ ሎሚ ለይቲ ኣብ ዘራእቲ ሓዲሩ። ዝተወሰነ ድማ ኣዕኒዩ" ኢሉ። "ኣብ ዕፉን ኣብ ኣግራባት እዩ ሓዲሩ። ክሳብ ሕዚ ዝበልዖ ሓደ ሕርሻ ሪአ" ክብል ኣይተ ሞላ ወሲኹ። እንታይ ዓይነት ምድላው እዩ ተገይሩ? እቲ ዕስለ ኣንበጣ ብመጠኑ ሰፊሕ ምንባሩ ዝዛረብ ምክትል ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣይተ ማናዬ ጌታሁን ብወገኑ: ኣብ ልዕሊ ዘራእቲ ዝበጽሐ ጉድኣት ከምዘየለ ገሊጹ። ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ቢሮ ክልል ትግራይ ሕርሻ ሚክኤለ ምሩፅ ፡ ቅድም ክብል ኣብ ክልል ዓፋር ተራእዩ ዝተባህላ ዕስለ ኣንበጣ፡ መንግስቲ ገሚቱ ከምዝነበረን ሙሉእ ምድላው ከምዝገበረን ንቢቢሰ ተዛሪቡ። እቲ ሓላፊ ቢሮ ንቢቢሲ "ኣይተዳህለልናን" ኢሉ ወሲኹ መግለጺ ሂቡ ነይሩ። ቅድም ክብል እቲ ቢሮ ሕርሻ ተመሳሳሊ መግለጺ ሂቡ እንተነበረ'ኳ፡ ብሰንኪ ኣቀማምጣ መሬትን እቲ ዕስለ ዝዓርፈሉ ቦታ ምቹእ ዘይምዃንን ነፋሪት ክጥቀሙ ከምዘይከኣሉ ይዛረብ። እቲ ነባሪ ባዕሉ ተወዲቡ ካብ ዝገብሮ ባህላዊ ምክልኻልን ብድምጺ ጥይትን ካብ ምብራር ወጻኢን ካብ መንግስቲ እዚ ዝበሃል ምድላው ከምዘይተገበረ ግን ሓረስቶት ንቢቢሲ ይገልጹ። እቶም መንግስታዊ ኣካላት፡ ካብ ሓለፍቲ ቢሮ ጀሚሮም ክሳብ ሓለፍቲ ጣብያታት ኣብ ዘራእቲ ዛጊድ ዝበጽሐ ጉድኣት ከምዘየለን ሙሉእ ምድላው ከምዝተገብረን እዮም ዝዛረቡ። እቶም ሓረስቶት ግን፡ ኣብ ገለ ሕርሻታት ኣብ ኣዝርእቶም ጉድኣት ከብጽሕ ከምዝጀመረ ይዛረቡ። ሙሴ ኣርኣያ ሙሩቅ ዩኒቨርስቲ ዓዲግራት ኮይኑ ወዲ ሓረስታይ እዩ። ኣብታ ካብተን እቲ ዕስለ ኣምበጣ ቀዲሙ ዝተርአየለን ጣብያታት ሓንቲ ዝኾነት፡ ጣበያ ጨርጨር ይነብር። እቲ ሎሚ ኣብ ወጀራት ዝረአ ዘሎ ካብኡ ምስ ተምሃሮ ኮይኖም ዘባረሩዎ ከምዝኾነ ይዛረብ። "ኣብ ኣግራባት፡ ኣዝራእትን ኣእካልን ጉድኣት ኣብጺሖም እዮም" ዝብል ሙሴ፡ ብርግጽ ክንዲ ብዝሖም ዝመረረ ጉድኣት ከምዘይኣብጸሑ ይዛረብ። ሕዚ ድማ፡ ማሩ ብዝተብሃለት ጣብያ ሓደሽ ዕስለ ይመጽእ ከምዘሎ ተዛሪቡ። "ካብ መንግስቲ ዝተዋደደ ሓገዝ እንድሕር ዘይተገብረ ብጣዕሚ ዘፍርሕ እዩ" ዝብል ስግኣት ድማ ኣለዎ። "ኣብ ዓፋር ኣትዩ ክበሃል ወረ ነይሩ እንተኾነ ዝኾነ ምድላዋት ኣይተገብረን። መንግስቲ'ውን ምስተጠቓዕና እዩ ክበጽሓልና ጀሚሩ። ባዕልና'ውን ተረባሪብናሉ ኢና" ይብል። "ምብራር'ምበር ካብኡ ወጻኢ ነቲ ዕስለ ንምጥፋእ ዝገበርናዮ ነገር የለን" ኢሉ። ገለ ሓበሬታ እንተሃቡዎም'ኳ ክንድቲ ዝድለ ግን ካብ መንግስቲ ዝረኸቡዎ ሓገዝ ከምዘየለ እዩ ዝገልጽ ሙሴ። ኩነታት ዘራእቲ ምክትል ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ሕርሻን ልምዓት ገጠርን ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣቶ መናዬ፡ ጣፍ ምዕጻድ ተጀሚሩ ከምዘሎ ይዛረብ። እንተኾነ ኣብቲ ከባቢ ዓብዪ ስግኣት ፈጢሩ ዘሎ ኣብ ልዕሊ እቲ ገና ዘይፈረየ ምሸላ ከምዝኾነ ሓቢሩ። "ዘራእቲ ዓጺድና ኣይወዳእናን" ዝብል ኣይተ መናዬ፡ ዛጊድ ኣብ ዓበይቲ ከረናትን ኣእዋማነትን 'ምበር ኣብ ዘራእቲ ዘብጸሖ ጉድኣት የለን እዩ ዝብል። "ብኸመይ ደኣም ኣብ ዘራእቲ እናሓለፈ ጉድኣት ኣየብጸሐን ትብለኹም?" ክንብል ሓቲትናዮ። "ሕድሕዱ ሓረስታይ ብጭጉራፍን ካሊእ መንገድታትን እዩ ዝከላኸል ዘሎ። ተምሃሮ'ውን ተሓዊሶም ይዝምቱ ኣለዉ" ኢሉ። ሕዚ ሓደ ኣልጋ ናብ ዝተብሃለ ጣብያ ናብ ሰሜን ገጹ የምርሕ ከምዘሎ ይዛረብ፡ ኣብ ሕርሻ ርእሰ ማል ዘውፈረ ኣይተ ሞላ ኣማረ። "ንጎሆ ተኾይኑ ኣብ ውሽጢ ሰከንድታት እዩ ዝዓርፍ። ኣብ ሙቐት ጊዘ ግን ንደቒቓታት ኣብ ሰማይ ይጸንሕ"። እቲ ዝግበር ዘሎ ጻዕሪ ኣብ ኣእኻል ከይዓርፍ 'ምበር ንምጥፋእ ስለዘይኮነ፤ ካብቲ ስግኣት ነጻ ምዃን ከምዘይከኣል እዩ ዝዛረብ። "ብርግጽ ዘይምውሃድ ኣሎ" ዝብል ኣይተ ሞላ፡ ሓደ ጣብያ መጸኒ ክብል ጥይት የስምዕሞ፡ እቲ ዕስለ ተመሊሱ ናብቲ ዝነበሮ ከመዝመጽእ ይዛረብ። ቅድም ክብል... ኣብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም፡ ኣብ ክልል ዓፋር ካብ ሽድሽተ ወረዳታት ንላዕሊ ዘጥቐዐ እዚ ዕስለ ኣንበጣ፡ ናብ ክልላት ኣምሓራን ትግራይን ክሳገር ከምዝኽእል ሰብ ስልጣነ እቲ ክልል ኣተሓሳሲቦም ነይሮም። እንተኾነ ክሳብ ናብ ዓዶም ዝኣቱ ካብ ምጽባይ ሓሊፎም ቀዲምካ ንምክልኻል ዝተገብረ ዝኾነ ጻዕሪ ከምዘየለ ንቢቢሲ ሓቢሮም ነይሮም። ነዚ ኣመልኪትና ሕቶ ዘቕረብናሉ፡ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ቢሮ ሕርሻ ሚክኤለ፡ እዚ ዕስለ ካብ ካልእ ቦታ እናተበገሰ ዝመጽእ ብምዃኑ መዓስ፣ ካበይን ናበይን ዝብል ምፍላጥ ኣይከኣልን እዩ ዝብል። እንተኾነ ግን "ገሚትና ስለ ዝጸናሕና ኣይተዳህለልናን" እዩ ዝብል። ብርግጽ "ከም ከቢድ ስግኣት ክውሰድ ኣይከኣልን" እውን ኢሉ። ንሓረስቶት ራዓዘቦን ሕንጣሎ ወጀራትን ግን እቲ ዕስለ ሕማም ርአሲ ኮይኑዎም ኣሎ፤ እቲ ካብ መንግስቲ ዝርከብ ሓገዝ'ውን ኣብዚ እተ ዝበሃል ኣይኮነን።