ሓላፍነት ብብቕዓት'ዶ ብፆታዊ ማዕርነት?
ትማሊ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ብቐዳማይ ሚነስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝቐረበሉ ሹመት ዘጽደቐ እንትኾን፡ እቶም ሽመቶም ዝጸደቐሎም ሚኒስትራት ድማ ኣብ ጎኒ ህዝቦም ኮይኖም ብተኣማንነት ከምዘገልግሉ ቃል ኣትዮም።
ነቶም ሚኒስትራት ናብቲ ባይቶ ዘቕረቡ ቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ በብብርኩ ዓᎁቕ ገምጋም ከምዝተኻየደን ህዝቢ ንዘልዕሎም ሕቶታት ምላሽ ንምሃብ ሽግሽግን ሓዱሽ ምደባን ሚኒስትራት ከምዝተኻየደ ገሊጾም። ካብ ሞንጎ እቶም ትማሊ ሹመቶም ዝጸደቐሎም ሚኒስትራት እቶም ሽዱሽተ ኣብ ስራሕ ዝጸንሑን ዝተሸጋሸጉን እንትኾን፡ እቶም ዓሰርተ ድማ ሓደሽቲ'ዮም። እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር ዝሃቡዎ ሹመት ተዋጽኦ ሃይማኖትን ጾታን ኣብ ግምት ዘእተወ'ዩ ዝብሉ ተንተንቲ ዘለዉ እንትኾን፡ ተዋጽኦ ጾታ ሚዛናዊ ኣይኾነን፡ ንሹመት ካቢኔ ሃይማኖትን ጾታን መዐቀኒ ክኾኑ የብሎምን ዝብሉ'ዉን ኣለዉ። ከመይ? ሓዱሽ ነገር የብሉን ገዛኢ ግንባር ኢትዮጵያ ናይ ኢትዮጵያ ህዝብታት ወያናይ ዲሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህወደግ) ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ተኸታተልቲ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ብዝተልዓሉ ዓመጻት ከም ግንባር ሃገራዊ ምርግጋእ እታ ሃገር ናብ ዝነበሮ ኣብ ምምላስ ተጸጊሙ ጸኒሑ'ዩ። ደሕንነትን ሰላምን ጥቕዓት ዝበጽሖም ዝነበሩ ዜጋታት እታ ሃገር ኣብ ምሕላዉን ዝነበሮ ኣካይዳ ድማ ብኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ተደጊፉ ክፍጸም፡ እቲ ግንባር ኮነ መሓዙት ዉድባት ድማ ንነዊሕ እዋን ኣብ ዕጽዉ ገምጋማት ክጽመዱ ገይሩ መጺኡ። ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ቐዳማይ ሚኒስትር ኮይኖም ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ዝተሸሙ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ 'ህዝቢ ዘልዕሎም ሕቶታት' በብብርኩ ንምምላስ ድማ፡ መንግስቲ ካቢንኡ ከምዝቐያይር፣ ሕጊታት መረጻን ካልኦትን ከምዘመሓይሽ ተመጻቢዖም። ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ ሰሙን ድማ ካቢንኦም ብሓደሽትን ነባራት ሚኒስትራትን ክጣየሽ ብምግባር፡ ንትሸዓተ ትካላት ፌደራል ድማ ሓለፍቲ ስራሕ ሸይሞም ኣለዉ። እንተኾነ እዚ ልሙድ ኣካይዳ እቲ ገዛኢ ዉድብ ከምዝኾነ'ዮም ብዙሓት ዝገልጹ። ብፍላይ ድማ ቑጽሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምዕባይ ሕዚ'ዉን ክፍተት ኣሎ ዝብል ሕቶ ኣባላት እቲ ባይቶ ተንተንቲ ፖለቲካን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኣይተሓጎሱሉን። ዶክተር ኣብዪ ትማሊ ዝተኻየደ ሹመት ካቢኔ ዝዘንግዐሉ ምኽንያት "ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ኩለ መዳያዊ ብዝኾነ መልክዑ ምርግጋጽ ስለዘድሊ'ዩ" ኢሎም'ዮም። ኣብ እዋን ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ ወሃቢት ቃል መንግስቲ፡ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ሰሎሜ ታደሰ፡ ኣብቲ ዝተኻየደ ሽግሽግ ኮነ ሹመት ትጽቢት ከምዝነበራ ትዛረብ። "ዝሓሸ ነገር ክመጽእ ተጸብየ'ኳ እንተነበረ ብዙሕ ለዉጢ ኣይርኣኹን። ኩል ግዜ እዚ ሕቶ እንትለዓለል ደቂ ኣንስትዮ የለዋን ዝዓይነቱ መልሲ'ዩ ዝወሃብ" ትብል። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ዓበይቲ ብርኪታት መሪሕነት ፌደራል ኣብ ምምጻእ ዘሎ ክፍተት እንትለዓል ዝወሃብ ምላሽ ኣዕጋቢ ኣይኾነን በሃሊት'ያ። "ደቂ ኣንስትዮ ቑጽረን ዉሒዱ እንትበሃል፡ ዝቐርብ ምኽንያት ደቂ ኣንስትዮ የለዋን'ዮም ዝብሉ። ከምዚ ዓይነት ኣተሓሳስባ ከኣ ንሰላምን ልምዓትን ማሕለኻ'ዩ። ካልእ ተሪፉ እቲ ዉድብ እኮ ደቂ ኣንስትዮ ኣቃሊሱ'ዩ ኣብዚ በጺሑ" ክትብል ትገልጽ። ወይዘሮ ሰሎሜ ንሹመት ንጹር መዐቀኒ ክህሉ ኣለዎ በሃሊት'ያ። ''እቶም ዝተሸሙ ደቂ ተባዕትዮ ብምንታይ መዐቀኒ'ዩ? ደቂ ኣንስትዮ እቶም ደቂ ተባዕትዮ ብዝዕቀንሉ መዐቀኒ ድየን ንኢሰን ተረኺበን? ብምባል ትሓትት። ካብዚ ሓሊፉ ንደቂ ኣንስትዮ ዝተዉሃበ ቦታ ልሙድ ከምዝኾነ እትገልጽ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ወይዘሮ ሰሎም፡ ''ሚኒስትር ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ደቂ ተባዕትዮ ስለዘይደልዩዎ ኣብ ልዕሌና ምዉዳቑ ኣይተርፎን። ሚንስቴር ባህልን ቱሪዝምን'ዉን እንተኾነ ምስ ኻልኦት ኣብኣተ ጽሕፈት እንትነጻጸር ዓብዪ ቦታ ኣይኾነን" ትብል። ካብ ተዋጽኦ ጾታ ሓሊፉ፡ ተኸተልቲ እምነት እስልምና ቑጽሮም ምዉሳኹ፤ ዉክልና ማሕበረሰብ ሙስሊም ከምዘዕብዮ ዝዛረቡ ሓጋዚ ፕሮፌሰር ኣደም ከሚል'ዮም። ''ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ማሕበረሰብ ሙስሊም ዝብል ተሪፉ ኢትዮጵያዉያን ሙስሊም ኣብ እንበሃለሉ ሰዓት፡ ሰላምን ለዉጥን ሃገርና ኣብ ጎኒ እቲ ክርስቲያን ወገንና ኾይንና ከምእነዐዉቶ ተገንዚቡ'ዩ እቲ ገዛኢ ዉድብ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ዝወስድ ዘሎ ኢለ'የ ዝኣምን" ይብሉ። እዚ ግና ንመምህር ስነ ልሳንን ቋንቋን ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዶክተር ኢድሪስ መሓመድ ልሙድ ኣካይዳን ሃይማኖታዊ ምትእስሳር ዘይብሉን'ዩ። "ንዝሓለፉ ዓመታት ሃይማኖት ወኪሎም ዘይኾነ፣ ሃገሮምን ዉድቦምን ወኪሎም'ዮም ክሽየሙ ጸኒሖም። እቲ ገለልተኛ ዝኾነ መንግስቲ ዝዉክሉ ስለዝኾኑ ምስ ሃይማኖት ዘራኽብ ነገር የብሉን" ይብሉ። ኹላትና ከም ሓደ ዜጋ ክንርአ ኣለና ዝብል ሓሳብ ክዓቢ ኣለዎ ዝብሉ ዶክተር እድሪስ፡ ኣብ ባይታ ዘለዉ ጸገማት ዘገናዘበ እምበር ከምዚ ዓይነት ስልሒት ዝሓዘ ክኸዉን ከምዘይብሉ የቐምጡ። "ኣብዚ ሹመት ኣስላማይ እንተዘይካተት ነይሩ ተገሊልና ዝብል ኣተሓሳስባ ክመጽእ ይኽእል ይኸዉን። ከም ፍሉይ ኣጋጣሚ ተገይሩ ክርአ ግና የብሉን። እዚኦም ተቐሚጦም ሃይማኖታዊ ስራሕ ኣይኾኑን ዝሰርሑ፡ ፖለቲከኛታት'ዮም" ዝብል ሓሳቦም የጠናኽሩ። ኣብ ሹመት ካቢኔ፡ ብሄር፣ ጾታን ሃይማኖትን ገዲፍና ብቕዓት መሰረት ዝገበረ ኣካይዳ ክህሉ ኣለዎ ዝብሉ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ስነ ጽሑፍን ኣተኣላልያ ጎንጽን ኣይተ ገብእረየሱስ ተክሉ'ዮም። ኣይተ ገብረእየሱስ ''ኣብዚ መዐቀኒ ክኸዉን ዝግብኦ ብቕዓት'ዩ። ጾታ ወይ ድማ ሃይማኖት ሓሲብና ሹመት ብምሃብ ስራሕ ክነለማምድ የብልናን" ዝብል ርኢይቶኦ ኣለዎም። ''ኣብ ናይ ሚኒስትር ቦታታት ዝምደቡ ሰባት ብብቕዓቶም ደኣ እምበር ብብሄሮም፣ ጾትኦምን ሃይማኖቶምን ክኸዉን የብሉን" በሃሊ'ዮም። "ተሰማዕነት ናይ ምስኣን ምልክት'ዩ" ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ ኣመራርሓ ህወሓት ኣብ ፌደራል ዝነበሮም ዉክልና እናተመናመነ፡ ጉዕዝኦም ናብቲ ክልል ገይሮም ኣለዉ። እቲ ትማሊ ብቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተርኣየ ምቅይያር ካቢኔ ንሊሂቃት እቲ ክልል ክልተ መልክዕ ኣለዎ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ቋንቋን ስነ ጽሑፍን ሕጹይ ዶክተር ኣብርሃ ሃይለእዝጊ፡ ቁልፊ ቦታታት ሒዛ ብልዕልነት ትዉቀስ ዝነበረት ህወሓት ቀስ ብቀስ እናተዳኸመ ዝመጸ ሓይላ ከምዝተመንዘዐት'ዩ ዝዛረብ። "ዉሽጣዊ ሓይልታታ እናተዳኸመ መጺኣ፡ ድሓር ድማ ብቲ ብግሁድን ስዉርን ልዕልና ህወሓት ኣሎ ዝብል ዝነበረ ሓይሊ ተመንዚዓ ኣላ። እዚ ሓይሊ፡ብዓመጽ ዝመጸ ሓይሊ ክሳዕ ዝኾነ ነቲ ልዕልና ዝብሎ ከርኢ ስለዝነበሮ ድማ ኣርእዩ ኣሎ" ይብል። ኣብዚ ሓዱሽ ሹመትን ሽግሽግን ሚኒስትራት፤ ህወሓት ብቑጽርን መጠንን ዳርጋ ቦታ ስኢና'ያ። "እቲ ተዋሂቡዋ ዘሎ ቦታ ትርጉም ዘይብሉ፣ ትሑት ቦታ'ዩ" ዝብል ኣብርሃ፡ እቲ ዉክልና ተወኪልና ዘብልን ዘኹርዕን ከምዘይኾነ ይገልጽ። ክኢላ ርክባት ህዝቢ ሓባሲ ንብዓት ጨንፈር ትግራይ ኣይተ ካሕሳይ ዕቋር ብወገኖም፡ ካብቲ ዝነበረ ዝተፈለየ ነገር ኣይርኣኹሉን ይብሉ። "መብዛሕትኡ ሹመት ትካላት ፌደራል ቀደሙ'ዉን ብበዝሒ ህዝቢ መሰረት ዝገበረ ስለዝኸነ፡ ናይ ህወሓት ዉክልና ዉሒዱ ኣይብልን። ቐደሙ'ዉን ካብ ክልተ፣ ሰለስተ ንላዕሊ ናይ ካቢኔ ወኪላት ህወሓት ኣይነበሩን። ኮይኑ ግና፡ እቲ ፓርቲ ከም ሓደ ፓርቲ ስለዝሰርሕ፡ ንዓይ ጸገም ዘለዎ ኣይኾነን" እዮም ዝብሉ። ፈጻሚ ስራሕ ህወሓት ካብ ቀረባ እዋናት ናብዚ ዓቕሚ እቲ ክልል ንምጥንካር ብዝብል ኣብ ፌደራል ዝነበሩ ወከልቱ ናብ ክልል'ኳ እንተስሓበ፡ እዚ ግና ናይ ተሰማዕነት ምንኣስ ዉጽኢት'ዩ ኢሎም ዝካትዑ ኣለዉ። ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ፌስ ቡክ ፖለቲካዊ ሓሳባት ዝትንትን ተስፋኪሮስ ኣረፈ፡ እዚ ብክልተ መልክዕ ከምዝሪኦ የቐምጥ። "ኣብዚ ናይ ካቢኔ ሹመት ህወሓት ዝረኸበቶ ዉክልና ብክልተ ምክንያት ንኡስ ትኩረት ሂባ እያ። ሓደ ንቲ ክልል ትኩረት ንህብ ኢና ብዝብል፡ እቲ ካልእ ከኣ እቲ ዝነበረ ምስሊ ልዕልነት ንምቕያር ክኸዉን ይኽእል'ዩ" ዝብል ርኢይቶ እንትህብ ኣብርሃ ሃይለእዝጊ ግና እዚ ተሰማዕነት ናይ ምስኣን'ዩ ክብል ይገልጾ። "እቲ ዉድብ ናይ መሪሕነት ድርቀት ኣጋጢሙዎ'ዩ። ኣብ ክልልን ፌደራልን ድማ ተሰማዕነት ስኢኑ'ዩ። ኣብ ፌደራል ዉሽጦም ስለዝተዳኸመን፣ ዝደረቑ ምኳኖም ዝተረድአ ሓይሊ ስለዝመጸን ተደፊኣ ተሰጕጓ እያ ናብዚ መጺኣ" ይብል። እዚ ዉክልና እናንኣሰ ብዝመጸ ቑጽሪ ድማ ስነ ልቦናዊ ስግኣትን ስዕረትን ከምዝፈጥር የመላኽት። ስግኣትን ተስፋን እዚ ጉዕዞ ምንቁልቋል ነቲ ክልል ወኪላ ትዉንጣሕ ዝነበረት ዉድብ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ማሕበረሰብ ዝፈጠሮ ስምዒት ስግኣት ኣሎ፤ ተስፋ ዝገብሩ'ዉን ግና ኣይተስኣኑን። ኣብ ዓዉዲ ንግሪ ተዋፊሩ ዝመሓደር ነባሪ ከተማ መቐለ ይሕደጎ ታረቀ፡ 'ክልተ ዓይነት ስምዒት ተሰሚዑኒ' ይብል። "እቲ ሹመት ኣባላት ካቢኔ ዉሽጠይ ስግኣት ፈጢሩለይ'ዩ። ብቲ ካልእ ሸነኽ ክኣ እምበርከ ተዛትዮም ድዮም ወሲኖሞ ዝብል ስምዒት ፈጢሩለይ'ዩ"። ነባሪ ከተማ ዓዲግራት ኣይተ መኮንን ገብረመስቀል'ዉን ሕጉስ ኣይኮነን። "ቅርታ ፈጢሩለይ'ዩ። ከንቲባታት ከተማታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ላዕሊ መጺአን ኣለዋ። ዕግርግር ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ግፍዒ እናተፈጸመ ዝነበሩ ሰባት ስልጣኖም ክዉስኽ ምርኣይ የሕዝን'ዩ። እታ ዓዲ ናበይ እያ ትኸይድ ዘላ ዘብል ስግኣትን ቅርታን ዝፈጥር'ዩ። ብሱሩ ዉሕስናና እንታይ'ዩ የብል" ክብል ይዛረብ። ምህርቲ ሕጊ ሳራ ጸጋይ ብወገና፡ ካብቲ ቅድሚ ሕዚ ዝተፈለየ ዝረኣናዮ ፍሉይ ነገር ከምዘይርኣየትሉ ብምግላጽ፡ ኣብ ሞንጎ እቲ ገዛኢ ዉድብ ክርአ ዝጸንሐ ምክፍፋል ህወሓት ዉክልንኣ ክዉሕድ ከምዝገበሮ ትዛረብ። "ብምኽንያት እቲ ዝነበረ ምክፍፋል ህወሓት ተመጣጣኒ ዉክልና ኣይረኸበትን። እቲ ቦታ ንባዕሉ ወሳኒ ኣይኾነን። ኮይኑ ግና፡ እቲ ኢትዮጵያዊ ስምዒት ተሰሚዑዎም፣ ብሄራዊ ወገንተኝነት ንጎኒ ገዲፎም እንተሰሪሖም ንሕና ተጠቀምቲ ኢና። ብሓቂ ጸርዮም፣ ኣብ ሞንጎኦም ምቅድድዳዉ ተፈጢሩ ድዩ ዝበል ጥርጣረን ስግኣትን ግና ኣለኒ" ትብል።