ዮና ጀርማኖ ናቲ: “ንኣቦይ ከይዘከርክዎ ትሓልፍ ህሞት የላን”
"ኣቦይ ኣብ ኤርትራ ተኣሲሩ ካብ ዝስወረና እንሆ መበል 18 ዓመቱ ሒዙ ይርከብ፣ እንቋዕ ከኣ ተደርቢና ኣይተረፍና!" ይብል እቲ ንቅዛኖት ብመንፈስ ኒሕ ዘሰነፈ ዮና ጀርማኖ ናቲ።
ጀርማኖ ናቲ "መብዛሕትኦም ሰባት ንኣቦይ ብጉዳይ ህዝቢ ኩናማ ወይ ድማ ብዛዕባ ማእሰርቲ ጉጅለ 15 ክለዓል ከሎ ይዝክሩዎ ይዀኑ፡ ኣነ ግን ኩሉ ጊዜ ኣብቲ ዕለታዊ ህይወተይን መነባብሮይን ከይዘከርኩዎ ትሓልፍ ህሞት የላን፣ የሕዋተይ ክርኢ ከለኹ፡ ምስ ደቀይ ኣብ መኣዲ ክቀርብ ከለኹ፡ ስራሕ ወፊረ ክኣቱ ከለኹ፡ ወትሩ ጊዜ ኣብ ሓሳበይን ጸሎተይን፡ ቅድምን ድሕርን ምድቃሰይን እዝክሮ" እናበለ ምስ ምስትንታኑ ይዛረብ። ዮና ኣብ ዓሊግድር (ጋሽ-ባርካ)፡ ጥቓ ዶብ ሱዳን'ዩ ተወሊዱ። እቲ ዞባ'ቲ ኣብ ክሊ ማዕከን-እኽሊ (breadbasket) ኤርትራ'ዩ ዝርከብ - ተሰነይ፡ ሃይኮታ፡ ቢሻ፡ ኣቑርደት፡ ጎኘ፡ ባረንቱ፡ ባድመ፡ ባሽኳ፡ ተኾምብያ፡ ኡም-ሓጀር። "መበቈለይ ኩናማ ዀይኑ እቲ ዞባና ብዙሕ በሰላታት ዘሎዎ ቦታ'ዩ ... መብዛሕትኦም ዉግኣት-ዶብ (1998-2000) ኣብ ምድረ-ኩናማ'ዮም ተኻይዶም፣ ስለዚ ዞባና ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ሬሳታት መናእሰይ ዝወሓጠ መሬት'ዩ" እናበለ ይገልጾ። "ዛንታይ፡ ብዉሑድ ቃላት ንምግላጽ፡ ካብ ኵነት ጂ-15 ክጅምሮ ይሓይሽ - ከም ሓቁ ስም ናይ'ቲ ብ'ጂ-15' ዝፍለጥ ጕጅለ ጃምላኣዊ ስም ኢዩ፣ ካባታቶም ዓሰርተ-ሓደ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ዘሎዉ ክዀኑ ከለዉ ፡ እቶም ኣርባዕተ ኸኣ ኣብ ኤውሮጳን ሕ.መ.ኣ.'ን ኢዮም ዝነብሩ። ኣቦይ ሓደ ካብ'ቶም ኣብ ኤርትራ ብዕለት 18-19 መስከረም 2001 ዝተኣስሩ ሰባት'ዩ" እናበለ ዮና ዛንታኡ ይጅምር። ኣባላት ጂ-15 እንታዎት'ዮም? እቲ ብጂ-15 ዝፍለጥ ጕጅለ መራሕቲ-ሰውራ-ነበር ብ2001'ዩ በለዅ ኢሉ ወጺኡ፣ እዚ ኸኣ እቶም ኣባላት ናይ'ቲ ጕጅለ፡ ድሕሪ ሓደ ዓመት ብድሕሪ መጋረጃ ዀይኖም ምስ መራሕቲ መንግስትን ሰልፍን (ህ.ግ.ደ.ፍ.) ድሕሪ ምዝርራብ'ዩ ጠለባቶም ኣብ ህዝቢ ተኸሲቱ። ንሳቶም ብግንቦት 2001 ናብ ኣባላት ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝዘርግሕዎ ግሊጽ መልእኽቲ ከም ዝብሎ፡ ክዘራረብሉ ዝደለዩ ጕዳያት ንጹራት'ዮም ነይሮም - 1) ብባህሪ ዉግእ ዶብ ንምዝርራብ፡ 2) እቲ ዝሕቱል ስጕሚ ዲሞክራሲ ንምቅልጣፍ። እቲ ኣብ ቅሉዕ መልእኽቶም ኣብ ልዕሊ ፕረሲደንት ኢሳያስ ዘስፈርዎ ክሲ፡ 1) ብፍላጥ ንስፍነተ-ዲሞክራሲ የዛሕትሎም ከም ዝነበረን (ናይ ባይቶን ማእከላይ ሽማግለ ህ.ግ.ደ.ፍ'ን ኣኼባታት ብዘይ ምጽዋዑ)፣ 2) ከምኡ'ውን ኣብ ዉግእ ባድመ ዝተኸስቱ ጕድለታት ንከይዝረበሎምን ስለ ዝዓበጠ ነበሩ። እቶም ነቲ ቅሉዕ ደብዳቤ ዝፈረሙ ሰባት ማሕሙድ ኣሕመድ ሸሪፎ፡ ሃይለ ወልደትንሳኤ፡ ጀነራል ዑቕበ ኣብርሃ፡ ጴጥሮስ ሰሎሙን፡ ኣስቴር ፍስሓጽዮን፡ ሓምድ ሕሚድ፡ ሳልሕ ከክያ፡ እስጢፋኖስ ስዩም፡ ብርሃነ ገብረእግዚኣብሄር፡ በራኺ ገብረስላሴ ከምኡ'ውን ጀርማኖ ናቲ፡ ኣቦኡ ንዮና፡ ክዀኑ ከሎዉ እቶም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኸኣ መስፍን ሓጎስ፡ ሃይለ መንቀርዮስ፡ ኣድሓኖም ገብረማርያም፡ መሓመድ ብርሃን ብላታ እዮም። እምበኣርከስ መእሰሪ ምኽንያት ጀርማኖ ናቲ ምስ ጂ-15 ብጾቱ ዀይኑ ንመራሕ መንግስቲ ዓገብ ስለ ዝበለ'ዩ። ዮና ጀርማኖ ናቲ ሓድሓደ ተዘክሮታት ዮና ጀርማኖ ናቲ ዮና፡ ወዱ ንጀርማኖ፡ ምቕማጡ ኣብ ሕ.መ.ኣ. 'ዩ፣ ኣቦ ቘልዑ'ዩ፣ ንኣባሓጐኦም ብማዕዶ ዝፈልጡ ቘላዑ ምስ በዓልቲ ቤቱ ዀይኑ የዕቢ'ሎ። "ኣቦይ ንሶሊት፡ ቦዅሪ ጓለይ፡ ጥራይ'ዩ ርእዩዋ፡ ነቶም ካልኦት ግን ሓደ መዓልቲ ምስ ተራኸብና ይርእዮም ግዲ ይኸውን" ይብል። ጀርማኖ ብሰብዓታት ኣብ ቦተ'ጎ - ቤት-ትምህርቲ ጣልያን ኣብ ኣስመራ - ኢዩ ተማሂሩ፣ ጽጌረዳ ዝተባህለት ኣብ ስዊዘርላንድ እትቕመጥ መማህርቱ ንጀርማኖ ተምሃራይ ከሎ ስለ እትፈልጦ ጥንቁቕ፡ ዓቃል፡ እዱብ፡ ትሑትን መኽበር-ሰብን'ዩ እናበለት ትገልጾ። "ምስ ተመረቕና ግን ናበይ ከም ዘበለ ኣይዝከረንን" ትብል ጽጌረዳ። ዮና ከም ዘዘንተዎ፡ "ኣቦይ ብዕቀባ-ሕሳብ (ራጂዮነረ) ተመሪቑ ኣብ እንዳ ባራቶሎ (ኢንዱስትሪ-ጡጥ) ኣብ ዓሊ-ጊድር'ዩ ስራሕ ዝጀመረ። ኣነ ሽዑ'የ ተወሊደ። ኣብቲ እዋን'ቲ ተ.ሓ.ኤ. (ጀብሃ) ንፋብሪካ ባራቶሎ ኣቃጸልዎ፣ ወትሃደራት ኢትዮጵያ ኸኣ ንጀርማኖን ካልኦትን ብዘይወዓልዎ ኣሲሮም ንኣስመራ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ሰምበል ደርበይዎም። ኣደይ ከም ዘዘንተወትለይ ጸኒሖም ጀብሃ ንቤት-ማእሰርቲ ሰንበል ብምድባይ ነቶም እሱራት ምስ ኣውጽእዎም፡ ኣቦይ ከኣ ምስኦም ወጸ፣ ብኡ-ንብኡ ግን፡ ብ 1977 ማለት'ዩ፡ ንኽጋደል ምስ ህዝባዊ ግንባር ተጸንበረ። "ብ 1985 ባረንቱ ንሓጺር እዋን ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ምስ ኣተወት፡ ንመጀመርታ ጊዜ ብጸላም ንኣቦይ ተላለኽዎ፣ ብድሕሪኡ ግን ወተሃደራት ኢትዮጵያ ጸረ-መጥቃዕቲ ስለ ዘካየዱ ንባረንቱ ተቛጻጸርዋ፣ ምስ ኣቦይ ከኣ ከይተጸጋገብና ተፈላለና። ብድሕሪኡ ድሕሪ ናጽነት'የ ርእየዮ" እናበለ ዮና የዘንቱ። "ብድሕሪ ናጽነት ኣቦይ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ተመዲቡ ይሰርሕ ነይሩ፣ ኣብ ዝተኣስረሉ እዋን ከኣ ኣማሓዳሪ ዞባ ጋሽ-ባርካ'ዩ ነይሩ። ፍሉይ ተዘክሮታት ዮና "ህይወተይ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮ ከሎኹ ምስ ህይወት-ኣቦይ ብጽኑዕ ከም ዝተኣሳሰረ አስተብህለሉ። ካብ ዝውልደ ኣትሒዘ ክሳብ ሕጂ!" ይብል ዮና። "ኣቦይ ክጋደል ከሎ ኣነን ኣደየን ኣሕዋተይን ህይወትና ገድሊ'ዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል። ኣብ ቤት-ትምህርቲ ብዛዕባ ኣቦይ ክሕተት ከለኹ ኵሉጊዜ እሽቝረር ነበርኩ። ሓደ መዓልቲ ሓደ ካብ'ቶም መምህራንና 'የኣባትህ ስራ ምንድነው?' ኢሉ ክሓተኒ እዝከረኒ፣ ኣነ ኸኣ ኣቦይ ተጋዳላይ'ዩ ከይብል ፈሪሐ 'ገበሬ' ኢለ መለስክሉ። "እቲ ብድሕረይ ኮፍ ኢሉ ዝነበረ መማህርተይ ግን ሞሊቑዎ 'ኣባቱ ሻዕብያ ነው' ኢሉ ምስ ኣኸሽሓኒ ብፍርሓት ብኽያት ንብኽያት ክኸውን ይዝከረኒ። እቲ ብኽያት ምስ በዝሐ ድሓን ይእቶ እቲ መምህር 'ሁላችሁም የወንበዴዎች ልጆት!' ኢሉ ነታ ጕዳይ ብምስጋር ክእብደኒ ይዝከረኒ" እናበለ ዮና ሰሓቐ። "ንኽምሃር ንኣስመራ ክኸይድ ምስ ተመዘዝኩ ሓደ ንኣቦይ ዝፈልጥ ዝነበረ ናይቲ ዞባና ኢ.ሰ.ፓ. (ጸጥታ)፡ ዉላድ ኩናማ ክነሱ 'ወዲ ወንበዴ' ኢሉ ንኸይከይድ ከልከለኒ፣ ሽዑ ኣደይ ተጣቢባ፡ ስም ኣቦይ ለዊጣ፡ ኣሕለፈትኒ ... ከምዚ ዘኣመሰለ መሻኽል ኵሉጊዜ የጓንፈኒ ነይሩ። ስለዚ ኣብ ትሕቲ ጽላሎት ኣቦይ እነብር ነበርኩ። ብድሕሪ ናጽነት'ውን ከምኡ። "ሕጅስ ኣቦይ ካብ ገድሊ ተመሊሱ፡ ክርህወና'ዩ እብለሉ ኣብ ዝነበርኩ እዋን ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣርከበኒ፣ ኣነ ናይ'ቲ ብ 1995 ዝተኻየደ ኣባል ሳልሳይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት'የ፣ ምስ ኣባላት ዙርያይ ኰይነ ኸኣ ኵሉ ግቡአይ ፈጺመ'የ። ዉግእ ባድመ ምስ መጸ ኸኣ ኣብ ብርክት ዝበሉ ዉግኣት ተሳቲፈ ... እቶም ውግኣት ጽንኩራት'ዮም ነይሮም፡ ንብዙሓት ብጾተይ ዝወሰዱ ዉግኣት... ኣነ ግን ኣብ'ቶም ዉግኣት ሓሳበይን ቀልበይን ምስ ኣቦይ'ዩ ነይሩ። ኣብ ጊዜ ገድሊ እንታይ ዓይነት ህይወት የሕልፍ ከም ዝነበረ ኣባይ ርእየዮ" እናበለ ነቲ ኣብ ዉግኣት ዘሎ ረመጽ ይገልጾ። ተዘክሮታት ዮና፡ ኣብኡ ኣይኽተመን። "ድሕሪ ዉግእ ዝኸፍአ ኵነታት ተፈጥረ፣ ኣቦይ ምስ ብጾቱ ዀይኑ ንፕረሲደንት ኢሳያስ ዓገብ ስለ ዝበለ ተኣስረ፣ እንሆ ን 18 ዓመታት ካብ ሰብ ተነጺሉ፡ ኣብዚኣ ኣተወ ከይተባህለ ጠፍአ። ንሕና ኣብ ዝኸፍአ ሓጸልጸል ኣቶና ... ናተይሲ ድሓን ኵነታት ኣደይ ግን ብሓቂ የሕዝነኒ ... ጌና ኣብ ባረንቱ ተሸቝሪራ ትነብር ኣላ" እናበለ ዮና ሕሰም ማእሰርትን ምፍልላይን ይገልጽ። ስድራቤት ዮና ጀርማኖ ናቲ እቲ ሕሰም'ቲ ግን ንዮናን ስድራ-ቤቱን ኣይኣሰሮምኒ። ኣብ ሕ.መ.ኣ. ኣትዩ ኣይሓመቐን፣ እንሆ'ኳ ድኣ እታ ዓባይ ጓሉ ድሮ ዓብያ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣትያትሉ፣ እወ፡ ሕክምና ንምጽናዕ። ዓቢ ዕድል፡ እሱር ጀርማኖ ናቲ ይድበስ ኣሎ። "ኣነ ብኣባሓጎይ እዀርዕ'የ" ሲዳ ዝተባህለት ካልአይቲ ጓሉ ንዮና ከነዘራርባ ስለ ዝኸኣልና ክልተ ሕቶታት ክንሕታ ክኢልና ኢና - 1) ኣባሓጎኢ ስሙ ክርቋሕ ከመይ ይስምዓኪ?፣ 2) ሓጺር ናይ ካርቶሊና መልእኽቲ ክትሰድሉ እንተ ትኽእሊ እንታይ ብምበልክዮ? ኢልና ተወኪስናያ። "ስም ኣባሓጎይ ክጥቀስ ዝስምዓኒ ሓበን ዓቢ'ዩ፣ ኣባሓጎይ ንመሰል ህዝቢ ኩናማን መሰል ኤርትራውያንን ዝተቓለሰ ጂግና ምዃ`ኑ ሕጂ ኣጸቢቑ ይርድኣኒ" ትብል ሲዳ። ደጊማ፡ "ሓጻርመልእኽቲ ክሰደሉ እንተ ዝኽእል ነይረ ንሱ ኣባሓጎይ ብምዃኑ፡ ኣነ ኸኣ ጓል-ወዱ ምዃነይ ብመንፈሰይ ወትሩ ጊዜ ከም ዝጽንብሎ ምነገርኩዎ" በለት። ሲዳ፡ ሓሳብ ልባ እንተድኣ ሰሚሩላ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ስነ-በረራ ንምጽናዕ ትዳሎ ዘላ ትኵርቲ ተማሃሪት'ያ። "መልእኽቲ ኣሎኒ" ኣብ መርበባት ኤርትራውያን ጀርማኖ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ከም ዝሞተ ይዝረብ'ዩ። በዚ ጕዳይ'ዚ ንዮና ተወኪስናዮ ነርና። "እቶም ጸሓፍቲ ኣቦይ ከም ዝሞተ ንክጽሕፉ መሰሎም ሕሉው'ኳ እንተዀነ፡ ጭብጢ ዘይብሉ፡ ንስምዒታትና ዝሃሲ፡ መረጋገጺ ዘይብሉ፡ ወግዓዊ ዘይኮነ ወረ ኣብ መርበብ ምዝርጋሕ ከመይ ኢሉ ነፍሶም ይገብረሎም ኣይፈልጥን፣ ግን እቲ ጉዳይ ሓላፍነት ዝጎደሎ ኰይኑ ይስምዕኒ" ብምባል ዮና መልእኽቱ የመሓላልፍ።