"ሕጋዊ ህዝባዊ ሃገራዊ ትካላት እንተዘየጽዲቐሞ ዓወቱን ቐጻልነቱን ዘሻቕል'ዩ"
ኣብ ዝሓለፈ ሳምንቲ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ድሕሪ 20 ዓመት ኣጋይሽ ሰላም ጽዒና ንዝመጽአት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ አአንጊዱ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ቆጽሊ ሰላም ሒዙ ንዝመጽአ ጋሽኡ ብኽብሪ ተቐቢሉዎ።
እዚ ሕጂ ተጀሚሩ ዘሎ ናይ ሰላም ዘተ ከኣ ንኣህዛብ ክልቲኦም ሃገራት ዓቢ ተስፋ ኮይኑዎም ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ስልጣን ምስሓዘ ኣብ ኢትዮጵያ ኣዚዩ ቅልጡፍ ጽገናዊ ለውጥታት እዩ ኣካይዱ። ብድሕሪኡ እዩ እምበር ልኡኻት ኤርትራ ናብ ኣዲስ ኣበባ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ዝመርሖ ጉጅለ ከኣ ናብ ኤርትራ ብምብጻሕ እቲ ንሀዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዶባት ዝተሳበበ ን20 ዓመታት ጋሪዱወን ዝጸንሐ መጋረጃ ጽልኢ ተርቢዑዎ። እቲ ምሒር ጽምኢ ናፍቖት ዝጸንሖ ህዝቢ ኤርትራ ንልኡኽ ሰላም ኣቢይን መጓዕዝቱን ብኽብሪ ተቐቢሉዎ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን ካብ ዝኾነ ይኹን እዋን ንላዕሊ ብምሒር ሓጎስን ፍሽኽታን ኣጋይሹ ክቕበል ተራእዩ። ኩሉ ደላይ ሰላም ህዝቢ፡ ጅማረ መስርሕ ሰላም ብፍቕርን ሕውነትን ብምሕረትን ሕድገትን ክዛዘም ርእይቶኡ ሂቡ። ቀዳማይ ሚኒስተር ዶክተር ኣቢይ ኣብ መልሱ፡ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብዘን ዝስዕባ ሓሙሽተ መሰረታውያን ነገራት ተሰማሚዖም - ተፈራሪሞም። እተን ነጥብታት ብዛዕባ እቲ መስርሕ ዘዛራረብናዮም ገዳይም ተጋደልቲ ነበር ኤርትራውያን ነቲ ብኽልተ መራሕቲ ዝተኸተመ ስምምዕ ኣዎንታውን ተስፋ ዝህብን ምዃኑ ይሕብሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስከ፡ ከምቲ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ ዝወሰዶ ስጉምትታት ይወስድ'ዶ ይኸውን? ዝብል ሕቶ ግና የቐምጡ። ሓላፊ ፋይናንስን መገዲ ኣየር ኤርትራን ነበር ገዲም ተጋዳላይ ክብሮም ዳፍላ፡ ናይ ሰላም ተበግሶን ጻዕርን ዶክተር ኣቢይ ብሞራል ዝምስገን ጽቡቐ ብስራት ምኻኑ ይገልጽ። እዚ መስርሕ ሰላም ግን ነቲ መጀመርታ ዘባኣሰ ሕቶ ብግቡእ ፈቲሑ ነባሪ ሰላም ከምጽእ ይኽእል'ዶ ይኸውን ኣብ ዝብል ግን ዕቃበታት ከምዘለዎ ይሕብር። ኣቶ ክብሮም ዳፍላ ምኽንያቱ ከረድእ እንከሎ ከኣ፡ እቶም ኣብ ፍቕሪ ዝነበሩ ክልተ ስርዓታት ብፍላይ ከኣ እቶም ክልተ መራሕቲ ስለምንታይ ናብ ኩናት ኣትዮም? እንታይ እዩ ኣባኢሱዎም? ንዝብል ሕቶ ብዝግባእ ስለዘይምልስ፡ ብኣብይን ኢሳይያስን ተታሒዙ ዘሎ ኣጀንዳ እንታይ ምዃኑን እንታይ ክፈትሕ ምዃኑን ግር ከምዝብሎ ይዛረብ። ክልቲኦም ኣብ ፍቕሪ ዝነበሩ ስርዓታት ብፍላይ ከኣ ህወሓትን ህዝባዊ ግንባርን ዳሕራይ ህግደፍ፡ ኣብ 1998 ናብ ደማዊ ኩናት ዝኣተውሉ ምኽንያት ክሳብ ሕጂ ንህዝቢ ምስጢር እዩ። ምኽንያቱ ክልቲኦም መራሕቲ፡ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን እቲ ኩናት፡ ናይ ዶብ ከምዘይኮነ ሓቢሮም እዮም። ግን ምኽንያቶም ብግልጺ ኣይነገሩን። ገዲም ተጋዳላይ የማነ ጊላጋብር፡ ብወገኑ፡ እቲ ብኤርትራ ዝግበር ዘሎ ናይ ሰላም መስርሕ ንህዝቢ ዘየሳተፈ ብዊንታ ሓደ ሰብ ዝግበር ዘሎ ብምዃኑ እቲ ዝግበር ስምምዓት ናበይ ከምዝምዕብል ከምዘሰክፎ ይገልጽ። ምኽንያቱ ከቕርብ እንከሎ ከኣ " ኣብ ኤርትራ ንቡር ስርሑ ዘካይድ ሃገራዊ ባይቶ ስለዘየሎ፡ እቲ ፈጻሚ ሽማግለ ዝበሃል እውን ተኣኪቡ ርኢናዮ ስለዘይንፈልጥ፡ ሓደ ሕጋዊ ሌጂቲማሲ ዘለዎ መሪሕነት ይትግብሮ ኣሎ ንምባል ከቢድ እዩ" ይብል። ኣቶ የማነ ጊላጋብር ክብሮም ብወገኑ፡ ብባይቶ ኢትዮጵያ ተወኪሉ ዝመጽአ ዶክተር ኣቢይ ብዛዕባ ሰላም ክዛረብ ንሰላም ዝምልከት ውዕል ክፍርም ከተግበር ሕጋዊ ጸገም ከምዘይብሉ ይገልጽ። እቲ ብወገን ኤርትራ ዝግበር ግን እቲ ኣብ 1997 ብሃገራዊ ባይቶ ብወግዒ ዝጸደቐ ሃገራዊ ቅዋም ዓንቅጽ 32 ንኡስ ዓንቀጽ 3፡ "ንዝኾነ ዝግበር ኣህጉራዊ ውዕል ሃገራዊ ባይቶ ከምዝውስኖ፡ ንስላምን ርግኣትን ምዕባለን ፍትሓውን ኣመሓዳድራ ኤርትራ ሃገራዊ ባይቶ ከምዝውስን ብምሕባር እዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ሕጋውነት ከምዝጎድሎ ድማ የልዕል። እቲ ንኽልተ ዓመት ምስ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ብዶባት ዝተመኽነየ ኩናት፡ ብስምምዕ ኣልጀርስ፡ ክልቲኦም መንግስታት ብዝተሰማምዑሉ ኮሚሽን ናብ ሕጋዊ ዳይነት ምስ ከደ 15 ላዕለዎት መራሕቲ መንግስቲ፡ ንኣተኣላልያን ኣተሓሕዛን እቲ ኩናት ብዝምልከት ዝርዝራዊ ገምጋም ክግበርን ሰላማዊ ደሞክራስያዊ ቅዋማዊ መንግስቲ ንኽምስረት ጠለብ ኣቕሪቦም። እንተኾነ በቲ ጉዳይ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብዝተፈጥረ ምስሕሓብ፡ ኣብ መስከረም 2001 ምስተኣስሩ ክሳብ ሕጂ ደሃዮምን ሃለዋቶምን የሎን። ብድሕሪኡ ኣብ ዝቐጸለ መስርሕ ምፍጣጥ ኣይ ኩናት ኣይ ሰላም እውን ብዙሓት ዜጋታት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝተኣስሩ ስለዘለው፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምእንቲ ሃገራዊ ድሕነትን ሕውየትን ከምቲ ዶር ኣቢይ ዝወሰዶ ስጉምቲ ክወስድ ዝጽበዩ ኤርትራውያን ብዙሓት እዮም። ተጋዳላይ የማነ ጊላጋብር እምበኣር ነዚ ክውንነት እዚ እዩ ዝጠቅስ። ይብል ድማ " ህዝቢ ኤርትራ፡ እዚ ኩሉ ዓመታት ዝኾነ ሕቶ ክሓትት እንከሎ እዚ ጉዳይ ዶብ'ዩ ከም ምኽንያት ክወሃብ ጸኒሑ። ሕጂ ከኣ ብተደጋጋሚ ናይ ዶብ ጸገም ከምዘይነበረ ይግለጽ ኣሎ። እሞ እንታይ ኢዩ ነይሩ እቲ ጸገም?" ክብል ሕቶ ብምቕማጥ፡ ካብ መሬትና ከይወጽኡ ዝኾነ ርክብ፡ ዝርርብ ዝበሃል የሎን ክበሃል ጸኒሑ። ሕጂ ግን ድሕሪ እዚ ኩሉ ዝተኸፍለ ዋጋ ጉዳይ ዶብ ንተዓረቕ ንተዓረቕ ጥራሕ ክበሃል ክትርኢ፡ ኣብ ምንቲ ምንታይ ደኣ እዩ እቲ ኹሉ ዋጋ ተኸፊሉ ዝብል ጉዳይ ከምዘተሓሳስቦ ይገልጽ። ርእይትኡ ብምቕጻል ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ነባሪ ሰላም ክፍጠር እንተኾይኑ፡ እቲ ኹሉ ብምኽንያት ኩነተ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት ተዓጊቱ ዝጸንሐ ከም ትግባረ ቅዋም፡ ምፍታሕ እሱራት፡ ፖለቲካን ሃይማኖትን፡ ምርጫ ምክያድ፡ ገደብ ግዜ ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ንቡር ምምላስን ምጥያስን፡ ምቛም ሃገራዊ ባይቶ ዝኣመሰሉ ጉዳያት ክትግበሩ ትጽቢቱ ይገልጽ።