"ሕጂ ድሕሪ ዕስራ ዓመት ክግምግሞ እንከለኹ ናይ ብሓቂ ይሓዝን"
ዕስራ ዓመቱ ኣብ ዘትመመ ኩናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ሰባት ዝተፈላለየ ተዘክሮታት ኣለዎም።
ገሊኦም ኣብቲ ኩናት ብኣካል ውዒሎም ኣሰቃቒ ገጻት ኩናት ዝረኣዩ፡ ገሊኦም ሓዎም፡ ሓፍቶም ወይ ወላዲኦም ዝሞቱዎም፡ ብሰንኪ ኩናት ካብ ዝነብርሉ ዝነበሩ ኩነታት ዝተፈናቐሉ፡ ብሰንኪ ስግኣት ብኽልቲኡ ስርዓታት ዝተሰጉ፡ ዝተገፍዑ ነናቶም ተዘክሮ ኣለዎም። ኣብ ኩናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ዝተሳተፈ ኮልኔል ተወልደ ገብረትንሳኤ (ሕጂ ሲቪል እዩ) ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣብ ህወሓት ንሓንሳብ ኣብ ሲቪላዊ ንጥፈታት ካልእ ሳዕ ከኣ ከም ወተሃደራዊ ሓላፊ ኢንተለጀንስ ኮይኑ ዝሰርሐ ነባር ተጋዳላይ ኮይኑ "ባድመ እንደ ምክንያት" እትብል መጽሓፍ እውን ጽሒፉ እዩ። ኮሎኔል ተወልደ ንምትሕግጋዝ ዕጥቃዊ ቃልሲ ክልቲኡ ውድባት፡ ብፍላይ ኣብ ሻድሻይ ወራር ሰራዊት ህውሓት ንሳሕል ከይዱ ንኣስታት ሓደ ዓመት ምስ ህዝባዊ ግንባር ኮይኑ ንወራር ጸላኢ ከምዝመከተ ይዝክር። ካልእ እዋን እውን ሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ኣብ ዝተፈላለየ ሓባራዊ መጥቃዕትታትን ብፍላይ ድማ ኣብ ምድምሳስ ኮር 604 ኮር ከመዝተሳተፈ ይሕብር። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ግን " ኣብ መንጎ ህዝቢ ትግራይን ህዝቢ ኤርትራን ዝነበረ ምትሕግጋዝ ዝገርም እዩ" ብምባል፡ እቲ ኣብ ትግራይ ዝነበረ ኤርትራዊ ንህወሓት ከም ውድቡ ርእዩ ከምዝተሓጋገዝ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነብር ትግራዋይ እውን ብተመሳሳሊ ንህዝባዊ ግንባር ከም ናቱ ርእዩ ይደጋገፋ ምንባሩ ሓላፊ ኢንተለጀንስ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ካብ ኤርትራውያን ዝረኽቦ ዝነበረ ሓበሬታን ምትሕብባር ልዑል ምንባሩ ኣይርስዕን። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ከም ሓኪም ዘገልገለ ገዲም ተጋዳላይ 70ታት መጎስ ብርሃነ፡ ኣብቲ " ላንዴና ለመጨረሻ!" ዝተባህለሉ፡ ቀመማዊ ጋዝ ከይተረፈ ዝተፈተነሉ ሻድሻይ ወራር፡ ተጋደልቲ ህወሓት ኣብ ጎድኑ ተሰሊፎም ከምእተሰውኡ ይዝክር። ከምቲ ኮሎኔል ተወልደ ዝገለጾ፡ መጎስ ንባዕሉ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢት ትግራይ ምስ ሰራዊት ህወሓት ተሰሊፉ ተዋጊኡ እዩ። ሰራዊት ክልቲኡ ውድባት ከኣ ኣብ ኤርትራን ምድረ ኢትዮጵያን ንሓባራዊ ዕላማን ራእን ብፍቕሪ ተሰዊኦም ብሓንሳብ እውን ተቐቢሮም። መጎስ "ኣብ ፍቕሪ ኩሉ ጽቡቕ ነገር ኣሎ። ኣብ ምክብባርን ምትሕግጋዝን ዕቤት ኣሎ። ኲናት ዕንወትን ጥፍኣትን እዩ። ሰላም ግን መዘና የብላን" ብምባል ተዘክሮኡ ይድህስስ። ተጋዳላይ መጎስ ብርሃነ ኣብ ኩናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ምስ ኣሃዱ መጥባሕቲ እተሳተፈ ተጋዳላይ መጎስ ነቲ ኩናት " ብትዕቢትን ብደዐን መራሕቲ ክልቲኡ ስርዓታት ዝተኻየደ ጸሊም ታሪኽ እዩ" ክብል ብሓዘን ይገልጾ። ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ግን ካብ ናይ ውድባት ንላዕሊ ረዚን እዩ ነይሩ። ኣብ እዋን ዕጥቃዎ ቃልሲ ብዙሓት ኣብ ትግራይ ዝነበሩ ኤርትራውያን ምስ ህወሓት ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ተጋሩ ከኣ ምስ ህዝባዊ ግንባር ተሰሊፎም ከምዝተቓለሱ ዝዝክር ኮሎኔል ተወልደ "ድሕሪ ውድቀት ደርጊ ሞት ከብቅዕ ነይሩዎ። ብናይ ውልቀሰባት ኣጉል ኣከያይዳ ብሕመቕ ኣመራርሓ ክኽፈል ዘይግበኦ መስዋዕትነት ተኸፊሉ" ድማ ይብል ብኣስተንትኖ። "ባድመ፡ ዋላ ናብ ኢትዮጵያ ትምፃእ ናብ ኤርትራ ትኺድ ብዘየገድስ፡ ካብቲ ዝነብረላ ህዝቢ ንላዕሊ ሰብ'ዩ ሞይቱላ። ብኽልቲኡ ወገን ዝተኸፍለ ህይወትን ንኩናት ዝወጽአ ባጀትን ብዙሕ እዩ። ክርሰዖ ዘይኽእል ማእለያ ዘይብሉ ሰብ ዝሃለቐሉ ኩናት ስለዝኾነ ሕልናይ ኩሉ ሻዕ ክወቐስኒ እዩ ክነብር እቲ ሓው ነንሓድሕዱ እዩ ተቓቲሉ" ይብል ብዝኽሪ ሓዘን። "ኣብቲ እዋን ፕሮፖጋንዳ ክልቲኡ ስርዓታት ብዛዕባ ኩናት ጥራሕ ይጉስጉስ ስለዝነበረ፡ ንነገራት ከምዚ ሕጂ ረጊእካ እትርእየሉ ዕድል ኣይነበረን" ዝብል፡ ተጋዳይ መጎስ ብርሃነ ብፍላይ እቶም ንሓድሕዶም ዝዋግኡ ዝነበሩ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ኩናት፡ ኣጸቢቖም ዝፋለጡን ሓቢሮም ንጸላኢኦም ዝመከቱን ብምንባሮም ነቲ ብዶብ ዝተሳበበ ኩናት ብሰላም ክፍታሕ ነንስርዓቶም ክምጉቱን ክምክቱን ብዘይምኽኣሎም ብዝያዳ ተወቀስቲ ምዃኖም ይሕብር። " ሰብ ብምቕታል፡ ሰብ ብምውዳእ ጅግንነት መሲሉ ዝረአዮ ሰብ እንተልዩ ምናልባት ኣብ ኣዚዩ ዝተሓተን ዝሞተ ኣትሓሳስባን ዘለዎ ሰብ ጥራሕ እዩ" ዝብል ኮሎኔል ተወልደ፡ ካብ ኦሞ ሓጀር ክሳብ ኢሮብ፡ ካብ ቆሓይን ክሳብ ኣድያቦ፡ ኣብ ዘሎ መስመር፡ ኣብ ኤርትራን ትግራይን ተማዓድዮም ዝነብሩ አህዛብ ብሙልኦም ኣሐዋት ምዃኖም የረድእ። " እቲ ሓደ ኣብቲ ማዕዶ ሓትንኡ ኣብቲ ስግር ከኣ ኣሙኡ ኣላ። እቲ እውን ከምኡ" ይብል ተወልደ። ኣብ ኩናት ዶባት ብሸነኽ ኤርትራ ዝተሰለፈ ሕጂ ኣብ ስደት ኣብ ለንደን ዓባይ ብሪጣንያ ዝነበር መንእሰይ እዮብ ጸጋይ እቲ ኲናት ብኽልቲኡ ሸነኽ ኣዚዩ ብዙሕ ዋጋ ዝተኸፈሎ ኣዚዩ መሪር ኩናት ምንባሩ ብምዝካር፡ ካብ ክልቲኡ ስርዓታት ነቲ ኩናት ብሰላም ከዕርፉ ዝኽእሉ ለባማት መራሕቲ ዘይምንባሮም ከምዘተሓሳስቦ ይገልጽ። "ብፍላይ ሕጂ ድሕሪ ዕስራ ዓመት ክግምግሞ እንከለኹ ናይ ብሓቂ ይሓዝን" ድማ ይብል። ዓለምና ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብዙሕ ዘስካሕክሕ ኩናት ርእያን ሰሚዓን ኣላ። ክሳብ ሕጂ እውን ኣብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ዓለም ኩናት ኣይዓረፈን ካብ ኩናት ግን ምንም ጽቡቕ ነገር ዝርከብ የሎን። እዘን ኣብ ዓለም ዝደኸያ ጎረባብቲ ሃገራት ብሰንኪ እቲ ኩናትን ድሕሪኡ ዝሰዓበ ' ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት' ሃዋህዉን ቁጠብአን ተሃስዩ፡ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ ተፈናቒሉ፡ ብፍላይ ከኣ ኤርትራውያን ኣደዳ መሪር ስደት ምዃኖም ዝሓበረ እዮብ፡ "ግዜ ዘይፍውሶ ነገር ስለዘየለ፡ ንሰላም ዝርእዩ፡ ንሰላም ዝፅዕቱ፡ ምእንቲ ሰላም ነዊሕ ርሕቀት ክጓዓዙ ዝኽእሉ፡ ሰፊሕ ልቦናን አእሙሮን ዘለዎም ዜጋታት ክልተ ህዝብታት ክፍጠሩ እዮም" ክብል ተስፍኡ ይገልጽ። መንእሰይ እዮብ ጸጋይ እቶም ኣብ እዋን እቲ ውግእ ከይተረፈ ዕዳገኦም ብለይቲ ዘካይዱ ዝነበሩ፡ አሕዋት አህዛብ ብሓሳብን መንፈስን ተረሓሒቖም ከምዘይፈልጡ ዝምስክር ኮሎኔል ተወልደ፡ ነዞም አህዛብ "እቲ ፖለቲካዊ ስልጣን ዝሓዘ ሓይሊ፡ ከጻለኦም ይሙክር፡ እቶም ሀዝብታት ግን ሓደ ዮም፡ ብልቢን ብመንፈስን ይራኸቡ እዮም። ጥሪት ኤርትራን ትግራይ ኣብ መረብ ብሓደ እየን ዝውዕላ"ይብል። ተዘክሮኡ ብምቕጻል ኣብ1997 ዓ/ም ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ፡ (2005 ብፈረንጂ) ሓደ ተጓንፎኡ ይዝክር። ካብ መቐለ ብስራሕ ናብቲ ከባቢ እናተጓዕዘ ካብ ማዕዶ ናብ እንዳ ጏሎም ዝመጽኡ ኤርትራዊ ኣቦ ይረክብ'ሞ፡ " ሰላም ኣቦይ፡ ከመይ ኣለኹም፧ ኣበይ ዓደኹም?"ይሓቶም። "ዓደይ ድኣ ኣብዚ ማዕዶ እዩ ኣብ ኤርትራ" ኣዘንታዊ ቦታ ክጠቅስ ኣይደለየን። "እሞ እንታይ ክትገብሩ ድኣ መጺኹም፡ መን ፈቒዱልኩም?" ቀፂሉ ሓተቶም። "እንታይ ፍቓድ የድልየኒ፡ ንዓይስ ዓደይ እንድዩ!" ኢሎምኒ ይብል። እቶም ኣቦ ንሶም ኣብ ኤርትራ ይነብሩ ጓሎም ከኣ ኣብ ትግራይ ተመርዕያ ትነብር፤ ስለዚ እዮም ንኹሉ ከም ዓዶም ዝቖጽሩዎ። አህዛብ ክልቲኡ ህዝብታት ተቢዖም ንመንግስታቶም ጸቕጢ ምስ ዝገብሩ ጥራሕ እዩ ሃዋሁዉ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት ከብቅዕ ዝኽእል እምነት ዘለዎ ተጋዳላይ መጎስ፡ ባህርን ጠባይን እቶም ስርዓታት ርኢኻ ግን ንህዝቢ ክትሓሚ ኣይግባእን እዩ። ማዕሪኡ ከኣ እቲ ንዘተ ሰላም ዘውሓሰ ማሕበረ ሰብ ዓለም እዚ ኩነታት እዚ ብሕጊ ንክውዳእ ተርኡ ክጻወት ከምዝግባእ ይኣምን። ኮሎኔል ተወልደ ብወገኑ፡ "ክልቲኦም መንግስታት: ክልቲኡ ህዝብታት ብደም ዝተኣሰረ ምኻኑ ኣሚኖም ክንድ ዝክኣል ኣብ ዝሓለፈ ዝተፈጸም ጌጋ ውን ይቕረታ ሓቲቶም ክልቲኡ ህዘቢ ናብ ንቡር ዝመፀሉ፣ ሕውነቱ ዝምለሰሉ ኩነታት ምፍጣር ጥራሕ እዩ ዘድሊ" ክብል ሓሳቡ የጠቓልል። መንእሰይ እዮብ ከኣ፡ ክልቲኦም ስርዓታት፡ ወይ እቲ ዝለበመ፡ ንመጻኢ ሕውነታዊ ምዕባለ ብምሕሳብ ንሕጊ ተገዛኢ ኮይኑ በቲ ክልቲኦም ኣሚኖም ፈሪሞም ዝኸድዎ መስርሕ ዳይነትን ክውዳእ ጻውዒቱ የቕርብ።