ዛንታ ጓል 29 ዓመት ዶክተር ኢንጂነር ኢትዮጵያዊት እልልታ ነጋ
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ከተማ ቢሾፍቱ ተወሊዳ ዝዓበየት እልልታ፡ ትምህርቲ ሞያ ሕክምና ክትከታተል ብ2005 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ ናብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ተደልዲላ ከይዳ።
ንሰለስተ ዓመታት ዝኣክል ትምህርታ ክትከታተል'ኳ እንተፀንሐተ፡ ነገራት ከምቲ ዝሓሰበቶ ቀለልቲ ኣይነበሩን። "ሓደ ሓደ ሰባት ንኽእለትካን ዓቕምኻን ይንዕቑ፤ ኣብ ሓደ ዓይነት ትምህርቲ ናይ ብዙሓት ተምሃሮ ውፅኢት ተበላሽዩና። ሕክምና ድማ ዋላ ብሓደ ዓይነት ትምህርቲ እንተወዲቅካ ከቢድ እዩ። ሽዑ መምህርና 'ትምህርቲ ሕክምና ንዓኹም ዝግባእ ኣይኮነን' ኢሉና" ትብል። ሰለስተ ዓመት ተማሂርካ ከምኡ ክትበሃል ከለኻ ብጣዕሚ ከም ዝስመዓካ እትዛረብ እልልታ፡ ካብ ግዜ ቁልዕነታ ጀሚሩ ሕክምና ክትመሃር ድልየት ስለዝነበራ ብዘረባ እቲ መምህር ብጣዕሚ ከም ዝሓረቐት ትዝክር። "ሽዑ ሞራለይ ስለዝተተንከፈ ንቤተሰበይ ነጊረዮም። ኣብኡ ክፀንሕ ከም ዘይክእል እውን ኣፍሊጠዮም። ግን ድማ ብሞያ ሕክምና ትምህርተይ ወዲአ፡ ናብቲ ቦታ ተመሊሰ ከይደ ነቲ መምህር ከም ዘሕርቖ ሓሲበ" ትብል። እልልታ ናብ ኣዲስ ኣበባ ተመሊሳ ኣብ ሓደ ናይ ብሕቲ (ውልቀ) ኮሌጅ ትምህርታ ከም ሓዱሽ ጀሚራ። ሓቢራቶም ትመሃር ካብ ዝነበሩ መሓዙታ ናብ ድሕሪት ምትራፋ ግን ኣብ ውሽጣ ቅርታ ኣሕዲሩላ እዩ። ካብ ዝተወሰኑ መሓዙታ ግን ነቲ ትምህርቲ ብትብዓት ክትቕፅለሉ ሞራላውን ስነ-ልቦናውን ሓገዝ ትረክብ ነይራ። ተቓውሞን ወነን! "ዶክተር ጥራሕ ዘይኮነስ መሃንዲስ 'ኢንጂነር' እውን ክኸውን እየ' ኢለ። ሽዑ 'ኣይብጥዕናኽን' ኢሎምኒ። 'ክኸብደኪ'ዩ፤ ይትረፍኪ' ዝብለኒ ብዙሕ ሰብ ነይሩ። ኣደይ'ውን ብዙሕ ተኻቲዓትኒ" ክትብል ንቢቢሲ ተዛሪባ። ካብ ብዙሓት ሰባት ተቓውሞ ዝገጠማ እልልታ፡ ዓይነታት ትምህርቲ ቁፅርን ፊዚክስን ከም እትፈቱ ዝፈልጡ መሓዙታ ሞራላዊ ደገፍ ሂቦምዋ። ናብ ትምህርቲ ሲቪል ምህንድስና ክትኣቱ ከላ 'ኣጆኺ ብርትዒ' ዝብላ ሰብ እናወሰኸ ከይዱ። "ነቲ ትምህርቲ ፈትየዮ፤ ኣብቲ ናይ ሕክምና ትምህርቲ ከንብብን ትግባራዊ ልምምዳት ክሰርሕ ኣለኒ። ምህድስና ድማ ቀመር ሕሳብ (ካልኩሌሽን) እዩ። ነቲ ሕሳብ ክሰርሕ ከለኹ ኣእምሮይ ይህደስ፤ እቲ ናይ ሕክምና ንባብ ክበዝሓኒ ከሎ ነቲ ቀመር እናሰራሕኩ ንበዓለይ ክነቓቓሕ እገብር ነይረ" ሕዚ፡ እልልታ ንዓቕማ ዝፈተነትሉ እዋን ሓሊፉ ኣብ ውሽጢ ሸውዓተ ዓመታት ንክልቲኡ ጎኒ ንጎኒ እናካየደት፡ ኣብ መበል 29 ዓመት ዕድሚኣ ወናኒት ናይ ሕክምናን ምህንድስናን ዲግሪ ኮይናላ። ኣብ እዋን ትምህርትን ፈተናን ዘሕለፈቶም ከበድትን ፈተንትን ኩነታት፡ ነቲ ኣብ መወዳእታ ተረኽቦ ፍረ እናሓሰበት ትሰግሮም ከም ዝነበረት ንቢቢሲ ተዛሪባ። ኣብ ክልቲኡ ትምህርቲ ከንብብን ክሰርሕን ዝሓድረሉ ግዜ ሓሊፉ እዩ። እቲ ናይ ምህንድስና እዋን ፈተና፡ ዝበዝሕ ግዜ ድሕሪ ቀትሪ እዩ። ቅድሚ ቀትሪ ነቲ ናይ ሕክምና ተፈቲነ ድሕሪ ቀትሪ ናብቲ ናይ ምህንድስና ብጉያ እኸይድ ነይረ" ትብል። ብጣዕሚ ሰልቺይዋ፡ ክተቋርፆ ወሲና፡ መሊሳ ግን ነቲ ኣብ መወዳእታ ትረኽቦ ፍረ እናሓሰበት ቀፂላትሉ። "ተሓቢአ በኽየ እፈልጥ'የ" ዶክተር ኢንጂነር እልልታ ነጋ ነቲ ናይ ሕክምና ኣብ ቀትሪ፡ ነቲ ሲቪል ምህንድስና ድማ ብምሸታዊ'ያ ተማሂራቶ። እታ ዘላታ ግዜ ንምትእኽኻል ኩል ግዜ ኣቐዲማ ትዳሎ ነይራ። "ዝበዝሐ ግዜ ፈተና ኣቐዲሙ እዩ ዝወፅእ። ዝተደራረቡ ፕሮግራማት ክህልዉ ከለዉ ክንድዝከኣል ቀልጢፈ ከፅርዮም እፍትን። ክንድዝከኣለኒ ከፅንዕ እፍትን። ፈተና እንተተደራሪቡ ግን ድቃስ የብለይን። ብፍላይ ንተምሃሮ ሕክምና ኣብ መዛዘሚ ዓመት ዝግበረልና ቃለ-መጠይቕ (Oral examination) ክበፅሕ ከሎ ዘይድቅሰሉ እዋን ይበዝሕ" ኢላ። ግዘን ኩነታትን ምጥዕዓም ከቢድዋ፡ ስምዒታ ናብ ዘይትቆፃፀረሉ ደረጃ ዝበፅሓትሉ እዋናት ከም ዝነበረ'ውን ትዝክር። "ኣብ ትምህርቲ ሕክምና፡ ቅድሚ ናብ ተግባራዊ ልምምድ ምእታውካ ዝወሃብ ፈተና ኣሎ። ኣብኡ ብዙሕ ተፀጊመ ነይረ" ትብል እልልታ፡ ክሳብ ናብ ፀገም ጥዕና ዝተሳጥሐትሉ እዋን ከም ዝነበረ ትዛረብ። "ሰብ ከይርእየኒ ተሓቢአ በኽየ እፈልጥ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኮይነ ነቲ ኩነታት ክዝክሮ ከለኹ እስሕቕ" ኣብ ውሽጢ ሸውዓተ ዓመታት ዝረኸበቶም ክልተ ዲግሪታት፡ ኣብ ውሽጢ ቀፀልቲ ሸውዓተ ዓመታት ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብፃሕ ትልሚ ኣለዋ።