31 ዓመት ዝዕድመኡ ኢህወዴግ መን እዩ?
ናይ ኢትዮጵያ ህዝብታት ወያናይ ዴሞክራስያዊ ግንባር( ኢህወዴግ)፡ ቅድሚ 31 ዓመት፡ ኣብ ግንቦት 1981 ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ትግራይ፡ ተምቤን፡ ዓዲ ገዛእቲ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ተመስሪቱ።
ኣሰታት ሽዱሽተ ሚልዮን ኣባላት ከምዘለውዎ ዝግለጽ እቲ ገዛኢ ውድብ፤ "ወያናይ ዲሞክራሲ" ብዝብል ጸጋማይ ክንፊ ፖለቲካ ክመርሕ ጸኒሑ። ቀንዲ ካብ መስረትቲ ኢህወዴግ ዝኾነ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)፡ ንስርዓት ደርጊ ክቃለስ ኣብ ለካቲት 11/1967 ዓ.ም ካብ ዝምስረት ሎሚዘበን መበል 44 ዓመቱ ሒዙ ይርከብ። ቅድም ክብል ብዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ብሄረ ኣምሓራ(ብኣዴን) ዝፍለጥ ዝነበረ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ኣምሓራ (ኣዴፓ)፡ ብኦህዴድ ዝፍለጥ ዝነበረ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ኦሮሞ (ኦዴፓ)ን ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢታት ደቡብ (ደህዴን)ን ልፍንታዊ ግንባር ኣቚሞም። ድሕሪ ውድቀት ደርግ ንነዊሕ ዓመታት ኣቦ መንበር እቲ ግምባር ዝነበረ ኣቶ መለስ ዜናዊ፡ ክሳብ ቅድሚ ሸውዓተ ዓመት ሕልፈቱ ነታ ሃገር ብቐዳማይ ሚኒስተርነት መሪሑዋ። ብድሕሪ ሞቱ ከኣ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ስልጣን ተረኪቡ። ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ፡ ብሰንኪ እቲ ተገሊልና ዝብል ስምዒት ፈለማ ኣብ ክልል ኦሮምያ ተወሊዑ። ደሓር ናብ መላእ ሃገርን ዝለሓመ ህዝባዊ ናዕቢ፡ ብፍቓዱ ስልጣን ምስለቐቐ፡ ብዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ተተኪኡ። ናይ ኣርባዕተ ውድባት ጥምረት ዝኾነ ግንባር ኢህወዴግ፡ ካብ ማእኸላይ ኮሚቴ እተን ኣባል ሰልፊታት ኣኣብ ክልተ ዓመት ብዝምረጹ፡ 36 ኣባላት ፈጻሚ ስራሕ ይምራሕ። ብሄራዊ ሊግ ሃረሪ (ሃብሊ)፣ ብሄራዊ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ዓፋር (አብዴፓ)፣ ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ጋምቤላ (ጋህዴን)፣ ብ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ህዝቢ ሶማሌ ኢትዮጵያ (ኢሶህዴፓ) ዝፍለጥ ዝነበረ ሕጂ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ሶሞሌ (ሶዴፓ)፣ ዴሞክራስያዊ ፓርቲ ህዝቢ ቤኒሻንጉል (ቤጉህዴፓ)ን ዝበሃሉ ሓሙሽተ ሰልፊታት ከኣ መሓዙት እቲ ውድብ እዮም። ኢህወዴግ ነታ ሃገር ምስተቖጻጸረ፡ ግንቦት 24-28/1983 ዓ.ም ዝተፈላለዩ ሰልፊታት ኣብ ዘካየድዎ ጉባኤ፡ መሰጋገሪ መንግስቲ ተጣይሱ፤ ኣብቲ ናይ መሰጋገሪ እዋን ከም ሕገ መንግስቲ ዘገልግል ቻርተር ጸዲቑ። ብመሰረት እቲ ቻርተር፡ ካብ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ዝተዋጽኡ 86 ኣባላት ዘለዉዎ ቤት ምኽሪ መሰጋገሪ መንግስቲ ተመስሪቱ። ኣዋጅ መጣየሲኮሚሽን መረጻ ቁጽሪ 11/1984፡ በቲ ቤት ምኽሪ መሰጋገሪ መንግስቲ ተዳልዩ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 1984 ዓ.ም መረጻ ከባብያውን ክልላውን ጊዝያዊ ኣካላት ምምሕዳር ተኻይዱ። ፈላሚ ሃገራዊ መረጻ ከኣ ኣብ ግንቦት 1987 ዓ.ም ተኻይዱ፤ ሻድሻይ ሃገራዊ መረጻ ድማ ኣብዚ ዓመት፡ ኣብ ወርሒ ግንቦት ከምዝካየድ ተገሊጹ ። መረጻ 1997 ዓ.ም ኣብ ታሪኽ ምርጫ ኢትዮጵያ ብፍሉይ ይዝከር። ሽዑ ልዕሊ 90% ሚእታዊት ድምጺ ረኺበ ብምባል ካብ ሓደ ናብቲ ካልእ ናይ ስልጣን ዘበን ዝሰጋገር ኢህወዴግ፡ ካብ ቅንጅት ሐያል ንሕንሕ ኣጋጢሙዎ። ሽዑ 'ውን ግን ኢህወዴግ ልዕሊ 90% ሚእታዊት ድምጺ ከምዝረኸበ ብምግላጽ ኣብ ስልጣን ቀጺሉ። ቅድም ክብል ናይ ምውሃድ ኣጀንዳ ኣብ ጉባኤታት እቲ ግንባር ክለዓል ጸኒሑ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣቦ መንበር እቲ ግንባር ካብ ዝኸውን ኣብተን ኣሓት ውድባት ዘይምስምማዕን ፍልልያትን ተራእዩ ። እቲ ግንባር ካብ ዝምስረት ጀሚሩ ክምረሐሉ ዝጸንሐን ምንጪ ፖሊሲታት ልምዓታዊ መንግስቲ እታ ሃገር ከምዝኾነ ዝዝረበሉ ወያናይ ዴሞክራሲ ኣብ ሕቶ ምልክት ኣትዩ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ነቲ ርእዮቶ ዓለም 'ምድማር' ብዝብል ሓሳብ ከምዝቕይሮ ኣፍሊጡ። ኣብ መንጎ እዚ፡ ኢህወዴግ ተዋሂዱ 'የኢትዮጵያ ብልጽግና ፓርቲ' ዝበሃል ሰልፊ ከምዝምስርት ዕላዊ ምስገበረ፡ ህወሓት እቲ ተግባር ብመንጽር ሕግን ተቐባልነትን ሕጋዊ ዘይኮነ ኣካይዳ'ዩ ክብል ነቒፉ። ፍልልያት ከኣ እናገፍሐ ከይዱ። እንተኾነ፡ ብዘይካ ህወሓት እቶም ሰለስተ ሰልፊታት ኣካል እቲ ውህደት ከምዝኾኑ ገሊጾም። ሕጊ መረጻ ኢትዮጵያ ምዕራፍ 6፡ ዓንቀጽ 91፡ ሰልፊታት ፖለቲካ ውህደት ንምፍጻም፡ ብመሰረት መተሓዳደሪ ደንቢ እተን ሰልፊታት፡ እቲ ውህደት ኣብ ጉባኤ ሕድሕድ ሰልፊ ክረጋገጽ ኣለዎ ይብል። ዋላ'ኳ ኢህወዴግ ካብ ግንባር ናብ ውሁድ ሰልፊ ክሰጋገር እዩ ዝብል ወረ ብተደጋጋሚ እንተተሰምዐ፡ ክሳብ ሎሚ ክውን ኣይኮነን። ብብሄር መሰረት ናይ ዝተጣየሱ ሰልፊታት ግንባር ዝኾነ ኢህወዴግ ብሓቂ ክወሃድ ድዩ? ዝብል ሕቶ 'ኳ ይለዓል እንተሎ፤ ኣብ ቀረባ እዋን ህወሓት ብዘይብሉ ክወሃድ ይኽእል እዩ ዝብል ወረታት ጸኒሑ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ 1993 ዓ.ም ኣብ ህወሓት ኣጋጢሙ ዝነበረ ምክፍፋል ኣብቲ ግንባር 'ውን ዓብዪ ኣሉታዊ ጽልዋ ኣሕዲሩ ነይሩ። ሕጂ ግን ኣብቲ ግንባር ኣጋጢሙ ዘሎ ምክፍፋልን ዘይምርድዳእን ነቲ ግንባር 'ናበይ ኮን ይመርሖ ይኸውን' ዝብል ሕቶ ፈጢሩ ይርከብ።