ንልዕሊ 500 ዓመት ምስ ቑጽሪ ‘11’ ሕሉፍ ፍቕሪ ዘቐጸለት ከተማ
ኣብ ሳይንስ ሒሳብን ፊዚክስን ንፉዓት ክትኾኑ ትኽእሉ ኢኹም።
እትፈትውዎ ቑጽሪ ኣየንኡ ይኸውን ተባሂልኩም ምስ እትሕተቱ፡ እቲ ቑጽሪ ንምርቋሕ ግን፡ ናይዚ ዓውዲ ሰብ ሞያ ክትኾኑ ኣይትግደዱን። ኩል ግዘ ዘገርመኩም፣ ናብ ሕልናኹም እናተመላለሰ ርቑሑኒ ርቑሑኒ ዝብለኩም፣ ኣፍኩም ንምጽዋዕ ዝቐንዖ ቑጽሪ ኣየንኡ ይኸውን? 1፣ 12፣ 19፣ 100 ወይስ ካልእ? ንምንታይ? ቑጽሪ 11 ኣብ መላእ እታ ከተማ ክትረኽባ ትኽእል ብዝኾነ ዛንታ ሓንቲ ብፍቕሪ ቑጽሪ '11' ዝተጸለለት ኤውሮጳዊት ከተማ ክነዘንትወልኩም። እዛ ከተማ፡ ሮማውያን ቅድሚ 2000 ዓመት ዝመስረቱዋ ግን ድማ፡ በጻሕቲ ዓዲ ዝዘንግዑዋ ኮይና፡ ብቑጽሪ 11 ዝተሓጸረት'ያ። ሕሉፍ ሓሊፉዋ፡ ዓለም ምልእቲ ሰዓት ብ 12 እናቖጸረት፡ እዛ ከተማ ግን ዑደት ሰዓታ ኣብ ቁጽሪ 11'ዩ ዘእክል። 12 ኣብ መንደቕ ሰዓታ ኣይትረኽባን። እዚ ብጌጋ ወይ ኣጋጣሚ ኣይኮነን፤ እታ ቁጽሪ 11 እትወቅዕ መቑጸሪት ሰዓት፡ ኣብ ዝኾኑ ሰዓታት 11፡00፣ 12፡00፣ 17፡00ን 18፡00ን እታ ቖጻሪት ሰዓት ህርመታ ናብ ኣቆጻጽራ ሶሎተርም ቐይራ ወግዓዊ ዘይኮነ መዝሙር'ታ ከተማ ተስምዕ። እዚ ሰዓት ክንደይ ኮይኑ ኣይኮነን ዝነግር። እኳ ድኣስ እታ ከተማ ምስ ቑጽሪ 11 ዘለዋ ዝምድና ዘጉልህ እዩ። ስዊዘርላንዳዊት ከተማ ሶሎተርም፡ ሕምብርቲ 11 ኣብያተ ክርስቲያን፣ 11 ቤተ መዘክራት፣ 11 ዓበይቲ ህንጻታት፣ 11 መንጫዕጫዕታን 11 ቤተ ጸሎትን እያ። ሶሎተርን፡ ሕምብርቲ 11 ኣብያተ ክርስቲያን፣ 11 ቤተ መዘክር፣ 11 ዓበይቲ ህንጻታት፣ 11 መንጫዕጫዕታን 11 ቤተ ጸሎትን እያ እዚ፡ ካብ 15 ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ክሳብ ሕጂ ዝመጽአ ትሕዝቶ ከተማ ሶሎተርም'ዩ። "እዚ ታሪኽ ፈጺሙ ኣይመውትን" ትብል ምህርቲ ታሪኽን ነባሪት እታ ከተማን ትሬስ ስታህሊን። ናብ ጎደና ጅዊሽ ተጉዒዝካ ኣብ ዝርከብ ካቴድራል ቅዱስ ኡርሰስ፡ ቑጽሪ '11' ዘደንቕ ታሪኻዊ ሓድጊ ምዃኑ ብዘንጸባርቕ መልክዑ ተቐሪጹ ትረኽቦ። እዚ ኣብ ውሽጢ 11 ዓመት ብጥልያናዊ በዓል ሞያ ኪነ ህንጻ፡ ጋታኖ ማቲዮ ፒሶን ከም ዝተቐረጸ ይንገር። እዚ ህንጻ ብዝተፈላለዩ ምልክታት ዝወቀበ ኮይኑ፡ ፍሉይ ትርጉምን ሓይልን ክህቦ ብዘኽእል ናይ ቑጽሪ ቅደም ሰዓብ ሓልዩ ዝተሰርሐ'ዩ። ኣብዚ ህንጻ፡ ነንሓድሕዶም 11 መስርዓት ዘለዎም ደረጃታት እንትህልው፡ ኣብ እዋን ክረምቲ ክልተ ዘመናዊ በቶም ደረጃታት ዝወርዱ መንጫዕጫዕታታት ኣለው። ካብዚ ሓሊፉ፡ ነቶም 11 ሜትሮ ዝዕቀኑ 11 ማዕጾታት ዘለዎ ህንጻ ርእዩ ዘይድነቕ የለን። ትሬስ ስታህሊን ከምዚ ትብል። "ጋታኖ ማቲዮ ፒሶን ቑጽሪ 11 ከካትት ብመንግስቲ'ዩ ተነጊሩዎ። ንሱ ድማ ኣብ ኩሉ ቦታ ኣእቲዩዋ። እንተኾነ፡ ከተማ ሶልተርን፡ ካብ ታሪኽ ወጺኣ ተዘንጊዓ'ያ ዘላ። ኩሉ ነባሪ እዛ ከተማ ነዚ ታሪክ ዝፈልጥ'ኳ እንተኾነ፡ እዛ ዝነብሩላ ከተማ ብኸመይን ንምንታይን ምስ'ዚ ቑጽሪ ብሕሉፍ ፍቕሪ ከም ዝተኣሳሰረት ኣይዝክሩዎን። እቶም ያታ ዘዘንትዉ ድማ፡ ሶሎተርም ቁጽሪ 11 [ብጀርመንኛ ኤልፍ] ዝለመደት፡ ነበርቲ ንሰራሕተኝኦም ግብሪ ይኸፍሉ ስለ ዝነበረ'ዩ ይብሉ። ካብዚ ሓሊፉ ግን፡ እዚ ቑጽሪ ምስ መጽሓፍ ቅዱስ ዘለዎ ምትእስሳር'ዩ። ሶሎተርማውያን ቁጽሪ 11 "ቅዱስ' ቑጽርን ነብይን'ያ" ኢሎም ይኣምኑ። ኣብ ዓውዲ ቁጽሪታት፡ 11 ካብ ኩሎም ቁጽርታት ጎሊሓ እትርአን፡ መብዛሕትኡ ግዘ ምስ እምነትን ፊዚክስን ዝተኣሳሰረትን እያ ይብሉ። "12 ሃዋርያት ነይሮም፤ ሓደ ጽቡቕ ነገር ዓቂቦም ዝኸዱ ግና 11'ዮም። እዚ ቑጽሪ ንዓና ክሳብ መወዳእታ ዘይሃስስ ፍጹምነትና ዝውክል ተስፋና'ዩ" ትብል ትሬስ። ንምስፍሕፋሕ እዛ ቁጽሪ፡ ሃይማኖት ሓደ ምኽንያት እንተደኣኾይኑ፡ ጂኦፖለቲካዊ ኩነታት እዛ ከተማ'ውን ካልእ ምኽንያት ደም ሱር ቑጽሪ '11' ኣብ ሶሎተርም'ዩ። ኣብ መላእ ታሪኽ እዛ ከተማ፡ 11 ቁጽሪ ኣሎ። ናብ መወዳእታ ማእኸላይ ዘመን ተመሊስካ ከይተረፈ፡ እዛ ቁጽሪ ኣይትስእናን። ኣብ 1481 ሶሎተርም መበል 11 ምምሕዳር ኮንፈደሬሽን ስዊዝ ኮይና። ኣብ መበል 16 ክፍለ ዘመን ድማ፡ እቲ ምምሕዳር ናብ 11 ሞግዚታት ተኸፋፊሉ። ብተወሳኺ፡ ኣብ 1252 እዚ ቑጽሪ ንፈለማ እዋን እንትለዓል፡ ንኣባልነት ቤት ምኽሪ ከተማ 11 ኣባላት ተመሪጾም። መሊእኻ ሶሎተርን ቑጽሪ 11ን ዘለዎም ዝምድና ምርዳእ'ኳ እንተዘይተኽኣለ፡ ስቕ ኢሉ ዝመጽአ ዝምድና ከም ዘይኮነ ምግንዛብ ግና ይከኣል። ብፍላይ ህጻናት፡ መበል 11 ዕድሚኦም ብፍሉይ ድምቀት ከም ዝኽበረሎም እንትትግንዘብ፡ ዚያዳ ትግረም። ቢራ '11 ቢራ' ተባሂሉ ተሰይሙ ኢኻ ትረኽቦ። ሶሎተርን፡ ንልዕሊ 500 ዓመታት ምስ ቑጽሪ '11' ፍሉይ፣ ሚስጢራውን መደነቕን ምትእስሳር ሃኒጻ መጺኣ። ኣጋጣሚ'ዩ ኢልካ ክትሓስብ ኣዝዩ ከቢድ'ዩ። ፍቕርኹምን ዝምድናኹምን ምስ ኣየናይ ቑጽሪ'ዩ?