ኣብ መዓልቲ 3 ፍንጃል ቡን ዝሰቲ ሰብ ጥዕንኡ ዝተሓለወ እዩ
ኣብ መዓልቲ ካብ ሰለስተ ክሳብ ኣርባዕተ ፍንጃል ቡን ምስታይ ጥዕናዊ ረብሓታት ክህልዎ ከምዝኽእል፡ መፅናዕቲ ብሪትሽ ሜዲካል ጆርናል (BMJ) ይገልፅ።
ብውሱን መልክዑ ብሕማም ፀላም ከብዲ (liver disease)፣ ብካንሰርን ብስትሮክ ናይ ምሟት ኣጋጣምታት ክህልዉ ከምዝኽእሉ ተሰጊኡ ዝነበረ'ኳ እንተኾነ፡ ተመራመርቲ ግና እዞም ስግኣታት ብሰንኪ ቡን ምዃኑ ከረጋግፁ ኣይከኣሉን። ኣብ ግዜ ጥንሲ ብዙሕ ቡን ምስታይ ግና ጎዳኢ ከምዝኾነ እቲ መፅናዕቲ ኣፍሊጡ። ቅድሚ ሕዚ ቡን ዘይሰትዩ ሰባት ድማ ብጥዕናዊ ምኽንያታትን ሕማም ንምክልኻልን ክብሉ፡ ቡን ምስታይ ክጅምሩ ከምዘይግባእ ሰብ ሞያ ይገልፁ። ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ሳውዝ ሃምፕተን፡ ቡን ኣብ ሰብነት ወዲሰብ ክህልዎ ኣብ ዝኽእል ፅልዋ፡ ዝተፈላለዩ ፀብፃባት ብምእካብ፡ ልዕሊ 200 መፅናዕትታት ዝተዓዘቡ እንትኾኑ፡ መብዛሕትኦም ግና ትዕዝብታዊ መፅናዕቲ እዮም ነይሮም ይብሉ። ጠንቁ ግና ቡን ድዩ ነይሩ? ቡን ዝሰትዩ ሰባት ቡን ምስ ዘይሰትዩ ሰባት እንትነፃፀሩ፡ እቶም ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ፍንጃል ቡን ዝሰትዩ ሰባት፡ ንሕማም ልቢ ናይ ምቅላዕን በቲ ሕማም ናይ ሙሟትን ዕድሎም ዝነኣሰ እዩ። እቲ ቀንዲ ረብሓ ቡን ድማ፡ ንሕማም ፀላም ከብድን ሕማም መንሽሮ (ካንሰር) ክንኪ ወይ ድማ ከድሕን ዝኽእል ምዃኑ እዩ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሳውዝ ሃምፕተን መተሓባበሪ እቲ መፅናዕቲ ፕሮፌሰር ፓውል ሮድሪክ ግና፡ እቲ ክለሳ ቡን ምስታይ ለውጢ ከምዘምፅአ ክረጋገፅ ኣይከኣለን ይብሉ። "ምድፋእ ዕድመ፣ ምትካኽ ሽጋራን ኣካላዊ ምንቅስቀቓስ ዘይምስራሕን ፅልዋ ኣለዎም" ክብሉ ገሊፆም። ሓፈሻዊ ውፅኢታት እቶም መፅናዕትታትን ካልኦት ናይ ቀረባ ግዜ መፅናዕትታትን፡ ቡን ምስታይ ዘተባብዑ እዮም። "ኣብ ሂወት ሚዛናዊ ስግኣታት ኣለዉ፡ ቡን ብመጠኑ ምስታይ ግና ጥቕሙ እዩ ዘመዝን" ብምባል ኣገዳስነት ቡን የረጋግፁ። ነብሰ-ፁር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ መዓልቲ ልዕሊ 200 ሚሊግራም ካፊን ክወስዳ ከምዘይብለን ድማ፡ ሃገራዊ ግልጋሎት ጥዕና ኢንግሊዝ (NHS ) የገንዝብ። ክልተ ኩባያ ቡን እኹል ከምዝኾነ ብምሕባር። ናይዚ ምኽንያት ከኣ፡ ኣብ ግዜ ጥንሲ ብዙሕ ቡን ምውሳድ ጠንቂ ምንፃል (ምቁራፅ) ጥንሲ ክኸውን ስለዝኽእል እዩ። እቲ ትንተና፡ ፀገም መስበርቲ ዓፅሚ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ እውን፡ ብፍፁም ቡን ክሰትያ ከምዘይብለን የጠንቅቕ። ኣባፅሕ ክሳብ 400 ሚሊግራም ወይ ድማ ትሕቲኡ፡ ወይ ካብ ሰለስተ ክሳብ ኣርባዕተ ፍንጃል ቡን ኣብ መዓልቲ ምውሳድ ንጥዕነኦም ፅቡቕ ምዃኑ ይገልፅ። "ይኹን እምበር ቡን ብሕታዊ ምግቢ ወይ ድማ መስተ ከምዘይኾነ ምፍላጥ ግድን እዩ" ይብል እቲ ተካል። ንምዃኑ ኣብ ንሰትዮ መስተ ክንደይ ዝኣክል መጠን ካፊን ኣሎ? ምስ ቡን ጥዑማት ነገራት ዘይምውሳድ እቲ ዝበለፀ እዩ። እቶም ተመራመርቲ ንጥዕንኦም ቡን ዝሰትዩ ሰባት፡ ተወሰኽቲ ነገራት ከም ሽኮር፣ ፀባ፣ ክሬምን ስብሒ ዘለዎም ቁርስታትን ከወግዱ ከምዝግባእ ይገልፁ። ብሕክምና መድሓኒት ዝእዘዞም ሰባት ድማ ኣብ ኣጠቃቕማ ቡን ግቡእ ጥንቃቐ ንክወስዱ ይምዕዱ። ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ቡን ንጥዕና ሰባት ጠቓሚ ምዃኑ ምርዳእ 'ከቢድ' ከምዝኾነ እቶም ተመራመርቲ ይዛረቡ፡ ዘይምጡን ኣጠቓቕማ ቡን ኣብ ጥዕና ዘስዕቦ ፅልዋ ርግፀኝነት ከምዘይነበሩ ብምግላፅ። ይኹን እምበር፡ ቡን ብመጠኑ ምስታይ ብፍላይ ኣብ ኣባፅሕ፥ ምዕሩይ ኣመጋግባ ክኸውን ከምዝግባእ የስምሩ።