"ቅብኣን ታቤላታትን እናሰራሕኩ ይመሓደር ነይረ" ስነጥበባዊ ዳዊት ሰለሞን
ስነ ጥበባዊ ዳዊት ሰለሞን ኣብ ኤርትራ ከተማ ኣስመራ ተወሊዱ ዓብዩ። ናብ ኢትዮጵያ ከኣ ብ1989 ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ከም ዝመጽአ ይዛረብ።
ምስ ስነጥበብ ዘለዎ ሌላ ካብ ግዜ ቁልዕነቱ'ዩ ዝጅምር። ሽዑ ግን ደራሲ ግጥምታት ዘይኮነስ ንፉዕ ዝበሃል ቀብኣይ (ሰኣላይ) ነይሩ። "ንስነ-ጥበብ ፈለማ ዝተላለኽዋ ብስራሕቲ ቅብኣ'ዩ" ይብል። ስነ ጥበባዊ ዳዊት ሰለሞን ምስ ቢቢሲ ዝገበሮ ቃለ-መሕትት ሙሉእ ትሕዝቶ ክተንብቡ ንዕድመኩም። መዓስን ብኸመይ ኩነታትን ናብ ስነ ጥበብ ብፍላይ ናብ ድርሰት ግጥምታት ኣቲኻ? ዳዊት፡ ተምሃራይ ቀዳማይ ደረጃ ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን፡ ብንባብ ዝቐርቡ ግጥምታት እጽሕፍን የቕርብን ነይረ። ብኸምዚ ቀጺለ ድማ ናብቲ ናይ ሙዚቃ ህይወት ኣትየ። ንፈለማ እዋን ብስሩዕ ኣዳልኻ ንድምፃዊ ዝሃብካያ ስራሕኻ ትዝክራ'ዶ ትኸውን? እንታይ ትብል ንመንከ ሂብካያ? ዳዊት፡ ከምቲ ዘበልኩኻ ግጥምታት ኣብ ምጽሓፍ ጸኒሐ እየ። እቶም ዝጽሕፎም ግጥምታት ከኣ ኣብ ሚድያታት ክቐርቡን ብጋዜጣ ክወጽኡን እገብር ነይረ። ደሓር ግን ስቕ ኢለ 'ሓደ እዋን ንደርፊ ክኾኑ እዮም' ኢለ ዝእክቦም ግጥምታት ነይሮምኒ። ኣብ ሞንጉኡ ምስ ድምጻዊ ኣብርሃም ምስተራኸብና፡ 'ሓበነይ' ኣብ ዝብል ኣልበም እቶም ግጥምታት ብደርፊ መልክዕ ክወጽኡ ክኢሎም። ኣብቲ ኣልበም ዘለዉ መብዛሕቲኦም ናተይ ድርሰታት'ዮም። ካብተን ስራሕትኻ፡ ኣየነይቲ ግጥሚ ደርፊ ብዝያዳ ኣላልያትካ? ዳዊት፡ ኣብታ 'ሓበነይ' እትብል ኣልበም ዘለዋ ከም ምግበይ፣ መሳኒተይ፣ ኮኾብ ሰማይ፣ ዘቢብ፣ ወዝቢን ካልኦትን ንዓይ ጥራሕ ዘይኮነስ ንኹላህና ኣብቲ ኣልበም ዝተሳተፍና ሰባት ምስ ህዝቢ ኣላልዮምና። ካብኡ ንደሓር ደኣ እቲ ዕዳጋ ከመይ ኮነ? ዳዊት፡ [ሰሓቕ] ኣምላኽ እመስገን ወሲኹ'ዩ። ብጣዕሚ ሰሪሐ፤ ዳርጋ መብዛሕቲኦም ኣብ ትግራይ፣ ኣዲስ ኣበባን ደገን ዝርከቡ ከየንትና ክሰርሓሎም ክኢለ። ሕዚ'ውን እሰርሕ ኣለኹ። ኣብ ትግርኛ ደርፊ ፍሉጣት ካብ ዝበሃሉ ንበዓል መን ሂብካ? ዳዊት፡ [ሰሓቕ] ንሓደ ጸዊዐ ነቲ ካልእ ብምግዳፍ ከይተባእሰኒ። ብዙሓት'ዮም፤ ንምጥቃስ ዝኣክል ግን፤ ናይ በዓል ብርሃነ ሃይለ፣ ኣብርሃም ገብረመድህን፣ ሶፍያ ኣጽበሃ፣ ኢሳያስ ኣረፋይነ፣ ማህሌት፣ ኤደን ትርሓስ፣ ተመስገን ዘገየ፣ ዓሚር ዳውድ፣ ሰለሞን ባይረን ይርከብዎም። ክቕጽል'ዶ?...[ሰሓቕ] ኣስታት ሓምሳ ከም ዝበጽሑ ሓበሬታ ኣለኒ'ሞ፤ ኣብ ሰለስተ'ዶ ክንመቕሎም? ነባራት፣ ማእኸለዎትን ሓደሽትን ብዝብል ክንገልጾ። ዳዊት፡ ግርም እምበኣር ካብ ነባራት ብርሃነ ሃይለን ሶፍያ ኣጽበሃን፣ ካብ ማእኸለዎት ኣብርሃምን ማህሌትን፣ ካብ ሓደሽቲ ድማ ዳዊት ሃይለስላሴን ግዛቸውን...ብዙሓት'ዮም። ኣብ ገለ ናይ ኣምሓርኛ ደርፍታት'ውን ስምካ ተጻሒፉ ይረኣይ'ዩ። ብምንታይ'ዩ ተሳትፎኻ? ዳዊት፡ እወ ኣብዚ ናይ ኣምሓርኛ ደርፍታት ብትግርኛ ግጥምታት'የ ዝሰርሕ። ንኣብነት ንኸም በዓል ታምራት ደስታ፣ ያሬድ ነጉ፣ ጂ መሳይን ካልኦትን ብትግርኛ ዝተደረሱ ግጥምታት ሂበዮም ኣለኹ። ግጥምታት ደርፊ ንምጽሓፍ ህልው ኩነታትን ክስተታትን ድዩ ዝድርኸካ ወይስ ንውሽጣዊ ስምዒታትካ ጥራይ ኢኻ ተድምጽ? ዳዊት፡ ኣብ ኩሎም ዝገልጽካዮም መሰረት ዝገበሩ ስራሕቲ እየ ዝሰርሕ። ንህልዉ ኩነታት ተገንዚበ ንውሽጠይ ድማ ኣድሚጸ ዝሰርሖም ስራሕቲ እዮም። እትመርጾም ድምጻውያን ይህልዉኻ'ዶ? እንተልዮም መዐቀኒካ እንታይ'ዩ? ዳዊት፡ መብዛሕቲኡ ግዜ ስርሓልና ኢሎም ስለዝመጽኡኒ ናይ ግድን ክሰርሓሎም ስለዘለኒ፡ 'እከለ እከለ' እናበልኩ ኣብ ምርጫ ኣይኣቱን'የ። ንስኻ ብዝሓሰብካዮ ብዘይምጽዋቱ ዘሕረቐካ/ትካ ድምጻውያን ይህልዉ'ዶ? ዳዊት፡ እወ ብዙሕ ግዜ ዝዘራእኻዮ ስለዘይቦቁል ሓደ ሓደ ግዜ የጋጥም'ዩ። ናይቲ ዜማ ጸገም ወይ ኣብ ምውሃድ ብዝፍጠር ጸገም ነቲ ደርፊ ሒዝዎ ዝወድቀሉ ኣጋጣምታት ኣሎ። 'ብኻ ብኸምዚ ኮይኑ' እትብለሉ ግዜስ ኣሎ'ዩ ሓቅኻ። ንድምጻዊት ማህሌት ገብረገርግስ ኣብ እትሰርሖም ስራሕቲ ዝተፈለየ ጥንቃቐ ትገብር'ዶ ትኸውን? ዳዊት፡ ኖ! ኣብ ጥበብ ሌላን ጉሌላን የለን። ንኹሉ ብዓይኒ ጥበብ'የ ዝሪኦ። .... [ሰሓቕ] ከምኡ እንተደኣ ኮይኑ፡ እቲ ጥበብ ናብ ንግዲ ይቕየር ኣሎ ማለት'ዩ። ነቲ ኣድማጺ'ውን ባዕልኻ ኣብዚሕኻን ኣጉዲልካን ተቕርብ ኣለኻ ከም ማለት'ዩ ዝኸውን። ስለዚ ንኩሉ ከከም ናቱ ቅዲን መጠንን ክሰርሓሉ እየ ዝፍትን። ንድርሰት ግጥሚ ደርፊ ዝነኣሰን እቲ ዝለዓለን ክሳብ ክንደይ ተኽፍል? ዳዊት፡ [ሰሓቕ] ... ደሓን ነዚኣስ ንዝለላ። ኩሉ ዓቕሙ ሓደ ኣይኮነን። ናይ ሕልና ስራሕ'ውን ስለዝኾነስ ሓሓሊፉ ብተወፋይነት ዝሰርሓሉ እዩ። ስለዚ ዝለዓለ፣ ማእኸላይን ዝተሓተን ክፍሊት ዝረኽበሉ እዋናት ኣሎ። ብስራሕኻ ዝረኸብካዮም ሽልማታት ኣለዉኻ'ዶ? ዳዊት፡ ዝተፈላለዩ ሽልማታት ረኺበ እየ። ካብዚኦም ሓደ፡ ሽልማት መሽኪት [መድረኽ ሽልማት ኪነጥበብ ትግራይ] እዩ። ኣብ ናይ 2001 ኣ.ኢ መድረኽ ሽልማት'የ ብግጥሚ ሙዚቃ ቀዳማይ ብምውጻእ ተዓዊተ። እንታይ እትብል ደርፊ? ዳዊት፡ 'ሕሉበይ' እትብል ናይ ማህሌት ገብረገርግስ ደርፊ። ብሓፈሻ ግን ካብ ውልቀ ሰባት ይኹን ብማሕበራት ዝተውሃቡኒ ሽልማታት ኣለዉ። ንስኻ ብዝሰራሕኻያ ግጥሚ እቲ ደራፊ ብጣዕሚ ናእዳ ረኺቡ፤ ንስኻ ግን ስምካ ከይተልዓለ ተሪፉ ዝሓረቕካሉ እዋን? ዳዊት፡ ኣነስ ዕድለኛ እየ። ከም ኣጋጣሚ ኮይኑ ከምኡስ ኣየጓነፈንን። ሓቅኻ ኢኻ ብዙሓት መሳርሕተይ ግን ኣብ ትግርኛን ኣምሓርኛን ግጥምታት ዝሰርሑ ማለት'ዩ፡ ከምኡታት የጋጥሞም እዩ። ኣነ ግን ምስታ ቀዳማይቲ ናይ ኣብርሃም ኣልበም ብሓንሳብ ኢና ተፈሊጥና። ኣነ ብግጥሚ፣ ኣብርሃም ብድምጺ በዓል ደነቀውን ማሙሸን ከኣ ብውህደት ሙዚቃ ብሓንሳብ ኢና ተፈሊጥና። ኣብ ናይ ትግርኛ ደርፍታት ንዝስርሑ ግጥምታት ብትሕዝቶን ርዝነትን ከም በዓል ሞያ ከመይ ትግምግሞም? ዳዊት፡ ካብቲ ዝነበሮ ኣብ ዝሓሸ ብርኪ ከም ዝርከብ እምነት ኣለኒ። ብዓይኒ ቕንዕና ለውጢ የለን ኢልካ ምዝራብ ጌጋ እዩ። ኮይኑ ግን ኣብ ሓደ ሓደ ከየንቲ ከኣ ካብኡ ንላዕሊ ክሰርሑ እናኸኣሉ ውስን ስራሕቲ ዝሰርሑ ኣለዉ። እሞ ከኣ እቶም ናይ ቀደም ስራሕቲ ክሳብ ዝበልጽዎም ኣብቲ ስራሕ ዝዋስኡ ኣለዉ እዮም። ብሓፈሻ ክትሪኦ ከለኻ ግን ብዙሓት ከየንቲ'ዮም ፈርዮም ዘለዉ። ናይ ዓቕሚ ኣፈላላያት ኣሎ፤ ክቅጽል'ውን ብህርያዊ እዩ። ደረስቲ ግጥምታት ደርፊ ትግርኛ ተራኺብኩም ትተኣራረሙሉን ርእይቶ ትወሃሃቡሉን ኣጋጣሚታት ይህልወኩም'ዶ? ዳዊት፡ ክኸውን ዝግበኦ ነገር'ዩ፤ ኮይኑ ግን መነባብሮና እውን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ስለዝኾነ መስለኒ ብዙሕ ኣይንራኸብን። ክተባብዕ ዘለዎ ሓሳብ ስለዝኾነ ግን ንቐጻሊ ከምኡ ንምግባር ክንፍትን ኢና። ድርሰት ግጥሚ ጥራሕ ዘይኮነስ ቅብኣ'ውን ይፍትን እዩ ዝብል ዘረባ ሰሚዐ እወ ... እቲ ባሕሪ ሙዚቃ ውሒጡኒ'ምበር ስእልስ [ቅብኣ] ዳርጋ መፋጥርተይ እዩ እንተበልኩስ ምግናን ኣይኮነን። ከማን ካብ ሙዚቃ ስእሊ ይቕድም። ዳዊት ሰለሞን ዝሰርሖም ስእልታት ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚረ ክሳብ ማትሪክ ዝፍተንሲ ብስእሊ ቀዳማይ እናወጻእኩ እሽለም ነይረ። ደሓር ግን ናብ ሙዚቃ ምስ ኣተኹ እቲ ባሕሪ ውሒጡኒ። ግን ከኣ ክምለሶ እሓስብ ኣለኹ። ክትምለስ እንተደኣ ትሓስብ ሃሊኻስ መሊሱ'ዶ እቲ ስእሊ ነቲ ግጥሚ ኣይጸቕጦን? ዳዊት፡ [ሰሓቕ] ከምኡ ዘይኮነስ ጎኒ ንጎኒ'ባ። ንምንታይ መስለካ ክምለስ ዝብል ዘለኹ። ኣምላኽ ዝሃበኒ ተውህቦ ምዃኑ ስለዝኣምን፡ ንምንታይ ሸለል እብሎ ካብ ዝብል'ዩ። ብዙሕ ዓመታት ገዲፈዮ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብዚ ቀረባ እዋናት'የ ዝፈታትኖ ዘለኹ። ኣነ ክስእል [ቅብኣ ክሰርሕ] ዝረኣየትኒ ጓለይ፡ ንሳ'ውን ናብቲ ጥበብ ተሳሒባላ። ንፍዕቲ ቀባኢት ኮይና'ላ። ምናልባት'ዶ እቲ ካብ ቅብኣ ዝርከብ ኣታዊ ይጽወዓካ ይህሉ? ዳዊት፡ [ሰሓቕ] .... ሓቂ ይሓይሽ ልክዕ ከምቲ ሕጂ ብሙዚቃ ዝመሓደር፡ ስእሊ'ውን [ቅብኣ] ኣብ ሓደ እዋን መነባብሮይ ዝመርሓሉ ኮይኑ ነይሩ እዩ። ቅብኣታት እናሰራሕኹን ታቤላታት እናሰራሕኩን ይመሓደር ነይረ። ኣብ ሞንጎ ግን ገዲፈዮ። ሕጂ ግን ንኣታዊ ኢለ ዘይኮንኩስ ክስእል ስለዘለኒ'የ ዝብገስ ዘለኹ። ናይ ጥበብ ጻውዒት'ዩ ደሪኹኒ። ናይ ኤርትራ ደርፍታት ትግርኛኸ ኣብ ስራሕኻ ጽልዋ ኣለዎም ዝብል እምነት'ዶ ይህልወካ? ዳዊት፡ ብጣዕሚ ... ብፍላይ እቶም ናይ ቀደም ደርፍታት ኣብ ሕልናይ ዓቢ ቦታ ኣለዎም። እቲ ናይ ሙዚቃ ስራሕ ግን ንዓይ ከም ተውህቦይ እዩ። ምስ ኤርትራውያን ድምጻውያንከ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ኣጋጣሚ ነይሩካ'ዶ ይኸውን? ዳዊት፡ እወ ከም በዓል ካሕሳይ በርሀ፣ ጌዲዮን በራኺን ፍጹም ዘሚካኤልን ዝርከብዎም ምስ ብዙሓት ሓቢርና ሰሪሕና ኢና። ምናልባት ገሊኦም ተፈላጥነት ዘይረኸቡ ስለዝኾኑ ክኸውን ይኽእል'ዩ፡ ጽባሕ ምስተፈለጡ ግና ክነልዕሎም ንኸውን። ብዙሓት ኤርትራውያን ኣሕዋትና እሰርሓሎም'የ። ብነጸላ ይኹን ብኣልበም ምስ ወጸአ ሽዑ ንምለሶ ንኸውን [ሰሓቕ]። ደራሲ ግጥምታት ደርፊ ትግርኛ ዳዊት ሰለሞን፡ንዝሃብካኒ መልሲ ከመስግነካ እፈቱ። ዳዊት፡ ኣነ'ውን ብጣዕሚ ከመስግን እደሊ፤ ክብረት ይሃበለይ።