ሽግራት ፍልሰተኛታት ቆልዑ ኣብ ዶብ ኣሜሪካ
ኩነታት ናይ'ቶም ኣብ ረሳሕ ቦታ ተዳጒኖም ዘለዉ "ኣዝዮም ዝተርስዑ" ቆልዑ፡ ኣብ ዶብ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ዘጋጥም ዘሎ ሞትን ኣተሓሕዛ ፍልሰተኛታት ኣብ ኣሜሪካ ተቓሊዑ።
ናብቲ ኣብ ክሊንት፡ ቴክሳስ ዝርከብ ናይ ዶብ መቆጻጸሪ ነቑጣታት ዝበጽሑ ጠበቓታት፡ እኹል መግብን መሕጸቢ ነብስን ኣብ ዘይብሎም ልዕሊ ዓቕሞም ዝመልኡ መዳጎኒታት፡ ኣላዪ ዘይብሎም ቆልዑ ከምዝረኣዩ ገሊጾም። በዓል መዚ ዶብ "ኩሉ ዝከኣሎ" ክገብር ምዃኑ'ኳ እንተገለጸ፡ ነቶም ንበይኖም ዝተሰደዱን ካብ ወለዶም [ብመንግስቲ ኣሜሪካ] ዝተፈለዩን ቆልዑ ንምሕጋዝ "ህጹጽ" ተወሳኺ ሓገዝ ከምዘድልዮ ሓቢሩ'ሎ። ንምንታይ'ዩ ግን ከምዚ ኮይኑ? ንምንታይ'ከ ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን? እዘን ዝስዕባ ሰለስተ ቁልፊ ሓሳባት ነቲ ዓቢ ስእሊ ክትርድኡ ክሕግዛኹም ይኽእላ እየን። 1) እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ቁጽሪ ፍልሰተኛታት ቁጽሪ ናይ'ቶም ካብ ላቲን ኣሜሪካ እናፈለሱ ኣብ ኣሜሪካ ዑቕባ ዝሓቱን ኣብ ዶብ ዝተሓዙን ይዓብይ ኣሎ። ሰባት ንማእከላይ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ሓዲጎም ንኣሜሪካ ዝፈልስሉ ዋላ ሓደ ፍሉይ ምኽንያት የለን፡ ብተደጋጋሚ ዝጥቀሱ ሒደት ምኽንያትት ግን ኣለዉ። "ሓደጋ ምስ ወረደና ኢና ሃገርና ገዲፍና። ገዛና፣ ስድራናን ፈተውትናን ገዲፍና ኢና መጺእና" ኢላ ሓንቲ ካብቶም ኣስታት 1,200 ዝኾኑ ኣብ 2018 ብሜክሲኮ ኣቢሎም ብእግሮም ተጓዒዞም ኣብ ዶብ ኣሜሪካ ዝኣተዉ "ቃፍላይ" ተባሂሎም ዝተሰንምዩ ጉጅለ ዝኾነት ኤልሳልቫዶራዊት ማሪትዛ ፍሎረስ። "ሓያሎ ሰባት ገበነኛታት ብምዃንና ሃገርና ገዲፍና ሃዲምና ዝመጻእና ይመስሎም" ኢላ ፍሎረስ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ። "ገበነኛታት ኣይኮንናን፡ ኣብ ሃገርና ብፍርሒ እንነብር ሰባት ኢና። ደቅና ነጻ ኮይኖም ብሰላም ዝነብርሉ ቦታ ጥራይ ኢና እንደሊ። ናብ ድኳን ተላኢኾም ብዘይፍርሒ ዝኸድሉ ሃገር ከነናድየሎም ኢና ወጺኣና" ኣብ ኤልሳልቫዶርን ሆዱራስን ብዝሒ ናዕቢ ልሙድ'ዩ። ብመሰረት ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ 2016፡ እዘን ክልተ ሃገራት ኣብ ዓለም እቲ ዝለዓለ መጠን ቅትለት ዝተፈጸመለን ሃገራት ነይረን። ጉጅለታት ተጣበቒ መሰል ደቂ ሰባት፡ ኣብተን ሃገራት ዕጡቓት ሰባት ብዘይ ገለ ተሓታትነት ከምዝንቀሳቐሱን፡ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮን ሰዶመኛታትን ዒላማ ከምዝግበሩ ይገልጽ። ሓደ ካብ'ቶም ኣዝዮም ሓደገኛታት ጉጅለታት ድማ እቲ ኤም ኤስ 13 [MS-13] ተባሂሉ ዝፍለጥ ጉጅለ'ዩ። እዚ ጨካን ጉጅለ'ዚ ኣብ ኣሜሪካ ተመስሪቱ፡ ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን ኣብ ማእከላይ ኣሜሪካ ኣስታት 6,000 ኣባላት ኣለውዎ ተባሂሉ ይግመት። እዚ ጉጅለ ኣብ ሓደጋ ንዝወደቑ ድኻታት መንእሰያት ንምልመላ ዒላማ ይገብር። እቲ ዝምልመል መንእሰይ መብዛሕትኡ እዋን ብጎዞሞ ገይሩ ከም መላለዪ ሰብ ክቐትል ይጥለብ። ኣብ ኤልሳልቫዶር፡ ኤም ኤስ 13 ምሉእ ዞባታት'ዩ ዝቆጻጸር። ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ኣዝዩ ዓብይ ቁጽሪ ዘለዎም ሰባት ብፍርሒ ኤም ኤስ 13 ናብ ኣሜሪካ ሃዲሞም። ቁጠባዊ ዘይርጉእነት፣ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋን ባህጊ ንዳግማይ ምትሕቑቓፍ ቤተሰብን'ውን ካልኦት ተኣመንቲ ረቛሒታት'ዮም። ኣብ ኣሜሪካ ዑቕባ ክሓቱ ዝደልዩ ሰባት ንዓዶም ምምላስ ኣብ ሓደጋ ዘውድቖም እንተኾይኑ፡ "ዝእመን ፍርሒ" ከምዘለዎም ክሕብሩ ይኽእሉ። በዓል መዚ ዑቕባ ድማ ሓቅነት ናይ'ቲ ሕቶኦም መርሚሩ የረጋግጽ። ኣብ 2012፡ 13,880 ዝእመኑ ናይ ፍርሒ ኣመልከትቲ ነይሮም። ኣብ 2018 ድማ 99,035 ኣመልከትቲ ነይሮም። መብዛሕትኦም ኣመልከትቲ ኣብ ክልቲኡ ዓመታት ድማ ዝእመኑ ነይሮም። ኣብ 2018፡ እቲ ዝለዓለ ቁጽሪ ዘለዎም ዝእመኑ ኣመልከትቲ ካብ ሃገራት ጓቴማላ፣ ሆንዱራስን፤ ኤልሳልቫዶርን ነይሮም። ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ እዘን ሰለስተ ሃገራት፡ "ኣብ ዓለም ኣዝዮም ሓደገኛታት ካብ ዝኾኑ ቦታታት ኮይነን፡ ዝተወደበ ገበን ጉጅለታት ተፈጺሙለን'ዩ" ይብል። ምምሕዳር ትራምፕ ግን ተራኣዩ ብዘይፈልጥ መጠን ዑቕባ ይህብ ኣሎ። እንተኾነ ግን፡ ትራምፕ ነቲ ንመዓቀኒታት "ዝእመን ፍርሒ" ክብ ኣቢልዎ'ዩ። ኣብ 2017፡ ናይ ሽዑ ዓቃብ ሕጊ ዝነበረ ጀፍ ሰሽንስ እቲ መስርሕ ይምዝመዝ ኣሎ ኢሉ ነይሩ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ድማ ካብ ሕጂ ንደሓር ግዳያት ዘቤታዊ ጎንጽን ጉጅለታት ናዕብን ብሓፈሻ ዑቕባ ክወሃቦም የብሉን ኢሉ። ሓደ ዳኛ ግን ነጺ ውሳነ'ዚ ነጺግዎ። ኣሜሪካ ግን እታ እንኮ ሰባት ብብዝሒ ሃዲሞም ዝኸድዋ ሃገር ኣይኮነትን። ኣብ 2017፡ ኣስታት 294,000 ስደተኛታት ሰሜንን ማእከላይን ኣሜሪካ ኣብ ምሉእ ዓለም ተመዝጊቦ'ዮም። እዚ ድማ ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ናይ 58 ሚእታዊ ዕቤት ኣርእዩ። "ካብ ሓተትቲ ዑቕባ ብተደጋጋሚ እንሰምዖ ነገር ካብ ግዱድ ዕስክርና ናዕባውያን ጉጅለታትን ናይ ሞት ምፍርራሕን ሃዲድሞም ከምዝተሰደዱ`ዩ" ኢሉ ሓደ መግለጺ ውድብ ሕቡራት ሃገራት። ቁጽሪ ሓተትቲ ዑቅባ እናወሰኸ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ቁጽሪ ኣብ ዶብ ኣሜሪካ ዝእሰሩ ሰባት'ውን እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ። ኣብ ግንቦት 2019፡ 144,278 ሰባት ተታሒዞም ወይ ዶብ ክሰግሩ እንከለዉ ምእታው ተኸልኪሎም ነይሮም። ቅድም ሓደ ዓመት ግን 51,862 ጥራይ ነይሮም። ካልኣይ ምኽንያት: ካብ ድኽነት ምምላጥ ኣብ ጥሪ 2019፡ ሓደ መጽናዕቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዘረጋገጾ፡ ሓያሎ ሰባት ካብ ጎነጽ ከምዝሃደሙን 68.3 ሚእታዊት ድማ ብሰንኪ ጎነጽ ኣባይቲ ክቕይሩ ከምዝተገደዱ ገሊጹ። እንተኾነ ግን፡ 68 ሚእታዊት ዝሓሸ ናይ ስራሕ ዕድል ክረኽቡ ክብሉ ከምዝተሰደዱ ክሕብሩ እንከለዉ፡ 21 ሚእታዊ ድማ ናይ ትምህርቲ ዕድል ንምርካብ ከምዝተሰደዱ ገሊጾም። ሃገራት ማእከላይ ኣሜሪካ ገለ ካብ ድኻታት ሃገራት ዓለምና ክኾና እንከለዋ፡ ኣሜሪካ ድማ ሓንቲ ካብ ሃብታማት ሃገራት ዓለምና'ያ። ብመሰረት ጸብጻብ ዓለማዊ ባንኪ፡ ኣስታት 60 ሚእታዊ ህዝቢ ሆንድራስ ኣብ ድኽነት ይነብር። ኣብ ገጠራት'ታ ሃገር ድማ ሓደ ካብ ሓሙሽተ ሰባት ንመዓልቲ ብሓደ ዶላርን 90 ሳንቲምን ጥራይ ይናበር። ኣስታት 59 ሚእታዊ ህዝቢ ሆንዱራስ ድማ ኣብ ድኽነት ይነብር። ኣብ ኤልሳልቫዶር ድማ 31 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ'ታ ሃገር ኣብ ድኽነት ይነብር። ፕረዚደንት ትራምፕ ቁጠባውያን ፍልሰተኛታት "ናይ ሰንዓ ፋብሪካታት ስራሕ ይምንጥሉና ኣለዉ፡ ገንዘብና ይወስድዎ ኣለዉ" እናበለ ብተደጋጋሚ ክኹንን ጸኒሑ'ሎ። መጽናዕትታት ግን ፍልሰት ንኣሜሪካ መኽሰብ ከምዝኾነ ኣርእዮም'ዮም። እቶም ዝሓሸ መነባብሮ ክረኽቡ ኢሎም ናብ ኣሜሪካ ዝኣትዉ ከም ስደተኛታት ኣይቁጸሩን'ዮም። ሕጊ ኣሜሪካን ዓለም-ለኻዊ ሕግን ዝኾነ ካብ ፖለቲካዊ፣ ዜግነታውን ሃይማኖታውን ጭቆና ሃዲሙ ዝመጸ ሰብ ዑቕባ ናይ ምሕታት መሰል ኣለዎ'ዮም ዝብሉ። ለውጢ ክሊማ'ውን እቲ ካልእ ረቛሒ'ዩ። ብፍላይ እተን ቁጠብአን ኣዝዩ ኣብ ሕርሻ ዝምርኮስ ሃገራት ማእከላይ ኣሜሪካ ንለውጢ ክሊማ ዝተቓልዓ'የን። ሓያሎ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተገብሩ መጽናዕትታት ከምዝሓበርዎ፡ ለውጢ ክሊማ ድሮ ንዜጋታት ሃገራት ማእከላይ ኣሜሪካ ኣባይቶም ገዲፎም ክሃድሙ ቀሲብዎምዩ። ቁጽሪ ናይ'ቶም ብለውጢ ክሊማ ዝተፈናቐሉ ዜጋታት ማእከላይ ኣሜሪካ ክሳብ 2050 ኣብ ዘሎ እዋን 2.1 ሚልዮን ክበጽሕ ይኽእል'ዩ። 2) እቶም ቀንዲ ተዋሳእትን ድሪኽቶምን ነቲ ዜሮ ዓቕሊ ኣብ ፖሊሲ ፍልሰት ዝብል ኣምር ንምግንዛብ፡ ነቶም ብድሕሪኡ ኮይኖም ዝዝውርዎ ሰባት መን ምዃኖም ምፍላጥ የድሊ። ትራምፕ ብ16 ሰነ 2016 ንፕረዚደንትነት ክወዳደር ምዃኑ ምስ ገለጸ፡ እንተተዓዊቱ እንታይ ገምዝገብር ኣፍሊጡ ነይሩ። "ሜክሲኮ እቶም ዝበለጹ ህዝባ ኣይኮነትን ትሰደልና ዘላ" ኢሉ። "ብዙሕ ሽግራት ዘለዎም ሰባት'ዮም ዝሰዱልና ዘለዉ። ሓሽሽ ሒዞም ይመጹና። ገበን የምጽኡልና። ጾታዊ ዓመጽ ዝፍጽሙ'ዮም ዝመጹና። ገለ ግን ቅኑዓት'ዮም ኢለ እግምት" ኢሉ ትራምፕ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ኣብ ፈለማ 2018 ትራምፕ ፖሊሲ "ዜሮ ዓቕሊ" ብምእዋጅ ኩሎም ንዶብ ኣሜሪካን ሜክሲኮን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ንዝሰግሩ ሰባት ብሕጊ ክቐጽዖም ምዃኑ ኣፍሊጡ። ትራምፕ፡ መብዛሕትኡ ነቲ 1980ታት ኣብ ሎስ ኣንጀልስ ብኤልሳልቫዶራዊያን ዝጀመረን ናብ 46 ግዝኣታት ኣሜሪካ ዘስፋሕፍሐን ሓደጋ ኤም ኤስ 13'ዩ ዝጠቅስ ነይሩ። ንሱ "እንስሳታት" ኢሉ'ዩ ዝጽውዖም፤ ንኣሜሪካ ድማ ካብ ጽልዋታቶም ከንጽሃ ምዃኑ ድማ ፈኪሩ። ፕረዚደንት ካብ ዝኸውን ኣትሒዙ ድማ፡ ኣብ ጉዳይ ፍልሰተኛታት ኣትኲሩ ጸኒሑ'ሎ። ኣብ ዝመጽእ 10 ዓመት ሕጋዊ ፍልሰት ናብ ኣሜሪካ ብ50 ሚእታዊት ንምንካይ ዝወጸ እማመ'ውን ደጊፉ'ዩ። እዚ ግን ንምንካይ ጥራይ ዘይኮነ ንደገፍቱ ንምሕጓስ'ውን'ዩ። ጋዜጣ ዋሽንግተን ፖስት ኣብ ሚያዚያ 2019 ዝኣከቦ ርእይቶ ህዝቢ ከምዘመልክቶ፡ ብኣተሓሕዛ ጉዳይ ዘይሕጋውያን ፍልሰተኛታት ትራምፕ ዝተሓጎሱ 63 ሚእታዊ ሪፓብሊካንስ፤ ኣብ ምርጫ 2020 ዳግማይ ክምረጽ ከምዝድግፉ ኣርእዩ። እቲ ዝተኣከበ ርእይቶ ህዝቢ ግን ኣተሓሕዛ ጉዳይ ፍልሰተኛታት ትራምፕ ብዓይኒ ኣሜሪካውያን ህቡብ ከምዘይኮነ ኣርእዩ። በዚ ድማ 44 ሚእታዊት ካብ ኣሜሪካውያን ንኣተሓሕዛ ፍልሰተኛታት ናይ ትራምፕ ከምዘይድግፉ ኣመልኪቱ። እቲ ናይ ዜሮ ዓቕሊ ፖሊሲ ኣብ ጉዳይ ፍልሰተኛታት ንድርኺት ናይ ሓደ ፍሉይ ሰብ'ውን የርእይ። ንሱ፡ ንቓላት ናይ'ቲ ፕረዚደንት ዘተግብር ድንጋጸ ዘይብሉ ላዕለዋይ ኣማኻሪ ናይ ፖሊሲ ዝኾነ ስቴፍን ሚለር'ዩ። ሓደ ካብ'ቶም ቀዳሞት ተሓጋገዝቲ ናይ ትራምፕ ኮይኖም ካብ ዝተሾሙ'ሞ ክሳብ ሕጂ ምስ ትራምፕ ኣብ መዝነት ዘለዉ ዝኾነ ሚለር ነቲ ካብ እስላም ዝዕብልልወን ሃገራት ዝመጹ ሰባት ናብ ኣሜሪካ ናይ ምእታው እገዳ ካብ ዘዳለዉ ሰባት ሓደ'ዩ። "ቀሊል ውሳነ'ዩ ነይሩ" ክብል ድማ ንጋዜጣ ኒውዮርክ ታይምስ ተዛሪቡ። "እቲ መልእኽቲ ንጹር'ዩ፡ ዝኾነ ይኹን ሰብ ካብ ሕጊ ኢሚግሬሽን ኣየምልጥን" ኢሉ ንሱ። 3) እቲ ሕግን እቶም ነዃላትን ስድራቤት ክትፈላልይን ቆልዑ ክትኣስርን ሕጋዊ ድዩ? ነዚ ሕቶ'ዚ ክትምልስ ቀሊል ኣይኮነን። እሞ ስለምንታይ ደኣ'ዮም ገለ ስድራቤታት ገና ክፈላለዩ ዝግበር ዘሎ? ብሰንኪ'ቶም ኣብ'ቲ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳነ ዘሎ ነዃላት [ሉፕሆልስ] ሸውዓተ ሚእቲ ስድራቤታት ኣብ'ዚ ዝሓለፈ ዓመት ከምዝተፈላለዩ ኒውዮርክ ታይምስ ጸብጺባ። ብሰንኪ ዘይንጽሩነት ናይ'ቲ ሕጊ፡ ኣብ ጉዳይ ኩነታት ኣተሓሕዛ ናይ'ቶም ዝዳጎኑ'ውን ዓቢ ክትዕ ኣሎ። ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ፡ ንዝእሰሩ ቆልዑ ንዝተናውሐ እዋን ንምእሳር ዘኽእሎ ኩነታት ንምፍጣር፤ እቲ ሕጊ ንክመሓየሽ ክጽዕት ጸኒሑን፡ ንትርጉም ናይ'ቲ ኣብ 1997 ዝተዋህበ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳነ ክብድህን ጸኒሑ'ሎ። ቆልዑ ካብ ወለዶም ምፍላይ ክሳብ ዝቐጸለ፡ እቲ ሕጋዊ ብድሆ ብክልቲኡ ሸነኽ ክቕጽል'ዩ። እቲ ዝጸንሐ ኣረጊት ቢሮክራሲ'ውን እቲ ካልእ ሽግር ምዃኑ ኣይተርፍን። ብሕጊ፡ ዘሰንዮም ዘይብሎም ቆልዑ ክሳብ 72 ሰዓታት ጥራይ'ዮም ክእሰሩ ዘለዎም። ወከልቲ መንግስቲ ነቲ ዝዓቢ ቁጽሪ ዘለዎ ፍልሰተኛታት ኣብ ዶብ ንምጽራይ ኣብ ዝገሹሉ እዋን፡ ብዙሓት ቆልዑ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ንነዊሕ እዋን ይእሰሩ ምህላዎም ሓያሎ ጸብጻባት ይሕብሩ። "እቶም ወከልቲ ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ዝከኣሎም ይገብሩ ኣለዉ" ኢሉ ሓደ በዓል መዚ ኢሚግሬሽን ኣብ ግንቦት 2019 ንዋሺንግተን ፖስት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "እቲ ዘጋጥሞም ዘሎ ብዝሒ ቁጽሪ ሰብ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ግን እቲ ጸገም ናይ መዓልታዊ ብድሆ'ዩ" ኢሉ'ቲ በዓል መዚ።