ሮመዳን፡ ጾም ኣብ ግዜ ለበዳ ኮሮናቫይረስ
ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከቡ ኣመንቲ እስልምና "ንቅዱስ ወርሒ" ሮመዳን ኣብ ዕጽው ማዕጾ የብዕሉ ኣለዉ።
ዓመት መጸ ኣመንቲ ምስልምና ንሓደ ምሉእ ወርሒ ማለት ን 29 ወይ 30 መዓልታት ካብ ወጋሕታ ክሳብ ዕራርቦ ንነብሶም ኣብ ኣስተንትኖ፡ ጸሎትን ጾምን ዝጸምድሉ ወርሒ እዩ። እዚ ጾም እዚ ንኹሎም ዕድሚኦም ዝኣኸለ ኣመንቲ ናይ ምስልምና ከይበልዑን ከይሰተዩን ክንቀሳቐሱ ንዝኽእሉ ሰብ ምሉእ ጥዕና ግዴታ እዩ። ኣብዚ ግዜ ለበዳ ግን ገለ ገለ ፍታሕ ይግበር ኣሎ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ሱሰክስ ከም ስነ-ብየና ዝሰርሕ ዶክተር ጀንና ማቺዮቺ፡ ነዚ ለበዳ እዚ ምቅላስ ኣዝዩ ኣድካሚ እዩ ይብል። ንነዊሕ ግዜ ከይበላዕካን ከይሰተኻን ምጽናሕ ነቲ ስርዓተ ምክልኻል ኣካላትና የድክሞ እዩ። ስለዚ ኣብቲ መግቢ ክትበልዕ ዝፍቀደሉ ግዜ እኹል ካሎሪስ ዘለዎም ዓይነት መግቢ ማለት ግዙፋት መኣዛታት ዝሓዙ ከም ካርቦሃይድረትስ፡ ፕሮቲንን ስብሕን፥ ንኡስ መኣዛታት ዘለዎም ከኣ ከም ቪታሚን ሲ ን ሓጺንን ዝኣመሰሉ መግብታት ክውሰድ ኣለዎም። ከምኡ እውን ዝተፈላለዩ ዓይነት መግብታት ከም ኣሕምልትን፡ ፍረታትን፡ ጥረ ምረን፡ ኣእካልን ምምጋብ እውን ኣዝዩ ኣገድሲ እዩ። ብመሰረት ዶክተር ማችዮቺ፡ ክልቲኡ ልዕሊ ዓቀንን ትሕቲ ዓቀንን ምምጋብ ነቲ ስርዓተ ምክልኻል ስለዝጸልዎ፡ ዝተመጣጠነ ዓይነት መግቢ ክንምገብ ይግባእ። ኣካላትና ፈሳሲ ናይ ምውዳእ ሓደጋ ስለዘለዎ ከኣ ነቲ ኣብ መተሓላለፊ ትንፋስ ጠቢቁ ከም መከላኸሊ ንጥቀመሉ ምራቕ ክጸልዎ ይኽእል። ካልእ ካብዚ ፍልይ ብዝበለ፡ እኹል ናይ ድቃስ ዕረፍቲ ምውሳድ፡ ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቃስ ምግባርን ጭንቀት ምውጋድን እውን ነቲ ስርዓት ምክልኻል ኣካላትና ብግቡእ ንኽሰርሕ ሓጋዚ'ዩ። ብሕጽር ዝበለ፡ እቲ ዝበለጸ ንጥዕናኻ እትከላኸለሉ ግን ንውብስካ ናብቲ ቫይረስ ከይትቃላዕ ምጥንቃቕ እዩ። መብዛሕትኡ እቲ ሓደጋ ኸኣ ኣእዳውካ ብምሕጻብን ኣብ ገዛኻ ብምጽናሕን ክውገድ ይከኣል'ዩ። እቶም ድሮ ናይ ጥዕና ጸገማት ዘለዎም ሰባት'ከ እንታይ ክገብሩ ኣለዎም? ዝኾነ ዓይነት ሕማም ከምኡ እውን በዚ ሕማም ኮቪድ-19 ዝሳቀዩ ሰባት ግን ካብ ጾም ነጻ እዮም። ከምኡ እውን እቶም ሕዱር ሕማማት ከም በዓል ሕማም ሽኮርያን ዘለዎም ሰባት ክጾሙ ኣይግደዱን እዮም። ናይ ዓባይ ብርጣንያ ላዕለዋይ ሓላፊ ክንክን ሽኮርያ ዳንኤል ሆዋርዝ ከም ዝበሎ፡ እቲ ናይ ጾም ውሳነ ኣብቲ ውልቀ ሰብ ዝምርኮስ እኳ እንተኾነ፡ እቶም ነዚ ዓይነት ሕማም ብግብእ ተቆጻጺሮም ክጾሙ ዝደልዩ ሰባት ግን፡ ቀልጢፎም ዘይሃልኩ ካርቦሃይድረትስ ከም በዓል ብኣእካል ዝተሰርሐ ቡናዊ ባኒ ወይ ቅጫ፡ ቡናዊ ሩዝን እናተመገቡ፡ ቀጻሊ ዝኾነ መርመራ ናይ ደሞም ሽኮር ክገብሩ ኣለዎም ይብል። ሰራሕተኛታት ክንክን ጥዕናኸ ክጾሙ ይግደዱ ድዮም? ቤት ምኽሪ እስላም ዓባይ ብሪጣንያ፡ "ሰራሕተኛታት ክንክን ጥዕና ንሕሙማት ኮቪድ-19 ይከናኸኑ ስለዘለዉ፡ ኣብ ሓደጋ ናይ ጽምኣት ኣካላት፡ ብሰንኪ ዝወድይዎም መሸፈኒታት ኣካላትን፡ ብዝሒ ምስ ሕሙማት ዝሰርሕዎም ሰዓታትን ሕክምናዊ ጌጋታት ኣብ ምፍጻም ዝተቃልዑ ስለዝኾኑ፡ ካብ ጾም ነጻ እዮም" ኢሉ። ጾም ንጥዕናኻ ጽቡቕ'ዶ ይኸውን? ሽሕ'ኳ መዓልታዊ እኹል ካሎሪ ዘይምውሳድ ንስርዓተ ምክልኻል ኣካላትና ይንክዮ እንተኾነ፡ ጾም ኣብ ስርዓተ ምክልኻል ኣካላት ዘምጽኦ ጽልዋ ግን ግሉጽ ኣይኮነን። ስርዓተ ምክልኻልሲ ሓደ ውልዕ ጥፍእ ዝብል ነገር ኣይኮነን። ስርዓተ ምክልኻል ሓደ ክመጣጠን ዘለዎ፡ ዝተጠናነገ መስርሕ ስርዓተ ኣካላትና እዩ። ጾም ነቲ 'ኮርቲሶል' ዝተባሃለ ናይ ጭንቀት ሆርሞን ብምልቃቅ፡ ንገለ ገል ግብረ መልሲ ናይ ስርዓተ ምክልኻል ይጸቅጦም። ይኹን ደኣ እምበር ኣብ ኣንጭዋ ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘረጋግጾ፡ ከምዚ ዝተወሰነ ግዜ ተጸይሙ ዝቋረጽ ናይ ጾመ ሮሞዳን፡ ነቶም ዝኣረጉ ዋህዮታት ብምቅታል፡ ብሓደሽቲ ዋህዮታት ናይ ምትካእ መስርሕ ኣካላትና ከቀላጥፍ ይኽእል። እንተ ኾነ ግን እዚ መርትዖ እዚ ኣብ ኩሎም ደቂ ሰባት ምሉእ ብምሉእ ይሰርሕ ኢልካ ኣፍካ መሊካ ክትዛረበሉ ኣጸጋሚ እዩ። እዚ ተግባራዊ ክኸውን ከኣ ንኽንደይ ዝኸውን መዓልታት ክትጸውም ከም ዘለካ እውን ንጹር ኣይኮነን።