"ኣቦይ ክእሰር እንከሎ ኣይተወለድኩን ነይረ" በይሉላ ስዩም
መንግስቲ ኤርትራ፡ ሰሉስ 18 መስከረም 2001 ላዕለዎት ሓለፍትን ጋዜጠኛታትን ኣብ ቀይዲ ዘእተወላን፡ ጋዜጣታት ብሕቲ ዝዓጸወላን ዕለት እያ።
ካብቶም ሽዑ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ከኣ ተጋዳላይ ሰኣላይ ስዩም ጸሃየ ይርከቦም። ስዩም ብውልቁ ዝሰርሕ ሰኣልን ጋዜጠኛን እዩ። ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ሓያለ ዶኮመንታሪ ፊልምታት ዘዳለወን ንቅብጸት ባጽዕ (ኣብ 1990 ሰራዊት ደርጊ ንባጽዕ ብነፈርቲ ዝደብደበሉ እዋን ዝተውሃበ ስያ) ዝሰነደን ገዲም ተጋዳላይ እዩ። ስዩም ጸሃየ ክእሰር እንከሎ ጓል ክልተ ዓመትን መንፈቕን ዝነበረት ጓሉ ኣቤ ስዩም "እዛ ዕለት ኣቦይ ዝሰኣንኩላ ዕለት ብምዃና ብሓዘን እየ ዝዝክራ" ትብል። ኣቡኣ ዝተኣሰረሉ እዋን ንእሽተይ ብምንባራ "ነቦይ ውሑድ እየ ዝዝክሮ። ጓል ሰለስተ ዓመት ኣቢለ እንከለኹ ናብቲ ተአሲሩሉ ዝነበረ ቦታ ክንበጽሖ ኬይድና ነይርና፡ ንሱ ብድሕሪ ሬተ ሬተ ዝኾነ ቦታ እዩ ነይሩ፡ ኢደይ ኣሕሊፈ ሰላም ክብሎ ከኣ ይዝከረኒ" ትብል ሕጂ ምስ ንእሽተይ ሓፍታ በይሉላን ወላዲታ ሳባ ገብረመስቀልን፡ ኣብ ፈረንሳ ትቕመጥ ዘላ ኣቤ፡ ኣብ ኤርትራ ንዘሎ ጉድለት ፍትሒ ምስቲ ኣብ ፈረንሳ እትርእዮ ተነጻጽር። "ኣብ ዝነብረላ ሃገረ ፈረንሳ፡ መጥቃዕቲ ግብረ ሽበራ ተፈጺሙ ነይሩ፤ እቶም ነቲ ተግባር ዝፈጸሙ ሰባት ክሳብ ሕጂ ብሂወት ኣለዉ፡ ጉዳዮም ከኣ ብቤት ፍርዲ ይርአ'ሎ" ትብልሞ ወላዲኣ ግን ርእይቶኡ ስለዝጸሓፈ ጥራሕ ብምእሳሩ ኣዚያ ትሓዝን። ዘረባኣ ትቕጽል'ሞ "ኣቦይ ግን ኣብ ቤት ፍርዲ ኣይቀረበን፤ ሃለዋቱ የብልናን፡ ረኺብናዮን ርኢናዮን እውን ኣይንፈጥን፡ ክሳብ ሕጂ ተሰዊሩ'ዩ ዘሎ" ብምባል ተስተማስል። "ኣብ ኤርትራ ግን እቶም ዋላ ሓንቲ ዘይበደሉ'ውን እዚ ክብሪ እዚ ኣይረኽቡን" ብምባል ክኣ ንሓሳባ ተራጉድ። ኣቤ ስዩም ንኣቡኣ ኣመልኪታ ብዙሕ ግዜ ከምዝሓተተት ብምሕባር ክሳብ ሕጂ ግን ካብ መንግስቲ ኤርትራ ይኹን ካብ ወከልቲ መንግስቲ ኤርትራ መልሲ ከምዘይተዋህባ ትሕብር። "ጓል 14 ዓመት ኣብ ዝነበርክሉ፡ ናብ ጀኔቫ ከይደ፡ ኣብኡ ወኪል ናይ ኤርትራ ኮይኖም ዝመጽኡ ረኺበዮም፡ ኩነታት ናይ ኣቦይ ኣመልኪተ ሓቲተዮም ነይረ፡ ግዚኡ ኣይኮነን ሕጂ ኢሎም መሊሶሙለይ" ድሕሪ ምባል ዘረባኣ ትቕጽል። "ካልእ ግዜ'ውን ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ምስ በይሉል ሓፍተይን ጋዜጠኛን ኮይንና ደብዳበን፡ ስእሊ ናይ ኣቦይን ሒዝና ከይድና ነይርና፡ እንተኾነ፡ ብፖሊስ ገይሮም ካብ ኤምባሲ ሶጊጎሙና" ትብል። "ኣቦይ ይናፍቕ" በይሉል፡ ወላዲኣ ምስተኣሰረ ድሕሪ ሒደት ኣዋርሕ እያ ተወሊዳ። ምስ ኣቤ ሓፍታ ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ዝኸዳላ መዓልቲ ከኣ ብኸምዚ ትዝክራ፡ "ናብቲ ኤምባሲ ክንከይድ እንከለና ብዙሕ ተስፋ ገይርና ኢና ከይድና፡ እንተኾነ ኣብ ክንዲ ሕቶና ዝሰምዑና ፖሊስ ጸዊዖም ምስ ሰጎጉና ግን ሰንቢድና" ብምባል ነታ ምዓልቲ ትዝክራ። "ንኣቦይ ርእየዮ ኣይፈልጥን እየ፡ ብዙሕ ሕቶታት ነይሩኒ፡ ኣቦይ ስለዝኾነ ካብኡ ዝደልዩ ብዙሕ ነገር ነይሩ፡ ይናፍቖ ስለዘየለ ግን ይሓዝን" ብምባል ገጽ ወላዲኣ ንክትርኢ ሃረር ከምእትብል ትሕብር። ኣቤ ስዩም ጸሃየ ኣቤ ስዩም ኣብዚ እዋን ሃይስኩል ወዲኣ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ፓሪስ ዱስ "መዲስን" ተጽንዕ ዘላ ኮይና፡ ኣብ ትምህርታ ንፍዕቲ እያ። "ኣብ ትምህርቲ ንፍዕቲ እየ ብትምህርትይ ክኣ ሕጉስቲ እየ፡ ኣቦይ ነዚ መንፍዓተይ እንተዝርእዮ ኣዝየ ምስተሓጎስኩ፡ ምክንያቱ ኣቦይ ሰብ ክምሃር ክምዕብል ከምዝፈቱ ስለዝፈልጥ" ትብል። ኣብ ስደት ፡ ምስ ሕጽረት ናይ ቋንቋ ክንዲ ኣቦን ኣደን ኮይና ንዘምሃረታ ወላዲታ ሳባ ገብረመቀል ንዝሰገረቶ መስገደልን፡ ንዐአን ንኸተምህር ንዝኸፈለቶ መስዋእትን ኣመስጊና ኣይትጸግብን እያ። "ኣደይ ብዘይ ኣቦ ከተዕብየና እንከላ ኣዝዩ ከቢድ ምኳኑ ይፈልጥ'የ ስለዚ ኣብዚ ደረጃ ዘለኽዎ ንክበጽሕ ንዝኸፈለቶ መስዋእቲ የቐንየለይ ክብላ ይደሊ" ትብል። ኣቤ ኣብ ሃይስኩል እናተምሃረት እንከላ፡ ካብ መምሃራኖም "ናትኩም ጅግና መን እዩ?" ተባሂላ ንዝተሓተተቶ፡ መልሲ ዕዪ ገዝኣ ንመምሃራናን ንመማህርታን ከምዘገረመ ትዛረብ። "ኣነ ብዛዕባ ኣቦይ እየ ኣቕሪበ፡ ኣቦይ'ዩ ናተይ ጅግና፡ ኩሉ እቲ ዝፈልጦ፡ ንምንታይ ከምዝተኣሰረን ኣበይ ከምዘሎ ከምዘይንፈልጥን ምስ የዕለልክዎም፡ እቶም ምሳይ ዝነበሩ ዝበዝሑ ኣይኣመኑንን፡ ኣብ ዓለም ከምኡ ከምዘሎ'ውን ኣይፈልጡን'ዮም" ድሕሪ ምባል፤ "መምሃራነይ እዚ ዛንታ እዚ ምስ ሰምዑ ክሳብ ምስ ሚኒስተር ናይ ፈረንሳ ከራኽቡኒ ሓሲቦም" ብምባል ንሳ ኣፋ ከፊታ ዛንታ ኣቡኣ ኣብ ቤት ትምህርቲ ምዝራባ፡ ንብዙሓት ብዛዕባ ኤርትራን ኩነታት ኤርትራን ንኽፈልጡ ከምዝሓገዞም ትዛረብ። ኣቤ ስዩምን በይሉል ስዩምን ኣብ ውሽጠን ዝመላለስን ወትሩ ዘኮማስዐኦን ብዙሕ ሕቶታት ከምዘሎ እየን ዝዛረባ። "ንምንታይ እዮም ኣብ ቤትማእሰርቲ ኣትዮም ብቁዕ መልሲ ዝደልየሉ ሕቶ'ዩ" እትብል በይሉል፡ ዋላ እንተበዲሎም'ውን ንምንታይ ቤትፍርዲ ዘይቐረቡ? ኣበይከ ኣለዉ? ንምንታይከ ምስ ቤተሰቦም ክረኽቡ ዘይፍቀዶም ዝብል ሕቶታት ወትሩ ኣብ ርእሳ ከምዝመላለሳ ትዛረብ። በይሉል ብወገና "17 ዓመታት ቀሊል ኣይኮነን ፡ ኣቦና የድልየና እዩ፡ ምስኡ ክንነብር ንደሊ ኢና ክፍትሓልና ክኣ ንሓትት" ብምባል ናብ መንግስቲ ኤርትራ ዝቐንዐ ሕቶ ትስንዱ። ኣቤ ግን ቅድሚ ሕጂ ዝሓተተቶም፡ መልሲ ስለዝስኣነትሎም፤ "ካብ መንግሰቲ ኤርትራ ዝጽበዮ መልሲ የለን፡ ምኽንያቱ እዞም ናብዚ ንኤርትራ ወኪሎም ዝመጹ'ውን መልሲ የብሎምን" ብምባል፡ ንዝሕተት'ዩ ዝሕተት ድሕሪ ምባል፡ "ካብ መሰል ናይ ህዝቢ ዘየኽብርን ዝጩቁንን ስርዓት ፡ ኣብ ዲሞክራሲ ዘይኣምን፡ ሚድያ ዝደለዮ ክዛረብ ከምዘይክእል ዝገብር መንግስቲ" ጥዑይ መልሲ ከምዘይትጽበ ትዛረብ። ኣቤ ስዩም ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብዛዕባ እቲ ንሰለ ሓቂ፡ ንስለ ፍትሒ፡ ንስለ ዲሞክራሲ ሂወቱ ክብጁ ድሉው ዝኾነ ኣቡኣ ከተዕልል ሓበን ከምዝስምዓ ብምንጋር፡ "ናይ ብሓቂ ኢና ንሕጎስ፡ ኣቦይ ነቲ ቅኑዕ ኢሉ ዝሓሰበሉ ክሳብ ሂወቱ ክኸፍል ድሉው እዩ፡ ንሕና'ውን ኣብ ንኣምነሉ ነገራት ከምኡ ንኽንከውን የተባባዓና" ብምባል ኣቡኣ ኣብ ግዜኡ ንዝወሰዶ ስጉምቲ ብሓበን ተልዕሎ። ኣብ መስከረም 2001 ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ተጋዳላይ ሰኣላይ ስዩም ጸሃየ በይሉል ብወገና ነቲ ኣብ ማህጸን እንካላ ዝተኣሰረ ኣቡኣ ካብ ምዝካሩ ዓዲ ውዒላ ከምዘይትፈልጥን፡ ዋላ ብኣካል ኣይትፍለጦ ወትሩ ከምትናፍቆ ተዕልል። "ኣቦይ ንዝኣምነሉ እዩ ተቃሊሱ፡ ንምንታይ ብዛዕባና ዘይሓሰበ ኣይብልን እየ፡ ምኽንያቱ እቲ ንሱ ዝኣምነሉ ዝነበረ ኣነ'ውን ስለዝኣምነሉ" ትብል። ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ብወገን ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖሎቲካ እሱራት ክፍትሑን፡ ኣብ ደገ ኮይኖም ናይ ተቃውሞ መትከላቶም ከካይዱ ዝጸንሑ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ፖሎቲከኛታት ኣብ ዓዶም ኣትዮም ሰለማዊ ቃልሶም ከካይዱ ባይታ ከምዝጣጣሓሎም ብምዝካር፡ ኣብ ኤርትራ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክውሰድ ትጽውዕ። "መንግስቲ ኤርትራ ንኹነታት ኲናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንብዙሕ ግዜ መመኻነዪ ተጠቂሙሉ እዩ፡ ሕጂ ግን ሰላም ስለዝመጸ እሱራትና ይፈትሑ ኢልና ንሓተሉ ግዜ እዩ" ድሕሪ ምባል፤ መንግስቲ ኤርትራ ሕጂኸ እንታይ ሓዲሽ ነገር'ዩ ክብል? እንታይ ሓዲሽ ጥበብ'ዩ ክምህዝ? ንምንታይ እዮም ናይ ፖሎቲካ እሱራት ክፍትሕ ዘይክኣለ ብምባል ማእለያ ዘይብሉ ሕቶታት ትድርድር። "ምስ ኢትዮጵያ ሰላም ተገይሩ እናተብሃለ፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ግን ሰላም ስለዘየለ ምሉእ ሰላም ክንብሎ ኣይንኽእልን ኢና" ብምባል ድማ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ንኽመጽእ ናብ ህዝቢ ኤርትራ መልእኽታ ተመሓላልፍ። "እቲ ቃልሲ ክሳብ ሕጂ ኣይተወደአን ዘሎ፡ ምስ ኢትዮጵያ ስለዝተዓረቕና ዲሞክራሲ መጺኡ ማለት ኣይኮነን፡ ክሳብ እሱራት ዝፍትሑን ዲሞከራሲ ንረክብን ቃልስና ገና እዩ" ብምባል መልእኽታ ተመሓላልፍ። በይሉል ብወገና "ሰላም ካብ ኮነ እሱራት ከፍትሑ ሕጂ ተስፋ ኣለና" ብምባል ኣቡኣ ተፈቲሑ ንዝሰርሓቶ ዕዩ ገዛ ክርእየላ፡ ብልጫ ክትወስድ እንከላ ብሓጎስ ዕምባባ ከቐብላ፡ ጾግራ እናሓኸኸ ኣባታዊ ምኽሪ ክልግሰላ ሃረር ትብል። ኣብ ወርሒ መስከረም 2001፡ ስዩም ጸሃየ፡ ዳዊት ኢሳቕ ዋና ኣሰናዳእን ሓደ ካብ መስረትቲ ጋዜጣ ሰቲት፡ ፍስሃየ ዮውሃንስ ሓደ ካብ መስረትቲ ጋዜጣ ሰቲት፡ ኣማኒኤል ኣስራት ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ዘመን፡ መድሃኔ ሃይለ ምክትል ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ቀስተ ደበና፡ ተመስገን ገብርየሱስ ኣዳላዊ መደብ ስፖርት ጋዜጣ ቀስተ ደበና፡ ዮሱፍ መሓመድ ዓሊ ኣሳናዳኢ ጋዜጣ ጽጌናይ፡ ማትይዎስ ሓይልኣብ ሓደ ካብ መስረትትን ኣሰናዳኢ ጋዜጣ መቃልሕ፡ ዳዊት ሃብተሚካኤል ምክትል ኣሰናዳእን ሓደ ካብ መስረትቲ ጋዜጣ መቃልሕ፡ ሰይድ ዓብደልቃድር መስራትን ኣሳናዳእን ጋዜጣ ኣድማስ ሓቢሮም ተኣሲሮም።