መቐለ 70 እንደርታ፡ "እንታይ ክፍጠር ይኸውን? ብዝብሉ ስግኣታት ተወጢርና ዛዚምናዮ"
ሙሁራት፡ "ናይ ፍልጠት ከተማ" [city of Knowledge] ፣ ዘየምቲ "ዓይኒ ትግራይ"፣ ነጋዶ "ሞተር ቑጠባ"፣ መናእሰይ ድማ፡ "ከተማ ፍቕሪ" ኢሎም ይጽውዑዋ።
እዛ ከተማ፡ ካብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ ዝሓለፈ ሰንበት ጀሚሩ ብዝነበረ ፍሉይ ስምዒት ዓወት፣ ደስታ ዘሰነፎ ዕጹው ጉሮሮ ከዚመላ ዘውግሐ፣ ሓጎስ ሓሊፉወን ዝሕንዝሕ ንብዓተን ዘውረዳ አዒንቲ፡ ኮታስ ሕውስው ዝበሉን ንምግላጾም ዝኸብዱን ስምዒታት ክተአንግድ ዘምሰየትን ዝሓደረትን ከተማ መቐለ'ያ። ቅድሚ እዛ ናይ ትማሊ ዝነበራ ሰናብቲ፡ ብሓዘንን ቁጥዐን ተኸቢባ ብትዝታ ተሸሚማ ዝነበረት ከተማ፡ ገና ኣርብዓ መዓልቲ ከይመልኣ ሓዘና ዝድብስ ኣጋጣሚ ክፍጠር'ዩ ኢሉ ዝገመተ ኣይነበረነን እንተተብሃለ ምግናን ኣይክኸውንን። ኣርማ ብሄራዊ ስምዒት ህዝቢ እታ ከተማን፡ ቅመም ወግዒ መናእሰይን ፖለቲከኛታትን ኮይኑ ዝሓገየ ብስም እታ ከተማ ዝተሰመየ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ መቐለ 70 እንደርታ ድማ፡ ደባሲት እቲ ሃንደበታዊ ሓዘን'ዩ። ሰንበት 30 ሰነ 2011 [ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ]፡ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ፡ ልዕሊ 60 ሽሕ ዝግመት ህዝቢ፡ 'ካልእ ቦታ የብልካን!' ዝተብሃለ ይመስል ኣብ ስታድየም ትግራይ ዓሪዱ። ኤፍኤማት ኸፊቱ ናብ እዝኑ ወቲፉ ዝሰምዕ ኣፍቃሪ ኩዕሶ እግሪ'ውን ቑጽሪ ዉሑድ ኣይነበረን። ልቢ እዚ ኹሉ ሰብ ድማ፡ ጸወታ ተጀሚሩ ክሳብ ዝውዳእ ነጢረን ክሳብ ዝወጽኣ በጺሐን ነይረን። ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ማዕረ ነጥቢ ምስ ዝነበራ መወዳድርታ ጋንታ ፋሲል ንዋንጫ ተፋጢጣ ነይራ። ምስ ድሬዳዋ ኣብ ዝገበረቶ ግጥም ዝርከብ ውጽኢት ከም ዘሎ ኮይኑ፡ ነታ ንዋንጫ ትወዳደር ዝነበረት ጋንታ ፋሲል ዘአንገደት ጋንታ ስሑል ሽረ እተመዝግቦ ውጽኢት'ውን፡ ንጋንታ መቐለ ወሳኒ ነይሩ። ከቢድ ውድድር ተኻይዱ፡ ፋሲል ነጥቢ ስለ ዝተማቐለት፡ ንመጋጥምታ ክልተ ንባዶ ዝረትዐት ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ቻምፒዮና ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ እዚ ዓመት ምዃና ተበሲሩ። መሬት ብታሕጓስን ብዝላ ኣእጋርን ርዒዳ፣ ጣሕሸም ዝብል ድምጺ'ውን ተኸልኺላ ዝጸንሐት ከተማ ብሆሆታ ተረበሸት። ሓዘንን ውድድርን ተስዓሩ። እዚ ዓወት፡ "ብሳላ ትዕግስቲ ዝተረኸበ ዓወት'ዩ" ክብል ይገልጾ ኣካያዲ ስራሕ ጋንታ መቐለ ኣይተ ሽፈራው ተኽለሃይማኖት። ወሲኹ ድማ "ንምዃኑ እቲ ጸወታ ብሰላም'ዶ ክውዳእ ይኸውን? ሎሚኸ እንታይ ክፍጠር ይኸውን? ብዝብሉ ስግኣታት ተወጢርና ኢና ዛዚምናዮ" ኢሉ። ስፖርት ብባህሪኡ ናይ ጽዕንቶ ንጥፈት ስለ ዝኾነ፡ ክትሰርሖ፣ ክትጻወቶ ይኹን ክተመሓድሮ ጸገም ከም ዝኾነ ዝዛረብ ኣይተ ሽፈራው፡ "መመላእታ ሓደ ዓመት ግን ክትንበዩ ዘይኽእሉን ጻውርኦም ዝኸበዱን ብድሆታት ተሓሊፎም'ዮም" ይብል። "መልክዖም ዝቐያይሩ ጸገማት ነይሮም። እቲ ስፖርት ኸባብያውነት ዘጥቅዖ እናኾነ ምስከደ፡ ክትትንብዮ ዘይትኽእል፡ ኣየናይ ዳኛ እንታይ ክሓስብ ይኽእል? ኣየናይ ኣመራርሓ ፌደሬሽን እታ ጋንታ ብኸመይ ዓይኒ ይርእያ ይኸውን፣ ደገፍትና ወጺኦም ብሰላም'ዶ ክምለሱ ይኾኑ? ኣብ ዝብል ዕረፍቲ ዘይብሉ ግዘ ኢና ሓጊና" ክብል ነቲ ኩነታት ይገልጾ። ኣብ ዓመተ 2011 ክካየድ ዝሓገየ ጸወታታት ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ኣብ ሞንጎ ደገፍቲ ጋንታታት ብዝፍጠሩ ግጭታት፣ ስግኣት ድሕነትን ጸጥታን፣ እቲ ፌደሬሽን ብዘሕልፎም ውሳኔታት ዝፍጠሩ ቅርታታት ተደማሚሮም፡ እምበርከ ብደሓን ክዛዘም ድዩ? ዝብል ልዑል ስግኣት ፈጢሩ ነይሩ። "ካብ ጽቡቕ ቕንኢ ዘይኮነ ካብ ክፉእ ቅንኢ ዝብገስ ጥቕዓት ይፍጸም ስለ ዝነበረ፡ ስፖርት ዝመስል ዓመታዊ ውድድር ኣይነበረን። እዚ ኹሉ ንምሕላፍ ከቢድ ነይሩ። ኣብ ትግራይ ካብ ህዝብን መንግስተን ዝወረስናዮ ሓደ ጽቡቕ ነገር ግን ትዕግስቲ'ዩ" ኢሉ። "እንተተዓጊስካን ዋጋ እንተኸፊልካን፡ ድሕሪኡ ደሚቕ ስም ይህልወካ፤ ብሳላ ትዕግስቲ ድማ ኣብዚ በጺሕና" ይብል ኣካያዲ ስራሕ ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ። እዚ ውጽኢት ነታ ጋንታ ሃንደበት'ዶ ኮይኑዋ? "ናይ መወዳእታ ጸወታ ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ሜዳና ብጽቡቕ ጸወታን ጽቡቕ ኣፈላላይ ሸቶን ክንስዕር ዝብል ግምት ነይሩና" ዝበለ ኣቶ ሽፈራው፡ ድሬዳዋ ግን ፕሮፌሽናል ዝኾነ ጸወታ ብምጽዋት ፈታኒ ዝኾነ ኣጋጣሚ ከም ዝፈጠረትሎም ይዛረብ። ውጽኢት ኣብ ሽረ ይካየድ ዝነበረ ግጥም ፋሲልን ስሑል ሽረን'ውን ካልእ ጸቕጢ ዝፈጠረ ነገር ምንባሩ ብምግላጽ፡ ውጽኢት ዝቕይር ጸወታ እንተዝፍጠር ነይሩ ብዙሓት 'ዝበላሸው ስምዒታት' ምፍጣሮም ዘይተርፍ ብምንባሩ፡ ዓወት ምምጽኡ ሃንደበት ከም ዝኾነ ተዛሪቡ። "ዓብዪ ፈተና'ዩ ነይሩ። 70/80 ሽሕ ህዝቢ ኣብ ስታዲየም ኣሎ፤ እቲ ውጽኢት እንተተበላሽዩ ከጋጥም ዝኽእል ጸገም ገምትዮ። ስምዒት ዘይምቁጽጻር፣ ሓዘንኻ ብቐሊሉ ዘይምርሳዕ፤ ከምቲ ዝፍለጥ ትግራይ ኣብ ሓዘን እያ ቐንያ፤ ኣብ ልዕሊ ሓዘን ሓዘን'ዩ ክኸውን ነይሩ። ከምቲ ዝረኣኽዮ ግን እግዝሄር ሓጊዙና ዓወት ቀኒዑና" ኢሉ ኣቶ ሽፈራው። ደገፍቲ ጋንታ መቐለ ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ሻምፒዮና ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ብምዃና ቐጻሊ ዓመት ኣብ ውድድር ቻምፒየንስ ሊግ ኣፍሪቃ ክትሳተፍ'ያ። ንኣመሉ ሓደ ወይ ክልተ ጸወታታት ተሳቲፍኻ ምውጻእ ከይኸውን፡ እታ ጋንታ ዝሓሸ ምድላው ገይራ ታሪኽ ዝቕይር ስራሕ ክትሰርሕ ትጽቢት ይግበር። ብቕዓት ተጻወትቲ ጥራሕ ዘይኮነ ስነ ምግባር ደገፍቲ'ውን፡ ኣርማ ጽብቕትን ስምርትን ጋንታ'ዩ። ደገፍቲ ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ግን፡ ብደገፍቲ መጋጥምቲ ጋንትኦምን ካልኦት ተዓዘብትን፡ ቐሊል ዘይብሃል ነቐፌታ ይበጽሖም ነይሩ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ኢትዮጵያ ቡና ድሕሪ ዝነበሮም ጸወታ፡ ኣብ ጎደናታት እታ ከተማ 'ፑሽ ኣፕ' ክሰርሑ ዝተርኣዩ ደገፍቲ ይኹኑ ካልእ ምኽንያት ተረኺቡዎም ዝተብሃሉ፡ ብፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ተኣሲሮም ምንባሮም ይዝከር። ኣካያዲ ስራሕ እታ ጋንታ ኣቶ ሽፈራው ተኽለሃይማኖት 'ስነ ምግባር ደገፍቲ እታ ጋንታ ዝግምግመሉ መነጽር እንታይ ይኸውን?' ክንብል ሓቲትናዮ። "መብዛሕትኡ ደጋፊና፡ ኣብ ዝኾነ እዋን ሕልፍ ኢሉ ዝድግፍ፣ መስዋእቲ ዝኸፍልን ፍልጠት መሰረት ዝገበረን ደጋፊ'ዩ። ግን ድማ፡ ውጽእ ዝበለ ባህሪ ዘለዎም ደገፍቲ ከም ዘለው ዘይክሓድ'ዩ" ይብል። "ሓላፍ ዘላፍ ክህሉ ግድን'ዩ፤ ግን ከም ጋንታ ዘለና ዕድመ ንኡሽቶ ደጋፊና ድማ ብዙሕ'ዩ። ነዚ ዝኸውን እንግድዓ ከይፈጠርና'ዩ ፈሲሱና" ዝብል እቲ ኣካያዲ ስራሕ፡ ሓሓሊፉ ዘጋጥም ጸገም ግን ኣስተምህሮ ሂብካ ክእረም ከም ዝኽእል ይዛረብ። ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ፡ ካብ ፖለቲካ ናጻ ኣይኮነን ኢሎም ብዙሓት ተንተንቲ ስፖርትን ተዓዘብትን ይሓምዩዎ። እንተኾነ ንኣቶ ሽፈራው ስፖርት ዓርሱ ዝኸኣለ ፖለቲካ'ዩ። "ፍልስጤምን እስራኤልን ክዓርቕ ዝኽእል ስፖርት'ዩ። ናይ ውሽጢ ግጭት ከዝሕል ዝኽእል'ውን ስፖርት'ዩ። እንተዘይሰሪሕኻሉ ግን ዓዲ ከጥፍእ ዝኽእል'ዩ። ነቶም ሓንቲ ኢድ ዘላቶም ሓንቲ ኢድ ወሲኽና ጽቡቕ ጣቕዒት ክንፈጥር ኢና። ናብቲ ዝሓስቡዎ ሕማቕ ግን ኢድና ሓዊስና ሕማቕ ጣቕዒት ኣይንፈጥርን" ብምባል ድማ እቲ ዓውዲ ዘለዎ ሓይሊ የረድእ። ዝኸበደ ግዘ ጋንታ መቐለ ኣሰልጣኒ ጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ገብረመድህን ሃይለ ዝሓለፈ ዓመት ምስ ጋንታ ጅማ ኣባጅፋር ኮይኑ ዋንጫ እቲ ሊግ ኣልዒሉ'ዩ። ኣሰልጣኒ ጋንታ መቐለ ኾይኑ ምስ ፈረመ ኣብ ዝሃቦ ፈላማይ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ "እዛ ጋንታ ንዋንጫ'ያ ክትጻወት" ኢሉ ምንባሩ ዝዝክር ተንታኒ ስፖርት ጋዜጠኛ ቴድሮስ ኣስመሮም፡ እዚ ከኣ ንትጽቢት ደገፍቲ ናብ ዓቐብ ከም ዘደየቦ ይገልጽ። ጋዜጠኛ ቲድሮም ከም ዝብሎ፡ እታ ጋንታ፡ ንኻልኣይ ተኸታታሊ ዓመት'ያ ንዋንጫ ተነሓኒሓ። ገብረመድህን ምስ መጽአ፡ ምጥንኻር ዘይኮነ ኣፍሪስካ ከም ምስራሕ 'ስኳድ ሪሻፍሊንግ' ኢልካ ክግለጽ ዝኽእል ምትዕርራይ ተገይሩ። ብዙሓት ሓደሽቲ ተጻወትቲ ናብታ ጋንታ መጺኦም'ዮም። "ኣብዚ ዓመት ኣብ ዝነበረ ጸወታ ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ፡ ጋንታ መቐለ ዕድለኛ እያ ነይራ ኢልካ ምግላጽ ይከኣል'ዩ" ዝብል ተንታኒ ስፖርት ቴድሮስ ኣስመሮም፡ ቀዳማይን ካልኣይን ጸወትኣ ኣብ ሜድኣ ምስ ደደቢትን ወልዋሎ ምንባሩ ይዝክር። እታ ጋንታ ካብ ሜድኣ ምውጻእ ምስ ጀመረት ግን፡ ስዕረት ክተአንግድ ጀሚራ። ሳልሳይን ራብዓይን ጸወታታት ምስ ተስዓረ ተቓውሞታት ክሕይሉን ኩራ ክፍጠርን ጀሚሩ። ገሊኡ ክልል 'ሓላፍነት ኣይወስድን'፡ ገሊኡ ድማ 'እኹል ምድላው ኣይገበርኩን' እንትብል፡ ጸወታታት ክዕንጸሉ ብምጅማሮም፡ ጋንታ መቐለ ከምቲ ኣጀማምርኣ ክትቕጽል ዘይምኽኣላ'ዩ እቲ ጋዜጠኛ ዝዛረብ። "ምስ ስሑል ሽረ ማዕረ ምስ ወጽአት ዳርጋ ኩሉ ነገር ዝኸበደሉ ኣጋጣሚ ተፈጢሩ'ዩ" ብምባል፡ ደገፍቲ ዋላ'ኳ ጸኒሖም ይቕረታ ይሕተቱ ፡ብግልጺ ናብ ሜዳ ኣትዮም ንኣስልጣኒ ናብ ምውቃዕ ዝመስል ነገራት ክረኣ ምኽኣሉ ብሕማቕ ኣጋጣሚ ይዝክሮ። ድሕሪኡ፡ እታ ጋንታ ብዘይ ምቁራጽ ንተኸታተልቲ 10 ጸወታት ዓወት ክተመዝግብ ብምኽኣላ፡ ነዚ ዋንጫ እትረኽበሉ ነጥቢ ኣዋህሊላ። "ካልእ መቐለ ዝኸበደ ጉዕዞ ዝገበረትሉ ዝበሃል ምስ ወልዋሎ ዝተገበረን ማዕረ ዝወጽአትሉን ጸወታ'ዩ" ዝብል ጋዜጠኛ ቴድሮስ፡ እታ ጋንታ ካብ ሜድኣ ወጻኢ ዝገበረቶም ግጥማት ስዕረት ጥራሕ ምእንጋዳ የዘኻኽር። እዚ ብብዙሕ መገዲ ክሳብ መወዳእታ ሰሙን ናብ ዝቐጸለ ምትሕንናቕ ዝመልኦ ጸወታ ክትኣቱ ምኽንያት ምዃኑ የቐምጥ። ምስ ብዙሕ ግድፈታቱ እቲ ሊግ ክዛዘም ግድን ስለ ዝኾነ ግን፡ ብሰንበት ንዋንጫ ብዝተኻየዱ ኣርባዕተ ክጥማት ተዛዚሙ። ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ 2011 ከመይ ይግምገም? ንጋንታ መቐለ 70 እንደርታ ሓዊሱ፡ ካልኦት ጋንታታት ምሉእ ዓመት ዘካየድኦ ውድድር ክርአ ከሎ፡ ብዙሓት ምስሕሓባት ከም ዘተኣናገደ ጋዜጠኛ ቴድሮስ ይዛረብ። ጋንታታት ትግራይን ኣምሓራን ዝበዝሕ ጸወትአን ካብ ሜድአን ወጻኢ ምጽዋተን፣ ምስ ዘሰሓሕቡ ውሳኔታት ፌደሬሽን፣ ብዙሓት ከይተኻየዱ ዝተናውሑን ዝተረፉን ግጥማት [ኣብነት ሽረን ባህርዳን ከምኡ'ውን ወልዋሎን ቅዱስ ጊዮርጊስን] ዘተኣናገደን ፖለቲካዊ ስምዒታት ከየጽረየ ዝቐጸለን ዓመት ምንባሩ'ውን ወሲኹ የረድእ። እዚ'ውን ኮይኑ፡ ቐዳማይ ዙርያ ጸወታታት እዚ ሊግ ዝሓሹን ጽቡቓትን ኢልካ ክግለጹ ዝኽእሉ ምንባሮም ጋዜጠኛ ቴድሮስ ይዛረብ። "ብደረጃ ምንቅስቓስ ኩዕሶ እግሪ፡ ሕሉፍ ጸወታታት ማዕረ ሓደ ወይ ሓደ ንባዶ ዝዛዘምሉ'ዩ ነይሩ። እዚ ዓመት ግን ብዙሕ ሸቶ ተቖጺሩሉ'ዩ። ብስነ ምግባር ደገፍቲ፡ ኣብ 2010 ዝተርኣዩ ጉድለታት ግንን ዝበሉ ነይሮም። ሎሚ ዓመት ዝሓሸ'ኳ እንተኾነ መሊኦም ግን ስነ ምግባሮም ዝሓለው'ዮም ነይሮም ኢልካ ምግላጽ ኣይክኣልን" ይብል። ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ሃዋህው እናተጉሃሃረ ብዝኸደ ቑጽሪ፡ "እቶም ኩዕሶ ሜዳታት ናይ ፖለቲካ ሜዳታታት ኮይኖም ነይሮም" ዝብል ተንታኒ ስፖርት ቴድሮስ፡ ብደረጃ ስፖርታዊ ምንቅስቓስ ጽቡቓት ካብ ዝበሃላ ሸቶታት ወጻኢ እዚ ዝበሃል ዝተፈለየ ነገር ኣይርኣናሉን፣ ናይ ካልኦት ሃገራት ተጻወትቲ ብበዝሒ ይፍርሙ ውዕሎም ይቋረጽ...እዩ ነይሩ" ክብል'ውን ተዛሪቡ። ኣብ መጻወቲ ሜዳታት ጎሊሖም ዝወጽኡ ዝነበሩ ፖለቲካዊ ስምዒታትን መልእኽታትን ነዚ ናይዚ ዓመት ጸወታ ከም ዝጎድኡዎ ብምግላጽ፡ ደገፍቲ ምውቃዕ ይፈጥሮ ዝነበረ ጸቕጢ ቀሊል ብዘይምንባሩ፡ ሓደ ጋንታ ንዝገበሮ ሕማቕ ተግባር፡ መልሲ ክትህበሉ እትኽእል ምድላዋት ምግባር ይበዝሕ ምንባሩ ይገልጽ። "ኣርማታት ውድባት ፖለቲካ [ህወሓት፣ ጉንበት ሸውዓተ፣ ኦነግ መሰል ኣርማታት] ናብ ሜዳ ይኣትው ነይሮም። ጋንታ መቐለ ድማ ውጽኢት ኣብ ዝርከበሉ ጽቡቕ ድጋፍ ትረክብ፤ ውጽኢት እንትጠፍእ ድማ ንኣኣሰልጣኒ ክሳብ ዘይወቓዕና ዝብሉ ስምዒታት፣ ናይ ባዕልኻ ተጻዋታይ ምቅዋም ዝመስሉ ነገራት ነይሮም" ክብል'ዩ ቴድሮስ እዚ ዓመት ዝግምግሞ። ብኣንጻሩ፡ ቑጠባዊ ዓቕሞም ብዘየገድስ፡ ድሕነት ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ኣእቲዮም ጋንትኦም ንምድጋፍ ርሑቕ ዝጉዓዙን ደሚቕ ኣቀባብላ ዝገብሩን ደገፍቲ እንተነበሩ'ውን፡ ማሕበራት ደገፍቲ ግን ሙሉእ ስነ ምግባር ዘለዎ ደጋፊ ኣብ ምፍጣር ክሰርሑዎ ዝግባእ ስራሕ ሰሪሖም'ዮም ምባል ከም ዘይክኣል የስምረሉ። ዝቕጽል ዓመት ክህሉ ዝኽእል ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ገና ካብ ብሕዚኡ ትንዕ ትንዕ ይበዝሖ ኣሎ። ዳርጋ ኩለን ጋንታታት'ውን በቲ ሕጂ ዘሎ ፌደሬሽን ሕጉሳት ኣይኮናን። ጋንታ ፋሲል፡ ድሕሪ ናይ ትማሊ ጸወታ 'ናብ ትግራይ ከይደ ኣይጻወትን' ክብል ቅዋማ ገሊጻ ኣላ። ዝኾነ ክኸውን ነዞም ጸወታታት ዝመርሕ ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ፡ ጠንካራ፣ ንውሳነታቱን ሕግታቱን ዝግዛእ፡ ናይ ሊግ ኮሚቴ ከቕውም ከም ዘለዎ ዝሕብር ጋዜጠኛ ቴድሮስ ኣስመሮም፡ ኣብ ቐጻሊ ዓመት ዝኾነ ይኹን ዝፍጠር ጸገም ተጻዊርካ ክሕለፍ ከም ዘይብሉን እግሪ እግሪ እናቐጻዕካ ክኽየድ ከም ዘለዎምን ይዛረብ።