ኣይፎን ኣብ 10 ዓመቱ፡ ንዓለም ዘገረመ ቴክኖሎጂ
ብኣቆጻጽራ ኤውሮፓ 09 ጥሪ 2007፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ዝዓበየ ፅልዋ ዘለዎም ነጋዶ፥ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ፍርያት ንዓለም ኣበሲሩ። ንሱ ከኣ፡ ኣብ ታሪኽ ዝለዓለ መኽሰብ ዝህብ ውጽኢት ቴክኖሎጂ ኣይፎን እዩ።
ቴክኖሎጂ ስማርትፎን ከመይ ኢሉ'ዩ ተመራፅን ተበሃግን ኮይኑ? ሞባይላት ስማርትፎን ካብ ኢንቨስትመንት መንግስቲ ኣሜሪካ ተረባሕቲ ኮይነን ኣይፎን ምጣነ ሃብቲ ዓለምና ኣብ ምምዕባል ልዑል እጃም ዘበርከተ ተንቀሳቓሲ ሞባይል'ዩ። ኣብ ዓለም፡ ትካል ኣፕል፡ ካብ ኣይፎን ጥራሕ ዝረኽቦ መኽሰብ ክረኽቡ ዝኸኣሉ ክልተ ወይ ሰለስተ ትካላት ጥራሕ እዮም ። ካብ ኣይፎን ብተወሳኺ ስማርትፎን ዝተባህለ ዘበናዊ ቴክኖሎጂ ሒዙ ዝተቐልቀለ እዚ ትካል እምበኣር፡ ኣብ ምልላይን ምውዕዋዕን ፍርያት፡ ኣብ ሙዚቃን ሶፍትዌርን ዓብይ ዝላ ስለዘምፅአ፡ ዳርጋ ኩሉ ሰብ ዝብህጎ ዓይነት ቴክኖሎጂ ኪኸውን በቒዑ'ሎ። ግን'ከ ንኣይፎን ኣይፎን ዘብልዎ ምኽንያታት እንታይ'ዮም ኢልኩም'ዶ ሓሲብኩም ትፈልጡ? ከም ኣገላልፃ ምህርቲ ስነ ምጣነ ሃፍቲ ማርያና ሙዙካቶ፡ ኣይፎን፡ ካብ ቅዲ ስራሕቱ፡ተፈታዊ ውሽጣውን ደጋውን ክፋላቱ፡ ብተወሳኺ፡ ብግቡእ ንክሰርሕ ዘኽእልዎ 12 ነገራት ከምዘለዉ ትገልፅ። 1)ቀጠንትን ደቀቕትን መካየድቲ 'ፕሮሰሰር' 2) ሜሞሪ 3) ላዕለዋይ ክዳን 4) ክሪስታል ፈሳሲ 5) ካብ ሊትየም ዝተሰርሐ ባትሪ 6) ንድምፂ፡ብርሃንን ራድዮ ማዕበልን ዘገልግል ኣልጎሪዝም ዝተባህለ ቀመር ሒሳብ። 7) ኢንተርኔት፡ (ስማርትፎን ብዘይ ኢንተርነት ዋጋ ስለዘይብሉ) 8) ግልጋሎት ኢንተርኔት ቀሊል ንክኾን ዝገበሩ 'HTTP' ን 'HTML'ን፡ 9)ዋህዮኣዊ መርበብ፡ (ስማትርትፎን እዚ ባእታ'ዚ እንተዘይሃሊይዎ ኣሽንኳይ'ዶ ስማርትፎን ክኸውንስ ተራ ሞባይል'ውን ክኸውን ኣይኽእልን።) 10)ሓባሪ ኣንፈት ዓለም ወይ ክዓ GPS፡ 11)ብኢድካ ምጥቃም ዘኽእል መስትያታዊ ክፋል ሞባይል 'ተች ስክሪን' 12) ደሕንነታዊ ድምፂ እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ባህርያት ንኣይፎን ጠርዚ ዘበናውነት ዘላብሱ ካብ ምዃኖም ብተወሳኺ፡ ኣብ ካልኦት ዓይነት ሞባይላት'ውን ዘገልግሉ'ዮም። ነዞም ባህርያት ኣይፎን ብዕምቆት ዘፅነዐት ኪኢላ ስነ ቁጠባ ማርያና ማዙካቶ፡ ኣይፎን፡ ኣብቲ ሕጂ ዘለዎ ብርኪ ምዕባለ ንክበፅሕ ብዙሕ ፃዕርታት ከምዝተገበረ ትገልፅ። እዞም 12 ንስማርትፎን ኮነ ኣይፎን ኣገደስቲ ዝበሃሉ ውፅኢት ቴክኖሎጂ ብመንግስቲ ኣሜሪካ እንከይተረፈ ሓገዝ ዝግበረሎም እዩም። ሰራሒ ቅዲ ኣፕል ሰር ጆኒ ኢቭ ኣብ ምምዕባል ቴክኖሎጂ ኣይፎን ልዑል እጃም ከምዝነበሮ ብዙሕ ተዛሪቡ እዩ። ኢንተርኔት ንባዕሉ ብሓገዝ ምክልኻል ሰራዊት ኣሜሪካ ኣብ 1960ታት ኣብ ግልጋሎት ዝወዓለ እንትኸውን፡ ስርዓተ ሓባሪ ካርታ ዓለም GPS ድማ ብተዛማዲ ኣብ ዘበነ ካልኣይ ኩናት ዓለም ብሰራዊት ምክልኻል ኣሜሪካ ንወተሃደራዊ ረብሓ ዊዒሉ ከምዝነበረን፡ ደሕራይ ካብ 1980ታት ኣትሒዙ ኣብ ስቪላዊ ኣገልግሎት ምውዓሉን ይፍለጥ። ስማርትፎን ብጀካ 'ታች ስክሪን' እውን ክሰርሕ ከምዘይኽእል ዘዘኻኸረ እዚ ፀብፃብ፡ መሃዚ ቴክኖሎጂ 'ታች ስክሪን' ኣብ ሓደ ትካል መንግስቲ ኢንግሊዝ ተቖፂሩ ዝሰርሕ ዝነበረ ጆንሰን ዝተባህለ መሃንዲስ እዩ። ቴክኖሎጂ 'ታች ስክሪን' ብተመራመርቲ ዋይኔ ዌስተርማንን ጆን ኤሊያስን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዴላዌር ኣሜሪካ በብእዋኑ እናተመሓየሸን ድሕሪ ምምጻእ'ዩ ደሓር ንኩባንያ ኣፕል ተሸይጡ። ኣብ ምዝማን ስራሕቲ ምርምር ዌስተርማን 'ታች ስክሪን' ሓገዝ ትካል ድሕንነት ኣሜሪካ CIA ን መንገስቲ ኣሜሪካን ልዑል ምንባሩ'ውን ይግለፅ። ኣብ 2000 ዓ.ም ኣይፎን ቅድሚ ምምሃዙ ኣብ ዝነበር 7 ዓመታት፡ ምክልኻል ሰራዊት ኣሜሪካ በጀት ሰሊዑ 'ሰሪን' ተባሂላ ኣብ ትፅዋዕ ዝነበረት ንእሽተይ ቤት ፅሕፈቱ ንወታሃደራዊ ሓገዝ እተገልግል ድምፂ ፈጢሩ፡ ናብ ዕዳጋ ዓለም መሰቕረቦ ድሕሪ 3 ዓመታት፡ ኩባንያ ኣፕል ብዘይተፈልጠ ዋጋ ዓዲጉ ንኣይፎን ተጠቒምሉ። ቴክኖሎጂ 'ተች ስክሪን' ኣብ ምምዕባል መሳርሕታት ታብሌት ልዑል ኣበርክቶ ኣለዎም እቲ ኣብዚ እዋን'ዚ መብዛሕትኡ ህዝቢ ዓለም፡ ከም ኣካል ህይወቱ ገይሩ ዝጥቀመሎም ዘሎ ውፅኢት ቴክኖሎጂ 'ኣይፎን'፡ጉግልን ፌስቡክን ምክልኻል ሰራዊት ኣሜሪካ ወይ ክዓ 'ሰረን' ብዝድግፎም ውልቀ ትካላት'ዮም ተሰሪሖም። እቲ ኣብ ዕቤት ኢንዱስትሪ ፊልም ዓለም ዓብይ እጃም ከምዘለዎ ዝዝረበሉ ቴክኖሎጂ 'ኣኒሜሽን ስትድዮ ፒክሳር' ዝመሃዘ ልዑል ናይ ፈጠራ ዓቕሚ ዝነበሮ፡ ከምኒ ብአእዳውካ እናተናኸፍካ ዝሰርሕ 'ታች ስክሪን' ኢሉ'ውን መርበብ ሓበሬታ ወይ ከዓ ኢንተርኔት ዝኣመሰሉ ቴክኖሎጂ ዝሰርሐ ስቲቭ ጆብስ፡ ልዕሊ'ቲ ዓለም ብዓለሙ ከም ዘስደመመ 'ኣይፎን' ክኸውን ይኽእል'ዩ ኢልካ ምሕሳብ ግና ኣዝዩ ከቢድ'ዩ። ብህይወት እንተዝነብረ ንላዕሊ'ውን ክህልውዎ ይኽእል ነይሩ።ንዓለም ካብ ዘገረሙፍ