ኣቆጻጽራ ዘመን ጎርጎሳዉያን ዘምጸኦ ፍልሰት
ኣቆጻጽራ ዘመን ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ካብ ኣቆጻጽራ ዘመን ኤውሮጳዉያን ዝተፈለየ'ዩ። ሓደ ናይ ሸዉዓተ ዓመት፣ ሸሞንተ ወርሕን 10 መዓልትን ኣፈላላይ ኣለዎ። ክልተ፡ ሕድ ሕድ ኣዋርሕ ዝሕዘኦም መዓልታት ኣፈላላይ ኣለወን። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ፡ ካብ 6 ክሳብ 10 ዝበጽሕ ኣፈላላይ መዓልታት ከምዘሎ መጋቢ ጥበብ በእምነት ምትኩ ይዛረቡ።
ምዕመናን ኣብ ጸሎት ክሳብ ኣቆጻጽራ ዘመን ጎርጎሳዉያን ዝተጀመረሉ ዘሎ ዘበን ዓለም ተመሳሳሊ ኣቆጻጽራ ዘመን ከምዝነበራ ይእመን ይብሉ። ይኹን'ምበር፡ ኣብ 1382 ዓ/ም ጳጳስ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዝነበረ ጎርጎሪዮስ ናይ ኣቆጻጽራ ጸገም ኣለዎ ብዝብል፡ ዳግም ክስላሕ ወሲኖም። ብመሰረት እዚ ኣብ ዉሽጢ ዓመት ሓደ መዓልቲ ካብ ሰዓት 6 ጀሚሩ'ዩ ዘሎ ዝብል ሓሳብ ብምልዓል፡ በብዓመቱ ሓደ ሓደ ሰዓት ተወሲኹና'ዩ ይብሉ መጋቢ ጥበብ በእምነት። ስለዝኾነ እታ ሓንቲ ሰዓት ተኣኪባ ክትዉሰኽ ኣለዋ ብዝብል ካብ ጉባኤ ንቂያ ጀሚሩ ብምስላሕ 10 መዓልቲ ብምምላእ ጥቅምቲ 5 ዝነበረ ጥቅምቲ 15'ዩ ክብል ኣዊጁ። ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ካብ ዘበነ ኖህ ጀሚራ ዝነበራ ኣቆጻጽራ መዓልታት ሓልያ ዝመጽአት ኾይና ቤተ ክርስቲያን ግብጺ'ዉን ኣብዚ ጉዳይ ዝኾነ ዓይነት ምምሕያሽ ከይገበረት ቐጺላ። ዘበን፡ ኣብ ሓደ ክቢ እቲ ሓደ ነጥቢ መበገሲ ገይርኻ እቲ ክቢ ናይ ምቑጻር ኸይዲ'ዩ ዝብሉ ድማ መጋቢ ሰለሞን ኣበበ ገብረመድህን'ዮም። ዘበን ምቑጻር ዝጀመረ እቲ ክርስትና ዘይኾነ ክርስትና ምስ መጽአ፡ ዝነበረ ልደተ ክርስቶስ'ዩ መበገሲ ኾይኑ ዝብሉ መጋቢ ሰለሞን፡ እዚ ኣብ ሓደ ክቢ ከይድኻ ኣብ ዝኾነ ነጥቢ ከይድኻ ምቁጻር'ዩ ዝጅመር ከም ማለት'ዩ ክብሉ እቲ ምኽንያት የቐምጡ። ስለዝኾነ ብኣቆጻጽራ ዩሊየስ፡ ንምቑጻር ክጥዕሞን ክመልኣሉን ከምድሌቱ ዘእተዎም 44 ደቓይቕን 56 ንጥብጣብ ካሊኢታትን ተወሲኾም'ዮም ዝብል'ዩ። ግሪጎሪ እዚ እንትእርሞ ድሕሪ ዓመታት ዝተኣከቡ ደቓይቕ 10 ተወሰኽቲ መዓልታት ወሊዶም ተረኺቦም። ግሪጎሪ እዞም 10 መዓልታት ጠቕሊሎም ተቖሮጾም ይዉጽኡ ዝብል ቅዋም ወሲዱ። እቲ እርማት እንትካየድ ኣብ ዓመት፣ ኣብ ዓሰርተ ዓመት ዘይሕሰቡ ዝተበታተኹ ደቓይቕ መዓልቲ ስለዝወለዱ ኣፈላላይ ተፈጢሩ። ንሕና ኣብ ዩሌይስ ከይተኣረመ ዝተረፈ ሒዝና ስለዝመጻእና እቶም ኣዋርሕ ጸሓይ ስዒበን ኣብ መዓልታት'ዉን 10፣ 8 ከምኡ'ዉን በብዓመቱ ኣፈላላይ እናፈጠረ መጺኡ። ስለዝኾነ እቲ ኣፈላላይ፡ ፈለማ እንትእረም ዝተኣረመ ነገር ዘይምዕራይና'ዩ። ልደተ ክርስቶስ ምኽባር ኣብ 735 ዓ/ም ብዘጋጠመ ምቅጻል ሮም ኣዉሮጳዉያን ዝጥቀምሉ ኣቆጻጽራ ሓዲስ ኪዳን ከምዝጅምር መጋቢ ጥበብ ይዛረቡ። ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ግና ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ኣጋጣሚታት መስረት ዝገበረት ኣይኾነትን። እቲ ምንታይ፡ ኣጋጣሚታት ናይ ዓመት ኣፈላላይ ክፈጥሩ ይኽእሉ'ዮም። እዛ ቤተ ክርስቲያን መበገሲ ትገብሮ ቕዱስ መጽሓፍ'ዩ። ነዚ፡ ኣብ መልእኽቲ ሉቃስ ምዕራፍ ሓደ "ቕዱስ ገብርኤል ኣብቲ ሻድሻይ ወርሒ ናብ ድንግል ማርያም ተላኢኹ" ይብል። ሽዱሽተ ወርሒ ማለት ቅድሚ እዚ ሓደ ታሪኽ ኣሎ ማለት'ዩ። ኣብዚ ምዕራፍ ቅዱስ ገብርኤል ናብ ዘካርያስ ኸይዱ የዉሓንስ መጥመቅ ከምዝጥነስ ብስራት ነጊሩዎ'ዩ። ዮዉሓንስ ካብ ዝተጸነሰሉ ድሕሪ 6ተ ወርሒ ቅዱስ ገብርኤል ናብ ማርያም ኸይዱ ማለት'ዩ። ስለዝኾነ እዚ መበገሲ ልደት እየሱስ ክርስቶስ'ዩ። ዩዉሓንስ መዓስ ተጸኒሱ ዝብል እንተርኢና ካህን ዘካርያስ ናብ ቤተ መቕደስ ኣትዩ ዕጣን ይዓጥን ነይሩ ይብል ቅድስ መጽሓፍ። እዚ ስርዓት ድማ ኣብ ዓመት ሓደ ዝፍጸም'ዩ። መራሕቲ ሃይማኖት ኦርቶዶክስ ወረብ እንትዉርቡ እዚ ግዜ ንምፍላጥ፡ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዘካርያስ ቤተ መቕደስ ኣትዩ ዕጣን ዝዓጠነሉ መዓልቲ ኣብ 7ይ ወርሒ፣ 10ይ መዓልቲ'ዩ (ዘሌ፡ 16፣29፡ ዘሌ 23፣27) ዝብሉ ዝተጽሓፉ ሕግጋት ኣለዉ። ኣቆጻጽራ መዓልቲ ኣይሁዳዉያን ድማ ካብ ወርሒ መጋቢት ይጅምር። ካብዚ ተበጊስና ክሳብ መስከረም ዘሎ እንትንቖጽር፡ ኣብቲ ሻብዓይ ወርሒ ንበጽሕ። ስለዚ ካህን ስርየት ሓጥያት ህዝቡ ዝልምን ኣብ ወርሒ መስከረም'ዩ ማለት'ዩ። ስለዝኾነ ብቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ፡ እቲ ብስራት መስከረም 27'ዩ ነይሩ ማለት'ዩ። ድሕሪ እዚ ዮዉሓንስ ተጸኒሱ። ድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ ቅድስ ገብርኤል ናብ ድንግል ማርያም ዝኸደሉ መዓልቲ እንትቑጸር 29 መጋቢት ይኸዉን። ድሕሪ እዚ ዘሎ 9 ወርሕን 5 መዓልትን እንትቑጸር 29 ታሕሳስ ይበጽሕ። መዓዝ'ዩ ልደት ክርስቶት ክኽበር ዘለዎ ዝብል ንምምላስ፡ ብቤተ ክርስቲያን ብዕሊ ንምፍላጥ ልደት ምኽባር ዝጀመረት መዓዝ'ዩ ዝብል ምርኣይ ጽቡቕ'ዩ ይብሉ መጋቢ ሰለሞን። ቅድስ መጽሓፍ፡ ክርስቶስ ከምዝተወለደ እምበር መዓዝ መዓልቲ ዝብል ኣይነግርን። ብወግዒ ዝተመዝገበ ታሪኽ እንረክብ ኣብ 4ይ ምእተ ዓመት'ዩ። ገለ ገለ ኣብ 3ይ ምእተ ዓመት'ዉን ከምዝተኸበረ ምልክታት ኣለዉ'ዮም ይብሉ። ከምኡ እንተኾይኑ፡ ናይ መዓልታት ኣፈላላይ ክፍጠር'ዩ ማለት'ዩ። ዝተፈላለዩ ሙሁራት መዓልቲ ንምቑጻር ባህረ ሓሳብ ኾነ ግሪጎራዊ ናብ ድሕሪት እንትኸዱ ስሕተት ከምዝፈጸሙ ከምዝተቐመጠ ዝገልጹ መጋቢ ሰለሞን ልደት ክርስቶስ ንምፍላይ ቅዱስ መጽሓፍ ምርኣይ ይሓይሽ ይብሉ። ክርስቶስ ምስተወለደ ዝነበሩ ምልክታት ሃለዋት ዓብዪ ቄሳር፣ ቖጸራ ህዝቢ ክካየድ ምእዛዙ፣ ኮኸባት ምርኣየን፣ ኣብ ይሁዳ ሄሮዶስ ዝበሃል ንጉስ ምህላው፣ ጴንጦናዊ ጲላጦስ ኣብ ሮማ ገዛኢ ኾይኑ ምሻሙ፡ እዞም ታሪኻዊ ፍጻመታት ካብ ቅዱስ መጽሓፍ ዘለዉ ሰነዳት ብምዝማድ እንተርኢና ክልቲኦም ናይ ዘመን ኣቆጻጽራ፡ ንድሕሪት ተመሊሶም እንትቖጽሩ ጌጋ ሰሪሖም'ዮም። ብግሪጎራዉያን 7 ዓመት ንድሕሪት፡ ብኢትዮጵያ ድማ 15 ዓመት ንድሕሪት ተመሊሱ'ዩ ታሪኻዊ ፍጻመታት ዝተፈጸሙ ዝብሉ መጽናዕታት ወጺኦም'ዮም። ወንጌላዉያንን ካቶሊካዉያንን ኢትዮጵያ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ልደት፣ ስቕለትን ትንሳኤን ዓበይቲ በዓላት ገይሮም'ዮም ዝወስዱዎም። መጋቢ ሰለሞን ከምዝብሉዎ እንተኾይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ክርስትና ነይሩ'ዩ። እዚ ጠፊኡ ነይሩ ዝበሃል ክርስትና ን2000 ዓመት ጸኒሑ'ዩ። እዛ ሃገር ሓድግን ዉርስን ክርስትና ኣለዋ። ኣመንቲ ወንጌል ብገለ ኣስተምህሮታትን ትዉፊታትን ካብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ዝፍለዩ'ኳ እንተኾነ፡ ልደት ክርስቶስ ኣብ ምኽባር ግና እቲ ናይ መጀመርታ ሒዝኻ ምኻድ መሪጾም'ዮም ይብሉ። ምኽንያቱ፡ ንምምራጽ ዝተፈለየ መጽሓፍ ቅዱሳዊ መሰረት የብሉን ትዉፊት ኢና መሪጽና ማለት'ዩ ኢሎም። ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዝኸደቶ ሃገር ዘሎ ባህልን ኣካይዳን ብምስዓብ'ያ ትሰብኽ ዝብሉ መጋቢ ጥበበ በዚ ዝተላዕለ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዝተፈለየ ኣመራርጻ መዓልቲ ኣይትኽተልን ኢሎም።