መዛዘሚ ጸወታ ዋንጫ ዓለም 2010፡ 74 ሂወት ዝቐዘፈ መጥቃዕቲ ቦምባ ኣብ ካምፓላ
ሓምለ 2010፡ ብዙሓት ኣፍቀርቲ እስፖርት፡ ኣብ ቤት መግቢ ኢትዮጵያ ቪለጅ፡ ካባላጋላ - ካምፓላ፡ ጋንታታት እስፓኛን ሆላንድን፡ ኣብ ደቡብ ኣፈሪቃ ከተማ ጆሃንስበርግ ሜዳ ኤፍ ኤን ቢ፡ ዋንጫ ዓለም ንምጭባጥ ንዘካይደኦ ግጥም ክዕዘቡ ገና ካብ ምድላዋተን ኣትሒዞም ይከታተሉ ነበሩ።
ፈተውቲ ኩዕሶ እግሪ፡ 11 ሓምለ 2010 ንጋንታታት እስፓኛን ሆላንድን ንዋንጫ መን ወሰደ ኣብ 'ኢትዮፕያን ቪሌጅ' እናተዓዘቡ 11/07/2010 እተን ካብ 32 ሃገራት ንኹሉ ውድድራት ሰጊረን ናብ ፍጻመ ዝበጽሓ ክልተ ጎባልል ጋንታታት ጸወታ ጀሚረን፡ ቀዳማይ እብረ ጸወታ ተወዲኡ ተሓጋጋዚ ዳኛ ንዝባኸነ ግዜ መከሓሓሲ ዝኸውን ክልተ ደቒቕ ክውስኽ ነቲ ጸወታ ዝዳኒ ዘነበረ ዳኛ ሃዋርድ ዌብ ሓበሬታ ሃቦ። ሃምን ቀልብን እቶም ካብ ልዕሊ ሽሞንተ ሃገራት ዝተኣኻኸቡ ኣፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ "መን ኮን ትስዕር?" ኣብ ዝብል ሕቶ ተጸሚዱ እንከሎ ግን፡ ኣብቲ ቐጽሪ፡ እዝኒ ዝሎኹኽ ብርቱዕ ነቱጊ ተሰመዐ። ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት 11:18 ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ናካዋ ዝርከብ ካያዶዶ ራግቢ ክለብ፡ ኣብ ማእከል እቶም ኣብ ዓቢ እስክሪን ኩዕሶ ዝርእዩ ዝነበሩ፡ ኣፍቀርቲ ስፖርት ካልእ ተመሳሳሊ ነቱጊ ሰዓበ። እቲ ጎልጎል ከኣ በቲ ነታጒ ዝተረፋተተ ኣካላት ደቂ ሰብ መልአ። ዋንጫ ዓለም እንክዝከር እዚ ኣርእስቲ እዚ ፍጻመ ከይተላዕለ ዝሓለፈሉ እዋን፡ ውሑድ'ዩ። ኣብዚ ዘጋጠመ ክልተ መጥቃዕቲ 74 ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ካልኦት ብዓሰርተታት ዝግመቱ ከቢድን ፎኺስን መቑሰልቲ ኣጋጢምዎም። ካብቶም ዝሞቱ 62 ኡጓንዳውያን ክኾኑ እንከለዉ ሽዱሽተ ኤርትራውያንን ሓደ ወዲ 32 ዓመት ጌታያው ቃል ተሰማ ዝብሃል ኢትዮጽያውን ይርከቦም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኡጓንዳውያን ብኸመይ ይዝክርዎ? ብሬንዳ ናንዮንጆ ሓንቲ ካብቶም ግዳያት ናይቲ ኣብ 2010 ኣብ ኡጓንዳ ኣብ መዛዘሚ ዋንጫ ዓለም: ኣብ ራግቢ ክለብ፡ ግዳይ ዝኾነት፡ ግን ብሂወት ተሪፋስ ድሕሪ ሸሞንተ ዓመታት ክተጸውየሉ ዝኽኣለት እያ። "ኣብ ጸጋመይ ዝነበረ ሰድያ ደም ተጸይቑ ምስ ርኣኹ፡ ናይ ካልእ ሰብ እዩ መሲሉኒ ነይሩ፤ ናተይ ኣይመሰለንን፡ ኣብ ፈቐድኡ ኣካላት ሰብ ተበታቲኑ ዛሕዛሕ ኢሉ ነይሩ።" ነዚ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ኣልሸባብ፡ ንምትእትታው ኡጓንዳን ኢትዮጵይን ኣብ ሶማል ሕነ ንምፍዳይ፡ ከምዝወሰዶ ጠቒሱ ሓላፍነት ወሲዱሉ'ዩ። "ኣምላኽ ይመስገን ሳላ ድንጉይ ኢለ ዝመጻኹ 'የ ድሒነ 'ምበር ኣቐዲመ መጺአ 'ተዝነብር ኣብቲ ዝተፈንጀረሉ ቦታ፡ ሴድያ ምሓዝኩ ነይረ" ትብል ብሬንዳ። ብሬንዳ ኣብ ሓደ ሆቴል ሞዴላት እተሰልጥን ከይና፡ ካብቲ መጥቃዕቲ ምድሓና ዝያዳ ብዉጥን እትንቀሳቐስ ሰብ ከምዝገበራ ብምሕባር፡ ሚስ ኡጓንዳ ብምውዳብ ትነጥፍ ዘላ ኮይና፡ እቲ ናይ 2010 ኩነታት ግን ክሳብ ሕጂ ኣብ ውሽጣ ፍርሒ ከምዝዘርኣላ ትዛረብ። "ብዙሕ ሰብ ኣብ ዘለዎ፡ ብናጽነት ክዘናጋዕ ኣይክእልን እየ። እዚ ኣብ ውሽጠይ ዘሎ ፍርሒ ሽሞንተ ዓመት ጌሩ ኣሎ። ገና ክኣ ኣይገደፈንን" ትብል። ኣብ ማእከል ከተማ ካምፓላ፡ መብዛሕትኦም ደቂ ተባዕትዮ ዝርከብዎም ተኣኪቦም ዋንጫ ዓለም ኣብ ዝከታተልሉ፡ ካልእ ተመሳሳሊ መጥቃዕቲ ንኸየጋጥም ሰብ መዚ ኡጓንዳ እኹል ጥንቓቐ ይገብሩ ኣለዉ ኢሎም ግን ኣይኣምኑን'ዮም። ወዲ 70 ዓመት ሮማን ካንዮሮ ፈታዊ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ ቅድሚ 2010 ሕጂን ዘሎ ኩነታት ሰማይን ምድርን ምዃኑ ይዛረብ። "ቅድሚ 2010 እዚ ቦታ ልክዕ ከም ሜዳ ኩዕሶ እግሪ፡ ኩዕሶ ብዝርእዩ ምልእ እዩ ዝብል ኔሩ፡ ሕጂ ናብቲ ታክሲ ዝዕሸጋሉ እንተኼድካ ጥራዩ ክጸንሓካ እዩ፡ ኩሉ ነናብ ገዝኡ ከይዱ እዩ" ይብል። ላዕለዋይ ኣካያዲ ፖሊስ ኢሚልያን ካኢማ ውሃቢ ቃል እዚ ሓይሊ ኮይኑ፡ ምስ 2010 ብምዉድዳር ፖሊስ ኣብዚ ግዜ ኣብ ኩሉ መዳያዊ ተክኒካት ዓቢ ምምሕያሽ ከምዝገበረ ብምዝራብ፡ ኩሉ ህዝቢ ንምሉእ ድሕነት ኡጓንዳ ንምውሓስ ኣበርክትኡ ከዕዝዝ ይሓትት። "ሕብረተሰብ ልክዕ ከም ፖሊስ ንቁሕ ክኸውን ኣለዎ፡ ዋላ ዘይተገበሩ ነገራት ምስዝህልዉ፡ ኣብ ስርዓተ ተፍትሽ ጉድለት ምስ ዝረአ፡ ጣልቃ ብምእታው እርማት ክውሰድ ንቡር'ዩ፤ ድሕሪ እዚ ኢና ነቲ ጸገማት ክንቅንሶ ንኽእል" ይብል። ሓደ ካብቶም ናይ'ቲ መጥቃዕቲ ግዳያት ዝኾነ ኤርትራዊ ተዘክሮ ኣለዎ ድሕሪ እቲ መጥቃዕቲ ብዙሓት ዜጋታት ኢትዮጽያን ኤርትራን ኣብ ዝተረኸብሉ ኣብ ቤተክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ጸሎት ፍትሓት ድሕሪ ምግባር ሬሳታት ነናብ ዓዱ ተፋንዩ። ኣብቲ እዋን ኡጓንዳውያን ንኻልእ ዜጋታት ብፍላይ ከኣ ንኢትዮጵያውያን ነቲ ኣብ ዓዶም ዘጋጠመ መጥቃዕቲ ከም ጠንቂ ገይሮም ክርእይዎም ጀሚሮም'ዮም። ኣብቲ እዋን ኣብ ኢትዮጵያን ቪለጅ ኮይኖም ካብ ዝዕዘቡ ዘነበሩሞ ብፎኲስ ተሃሪሙ፡ ድሕሪ 10 ዓመት ንድሕሪት ተመሊሱ ተዘክሮኡኡ ከውግዕ ዝበቐዐ ሓደ ኤርትራዊ፡ ክቱር ጓሂ ብዝተፈራረቖ ስምዒት ንዛንታ ዕለት 11 ሓምለ 2010 ብኸምዚ የዘንትዎ። "ኩዕሶ ስለዝፈቱ ከም ሰበይ ኩዕሶ ክርኢ፡ ኣብ ከባቢ'ቲ ዝቕመጠሉ ገዛውቲ ስለ ዝኾነ፡ ናብ 'ኢትዮጵያን ቪለጅ' ከይደ። ኣብቲ እዋን ብዙሕ ከምኡ ዓይነት መዘናግዒ ኣይነበረን። ኢትዮጵያን ቪለጅ ግን ዓቢ እስክሪን ጌሮም ነቲ ጸወታ ስለዘርእዩ፡ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ክርእዩ ዝደልዩ ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ናይ ካምፓላ ናብቲ ቤት መግብን መስተን ተኣኻኸቡ። ኣብቲ እዋን ኣብ ሓደ ገዛ ምሳይ ዝቐመጡ ዝነበሩ ኣብ ገዛ ኮይንና ንርአ እኳ እንተበሉኒ፡ ኣነ ግን መዛዘሚ ጸወታ ዋዕ ዋዕ ኣብዝብል ብዝሒ ሰብ ኣብ ዘለዎ ኮይንካ ክትሪኦ'ዩ ጥዑም ብምባል ኣብ ገዛ ሓዲገዮም ንበይነይ ናብቲ ቤት መግቢ ኣምራሕኩ። ኣብ ናይ ኡጋንዳ ቲቪ UBC ብቐጥታ'ዩ ዝመሓላለፍ ነይሩ። ጸወታ ክጅመር 20 ደቒቕ ተርፉዎ እንከሎ እየ ናብቲ ቦታ በጺሐ። ቕሩብ ደንጉየ ኣብቲ ቦታ ስለ ዝበጻሕኩ ቦታ ክረክብ ኣይከኣልኩን። ኣጋጣሚ ኮይኑ ሓንቲ መንበር ስለ ዝረኸብኩ ኣብ ሓንቲ ጣውላ ተጸጊዐ ኮፍ ኢለ፡ ናይ መዕጸዊ ዝነበረ መደባት እናተዓዘብኩ ከምቶም ኩሎም ኣብኡ ዝነበሩ ንምጅማር ጸወታ ሃንቀው ኢለ ክጽበ ጀመርኩ። ድሕሪ ነዊሕ ትጽቢት ዳኛ ንምጅማር ጸወታ እትሕብር ፊስካ ነፍሐ። ኩዕሶ ተጀሚሩ ብተምሳጥ አንዳ ረኣና ዕረፍቲ ኣኺሉ ክልተ ደቂቕ ናይ ዝጠፍአ ጊዜ ዳኛ ወሲኹዎም፡ ኣብዘን ተወሳኺ ግዜ እዩ ድማ እቲ ኩነታት ኣጋጢሙ። በዚ መጽአዘይተባሃለ ድፍን ኣቢሉና፡ ኣነ እኮ ቦምብ ኣይመሰለንን፡ ፕሮጆክተር ዝተባረዐት'ያ መሲላሉኒ ነይሩ፡ ጸልሚቱኒ ነይሩ እዝነይ'ውን በቲ ድምጺ ጸሚመ እየ ነይረ። ጭው ጭው ዝብል ድምጺ ጥራይ'ዩ ዝስምዓኒ ነይሩ። ካብቲ ዝተፈንጀረሉ ቦታ ናይ 4-5 ሜትሮ ርሒቐ'የ ኮፍ ኢለ ነይረ፡ ኣብቲ ዝተፈንጀረሉ ቦታ ዝነብሩ ዝተፈላለያ ሃገራት ዜግነት ዝነበሮም ጸዓዱ ኮይኖም ሰራሕተኛታት ዘይመንግስታውያን ማሕበራት እዮም ኔሮም። ኣብ ኡጓንዳ ብዙሓት ኤርትራውያን ስለዝነብሩ፡ ዝበዝሑ ዓማዊል ኢትዮጵያን ቪሌጅ ኤርትራውያን'ዮም፡ ብተዛማዲ ኢትዮጵያውያን ውሑዳት አዩም፡ ካብቶም ዝመቱ'ውን 6 ኤርትርያውያን ሓደ ከኣ ኢትዮጵያዊ እዮም ነይሮም። ብዙሓት'ውን ብከቢድን ፎኪስን ቆሲልና።፡ ናብ ዝተፈላለየ ሆስፒታላት ኬድና ሕክምናዊ ሓገዝ ተጌሩልና። እቲ ወጻኢታት እውን ኩሉ መንግስቲ ኡጋንዳ እዩ ሸፊኑዎ ። ኣብቲ እዋን ብጣዕሚ ሓዚንና፤ ንፈልጦም ሰባት፡ ዋላ'ውን የዕሩኽትና ብኽትኣምኖ ዘጸግም ቅዝፈት ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዮምና። ነቶም ኣብኡ ዝነበርና'ውን ናይ ኣካላት ማህሰይቲ ጥራይ ዘይኮነ ናይ የእምሮ ስምብራት'ውን ኣጋጢሙና እዩ።" ብምባል ተዘክርኡ የዘንቱ።