መፃኢ ዕጫ ፖለቲካ ኬንያ እንታይ ክኸውን ይኽእል?
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኬንያ፡ ኣብ ቀዳማይ ሰሙን ወርሒ ነሓሰ ተኻይዱ ኣብ ዝነበረ መረፃ ዝተሳተፉ ሕፁያት ዳግማይ ኣብ ዝካየድ መረፃ ክወዳደሩ ከምዝኽእሉ ወሲኑ።
ቤት ፍርዲ ኬንያ ውድቂ ንዝገበሮ ውፅኢት መረፃ ስዒቡ ዳግማይ መረፃ ክካየድ ተወሲኑ እዚ ውሳነ ዝተወሰነ መራሒ ሰልፊ ናሳ- ራይላ ኦዲንጋ ኣብ መረፃ ከምዘይሳተፉ መሰፍለጡ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ እዩ። ኡሁሩ ኬንያታ ዝተዓወቱሉ ውፅኢት መረፃ ተሰሪዙ ዳግማይ መረፃ ክካየድ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኬንያ ምውሳኑ ይዝከር። ይኹን እምበር ራይላ ኦዲንጋ "ዝተቐየረ ነገር ስለዘየለ ዳግማይ ስሕተት ክፍፀም ይኽእል'ዩ" ብምባል ኣብ መረፃ ከምዘይሳተፉ ሓቢሮም። ብተወሳኺ'ውን ፓርላማ እታ ሃገር ተናሓናሕቲ ሰልፍታት እንተተቓወምዎ'ኳ ኣብ ሕግታት መረፃም ምምሕያሻት ገይሩ'ሎ። ዳግማይ መረፃ ክካየድ'ዶ ይኸውን? እወ ክካየድ እዩ። ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ ኬንያ፡ እቲ ዳግማይ መረፃ 22 ጥቅምቲ ክካየድ እዩ። ውሳነ ቤት ፍርዲ ከምዘመልክቶ፡ ዋላ'ውን ራይላ ኦዲንጋ ኣብ መረፃ ከምዘይሳተፉ እንተፍለጡ፡ ኡሁሩ ኬንያታ ግን ካልኦት ተናሓናሕቲ ካብቲ መረፃ ክወፅኡ ክሳብ ዘይወሰኑ ክወዳደሩ ግድን እዩ። እዚ ድማ ኡሁሩ ዳግማይ ክምረፁ ዓብዪ ዕድል ይፈጥር። ምኽንያቱ፡ እቶም ተናሓናሕቲ ኣብ ዝሓለፈ መረፃ ዝረኸብዎ ድምፂ፡ ትሕቲ ሓደ ሚኢታዊት'ዩ። እቲ ፈለማ ክካየድ ተወሲኑ ዝነበረ ዳግማይ መረፃ ኡሁሩን ኦዲንጋን ጥራሕ ከወዳደሩ'ዩ ዝፈቅድ ነይሩ። መረፃ ተኻይዱ ወድቂ ካብ ዝግበር ንደሓር ብተደጋጋሚ ተቓውሞታት ይካየዱ ኣለዉ ራይላ ኦዲንጋ ስለምንታይ እዮም ካብመረፃ ክስሐቡ ወሲኖም? መራሒ ጥምረት ዝተፈላለዩ ሰልፊታት ዝኾኑ ኦዲንጋ ምኽንያቶም እንተረድኡ፡ "ተኣማንነት ዝህልዎ መረፃ ንኽካየድ ዘነፀርናዮም መዐቀኒታት ኣይተማልኡን። ኮሚሽን መረፃ ኣድላዪ ምምሕያሻት ንኽገብር እኹል ግዜ የድል እዩ" ይብሉ። ራይላ ኦዲንጋ ዝመርሕዎ ጥምረት ሰልፍታት ዘልዕሎም ሕቶታት፡ ኮሚሽን መረፃ ዝገበሮ ለውጢ ውፅኢት መረፃ ውድቂ ካብ ዝገብሮ ንደሓር ኣቦ መንበር እቲ ኮሚሽን ዋፉላ ቼቡካቲ ኣብ ኣባላቶም ለውጢ ከምዝገብሩ ቃል እንተኣተው'ውን ካብ ካልኦት ኮሚሽነራት ተቓውሞ ገጢምዎም'ዩ። ንዳግማይ መረፃ ዝከታተል ሓድሽ ጉጅለ እንተቖሙ'ውን ምስ ካልኦት ኮሚሽነራት ብኸመይ ሓቢሩ ክሰርሕ ከምዘለዎን ገደብ ሰልጣኑን ኣይተነፀረን። እቲ ኮሚሽን ቅድም ኢሉ ንዝተኻየደ መረፃ ዘሳልጡ ናውቲ ምስ ዘቕረቡሉ ትካላት ውዕል ስለዘለዎ፡ ካልእ ትካል ነቲ ናይ ሕዚ መረፃ ከምዘፈፅም ምግባር ከምዘይክኣል ኣፍሊጡ። ኦዲንጋ ኣብ መረፃ ከምዘይሳተፉ ምስሓበሩ፡ እቲ ኮሚሸን ብኸመይ ንቕድሚት ክስጉም ከምዝኽእል ምስ ሰብ-ሞያ ሕጊ ከምዝመኻኸረሉ ገሊፁ'ዩ። ራይላ ከምዘይወዳደሩ ድሕሪ ምግላፆም፡ ኡሁሩ፡ ኣብ ዝመፅእ መረፃ ከቢድ ተናሓናሒ ከምዘይህልዎም ይግለፅ ሰልፊ ኡሁሩ ኬንያታ እንታይ በለ? ገዛኢ ሰልፊ ጁብሊ ኣብቲ ዳግማይ መረፃ ከምዝሳተፍ ኣፍሊጡ'ዩ። ኣብ ፓርላማ ንዘለዎ ዓብላልነት ተበሊፁ ድማ ንኣዘራራቢ ሕጊ-መረፃ ከመሓይሽ ተቓሪቡ'ሎ። እቲ ምምሕያሽ ድማ ኣብ መረፃ ንዝፍጠሩ ምጭብርባራት ንምክልኻል ዝተነፀሩ መስርሓት ከይቕይር ይስጋእ። እቲ ምምሕያሽ ዘካተቶም ዛዕባታት፡ ኣዘራራቢ ኮይኑ ዘሎ ምምሕያሽ ሕጊ-መረፃ ብዘይካ ተቓወምቲ ሰልፍታት፡ ብመራሕቲ ሃይማኖት፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ንኣሜሪካን እንግሊዝን ሓዊሱ ብካልኦት ምዕራባውያን ሃገራትን ኮሚሽን መረፃ ኬንያን ተነቒፉ እዩ። ደገፍቲ ራይላ ኦዲንጋ ሓለፍቲ ስራሕ ኮሚሽን መረፃ ክትክኡ ብምግላፅ ተቓውሞታት ንምስማዕ ናብ ኣደባባያት ምውፅኦም ይቕጽሉ ምምሕያሽ ምስተገበረሉ ድማ ይትረፍ ኣብቲ ዳግማይ መረፃ፡ ይግበር ንዘሎ ቅድመ ምድላዋት እውን ዝሰማማዕ ኣይኮነን ዝብል ርእይቶ ቀሪቡ'ሎ። ኡሁሩ ኬንያታ ዛጊድ ተግባራዊ ንዘይተገበረ ምምሕያሽ ብፌርምኦም ከምዘፅድቕዎ ኣፍሊጦም ኣለዉ። ገዛኢ ወድብ-ጁቢሊ "ምምሕያሽ ምግባር ዘድለየ፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ተኻይዱ ውድቂ ዝተገበረ መረፃ ክፍተታት ከይፍጠሩ ንምግባር እዩ" ብዝብል ንዝቐርቡ ተቓውሞታት ከህድእ እናፈተነ ይርከብ። ቀፃሊ እንታይ ክፍጠር ይኸውን? ሰልፊ ናሳ "ለውጢ እንተዘይሃልዩ መረፃ የለን" ብዝብል ጭርሖ ደገፍቱ ናብ ሓድሽ ተቓወሞ ክወፅኡ ይፅውዕ ኣሎ። ገዛኢ ሰልፊ ጁቢሊ ከኣ ብወገኑ ወፍሪ ምረፁኒ ኣጠናኺሩ ቀፂሉ'ሎ። ነዚ ስዒቡ ናዕቢ ከይለዓል ስግኣት ኣንፀላልዩ ይርከብ።