ትግራይ ብባህሊ ንባብ ንጋምቤላን ቤንሻንጉልን ጥራሕ ትቕድም
ትርጉም ረብሓ ንባብ! እንነብረሉ ዘለና መዋእል ከም ናይ ቀደም ብሃፍቲ ተፈጥሮ ጥራሕ ተሞርኪስካ ፖለቲካውን ቁጠባውን ዓብላልነት እተረጋግጸሉ ዘይኮነስ ብፍልጠት መዘውር ዓለም ምጭባጥ ከምዝከኣል በብግዚኡ ዝተሓተሙ ዝተፈላለዩ መጽናዕታት የረድኡ።
ንባብ ሙሉእ ሰብ ይገብር ኣብ ምምዕባል ኣእሙሮ ዜጋታተን ልዑል ወፍሪ ብምክያድ፡ ፍልጠት መሰረት ዝገበረ ቁጠባ ካብ ዝሃነጻ ሃገራት ከኣ እስራኤል፣ ጃፓን፣ ቻይና ግብጽን ህንድን እተን ቀንዲ ከምዝኾና መጽናዕታት ይሕብሩ። ባህሊ ንባብ ዘማዕበለ ሕብረተሰብ፡ ብዙሕ ይፈልጥ ይትንትንን የገናዝብን ጥራሕ ዘይኮነስ ብስሚዒት ዘይኮነስ ብምኽንያትን ግብርን ይኣምን። ናይ ርእይቶን ሓሳብን ፍልልይ እንተጓነፍ ድማ ብዘተን ምርድዳእን ናይ ምእላይ ዓቕሚ የጥሪ። ንምዃኑ ባህሊ ንባብ ኢትዮጵያ እንታይ ይመስል? ምስ ባህሊ ንባብ ተዛሚዱ ብርክት ዝበሉ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ዘቕረቡ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ዲን ኮሌጅ ሕብረተሰብ ሳይንስ ዶክተር ዜናዊ ዘሪሁን፡ ኢትዮጵያ ምስተን ዜጋታተን ዘየንብቡ ተባሂለን ዝተሰርዓ ሃገራት ዓለም ከምእትጽብጸብ ገሊጾም። 'ኢትዮጵያ ምስ ካልኦት ክፍለ ዓለማት ክትነጻጸርስ ይትረፍ ምስ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘለዋ ደረጃ እንተሪኢና እውን ኣዝዩ ትሑት እዩ' ዝበሉ ዶክተር ዜናዊ፡ ትግራይ ምስ ካልኦት ክልላት ኢትዮጵያ ክትነጻጸር እንከላ ድማ ንጋምቤላን ቤንሻንጉል ጉሙዝን ጥራይ ከምእትበልጽ ሓቢሮም። 95 ሚኢታዊት ተመሃሮ 3ይ ክፍሊ ትግራይ ኣንቢቦም ከገናዝቡ ከምዘይኽእሉ፡ ዶክተር ዜናዊ ኣብ ቀረባ እዋን ብደረጃ ሃገር ዝተገበረ መጽናዕቲ ብምጥቃስ የረድኡ። ተሳተፍቲ ሲምፖዝየም ንባብ ከተማ ኣኽሱም ምስ ዶክተር ዜናዊ ዘሩሁን ባህሊ ንባብ ንምዕባይ እንታይ ይግበር ኣሎ? ኣብ ትግራይ ዘሎ ትሑት ባህሊ ንባብ ዘጨነቖም ግዱሳት ወገናት፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ጎስጓስ ምትእኽኻብ መጽሓፍቲ ብምክያድ፡ ናብ ዝተፈላለያ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብጺሖም ናእሽቱ ወለዶ (ሰገናት) ንከንብቡ ጻዕርታት ይገብሩ ኣለዉ። ንኣብነት ምስ ባህላውን ሃይማኖታውን በዓላት ኣሰኒኻ፡ ካብ ግዱሳት ሰባት ዝተኣከበ ኣሽሓት መጽሓፍቲ፡ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ተምቤን ዓብይ ዓዲ፣ ማይጨው፣ ዓድዋ፣ ሽረ እንዳስለሰን ኣኽሱምን ከምዘብጽሑ ቢቢሲ ዘዘራረቦም መተሓባበርቲ ገሊጾም። ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝፈጠረሉ ዕድል ተጠቒሙ ጎስጓስ ምትእኽኻብ መጽሓፍቲ ብምክያድ ባህሊ ንባብ ትግራይ ንክዓቢ ዝከኣሎ ዝገብር ዘሎ መንእሰይ ይርጋ ገብረመድህን፡ መጻሕፍቲ ኣኪብካ ብምኻድ ጥራሕ፡ ባህሊ ንባብ ሰገናት ክዓቢ ስለዘይኽእል እንታይነት ረብሓ ንባብ ንምፍላጥ ዝሕግዙ ሲምፖዚየማት ምስንዳእ ኣገዳሲ ከምዝኾነ ይገልጽ። ንኣብነት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ምስ በዓል ኩስሚ ስላሴ ጥሪ ተጎዛጕዙ ኣብ ዝተኻየደ ምትእኽኻብ መጽሓፍቲ፡ ልዕሊ ሽሕን ሚኢትን መጽሓፍቲ ከተኣኻኽብ ምኽኣሉ ዝገልጽ መንእሰይ ይርጋ፡ ምስ ዩኒቨርሲቲ ኣኹሱም ብምትሕብባር ልዕሊ 600 ንፉዓት ተመሃሮን ወለድን ዝተሳተፍሉ ዓውደ መጽናዕቲ ረብሓ ንባብ ከምዝተሰላሰለ ሓቢሩ። ኣብቲ ሲምፖዝየም መጽናዕታዊ ጽሑፍ ዘቕረቡ መምህር ዩኒቨርስቲ መቐለ ዶክተር ዜናዊ፡ ህንዲ፣ ታይላንድን ቻይናን ኣብ ሰሙን ብዝሒ ሰዓታት ዘንብቡ ዜጋታት ዝወነና ሃገራት ክኾና እንከለዋ ኢትዮጵያ ምስተን ዘየንብብ ማሕበረሰብ ዘለወን ሃገራት ከምእትስራዕ ኣረዲኡ። ብልግሲ ዝተኣከቡ መጽሓፍቲ ዕብየት ብነዳዲ'ዶ ብፍልጠት? ኣብ ልግሲ መጽሓፍቲ ልዑል ኣስተዋጽኦ ካብ ዝገበሩ ኣብ ኣሜሪካ ዝነብር ኣይተ ጸጉ ብርሃነ፡ እስራኤላውያን ኣብቲ በጺሖምዎ ዘለዉ ደረጃ ምወዕባለ ዝበጽሑ ብነዳዲ እንተይኮነስ ብፍልጠት ስለዝኾነ ትግራይ እውን ከምኡ ንኽትከውን ካብ ዘለዎ ትምኒት ተበጊሱ መጽሓፍቲ ከምዝልግስ ይገልጽ። ሓደ ቤት ትምህርቲ ሃኒጹ ንመንግስቲ ዘረከበን ኣብ ልግሲ መጽሓፍቲ ንጡፍ ተሳትፎ ዝገብርን ኢንጂነር ደግነህ በላይ ብወገኑ 'ኣብ ምውጻእ ነዳዲ ካብ ዝተዋፈሩ ንላዕሊ ኣብ ወፍሪ ኣእሙሮ ዜጋታቶም ዘድሃቡ ዝያዳ ክዕወቱ ንርኢ ስለዘለና ንሕና እውን ከምኡ እንተገበርና ከዋጸአና እዩ' ብምባል ፍልጠት መሰረት ዝገበረ ቁጠባ ኣድላይ ምዃኑ ይምዕድ። ባህሊ ንባብ ኢትዮጵያውያን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናንቆልቆለ ይመጽእ ከምዘሎ ስክፍትኡ ዝገልጽ ዋና ኣሰናዳኢ ራድዮ ብራና ኣይተ በፍቃዱ ኣበራ ብወገኑ፡ ንኣስታት 8 ዓመታት ዝኣክል ትሑት ባህሊ ንባብ ሕብረተሰብ ንምብራኽ ዝሕግዝ መደብ ሬድዮን ወርሓዊ ምይይጥ ንባብን ኣብ ምስንዳእ ከምዝርከብ ገሊጹ። ካብ ዘለዎ ተሞክሮ ተበጊሱ ድማ ' ባህሊ ንባብ ሓደ ሕብረተሰብ ክዓቢ ዝኽእል ስድራን መምህራንን ልዑል ተራ እንትጻወቱ'ዩ። ወዮ ድኣ ካብ መንግስቲ ብዙሕ ትጽቢት ስለእንገብር'ዩ እምበር እጃም መንግስቲ ኣብ ምምዕባል ባህሊ ንባብ ሓደ ማሕበረሰብ 10ይ ደረጃ ከምዝኾነ ኣብቲ ዓውዲ ዝተገበሩ መጽናዕታት ይነግሩና'' ብምባል ስድራ ቤታት ንደቆም ብንባብ ኮስኵሶም ከዕብዩ ተላብዩ። ይርጋ ገብረመድህን(ጸጋማይ)፣ ጸጉ ብርሃነ(የማናይ) ሕዳር ጽዮን ምስ ባህሊ ንባብ! ኣብ ከተማ ኣኹሱም ኣብ ዝኽበር ሃይማኖታዊ በዓል ሕዳር ጽዮን፡ ዓመታዊ ዳርጋ ፍርቂ ምልዮን ጋሻ ከምዝውሕዝ መረዳእታ ቢሮ ባህልን ቱሪዝምን ትግራይ የረድእ። ጎና ጎኒ እቲ ሃይማኖታዊ በዓል፡ ባህሊ ንባብ ንምምዕባል ዝሕግዝ ዓውደ መጽናዕቲ ከምዝተኻየደን ካብ ኣተሓባበርቲ እቲ መደብ ንምፍላጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ካብቶም ኣተሓባበርቲ፡ መንእሰይ ይርጋ፡ ዛጊድ ልዕሊ 3000 መጽሓፍቲ ብልግሲ መልክዕ ከምዝተረኸበን ኣብቲ ሲምፖዝየም መጽናዕታዊ ጽሑፋት ቀሪቦም ከምዝተዘተየሎምን ሓቢሩ። ኣብቲ ኣብ ድሮ በዓል ሕዳር ጽዮን ዝተሰላሰለ ሲምፖዝየም ካብ ዝተሳተፉ ተመሃሮ፡ ተመሃሪት ኣኽሱማዊት በርሀ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ' ትሑት ባህሊ ንባብ ከምዘለና ዘርእየካ ኣብ ቤት ትምህርቲ ምስ ተመሃሮ እንትነውግዕ ንሓሳብ ብሓሳብ ምሙጋት ገዲፍና ናብ ሓይልን ጸርፍን ክንኣቱ ኢና እንውዕል"። ድሕሪ ምባል ኣንባቢ ወለዶ ምእንቲ ክፍጠር ዝምልከቶም ኣካላት ብዕቱብ ክሰርሑ ተላብያ። 'ምዕባለ ፖለቲካውን ማሕበረ ቁጠባውን ትግራይ ክረጋገጽ ዝኽእል ፍልጠት መሰረት ዝገበረ ቁጠባ ክህነጽ እንተተኻኢሉ'ዩ' ዝብል ጽኑዕ መርገጺ ከምዝነበሮ ዝግለጸሉ መስራቲ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ነብስሄር ኣርኣያ ዘሪሁን፡ ንፉዓት ተምሃሮ ዝፈርዩላ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ ቃላሚኖ ከምዘጣየሸ ዝፍለጥ እዩ። ዋላ እኳ ቃላሚኖ መሰል ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ትግራይ ናይ ምግፋሕ ስራሕቲ መኺኑ እንተተረፈ፡ ክልላት ኦሮምያን ደቡብን ግን ኣጠናኺረን ይቕጽለኦ ኣለዋ።