መቑሽሽ፡ ኣብ ገለ ሃገራት ገበን፤ ኣብ ገሊኤን ድማ ጸርፊ'ዩ
ፖለቲከኛታት ዓዲ ኢንግሊዝ ብዛዕባ ብሬግዚት (ጉዳይ ምፍላይ ኢንግሊዝ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ) ጸሚዱ ዝሓዞም መዘራረቢ ዛዕባ'ዩ ኢሎም ብዙሓት ክሓስቡ ይኽእሉ።
ኾይኑ ግና፡ ኣብዚ ሰሙን ፖለቲከኛታት እታ ሃገር፡ ኣብ ኣብያተ ብልዕን ካፌን ንዝሰርሑ ሰራሕተኛታት መቑሽሽ ክወሃብ የብሉን እናበሉ'ዮም ዝዝትዩ ዘለው። ከም ኢንግሊዛውያን፡ ነዚ ጉዳይ ግዘ ሂቡ ዝተዘራረበ የለን። ኣብ 17 ክፍለ ዘመን ኢንግሊዛውያን መቑሽሽ ምሃብ ከምዝጀመሩ ይዝረብ። እዚ፡ ትሑት እቶት ኣለዎም ተባሂሉ ንዝእመን ክፋላት ሕብረተሰብ ዝወሃብ ልግሲ ተገይሩ ይውሰድ ነይሩ። ሕዚ ግና፡ መቑሽሽ ምሃብ ዓለም ዝለመደቶ ተግባር ኾይኑ ኣሎ። ይኩን'ምበር መቑሽሽ ምሃብ ኣብ ገለ ሃገራት ጸርፊ'ዩ። ኣሜሪካ ኣሜሪካውያን ናብ ኤውሮጳ ድሕሪ ምኻዶም፤ ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን፡ ኣብ ኣሜሪካ መቑሽሽ ምሃብ ተለሚዱ። እዚ ልምዲ፡ ጸረ ዲሞክራሲ'ዩ፣ ሰራሕተኛታት ድማ ከም ለመንቲ'ዩ ዝቖጽር ተባሂሉ ብዙሕ ደገፍ ኣይረኸበን ጸኒሑ። ኣብዚ ክፍለ ዘመን ግና፤ መቑሽሽ ሓደ ኣካል ወርሃዊ መሃያ ተገይሩ ይውሰድ። ኦፈር አዛር ዝተብሃሉ በዓል ሞያ ስነ ቑጠባ ኣብ 2007 ዓመተ ፈረንጂ፤ ኣብ ኣብያተ ብልዒ ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ብመልክዕ መቑሽሽ 42 ቢሊየን ዶላር ከምዝተቐበሉ ተዛሪቦም። ቻይና ኣብ ቻይና መቑሽሽ ምሃብ ብዙሕ ኣይተለመደን። ንሰራሕተኛታት ዝወሃብ መቑሽሽ ብላዕ ተገይሩ ይቑጸር ስለዝነበረ ተኸልኪሉ ጸኒሑ'ዩ። ሕዚ'ውን እንተኾነ ኣይተለመደን። ጃፓን ንመርዓ፣ ቀብርን ካልኦት ፍጻሜታትን መቑሽሽ ምሃብ ዝተለመደ'ኳ እንተኾነ፡ ብልክዕ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘሎ ገንዘብ ምሃብ ግና፡ ነቲ ዝቕበል ሰብ ኣንኢስኻ ምርኣይ'ዩ። እዚ፡ ተጠቃሚ ጽቡቕ ኣገልግሎትን ምትእንጋድን ክረክብ ኣለዎ ካብ ዝብል ፍልስፍና ዝብገስ'ዩ፥ መቑሽሽ ክትህብ ግድን ኣብ ዝብለካ ኩነታት ግና፡ እቲ እትህቦ መቑሽሽ ብፖስታ ገይርኻ ብኽብሪ ኢካ ክትህብ ዘለካ። ፈረንሳ ፈረንሳ፤ መተኣናገድቲ ዝሓሸ ወርሓዊ መሃያ ክረኽቡን ካብ ዓማዊል መቑሽሽ ንከይቕበሉን ብዝብል፡ ኣብያተ ብልዒ ፈረንሳ ኣብ ሒሳብ ኣገልግሎት (ሰርቪስ ቻርጅ) ዝኸፍሉዎ ገንዘብ ክውስኹ ዘገድድ ሕጊ ወጺኡ'ዩ። እዚ ኣብ ከይዲ ኣብ ገለ ሃገራት ኤውሮጳ'ውን እናተለመደ መጺኡ'ዩ። ደቡብ አፍሪካ ኣብ 2017 ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ መዓልታዊ 140 መካይን ተሰሪቐን'የን። ኣብታ ሃገር ቑጽሪ ስራሕ ዝደሊ ህዝቢ፡ 25 ሚኢታዊት እንትኾን፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ብዘይተለመደ መልክዑ መኪና ንዝሕሉ መቑሽሽ ይወሃብ። ስዊዘርላንድ ኣብ ስዊዘርላንድ ዘለው ተጠቀምቲ፡ ገንዘብ ጥቕልል ኣቢሎም ንሰራሕተኛት ሆቴል ወይ ንመስተኻኸልቲ ጸጉሪ ይህቡ ይበሃል። ኾይኑ ግና፡ ናይታ ሃገር ትሑት ክፍሊት ካብ ዓለም እቲ ዝለዓለ'ዩ። ህንዲ ኣገልግሎት ዝህባ ትካላት ህንዲ ሒሳብ ዝረከብኻዮ ኣገልግሎት ወሲከን ስለዘኽፍላ፡ መቑሽሽ ምሃብ ተወሳኺ ወጻኢ'ዩ። ኣብ 2015 ዝተካየደ መጽናዕቲ ከምዝብሎ፡ ካብ ሃገራት ኤዥያ ህንድን ባንግላድሽን ካብ ታይላንድ ቀጺለን፡ ልዑል መቑሽሽ ብምሃብ ዝፍለጣ'የን። ሲንጋፖር ንሰራሕተኛታት ሆቴል ወይ ድማ ዘዋሪ መኪና መቑሽሽ ምሃብ ነውሪ ኣይኮነን። ይኹን'ምበር መቑሽሽ ምሃብ ባዕሉ ኣብዛ ሃገር መዘራረቢ ጉዳይ'ዩ። ኣብ ድረ ገጽ መንግስቲ እታ ሃገር፡ "መቑሽሽ ምሃብ ልማድ እታ ሃገር ኣይኮነን" ዝብል ጽሑፍ ኣሎ። ግብጺ ኣብ ባህሊ ግብጺ መቑሽሽ ምሃብ ልሙድ ኾይኑ፡ 'ባክሺሽ' ተባሂሉ ይፍለጥ። ዓቕሚ ዘለዎም ግብጻውያን ንመተኣናገድትን ቤንዚን ዝቐድሑን ሰራሕተኛታት በብግዚኡ መቑሽሽ ይህቡ'ዮም። ኣብ ግብጺ መቑሽሽ፡ 40 ሚኢታዊት ሓፈሻዊ ምህርቲ እታ ሃገር ይበጽሕ ይበሃል። ኢራን ናብ ኢራን ዝከዱ በጻሕቲ ዓዲ፡ 'ታሩፍ' ዝተብሃለ ባህሊ ይጽበዮም። እዚ፡ ኣብ ኢራን ንዝኾነ ዓይነት ኽፍሊት ብለዛ 'ኣይቕበልን' ማለት እዩ። እዚ ታሩፍ ዝተብሃለ ባህሊ፡ ግና መቑሽሽ ዘካተተ ኣይኮነን። ሩስያ ኣብ ዘበነ ሶቪየት መቑሽሽ ምሃብ ፍቑድ ኣይነበረን። ምኽንያቱ ደረጃ ሰራሕተኛ ኣትሒትኻ ምርኣይ ተገይሩ'ዩ ዝውሰድ። ሩሲያውያን ግና፡ ሽም ኣለዎም፤ ንሱ ድማ 'ሻዬቪዬ' ኮይኑ 'ንሻይ' ከም ማለት'ዩ። ሕዚ መቑሽሽ ምሃብ ዝተለመደ'ኳ እንተኾነ፡ ሰብ ጸጋ ዕድመ ግና፡ ጸርፊ ገይሮም'ዮም ዝወስዱዎ። ኣርጀንቲና ጽቡቕ መግቢ ንዘቕረበልኻ መተኣናገዲ፡ መቑሽሽ ምሃብ ናብ ጸገም ዘእቱ'ኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ 2004 ብመሰረት ዝወጽአ ሕጊ ሰራሕተኛታት ግና፡ መግቢ ንዘቕረበልኻ ሰራሕተና መቑሽሽ ምሃብ ሕጋዊ ኣይኮነን።