"ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምጽኡ ንትግራይ ዓብይ ዕድል'ዩ"
ድሕሪ እቲ ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ኣምሓራን ዘጋጠመ ፍኑው ህዝባዊ ናዕብታትን፡ በቲ ኣብ ውሽጢ ኢህወዴግ ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ቁርቁስ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ነበር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ብገዛእ ፍቓዱ ካብ ስልጣኑ ክእለ ብዘቕረቦ ሓሳብ መሰረት ተኣልዩ።
ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ማእከላይ መንግስቲ ን27 ዓመታት ቀላሲ ተራ ዝነበሮ ህወሓት፡ ድሕሪ ምውራደ ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም፡ ኣብታ ሃገር ዝነበሮ ጽልዋ ሃንደበት ወሪዱ። ላዕለዎት ፈደራላዊ መንግስቲ ዝነበሩ መራሕቲ ህወሓት፡ ነቲ ቀዳማይ ሚኒስተር የፈራርሕዎን፡ ውሳነታት ክወስድ ኮነ ከይወስድ የገድድዎ ነይሮም ዝብል ዝረባ ብቐጻሊ ይስማዕ ነይሩ'ዩ። ይኹን እምበር፡ ሓደ ሓደ መራሕቲ ህወሓት፡ኣቶ ዳሳለኝ ምሉእ ስልጣኑ ክጥቀመሉ እንዳኻኣለ ኣይተጠቕመሉን ብምባል ክነቕፉዎ ተሰሚዖም እዮም። ኣቶ ሃይለማርያም ግን ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ምስ ማዕከን ዜና ጀርመን ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕትት፡ ስልጣኑ ክጥቀም "ናጽነት ኣይነበረንን" ክብል ተዛሪቡ ነይሩ። ንሱ፡ ከም ኣቦ መንበር ኣብ ኢህወዴግ ዝነበሮ መዝነቱ፡ ካብ ቦታ ቀዳማይ ሚኒስተር ምስ ወረደ፡ ብኣባል ውድብ ዴሞክራስያዊ ህዝብታት ኦሮሞ ኣቶ ኣብይ ኣሕመድ ተተኪኡ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ብወግዒ መራሒ እታ ሃገር ኮይኑ፡ ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ቃለ መሓላ ድሕሪ ምፍጻሙ፡ ድሕሪ ናይ ኣምቦን ጅግጅጋን ጉዕዝኡ ናብ ትግራይ መቐለ መሰቕነዐ፡ ህዝቢ ትግራይ ከም መራሒኡ ንምቕባል ግዜ ኣይወሰደሉን ነይሩ። እኳ'ድኣስ ብቋንቋይ ዝዛረብ መራሒ ረኺበ ኢሉ ሰተ ሰምሃል ነስኒሱ'ዩ ተቐቢሉዎ። ብፍላይ ድማ ህዝቢ ትግራይ ንኣስታት 20 ዓመታት ኣብ ኣይ ሰላም ኣይ ኵናት ዕንይንይ እናበለ ሓሳረ መከርኡ ይርእየሉ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ጉዳይ ኢትዮ ኤርትራ ፈቲሑ" ዶባት ተኸፊተን ህዝቢ ካብን ናብን ንግዲ ምስጀመረ "መጺኻለይ'ዶ ክጽበየካ!" ተባሂሉ ተደሪፉሉን ተወዲሱን። ድሕሪ ሒደት ኣዋርሕ ግን ኣብይ ኣሕመድ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ግዝኣታት ኣሜሪካ ኣብ ዝገበሮ መደረ " 27 ዓመታት ብዙሕ ክፍኣት ዝተሰርሓሉ ናይ ጸልማት ዓመት እዩ ነይሩ" ምስበለን ብሽም ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ብልሽውናን ንገለ ተወለድቲ ትግራይ ምስኣሰረን፡ ናይ ጽልኢ ዘረባ ከዘውትር ምስ ጀመረን ግን ህዝቢ ትግራይ ብሰለማዊ ሰልፍን ሚድያን ኣንጻር መሪሕነት ኣብይ ኣሕመድ ተቛውሞታት ከስምዕ ጀሚሩ። እቲ ብዛዕባ'ቲ ሓድሽን መንእሰይን ቀዳማይ ሚኒስተር ተፈጢሩ ዝነበረ፡ ተስፋን ኣድናቖትን፡ ነዊሕ ከይጸንሐ በኒኑስ፡ ብዙሓት ተጋሩ ንኣብዪ ብዓይኒ ጥርጠራን ተቓውሞን ክርይዎ ጀሚሮም። ኣቶ ሙሉብርሃን ማሾ ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ኣብ ስራሕቲ ምፍራይ እንስሳ ዝተወፋረ ነጋዳይ እዩ። "ናይ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣካይዳ ብስሩ ስርዓተ መንግስቲ ተዋሂብዎ ዝመርሕ ዘሎ መንግስቲ እዩ ኢለ ንኽጽውዖ እዩ ዝኸብደኒ። ምኽንያቱ ኣብ ዘካይዶም ኣኼባታት ዝጥቀመሎም ቃላት ..... መጸዋዕታ ኵናት እናገበረ ዝውዕል ሕማቕ መንገዲ ዝኽተል ዘሎ መራሒ'ዩ ኢለ እየ ዝወስዶ" ብምባል ኣብ ናይ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ መሪሕነት ተስፋ ከምዘይብሉ ይገልጽ። ምሁር ስርዓት ፌደራሊዝም ዝኾነ ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ ብግድኡ፡ ምምሕዳር ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣብቲ ፈለማ እዋናት ናብ ትግራይ እውን ተጓዒዙ ተስፋ ዝሃበን ቂመኛ ዘይመስልን እኳ እንተነበረ፡ ድሓር ግን ኣብ መንጎ መንግስቲ ፌደራልን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዘሎ ርክብ ኣብ ውጥረት ከምዝህልዎ ገይሩ በሃላይ እዩ። ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ፡ መንግስቲ ፈደራል ኣብ ዝቆጻጸረን ማዕከናት ዜና፡ ተዛረብቲ ትግርኛ ዝብል ሰነዳዊ ፊልምታት ብምስንዳእ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዘነጻጸረ ርኡይ መጥቃዕቲ የካይድ ምህላው ከምዝገምገመ ኣቦ መንበር፡ ኣቶ ሃያሉ ጎደፋይ ይገልጽ። ብቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ማእኸላይ መንግስቲ፡ ኣንጻር ረብሓታት ትግራይ ደው ዝበለ መንግስቲ እዩ ክብል እውን ይምጉት። ኣብ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት መምህር ፖለቲካዊ ሳይንስ፡ ኣቶ ግርማይ ታደለ ብወገኑ፡ "ህዝቢ ትግራይ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣይመራሕየይን'ዩ ክሳብ ዝብል'ዩ ኮይኑ" ክብል ማእከላይ መንግስቲ ኣብ ትግራይ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ኣብሪሁ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ሓወልቲ ሰማእታት ሕቑፌ ዕምበባ እናንበረ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምጽኡ ንትግራይ ዕድል'ዶስ ፈተና? መራሕቲ ህወሓት ናብቲ ብቐዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝተመስረተ ሓድሽ ውድብ ብልጽግና ኣይንኣቱን 'ጨብረቕረቕ' እዩ ስለዝበሉ ኣብ ማእኸላይ መንግስቲ፡ ኣብ ላዕለዋይ ጸፍሒ ስልጣን ዝነበሩ ኣባላት ህወሓት ቀስ ብቐስ ክሰጎም ጀሚሩ። መራሕቲ ህወሓት እውን እንተኾነ ኢህወዴግ ክሳብ መጻኢ መረጻ በትረ ስልጣን ክጭብጥ ብህዝቢ ዝተመረጸ ውድብ ስለዝኾነን ብልጽግና ሕጋዊ ወራሲ አህወዴግ ክኸውን ስለዘይኽእል ኣባላቱ ብቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ምስጓጎም ቅቡል ከምዘይኮነ ክገልጽ ጸኒሑ። ህወሓት ኣብ ማእኸላይ መንግስቲ ዝነበራ ምስተዳኸመ፡ ድሕሪ 27 ዓመታት ናብቲ ስልጣን ምስዓተረት ረሲዓቶ ነይራ ተባሂላ ናብ እትሕመየሉ፡ ናብ ትግራይ ኣንሳሒባ ኣብ መቐለ ምስ መሰረታ-ህዝባ ክትገብር ተገዲዳ። ናይ ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምጻእ ንትግራይ ዓብይ ዕድል እዩ። ምኽንያቱ ተበቲኑ ዝነበረ ሓይሊ ህወሓት ናብ ማሕበረሰባዊ ሽኻሉ ተመሊሱ ምስ ህዝቢ ኢሂን ምሂን እናበለ ሕቶታት ህዝቢ ክምልስ ዕድል ዝሃቦ እዩ ዝመስለኒ ይብል እምነት ዘለዎ ዶክተር ኣሰፋ። ብተወሳኺ፡ እቲ ብዓቕሙ ዝሓሸ ዝበሃል ላዕለዋይ መሪሕነት እቲ ውድብ መብዛሕቲኡ ኣብ ማእኸል ሃገር ተበቲኑ ዝነበረን ብንጽጽር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ ጽቡቕ ስራሕ ዘጣየሰን እዩ። እቲ ብዙሕ ዓቕሚ ዘይብሉ ኣብ ማእኸላይ ጽፍሒ መሪሕነት እቲ ውድብ ዝነበረ እዩ ንትግራይ ከመሓድር ጸኒሑ። ስለዚ ኣብ ትግራይ ብዙሕ ምምሕዳራዊ ጋሕመጥመጥ ተራእዩ ዝብል እምነት እውን ኣለዎ። ስለዚ እቲ ተበቲኑ ዝነበረ ዓቕሚ ናብ ትግራይ ተመሊሱ ማሕበረ ቁጠባውን ፖለቲካውን ጸገማት ህዝቢ ብቐረባ እናተኸታተለን እናገምገመን ዝኸዶ ዘሎ ጻዕሪ ከም ዓብይ ዕድል ገይረ እየ ዝወሰዶ ድማ ይብል። ከም ኣገላልጻ ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ፡ ከምቲ ኣብ ቀረባ እዋናት እንርእዮ ዘለና ዝተመረቑ ህንጸት መሰረተ ልምዓታትን ብሰንኪ እቲ ከም ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ፖለቲካው ቅልውላው ስግኣት ዝሓደሮ በዓል ሃብቲ ትግራዋይ ኣብ ምንቅስቓስ ኢንቨስትመንት ትግራይ ንምንጣፍ ኣብ ዝሓተሉ እዋን ተመያይጥካ ጥጡሕ ባይታ ኢንቨስትመንት ኣብ ምፍጣር ጽቡቅ ዝስጉም ዘሎ ይመስል። ብፍላይ ካብ ድሕሪ ስግግር መንግስቲ ጀሚርካ ኣብ ትግራይ ካብ ህዝቢ ክለዓሉ ዝጸንሑ ናይ ወረዳን ጣብያን ማሓውር ምትዕርራይ ሕቶ መጽናዕቲ ተገይሩ ምላሽ ንምሃብ ዝተኸየደሉ መንገዲ እውን እቲ ካልእ ጽቡቕ ነገር ከምዝኾነ ኣብሪሁ። ህዝቢ ትግራይ ከምቲ ዝኸፈሎ መስዋእትን ዘካየዶ ቃልስን ፍረ ጻምኡ ኣይረኸበን፡ እኳ ድኣስ ንምኽባርን ምዕቃብን መንነቱን ቋንቁኡን ተቓሊሱ እንከሎ ቁጠባዊ ሕትኡ ክምልስ ክብል መንነቱ ክሳብ ምጥፋእ እዩ ከይዱ ዝብል ገምጋም ዘለዎ ኣቶ ሙሉብርሃን ማሾ፡ ህወሓት ካብ ምንግሕጣጥ ወጺኣ ሽኻላ ኣብ ትግራይ ክትገብር ምኽኣላ ኣዝዩ ከምዘሐጎሶ እዩ ዝገልጽ። ኣቦ መንበር ህወሓት ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ትግራይ ግዳማውያን ተጻብኦታት ኣለውዋ ድዮም? መራሕቲ ህወሓት፡ ትግራይ፡ ድሕሪ ምምጻእ ኣብይ፡ ብዝተፈላለዩ ግዳምውያን ሓይልታት ከምዝተኸበበት ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ክገልጹ ጸኒሖም'ዮም። ይኹን እምበር ኣባል ብልጽግና ዝኾነን ኣብ ቀረባ እዋን ሚኒስትር ሳይንስን ምህዞን ኮይኑ ብቐዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝተሸመ ተወላዲ ትግራይ ዶክተር ኣብርሃም በላይ "መራሕቲ ህወሓት ስልጣኖም ስለዝሰኣኑ" ኣብ ህዝቢ ተኸቢብና ብዝብል ስምዒት ስልጣኖም ከናውሑ ስለዝደለዩ እምበር ምምሕዳር ኣብይ ኣሕመድ ንህዝቢ ትግራይ ዝሓሊ መራሒ እዩ" ክብል ምስ ኣውራምባ ታይምስ ኣብ ዘካየዶ ቃል ምልልስ ገሊጹ ነይሩ። ይኹን እምበር 'ኢንተርናሽናል ክራይስስ ግሩፕ' ዝተባህለ ዓለም ለኻዊ ትካል ብኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ማእኸላይ መንግስቲ ንትግራይ ዘጓነየ ኣካይድኡ ሓደገኛ ስለዝኾነ ብኣጋ ደው ኢሉ ክሓስበሉ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቡ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ኣብ ባህርዳር፡ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ማእኸል ዝገበረ ናይ ሓይሊ ኣሰላልፋ ንህወሓትን ነቲ ክልልን ብዘግለለ መልክዑ ክሳብ ስጉምቲ ንምውሳድ ሓሰባት ካብ ዝጅምሩ ጸኒሖም'ዮም ዝብል ሓሳብ ዘለዎ ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ፡ በዚ ምኽንያት ድማ ህዝቢ ትግራይ ናይ ከበባ ስምዒት ክሓድሮን ካብ ናይ ልምዓት ስራሕቲ ወጺኡ ንገዛእ ርእሱ ንምክልኻል ኣብ ዘኽእልዎ ናይ ጸጥታ ስራሕቲ ምጥንኻር ክኣቱን ኣገዲድዎ እዩ ይብል። ህዝቢ ትግራይ፡ ኣብ ሃገሩ ተንቀሳቒሱ፡ ሰሪሑ ሃብቲ ከየጥሪ መንገድታት ምዕጻው፡ መንግስቲ ፈደራል ንዝተዓጸወ መንገዲ ኣብ ክንዲ ምኽፋት እኳ'ድኣስ ኮነ ኢልካ ከምዝጋደድ ምግባር ተርእዮታት ከምዝነበረ ዘዘኻኸረ ምሁር ስርዓት ፌደራሊዝም ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ፡ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ናብ ትግራይ እናለኣኽካ፡ 'ንትግራይ ክንጭብጣ ኢና' እናበልካ ኣብ ስነ ልቦና ህዝቢ ታህዲድ ምፍጣር ከምዘሎ ዶክተር ኣሰፋ የረድእ። ይኹን እምበር መንግስትን ህዝብን ትግራይ ብዝተዋደደ መልክዑ ነዚ ጸገም ክሰግሮ እዩ ዝብል ገምጋም ከምዘለዎ ይሕብር። ህዝቢ ትግራይ ግዳማዊ ተጻብኦታት ከምዘለውዎ ዘጠራጥር ነገር የብሉን ዝበለ ኣቶ ሃያሉ ጎድፋይ ብወገኑ ንሱ ዝመርሖ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ፡ "ንሕና እውን ኣብ ከባቢና ዓቕሚ ዘይብሎም መንግስታት ስለዘለዉ ከይልክሙና ኢና ነታ መንግስታ ዝዓቀበት ትግራይ ንድግፍ ዘለና" ብምባል ውድቡ ኣብ ምውሓስ ሃለዋት ትግራይ ምስ'ቲ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ይሓብር ከምዘሎ ኣብሪሁ። ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ርክብ ኣብቲ ፈለማ እዋናት ዶባት ተኸፊቶም ህዝቢ ክልቲኡ ሃገራት ብብኽያት ተሰነየ ርክባት ተኣምር ብዝመስል መልክዑ ክራኸብ ምኽኣሉን፡ ኣብ ድፋዕ ኣትዮም 20 ዓመታት ተፋጢጦም ዝነበሩ ሰራዊት ኢትዮ ኤርትራ ብረቶም ኣቐሚጦም ብሓንሳብ ክስዕስዑ ምኽኣሎምን ከም ጽቡቕ ጎኒ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ዘቐመጠ ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ፡ እንተኾነ ዶባት ምስተዓጽወ እቲ ምስ ትግራይ ዝነበረ ርክብ ከምዝዛሕተለ፡ መራሕቲ ክልላት ኣምሓራን ኦሮሚያን ግን ምስ ፈደራል መንግስቲ ግን ናብ ኣስመራ ይመላለሱ ምህላዎም ኣረዲኡ። ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ግሉጽነት ብዘይብሉ ኣገባብ ምዕጻዉን ዲፕሎማስያዊ ምሕዝነት ህዝብታት ኢትዮ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ዝመሓየሽ ብኣንጻሩ ከምዝሕርፍፍ ናይ ምግባር ዝንባለታት ከምዘሎ እውን ዶክተር ኣሰፋ ኣብሪሁ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ምስ መራኸብቲ ሓፋሻት ኤርትራ ኣብ ዘካየዶ ቃለ ምልልስ "መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢዱ ኣጣሚሩ ኮፍ ከምዘይብልን ኢዱ ከእቱ ከምዝኽእልን ምግላጹ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ጥዕና ዘለዎ መንግስቲ እንተዝነብር ንሓሳብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብመግለጺ ደረጃ ክኹንኖ ነይርዎ ይብል። "ከምቲ ገለ ገሊኦም ዝብልዎ ዘለዉ እንተኾይኑ ድማ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብገዛእ ርእሱ ከሕልፎ ዘይደለየ ሓሳብ ብወኪሉ መንግስቲ ኤርትራ ኣቢሉ እዩ ዘሕልፍ ዘሎ። እዚ ድማ ግልጺ እዩ ኣብ መንግስቲ ትግራይ ጸቕጢ ፈጢርካ ንህወሓት ምንብርካኽ ዝብል ዕላማ እዩ ዘለዎ" ብምባል እቲ ናይ ከበባ እስታራተጂ ማእኸሉ ኣዲስ ኣበባ፣ ኣስመራን ባህርዳርን እዩ ክብል ይምጉት። እንተኾነ፡ ሓደ ሓደ ኤርትራውያን መንግስቲ ትግራይ ምስ ኤርትራ ክዕረቕን ዝምድንኡ ናብ ንቡር ክምለስ እንተዝደልን ነቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ብዘይ ቅድመ ኩነት ዝተቐበሎ ብይን ኮሚሽን ዶባት ንምትግባር ድልውነቱ ከርኢ ነይሩዎ። በንጻሩ ግን ኣብቲ ብኣህጉራዊ መጋባእያ ንኤርትራ ዝተዋህበት ባድመ ሕጂ እውን ኣባይቲ ይስራሕን መሬት ይዕደልን ብምህላው ንዝምድና ክልቲኡ ህዝብታት ዘሐርፍፍ እዩ ዝብል ጽኑዕ ርእይቶ ኣለዎም። ብተመሳሳሊ፡ ገለ ሰበስልጣን መንግስቲ ነበር፡ መራሕቲ ህወሓት ንኣመሪካን ካልኦት ምዕራባውያን ሃገራት ንቀዳማይ ሚኒስተር የሻድንዎን የጋግይዎን ኣለዉ ብምባል ክነቕፉ ይስምዑ'ዮም። እንታይ ማለቶም ከም ዝኾነ'ኳ ብንጹር እንተዘይገለጹ፡ ነቲ ህወሓትን ገዛኢ ጥምረት ኢህወዴግን ዝምራሓሉ ዝነበረ ወያናይ (ሰውራዊ) ዴሞክራሲ ብምንጻግ፡ ንቁጠባ'ታ ሃገር ንምዕብላል ዝዓለመ ምዃኑ የተንብሁ። ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ምስተኸፈተ ናብ ዛላማበሳ ዝውሓዘ ህዝቢ ህወሓት ዴሞክርስያዊት ድያ? ጠንቂ ናይቲ ሕጂ ንክልል ትግራይ ይኹን ንመላእ ኢትዮጵያ ዘጋጥማ ዘሎ ብድሆታት ካብ ካልኦት ወገናት ጥራይ ዝነቅል ዘይኮነስ፡ ህወሓት ናቱ ኣሉታዊ ተራ ከም ዝተጻወተ ዝገልጹ'ውን ኣይተሳእኑን። ኣብ ፖለቲካ ናይ እንካ ሃባ መስርሕ'ዩ ዘዋጽእ ዝብል ሓሳብ ዘለዎ ኣባል መሪሕነት ዓረና ንሉኡላዉነትን ዴሞክራስን ትግራይ ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኣብ ህወሓት ብኔትወርክ ተኣሳሲርካ ምጥልላፍ ሕዱር ሕማም ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ እቲ ናይ ሕጂ ዘሎ መሪሕነት ህወሓት እውን እንተኾነ ካብዚ ጸገም ናጻ ከምዘይኮነ፡ ንኣብነት ንዓረና 'ባንዳ ክርዳድ' ከምዝበሎ ይገልጽ። እዚ ድማ መለስ ቅድሚ 10 ዓመት ዝበሎ እዮም ዝደግምዎ ዘለዉ። ስለዚ ሕዚ እውን ህወሓት ካብ ናይ ምጥልላፍ ሕማቕ ፖለቲካዊ ባህሊ ነጻ ክወጽእ ከምዘለዎ እዩ ዝምዕድ። ኣቦ መንበር ተቓዋሚ ውድብ ፖለቲካ ሳወት ኣቶ ሃያሉ እውን ንሓሳብ ኣቶ ገብሩ ኣስራት እዩ ዘጠናኽር። "ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ኣብ ቀረባ እዋናት ኣብ ከተማታት ትግራይ ህዝባዊ ኣኼባታት ንምክያድ ኣዳራሽ ሓቲትና ዝፈቕደልና ኣካል መንግስቲ ኣይረኸብናን፡ ሚድያታት መንግስቲ እውን እንተኾነ ኣብ ጉዳይ ሃገር እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ትግራይ ገና የጓንዩና እዮም። ስለዚ ከም ባህሪ መራሕቲ ህወሓት ዲሞክራሲ ክዕምብብ እንተይኮነስ ነቲ ዘሎ ጸገም ንምሕላፍ ከም ስልቲ እምበር ከም እስትራቴጂ ዲሞክራሲ ንትግራይ ይጠቕም እዩ ዝብል እምነት የብሎምን ይብል። ቅቡሉነት ህወሓት ኣብ ትግራይ እንታይ ይመስል? ካብ ቀረባ እዋናት ንድሓር ኣብ ትግራይ ሰባት ባንዴራ ትግራይ ከምበልብሉ፣ ሓሰባቶም ብትግርኛ ክገልጹ፡ ብመንነቶም ኣመና ክሓስቡን ክሕለቑን ይዕዘብ ከምዘሎ ዝገለጸ ኣብ ንግዲ ዝተዋፈረ ኣቶ ሙሉብርሃን ማሾ "መንነት ትግራይ ክተኽብር ግን ብኻልኦት ክትጽላእ፣ ክትድፋእን ክትፍንፈንን የብልካን። መንነት ትግራይ ክተኽብር ዘለካ ወዲ ትግራይ ስለዝኾንካ እዩ ክኸውን ዘለዎ" ዝብል መልእኽቲ ንህዝቢ ትግራይ ከሕልፍ ከምዝደሊ ሓቢሩ። ህወሓት ቅድሚ ናይ ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምጻእ እዩ ማእኸለይ ኣብ ትግራይ ክገብር ኣለኒ ኢላ፡ እኒ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ናብ ትግራይ ክመጽኡ ዝወሰነት ዝብል ሙሉብርሃን "መሪሕነት ህወሓት እታ እንብህጋ ትግራይ ጋህዲ ንምግባር ይነጥፍ ስለዘሎ ኩላትና ክንድግፎ እዩ ዘለና" ክብል መንገዲ ህወሓት ቅኑዕ ከምዝኾነ ይርዳእ። ምሁር ፖለቲካል ሳይንስ ኣቶ ግርማይ ታደለ ብግድኡ ህወሓት ድሕሪ ናይ ኣብይ ኣሕመድ ምምጻእ ዝቐየረቶ ወይ እውን ዘመሓየሸቶ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ከምዘየለ ድሕሪ ምግላጽ "ህዝቢ ትግራይ ኣብ መሪሕነት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ተስፋ እናሰኣነን ናይ ተኸባብነት ስምዒት ስለዝሐደሮን'ዩ ምስ ህወሓት ክዓስል ክኢሉ እምበር ህወሓት ብመሰረቱ ናይ ስትራቴጂ ለውጢ ኣየምጸአትን" በሃላይ እዩ። ህዝቢ ትግራይ ብሰንኪ ዘጋጥሞ ዘሎ ናይ ከበባ ስምዒት ተቐባልነት ህወሓት ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት እናወሰኸ ከምዝመጽአ ግን ዝከሓድ ከምዘይኮነ ኣቶ ግርማይ ታደለ ኣብሪሁ። "ህዝቢ ትግራይ ንመንግስቲ ትግራይ እዩ ዝድግፍ ዘሎ እምበር ንህወሓት ኣይኮነን ዝድግፍ ዘሎ ዝብል እምነት እዩ ዘለና" ኢሉ ዝማጎት ኣቶ ሃያሉ ጎደፋይ ህወሓት ቅድምን ድሕርን ምምሕዳር ኣብይ ኣሕመድ ባህሪኡ ከምዘይቀየረ "ፖለቲካዊ ፕሮግራም ህወሓት ካብቲ ናይ ኢህወዴግ ዝተቐድሐ እምበር ዝቐየሮ ወይ ዘመሓየሾ ፕሮግራም ክሳብ ዘይረኣኹ ኣብ ህወሓት ለውጢ ኣሎ ኢለ ኣይወስድን" በሃላይ እዩ። ኣብ ትግራይ ምጭፍላቕ ሓደ ሓደ ወረዳታት ብዝፈጠሮ ጸገም፡ ወረዳና ክምለሰልና ኣለዎ ዝብል ሕቶ ህዝቢ እቲ ኣዝዩ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ከምዝነበረ ዘዘኻኸረ ዶ/ር ኣሰፋ፡ መንግስቲ ትግራይ መጽናዕቲ ዘካይድ ኤጄንሲ ኣጣይሹ ምስ ህዝቢ እናተማኸረ ክፈትሖ ምኽኣሉ ሓደ ዓብይ ለውጢ ከምዝኾነን ኣብ ካሕሳ ናይ ሐረስቶት ዝነበረ ጸገም ብክፋሉ ክፈትሖ ምጅማሩን ክንደየናይ ምስ እቲ ህዝቢ ተቐራሪብካ ናይ ምስራሕ ባህሊ ህወሓት ይዛይድ ከምዘሎ ዘመላኽት እዩ ኢሉ። ህወሓት ተመሊሳ ሕመረት ስልጣን መንግስቲ ፌደራል ክትከውን ትኽእል'ዶ? ነባር መሪሕነት ህወሓት ዝኮነ ኣቶ ዘርኣይ ኣስገዶም ህወሓት ኣብታ ሃገር ኣጋጥምዋ ኣሎ ዝበሎ ፖለቲካ ቅልውላው፡ ኢዳ ኣእትያ ናይ ምፍታሕ ሓላፍነት ኣለዋ ድሕሪ ምባሉ ብገለ ብሄርተኛታት ተጓሩ ቁጥዐ ፈጢሩ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። "ህወሓት ተመሊሳ ኢትዮጵያ ናይ ምምሕዳር ዕድላ ዕጽው ኣይኮነን ግን ድማ ቀሊል ኣይክኸውንን" ዝብል ገምጋም ዘለዎ ዶክተር ኣሰፋ ኣተገባብራ ስርዓት ፌደራሊዝም ጸገም ከምዝነበሮን "ዝሰምዓና ስኢንና እምበር ብመሰረት እቲ ሕገ መንግስቲ ክልላት ምሉእ ናጽነት ተዋሂብዎን ናይ መንግስቲ ፈደራል ወከልተን ባዕለን ክመርጻን ፍትሓዊ ውክልና ክህልወን ምግባርን እንተተኻኢሉ ህወሓት ዕድል ክህሉዎ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣለዎ። ንስርዓት ፌደራሊዝም ዝጣበቑን ዝድግፉን ፖለቲካዊ ሓይልታት ናብ ሓደ መድረኽ ተኣኻኺቦም ነቲ ዝነበረ ጉድለት ኣተገባብራ ስርዓት ፌደራሊዝም ኣሪሞም እንተመጺኦም እሞ ብህዝቢ እንተተመሪጾም ህወሓት፡ ናብ ማእከላይ መንግስቲ ተመሊሳ ጽልዋ ናይ ምፍጣር ዕድላ ዕጽው ከምዘይኮነ ፖለቲካዊ ትንታነ ዶክተር ኣሰፋ የረድእ። ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ፓርላማ ቀሪቡ "ዝተወሰኑ መራሕቲ ህወሓት ኣባሪርና ኣብ ክንድኦም ካልኦት ተጋሩ ኣእቲና ኣለና ዝበሎ ሓሳብ ንስርዓት ፌደራሊዝም ዝጻባእ እዩ። ምኽንያቱ ድማ ክልላት ኣብ ፌደራል መንግስቲ ዝውክለን ሰብ ናይ ምምራጽ ምሉእ መሰል ኣለወን። እዚ ኣካይዳ እዚ ካብቲ ዝነበረ ብዝኸፍአ መልክዑ እዩ ዝትግበር ዘሎ" ክብል እውን ንኣካይዳ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ነቒፉ። ሃጸይ የውሃንስ ምስ ደርቡሽ ኣብ መተማ ኵናት ገጢሞም ምስተሰውኡ እቲ ኣብ ትግራይ ዝተረፈ ሓይሊ ተበቲኑ ስለዝተረፈ እዩ ህዝቢ ትግራይ ንኣስኣት 130 ዓመታት ድከቱ ሰትዩ ሓሳረ መከርኡ ክርእይ ከምዝተገደደ ዝገልጽ ዶክተር ኣሰፋ፡ "መራሕቲ ህወሓት ካብ ናይ ሃጸይ የውሃንስ ታሪኽ ክወስድዎ ዝግባእ ትምህርቲ ሓይልኻ ዘይምብታን እዩ" ክብል ኣስሚሩሉ። ጽሕፍቶ ህወሓትን ትግራይን እንታይ ክኸውን ይኽእል? "ህወሓት ዕድለኛ ውድብ እያ ምኽንያቱ ከምቲ ኣብ ኣብ ሱሳታት መንእሰይ ኣለኹልኪ ዝብላ ዝነበረ፡ ደጊሙ ሎሚ ምሳኺ ኣብ ጎንኺ ኣለና ኢሉ ድጋፉ ይገልጸላ ኣሎ" ዝበለ ኣቶ ሙሉብርሃን ማሾ እዚ ዕድል ውሕሉል ብዝኾነ ኣካይዳ መሪሓ ህዝቢ ትግራይ ናብ ዝብህጎ ጸፍሒ ምዕባለ ከምእትወስዶ ተስፋ ሰኒቑ ይጽበ ከምዘሎ ኣረዲኡ። "ከም ሓደ ትግራዋይ ሰዓቱ'ድኣ ዘይኣኸለ ከይኸውን እምበር ባህገይ ትግራይ ሃገር ኮይና ምርኣይ እዩ። ዘላቒ መፍትሒ ኮይኑ ዝስመዐኒ እውን ትግራይ ሃገር እንተኾይና ጥራይ እዩ" ዝብል ጽኑዕ መርገጺ ዝሓዘ ሙሉብርሃን ናቱ ባህጊ ምስ እዋናዊ ትግራይ ገጦምዋ ዘሎ ናይ 'ከበባ' ስምዒት ተታሓሒዙ ዝተፈጠረ እንተይኮነስ "ካብ ቀደመይ ተጋደልቲ ህወሓት ኣልውሃ ሓሊፎም ክሳብ ኣምቦን ወለጋን እንትቃለሱ ወዮ ደርጊ ጠቕሊሉ ክጠፍእ ስለዝነበሮ ቅቡል ገይረዮ እምበር፡ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ካልኦት ህዝብታት መሻርኽትና ኮይኖም ኣይስመዕኑን'ዮም" ድሕሪ ምባል ትግራይ ሃገር ኮይና ክርኢ ከምዝሓልም ይዛረብ። ህወሓት ኣብ ዝሓለፉ 6 ዓመታት ምስ ህዝቢ ተወሃሂድካ ናይ ምስራሕ ዓቕሙ ደኺሙ ምስ ህዝቡ ዘለዎ ርክብ እናማህመነ ዝመጽኣሉ ኣጋጣሚ እዩ ተፈጢሩ ዝብል ገምጋም ዘለዎ ዶክተር ኣሰፋ ብግድኡ ኣብ ትግራይ ካብ ካልኦት ከባቢታት ኢትዮጵያ ናይ ከተማታት ምስፍሕፋሕ መጠን ልዑል ስለዝኾነ ምስ እዚ ተዛሚዱ ነቲ ካብ መርየቱ ዝመዛበል ሓረስታይ ዝግብኦ መጠን ካሕሳ ከፊልካ ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ምዕሳል ካብቶም ፈተናታት ምምሕዳር ትግራይ ከምዝኾነ ርዱእ ከምዝኾነ ሓቢሩ። ኣብ ምሕደራ ከተማታት ብፍላይ ኣብ ቀረብ ማይን መብራህትን ከምኡ እውን ኣብ ዘበነ ኢህወዴግ ተማሂሩ ስራሕ ዝሰኣነ መዓት መንእስይ ኣሎ። ነዚ ዕድል ስራሕ ፈጢርካ ጸጸግዑ እንተዘይኣትሒዝካዮ እቲ ኣብ ክልላት ኦሮምያን ኣምሓራን ዘጋጠመ ናዕብን ዓመጽን ኣብ ትግራይ እውን ከምዘየጋጥም ዋላ ሓንቲ መረጋገጺ ከምዘየለ የጠንቅቕ። ኣሽንኳይ'ዶ ከም ህዝቢ ትግራይ ዝኣመሰለ ናይ ነዊሕ ዘበን ስልጣነን ታሪኽን ዘለዎ፣ ናይ ባዕሉ ቋንቋ ፊደልን ዝውንን ስሙር ህዝቢ ካሊእ ተመሳሳሊ ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ ዘይብሉ ህዝቢ እውን እንትጥቃዕ ናብ ሓደ ክእከብ ምኽኣሉ ዘገርም ከምዘይኮነ ዘዘኻኽር ዶክተር ኣሰፋ ፍስሃ፡ ኣብ ኣውሮጳ ብሄራዊ ስምዒታት ብዝግባእ ስለዘይተመርሐ ናብ ፋሺዚም ገጹ ዝኸደሉ ኩነታት ስለዝነበረ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ብሄራዊ ስምዒት ንልምዓትን ምዕባለን ድኹዒ እዩ ግን ድማ ብዝግባእ ክምራሕ ከምዘለዎ ምዒዱ። መራሕቲ ህወሓት ኣብ ጉባኤ እቲ ውድብ ህወሓት ኣብ ትግራይ ኣብ ቀጻሊ መረጻ 100 ምኢታዊት ከምእትስዕር ዘጠራጥር ኣይኮነን ይኹን እምበር ድሕሪ እቲ መረጻ ፖለቲካዊ ስነ ሓሳብ ናይ ምቕያርን ንፉዓት መራሕቲ ናብ ቕድሚት ኣምጺኣ ትግራይ ናይ ምምራሕን ኩነታታ ድኹም ስለዝኾነ መራሒት ትግራይ ኮይና ናይ ምቕጻል ዕድላ ኣዝዩ ዝጸበበ ከምዝኾነ ዝትንትን ምሁር ፖለቲካል ሳይንስ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት ኣቶ ግርማይ ታደለ እዩ። "ብሄራዊ ረብሓ ትግራይ ዝጠቅም ፕሮግራም ቀሪጽና ንንቀሳቐስ ስለዘለና ህወሓት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ነጊሳ እትቕጽለሉ ኩነታት ኣይክህሉን'ዩ። ብስሩ እውን ወጢርና እንተሰሪሒናሉ ኮይንና ህወሓት ኣብ ክልተ ሰለስተ መረጻታት ክትሰዓር ትኽእል እያ" ይብል ኣቦ መንበር ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ኣቶ ሃያሉ ጎድፋይ ብወገኑ። ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝተመስረተትሉ መበል 45 ዓመት ልደታ ጽባሕ ዕለት 11 ለካቲት ድሙቕ ብዝኮነ መገዲ ንምኽባር ትሸባሸብ ኣላ። ኣባይ ጸሃየ