ኤርትራ፡ ቱሪዝም ዝበራበረሉ እዋን ይመጽእ ኣሎ
ሎሚ 27 መስከረም ሃገራት ዓለም ንዘለወን ጸጋታት ቱሪዝም ዘጉልሓሉን ዘቃልሓሉን ዓለማዊ መዓልቲ ቱሪዝም እዩ።
ሃገራት በብትዕድልተን ብዝረኽበኦ ጸጋን፡ ብመሃዝነተን ዝሰርሐኦ መስሕብን ካብቲ "ትኪ ኣልቦ ፋብሪካ" ተባሂሉ ዝግለጽ ዓውዲ፡ ርቡሕ እቶት እየን ዝረኽባ። ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብሰንኪ ተደራራቢ ኲናትን ትሑት ትሕተ ቅርጽን ተነጽሎን ካብ ቱሪዝም ክትረኽቦ ትኽእል ዝነበረት ረብሓታት ባኺኑ'ዩ ከበሃል ይከኣል። እዛ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ኪሎሜትር ገማግም ባሕሪ ዘለዋ ሃገር፡ ገማግም ባሕራ ካብ ብከላ ናጻ ስለዝኾኑ ንበጻሕቲ ሰሓብቲ ምዃኖም'ዩ ዝንገር። ደሴታት ዳህላክ፡ ደሴት ዳሴ ካብ ወደባዊት ባጽዕ ብዙሕ ርሑቕ ከይከድካ ዝርከባ ደሴታት ኮይነን፡ ንበጻሕቲ መቐበሊ ዝኸውን መዕረፊ ተሃኒጽወን ዘለዋ እየን። ከም ብዓል ሓራት፣ ሃርሚል፣ ድፍኒን በካዕን ካልኦት ከኣ ካብተን ተሃራፊ ሑጻዊ ገማግም ዘለወን ደሴታት ኤርትራ እየን። ኤርትራ ኣብ ምብራቓዊ ኣጻድፍ ዝኣወጀቶ ሕዛእቲ (National Park)፡ ቅድሚ ሕጂ ጠፊኦም ዝነበሩ እንስሳ ዘገዳም ክቀላቐሉን፡ እቲ ከባቢ ብኣግራብ ክሽፈንን ክኢሉ ኣሎ። እቲ ካብ ኣስመራ ናብ ባጽዕ ብመንገዲ እዚ ሕዛእቲ ዝወርድ ጽርግያ ከኣ ንየማነ ጸጋም እቲ ጽርግያ ንዘሎ ልሙዕ ከባብን ሓሓሊፎም ዝራኣዩ እንስሳ ዘገዳምን ከርኢ ብዘኽእል ኣገባብ ስለዝተሰርሐ ንቱሪዝም ኤርትራ ባይታ ዘንጽፍ እዩ። እቲ ኣብ ጥንታዊት ወደብ ኣዱሊስ ተረኺቡ ዘሎ ርኽበታትን፡ ኣብኡ ክምስረት ዝሕሰብ ዘሎ ኣብ ትሕተ-ሳሃራ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ስነጥንታዊ (ኣርኪኦሎጂካል) ፓርክ ድማ ነቲ መስሕብ ዝያዳ ዝድርዕ'ዩ። ኤርትራ ብጀካ እዚ ኣብ ከም ሓወልቲ መጠራ፣ በለውከሎው፣ ቆሓይቶን ሳፊራን ዝኣመሰሉ ጥንታዉያን ሓወልትታትን ገዳማትን፡ ምስዚ ሕጂ ዝሰፍን ዘሎ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ንብዙሓት በጻሕቲ መስሕብ ክትከውን ከምተኽእል ትጽቢት ይግበር።ብዛዕባ ህሉወ ምዕባለታት ቱሪዝም ኤርትራ ዋለ እኳ ሓበሬታ ንኽንረክብ እንተሓተትና፡ ሓበሬታ ግን ክንረክብ ኣይክኣልናን። ብዘይካ'ዚ እታ ህብብቲ ኣፍሪቃዊት ከተማ ኣስመራ ንባዕላ መስሓብ'ያ። ኣብ 2017 ኣብ መዝገብ ቅርሲ ዓለም ዩኔስኮ ምእታዋ ዝያዳ መስሕባዊ ኣገዳስነት ፈጢሩላ'ሎ። ድሮ'ኳ ብኢትዮጵያ ናብ ኣስመራን ባጽዕን ዝውሕዙ ዘለዉ ኢትዮጵያውያን፡ ንወሃብቲ ኣገልግሎት እተን ከተማታት ቁጠባዊ ምብርባር ከርእያ ኣኽኢልወን ኣሎ። ሆቴላት፡ ቤትብልዕታትን መዘናግዒ ዝመሰላ ትካላት፡ ካብተን ቀንዲ ተረባሕቲ ናይ ቱሪዝም ምንቅስቓስ'የን። እንተኾነ ግን፡ ቱሪዝም ብሃገር ደረጃ ረብሓ ክርከቦ እንተድኣ ኮይኑ፡ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዘመንጩ ኢንዱስትሪ ዝኾነሉ ኩነታት ክፍጠር ኣለዎ። ኬንያ፡ ሓንቲ ካብተን በዚ ዝርበሓ ሃገራት እያ። እዛ ነዊሕ ገማግም ባሕሪ፡ ሃብታም ባህላዊ ክብርታት፡ ከባብያዊ መስሕባት ዘለውዋ ሃገር ዓመታዊ 1.2 ቢልዮን ዶላር እቶት ትረክብ። እዚ ከኣ 3.7 ሚእታዊት ካብ ሓፈሻዊ ሃገራዊ እቶት ናይታ ሃገር ይሽፍን። ብዘይካ እቲ እትረኽቦ ሃገራዊ እቶት፡ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ንኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ዜጋታት ኬንያ ናይ ሰራሕ ዕድላት ፈጢሩ ይርከብ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፡ ከም በዓል ኬንያ ዝበላ ሃገራት፡ ንቱሪዝም ከም ሓደ ስትራጂካዊ ጽላት ቆጺረን ኣብ ቁጠባዊን፡ ጸጥታውን ናይ ኢሚግሬሽን ፓሊሲአን ዓቢ ቦታ ዝህበኦ። ንኣብነት፡ ቱሪዝም ኬንያ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ 2007 ዝተገበረ ኣካታዒ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት ናይ 2008 ቱሪዝም ኬንያ ብ 54 ሚእታዊት ጎዲሉ። ኬንያ፡ ምስቲ ካብ ጥሪ ክሳብ መጋቢት 2007 ዝረኸበቶ 17.5 ቢልዮን ኬንያ ሽሊንግ ብምንጽጻር፡ ካብ ቱሪዝም ክትረኽቦ ትኽእል ዝነበረት፡ 8.08 ቢልዮን ሽሊንግ ኬንያ (130.5 ሚልዮን ዶላር ኣመሪካ) ከሲራ እያ። እዚ ክኣ ዘይምርጋእ፡ ኣብ ቱሪዝም ዘለዎ ጽልዋ ዘርኢ እዩ። ኣብ 2011 ቁጽሪ በጻሕቲ ኬንያ ኣብ ዝለዓለ ዝበጽሓሉ'ዩ ኔሩ፡ 1.8 ሚልዮን ናብ ኬንያ ክበጽሑ ክኢሎም ኔሮም፡ ኣብ 2013 ከምኡ'ውን 2014 ዘጋጠመ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲን ቅትለትን፡ በዓል ዓዲ እንግሊዝ'ውን ዜጋታተን ናብ ኬንያ ከይገሹ ስለዘጠንቀቓ ናብ 1.49 ሚልዩን ክወርድ ክኢሉ'ዩ። ብመሰረት ካብ ሚኒስተሪ ቱሪዝም ኬንያ ዝወጸ ጽብጻብ፡ ናብ ኬንያ ካብ ዝመጹ በጻሕቲ እቶም 36 ሚእታዊተ ካብ ኣውሮጳ፡ 29 ሚእታዊት ካብ ኣፍሪቃ ክኾኑ እንከለዉ 15 ሚእታዊት ክኣ ካብ ኣመሪካ ዝመጹ'ዮም። ሃገረ ኬንያ እታ ካብ ቱሪዝም ብዙሕ ሃገራዊ እቶት እትረክብ ኮይና፡ ኣብ ኣገደስቲ ክፋላት እታ ሃገር ሕዛእቲ ብምፍጣር ንበጻሕቲ ድሉው ብምግባራ ንኣታዊታታ ኣዕብያቶ'ያ። ንሎሚ ምስ ገለ ሃገራዊ ፓርክታት ኬንያ ከነላልየኩም። ኣምቦሶሊ ሃገራዊ ፓርከ ማሳይ ኣምቦሶሊ ፓርክ ዝብሃል ዝነበረ ኮይኑ ኣብ ካጂያዶ ካውንቲ ዘሎ ሃጓፍ ስንጭሮ (ሪፍት ቫሊ) ይርከብ፡ ኣምቦሶሊ ሃገራዊ ፓርክ 390 ትርብዒት ኪሎሜትር ስፈሓት ዘለዎ ኮይኑ ምሰሰሜናዊ ዶብ ታንዛንያ ይዳወብ። ኣብዚ ከባቢ ዘነብሩ ማሳይ ዝበሃሉ ብሄረ ኬንያ ምስቲ ትሩዚማዊ እትዋት ንጽኑሕ ባህሎም ከይበከሉ ስለዘዋሃሃድዎ ነቲ ቦታ ሰሓብነት ወሲኽሉይርከብ። ኣምቦሶሊ ሃገራዊ ፓርከ ሓደ ካብቶም ካብ ዓለም እንስሳ ዘግዳም ክትዕዘበሎም እትክእል ቦታታት'ዮም። እዚ ቦታ ክልተ ካብቶም ሓሙሸት ሰልምታት ( swamps ) ዓቂቡ ይርከብ። ማሳይ ማራ ሃገራዊ ፓርክ ማሳይ ማራ ሃገራዊ ፓርክ ካብ 1961 ጀሚሩ ዝተሓዝአ ኮይኑ ኣብ ናሮክ ካወንቲ ይርከብ። ማሳይ ማራ ሃገራዊ ፓርክ 1510 ትርብዒት ኪሎሜትር ስፈሓት ኣለዎ። ማሳይ ማራ ብዘለዉዎ ኣናበስ፡ ኣናብር (ችታ)ን ኣድጊ ብረኻን ኣብ ቅድሚት ይስራዕ። እምባ ኢልጎን ሃገራዊ ፓርክ እምባ ኢልጎን ሃገራዊ ፓርክ ኣብ ትራንስ ንዞያ ካውንቲ ዝርከብ ኮይኑ ካብ ቀላይ ቪክቶርያ 140 ኪሎሜተር ናብ ሸነኽ ምብራቕ ይርከብ። እምባ ኢልጎን ሃገራዊ ፓርክ 1279 ትርብዒት ኪሎሜትር ስፍሓት ዘለዎ ኾይኑ ብዶብ ኡጓንዳን ኬንያን ኣብ ክልተ ይኽፈል። ኣብ 1968 ከም ሃገራዊ ፓርክ ዝተኣወጀ እምባ ኢልጎን ሃገራዊ ፓርክ ካብቲ 1279 ትርብዒት ኪሎሜትር እቲ 169 ትርብዒት ኪሎሜትር ኣብ መሬት ኬንያ ይርከብ። እንስሳታት ፋውናን ዕጽዋትን በዓትታትን ክኣ ካብቲ ቀንዲ ዝልለየሉ እዩ። ኮራ ሃገራዊ ፓርክ ኮራ ሃገራዊ ፓርክ ኣብ ጣና ካውንቲ ዝርከብ ኮይኑ 1787 ትርብዒት ኪሎሜትር ስፍሓት ኣለዎ። ካብ እምባ ኬንያ 125 ኪሎሜተር ንሸነኽ ምብራቕ ዝርከብ እዚ ሃገራዊ ፓርክ ኣብ 1973 ከም ሃገራዊ ሓዛእቲ ድሕሪ ምርቁሑ ኣብ 1990 ከም ሃገራዊ ፓርክ ተኣዊጁ። ቀላይ ናኩሩ ሃገራዊ ፓርክ ቀላይ ናኩሩ ሃገራዊ ፓርክ፡ ኣብ 1961 ሃገራዊ ፓርክ ንኽኸውን ዝተኣወጀ ኮይኑ 168 ትርብዒት ኪሎሜተር ስፈሓት ኣለዎ። ቀላይ ናኩሩ ሃገራዊ ፓርክ ደቡብ ካብ ከተማ ናኩሩ ኮይኑ ኣብ ዓቢ ሃጓፍ ስንጭሮ ይርከብ ( Great Rift Valley ) ። ቀላይ ናኩሩ ሃገራዊ ፓርክ በተን ኣብ ገማግም ቀላይ ናኩሩ ዝዓስላ ሚልዮናት ፈላሚነጎ ዝበሃላ ዓይነታት ዓዕዋፈ'ዩ ብዝያዳ ዝፍለጥ። እዘን ፈላሚንጎ ኣብ ዓመት 250000 ኪሎግራም ሰበባ (algae) ካብ ሓደ ሄክታር ኣብ ዓመት የህልኻ። ካብዚ ብተወሳኺ ቀላይ ናኩሩ ሃገራዊ ፓርክ ኣስታት 188 ትርብዒት ኪሎሜትር ንዘራፈን ንጸሊም ሓሪሽን ተባሂሎ ብሓጹር ዝተኸለለ ቦታ ይርከቦ። ሕዛእቲ ሳቮ ሕዛእቲ ሳቮ ኣብ ደቡብ ኬንያ ንእንስሳ ዘገዳም ዝትሓዘአ ቦታ ኮይኑ ምብራቕን ምዕራብን ሕዛእቲ ትሳቮ ተባሂሉ ይኽፈል። ሕዛእቲ ሳቮ ካብ ናይሮቢ ናብ ሞምባሳ ዝዝርጋሕ ጽርግያን ዘመናዊ መንገዲ ባቡርን ኣብ ክልተ ይኸፍሎ። እዚ ሃገራዊ ሓዛእቲ በዘለዉዎ ብዝሒ ሓራምዝን ጸለምቲ ሓሪሽን ሃብታም እዩ። ኣብ ኬንያ ካብ ዘለዉ ሓራምዝ እቶም 40 ሚእታዊት ኣብዚ ሕዛእቲ ክርከቡ እንከለዉ ካብቶም ኣብ ከንያ ዘለዉ ጸለምቲ ሓሪሽ 18 ሚእታዊት ኣብዚ ቦታ ተዓቒቦም ኣለዉ። እምባ ኬንያ ሃገራዊ ፓርክ እምባ ኬንያ ሃገራዊ ፓርክ ኣብ 1949 ዝቆመ ኮይኑ ኣብ ዙርያ እምባ ኬንያ ዘሎ ስፈራ የጠቃልል። ቅድሚ ሃገራዊ ሕዛእቲ ምኳኑ ኣግራብ ንምዕቃብ ተባሂሉ ሕዛእቲ ዝነበረ ቦታ'ዩ። ካብ 1997 ጀሚሩ ኣብ ዩኔስኮ ካብቶም ዓለምለኻዊ ናይ ውርሻ ቦታታት ተባሂሉ ሰፊሩ'ዩ። ናይሮቢ ሃገራዊ ፓረክ ናይሮቢ ሃገራዊ ፓረክ ኣብ 1946 ከም ሃገራዊ ፓርክ ምስ ተሰመየ፡ ኣብ ኬንያ ቀዳማይ ሃገራዊ ፓርክ'ዩ። ካብ ናይሮቢ 7 ኪሎሜትር ጥራይ ራሕቂ ዘለዎ ኮይኑ፡ ምስቶም ካልኦት ኣብ ኣፍሪቓ ዝርከቡ ሃገራውያን ፓርክታት ዝንኣሰ እዩ። ኣብዚ ፓረክ ኮይነካ ነዋሕቲ ህንጻታት ናይሮቢ ብንጹር ዝርኣዩ ኮይኖም ብሓጹር'ዩ ካብዛ ከተማ ዝፈለ። እዚ ፓርክ ብዘለውዋ ዝተፈላለዩ እንስሳ ዘገዳም ሃብታም'ዩ። ኣብ ምዕቃብ ሓርሻት ምስ ካልኦት ሃገራዊ ፓርክታት ኬንያ ብምንጽጻር ዕዉት ስርሓት ከምዝሰረሐ ይምስከረሉ።