ዕደና ፖታሽ ኮሉሊ፡ ቁጠባ ኤርትራ ከደንፍዕ ትጽቢት ዝተገብረሉ ፕሮጀክት
ቅድሚ ሒደት ሳምንታት ዳናካሊ ንዕደና ፖታሽ ኮሉሊ ዝውዕል ናይ 200 ሚልዮን ዶላር ልቃሕ ካብ ኤኤፍሲን ኣፍረኤክዚም ዝበሃሉ ክልተ ባንክታት ፍቓድ ምርካቡ ዝዝከር'ዩ።
እቲ ዜና ንኤርትራን ነቲ ፕሮጀክትን ኣዝዩ ኣገዳሲ እምነ ምዕራፍ ምዃኑ ላዕለዋይ ኣካያዲ ስራሕ ዳናካሊ ኒልስ ዌግ ንቢቢሲ ሓቢሩ። ንፕሮጀክት ኮሉሊ ንምምዕባል ብሓፈሻ 302 ሚልዮን ዶላርን ገለ መንቀሳቐሲ ጥረ ገንዘብን ከም ዘድሊ ዝገለጸ ኒልስ "ሕጂ ዝበዝሕ ክፋል [ከባቢ 66%] እቲ ገንዘብ ኣውሒስና ብምህላውና፡ ምስ ኣውፈርቲ ኣብ ንገብሮ ምይይጥ ኣዝዩ ኣገዳሲ እምነ-ምዕራፍ እዩ" ኢሉ። ኒልስ ወሲኹ'ውን "እዚ መርኣያ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ጌና ኣብ ምምዕባል ዝርከብ ቁጠባ ኤርትራ ዘሎ እምነት'ውን እዩ" ኢሉ። ኣብ ከባቢ ባዳ ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ፡ ካብ ከተማ ምጽዋዕ 230 ኪሜ ንደቡባዊ ምዕራብ ርሒቑ ዝርከብ ኮሉሊ፡ ገዚፍ ኩምራ ናይ ፖታሽዩም ሳልፌት ዘለዎ እዩ። ፖታሽዩም ሳልፌት ፖታሽ፡ ኣብ ምፍራይ ድዂዒ ዝውዕል ማዕድን ኮይኑ፡ ብመልክዕ ሳልፌት ምስ ዝከውን ፖታሽዩም ሳልፌት ወይ ሳልፌት ኦፍ ፖታሽ ይበሃል። ሳልፌት ኦፍ ፖታሽ ኣብ ምሕርቲ ፍሩታታት፡ ኣሕምልትን ዓይነታት ፉልን ዝኣመሰሉ ካብ ክሎራይን ነጻ ዝኾነ ድዂዒ ስለ ዘድልዮም፡ ነዚኦም ንምፍራይ ዝውዕል ተጠላቢ ድዂዒ እዩ። እዚ ኣብ ዕደና ሳልፌት ኦፍ ፖታሽ ዝነጥፍ ኮሉሊ፡ ኣውስትራልያዊ ኩባንያ ዳናካሊ ምስ ሃገራዊ ኩባንያ ዕደና ኤርትራ ብሓባር ዘቖምዎ ናይ ብርኪ ኩባንያ ኮይኑ ከባቢ 10 ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። "ኣብ መወዳእታ ናይዚ ዓመት [2019]፡ ናብ ዝቕጽል መድረኽ ማለት ምህናጽ እቲ ፕሮጀክት ከንሰግር ኢና። ኣብ መወዳእታ 2021 መጀመርታ 2022 ድማ ምፍራይን ናብ ወጻኢ ምስዳድ ክንጅምር ኢና" ብምባል ኒልስ ዘለዎ ትጽቢት ገሊጹ። ብሉጽነት ፕሮጀክት ፖታሽ ኩሉሊ ፕሮጀክት ኩሉሊ ምስ ካልኦት ናይ ፖታሽ ዕደናታት ክወዳደር ከሎ፡ ብሉጽ ዘብልዎ ምኽንያታት ብዙሓት እዮም። ኣብ ዕብየት ቁጠባ ኤርትራ ዝህለዎ ተራ ፕሮግራም ልምዓት ሕቡራት ሃገራት፡ ፕሮጀክት ፖታሽ ኩሉሊ ኣብ ምውሓስ ሸቶታት ዘላቒ ልምዓት [ኤስ ዲ ጂ] ኤርትራ ክህልዎ ዝኽእል ኣስተዋጽኦ ኣመልኪቱ ኣብ ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ንኣገዳስነት እቲ ፕሮጀክት ኣስሚሩሉ ኣሎ። ኣብ ምህናጽ እቲ ፕሮጀክት ከምኡ'ውን እቲ ፕሮጀክት ምስ ተወድአ ኣብ ምክያዱ ብዙሕ ናይ ስራሕ ዕድላት ክፈጥር እዩ። እቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝተካየደ መጽናዕቲ ከም ዝገልጾ፡ እቲ ፕሮጀክት ብሓፈሻ ክሳብ ን10 ሽሕ ሰባት ናይ ስራሕ ዕድል ከም ዝፈጥር ይገልጽ። ብዘይካ'ዚ ኣብ 2030 ን50% ናይቲ ኤርትራ ካብ ሰደድ እትረኽቦ ኣታዊ ካብ ኩሉሊ ክርከብ ከም ዝኽእል እቲ መጽናዕቲ የረድእ። ብድሆታት ኤርትራ ምስ ዕደና ጽቡቕ ሌላ ዘለዋ ሃገር ምዃና ኣብ ኣጠቓቕማ ወደብ፡ መጉዓዝያ ምድሪን ካልእን ተሞክሮ ምጽንሑ ጸጋ እዩ ዝብል ኒልስ፡ ገለ ገለ ብድሆታት ከም ዘለው ግና ይገልጽ። እቲ ፕሮጀክት 500 ክኢላታት ዝጠልብ ብምዃኑ፡ ነዚ ዝኣክል ክኢላዊ ዓቕሚ ምርካብ ቀሊል ከም ዘይኮነ ሓቢሩ። ብኻልእ ወገን፡ ኤርትራን ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ኣብ ፕሮጀክትታት ዕደና ኣብ ግዱድ ዕዮ ከም እተዋፍር ትኽሰስ። ኣብ ዕደና ቢሻ ብዘይ ብቑዕ ክፍሊት ተገዲድና ኢና ንሰርሕ ነይርና ብዝብሉ ኤርትራውያን፡ ካናዳዊ ኩባንያ ኔቭሰን ሪሶርስስ፡ ኣብ ካናዳ ክሲ ከም ዝተመስረተሉ ይዝከር። ካልእ ናብ ኩሉሊ ዝቐረበ ወደብ ናይ ምስራሕ ውጥን ኩሉሊ ኣብ ቀዳሞት ሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 472 ሽሕ ቶን ከፍሪ እዩ። እዚ ፍርያት ገለ ክፋሉ ውዱእ ዝኾነ ሓረስቶት ብቐጥታ ኣብ ጥቕሚ ክውዕልዎ ዝኽእሉ ክኸውን ከሎ እቲ ዝተረፈ ከኣ ኣብ ምፍራይ ኤንፒኬይ [ዓይነት ድዅዒ] ዝውዕል ሳልፌት ኦፍ ፖታሽ ዝውዕል እዩ። ኮሉሊ ካብ ገማግም ባሕሪ 87 ኪሜ ርሕቀት ጥራይ ዝርከብ እኳ እንተኾነ፡ ንግዚኡ ነቲ ዘሎ ትሕተ ቅርጺ ብምጥቃም ብወደብ ባጽዕ (230 ኪሜ) ኣቢሉ ፍርያቱ ከም ዝሰድድ ኒልስ ይዛረብ። ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ግና እቲ ፍርያት ብዕጽፊ ናይ ምውሳኽ (ኣብ ዓመት 944 ሽሕ ቶን) መደብ ብምህላው፡ ኣብ መርሳ ኣንፊለ ወደብ ናይ ምህናጽ ውጥን ኣሎ። እዚ ምስ ዝትግበር፡ ንመጓዓዝያ [ክሳብ ወደብ] ን ሓደ ቶን ዝኽፈል 73 ዶላር ብ 68 ሚኢታዊት ከም ዝጎድል ኒልስ ይግለጽ። ዳንካሊ ኣብ ዕዳጋታት ለንደንን ኣውስትራልያን 'ስቶክ ኤክስቼንጅ' ተመዝጊቡ ይርከብ። ኣብዚ ዓመት ዋገኡ ብዙሕ ፍልልይ [ምውራድን ምድያብን] ከም ዘየርኣየ ዝገልጽ ኒልስ፡ ብተዛማዲ ርጉእ ኣሎ ይብል። "ምስ መብዛሕትኡ ዕዳጋ ብምዝማድ ርጉእ ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ንድሕሪት ናብ 2015 ተመሊስና እንተ ርኢና በቲ ምዕባለታት ተደሪኹ፡ ቀስ ብቐስ እናዓበየ ክመጽእ ጸኒሑ'ዩ። እቲ ዘድሊ መጠን ገንዘብ ምስተፈቐደ'ውን ክውስኽ እዩ። ዝተሓተ ሃልክን ወጻእን ዝጠልብ ፍርያት ከም ዝህልዎ ኣይጠራጠርን" ኢሉ። ኣብ ዝቕጽል 30 ዓመታት ህዝቢ ዓለም ናብ ብ 2 ቢልዮን ከም ዝውስኽ ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት የርእይ። ጠለባት ኣሕምልትን ፍረታትን እናወሰኸ ይኸይድ ምህላው ዝገልጽ ኒልስ፡ ልዑል ጠለብ ናይ ሳልፌት ኦፍ ፖታሽ ድዂዒ ከም ዝህሉ ድማ ሓቢሩ። ምስ ዩሮኬም ዝተበጽሐ ውዕል ዳናኪል ብመሰረት እቲ ኣብ ሰነ 2018 ምስ ዩሮኬም ዝተብሃለ ኣብ ምፍራይን ምሻጥን ድዂዒ ዝነጥፍ ትካል ዝበጽሖ ስምምዕ ን 10 ዓመታት፡ ኣድላዪ እንተኾይኑ ድማ ክሳብ 13 ዓመታት፡ ብምልኡ ፍርያት ዳናካሊ፡ ዩሮኬም ክወስዶ እዩ። እዚ ድማ ንዳናካሊ ን 13 ዓመታት "ውሑስ ዝኾነ ኣታዊ" ዘምጽእ ምዃኑ ኒልስ ሓቢሩ። ዳናካሊ፡ ካብ ደንከል [እቲ ዕደና ዝኻየደሉ ከባቢ] ከምኡውን ካሊ ዝብል ጨው ዝትርጎም ናይ ጀርመን ቃል ዝተወስደ እዩ።