'ስነጥበብ ካብ ኣፍ ንላዕሊ ስለእትዛረበለይ ዕጉብ'የ'
"ንምንታይ ከም ዝስእል ክሳብ ሕጂ መልሲ ዘይረኸብኩሉ ሕቶ'ዩ፡ ይኹን እምበር ዘይፈልጦ ባህታ ስለዘሕድረለይ ግን ምስ ጥበብ ክራኸብ ወትሩ'የ ዝህንጠ!"
ስነጥበባዊ ስራሓቱ ንሕልሙን መጻኢ ተስፍኡን ኣጉሊሖም ይትንብዩ ወዲ 39 ዓመት ነባሪ እስራኤል ተልኣቪብ ዝኾነ ስነ-ጥበባዊ ኣፈወርቂ ጠዓመ፡ ከም ኩሉ ኤርትራዊ ሰሃራን ባሕርን አቋሪጹ ኣብታ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝተቀመጠላን፡ ግን'ከኣ ሙሉእ መሰል ነባርነት ዝተነፈገላን ሃገር እኳ እንተሃለወ ንድርኺት ጥበቡ ግን ኣይዓገቶን። "እቲ ኩሉ መከራን ዓጸቦን ንመዓልታዊ መነባብሮኻ ኣዝዩ ዝሃስዮኳ እንተኾነ፡ ኣብኣ ባህታ ዝረክብን ምንባረይ ዘንጸባርቐላን ውህብቶ ስለዘላትኒ ግን አዝየ እጸናናዕ። "ሓቂ ንምዝራብ ግን ሕሉፍ ፍቅሪ ካብ ምህላው ሓሊፈ ንምንታይ ከምዝስእሎ ንባዕለይ'ውን ክሳብ ሕጂ መልሲ ዝሰኣንኩሉ ሕቶ'ዩ።" ይብል ኣፈወርቂ ነቲ ብህጻንነቱ ዝጀመሮ ኣብ ሂወቱ ፍሉይ ጦብላሕታ ዘለዎ ስእሊ ጥበብ ብኣንክሮ እናኣስተንተነ። ብእዋን ቁልዕነቱ ካብ ከባቢኡ ብዝርእዮም ዝነበረ ኣሳእል ዝሓደሮ ፍቕሪ ድማ ኣብ መባእታ ደረጃ ትምህርቱ ክሓናጥጦምን ክውቅጦምን ጀሚሩ ብእዋን ቁልዕነቱ ካብ ከባቢኡ ብዝርእዮም ዝነበረ ኣሳእል ዝሓደሮ ፍቕሪ ድማ ኣብ መባእታ ደረጃ ትምህርቱ ክሓናጥጦምን ክውቅጦምን ጀሚሩ። ብዝወሃቦ ዝነበረ ናይ ሰባት ርእይቶ ተተባቢዑ ስእልን ሕቡእ ምስጢሩን ብምስትምቓር ከም ንቡር ስርሑ ተትሓሒዝዎ። ኣብ'ቲ ፈለማ እንታይ ዓይነት ቅዲ ወይ ጥበብ ክጥቀም ከም ዘልዎ ሓሲቡ ወይ ተሊሙ ዘይኮነስ፡ ሰባት ከም ዝሓተትዎን ከም ዝመጸሉን'ዩ ዘስፍሮ ኔሩ። ብትምህርቲ ዝወሰዶ ፍልጠት'ውን ስለዘይነበሮ ኣሰራርዓን ሕግን ኣይኽተልን። "በዚ ድማ ጥበብ ብድልየትን ተገዳስትን ዝምዕብል ምኻኑ ተረዲኤ።" ይብል። ብዘይ ገለ ገደብ ነጻ ማለት 'ፍሪ ስታይል'፡ ብፈሓም፡ ኩርሽ፡ ርሳስ፡ ብርዕን ካልኦት ነገራትን'ዩ ዝስእሎም ኔሩ። "ዋላ'ኳ ሕግን ስርዓት እቲ ጥበብ ኣይከተል እምበር ዝቕይደኒ ወይ እውን ዝፈልጦ መንገዲ ስለዘይነበረኒ ንዝተዓዘብክዎን ንዝመጸለይ ሓሳባት ካብ ምስፋር ድሕር ኣይብል ኔረ።" ይብል። ስርሓቱ ኣጥቢቑ ንዝተዓዘቦም ዓᎁቕ ምስጢርን ትርጉምን ዝሓዙ፡ ኣብ ኣተኣላልያ'ውን ረቂቕ ክእለቱ ዘንጸባርቑን'ዮም። ሕሉፍን ህሉውን ጉዕዞ ህይወቱ፡ ተፈጥሮ፡ ኣብ መዓልታዊ መነባብሮ ንዘጋጥሞ ተርእዮታት፡ ሕልሙን መጻኢ ተስፍኡን ከኣ ኣጉሊሖም ይትንብዩ። ንትሕዝቶ ፍርያቱ ብእንስሳታት ክውቅጦም'ውን ተዓዚብና። "ብርግጽ ኣብ መብዛሕትኡ ስርሓተይ ስእልን ቅብኣን እንስሳታት የዘውትር። ምኽንያቱ ካብ እዋን ቁልዕነተይ ስለ ዝለምድክዎምን መፈለሚ ጥበበይ'ውን ስለዝኾኑ ምስጢር ባህርያቶም ንዓይ ዓቢ ትርጉም ኣለዎ። እናዓበኹ ምስ ከድኩ ግን መብዛሕትኦም ስረሓተይ ኣብ ህሉው ኩነታት ዝተሞርኮሱ ብምንባሮም ንህላወይ ብምስጋእ ንኸይርኣዩ ይሓብኦምን ኔረ፡ ምኽንያቱ ንተዓዛቢ ቅሉዕ ዝኾነ ሓያል መልእኽቲ ስለዝነበሮም። ብፍላይ ድማ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኤርትራ ኮይነ ኣብ ጭራም ወረቓቕቲ ብፈሓምን ካልእ ዝረኸብክዎ ነገራትን ዝሰነድክዎም ንግዳም እንተወጺኦም ዝህልዎም ሳዕቤን ንምግማት ኣየጸግምን። ሽዑ'የ እምብኣር ነቶም እንስሳታት ከም መሕብኢ ምስጢር መልእኽተይ ክጥቀመሎም ጀሚረ። ናጽነቶም ብጣዕሚ'ዩ ደስ ዝብለኒ። ንኣብነት እዛ ጉሪላ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ 'ቁጥዕቲ ኣፍሪቃ' እትብል ስእለይ፡ ውሽጣውን ግዳማውን ትርኢት ኣፍሪቃ እተንጸባርቅ'ያ። እዚ ከም ናተይ እምነት ኣፍሪቃ ኣብ ውሽጣ እንከሎኻ ተርዕደካ'ሞ ትሃድመላ፡ ተመሊስካ ክትኣትዋ ድማ ኣይትኽእልን።" ኣፈወርቂ ነቲ ብሰንኪ ስደትን ከርተትን ኣቋሪጽዎ ዝጸንሐ ጥበብ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመታት'ዩ ተመሊስዎ። ከም ትምኒቱ ድማ ነቲ ኣብ እስራኤል ዘሎ ናይ ጥበብን ጥበበኛታትን ነጻነት ተጠቂሙ ቅሉዕ ትርጉማት ዝሓዙ ፍረ ጥበቡ ናብ ተዓዘብቱ ከቅርብ ጀሚሩ። "ምስ ሰባት ምሕዋስን ብዙሕ ምዝራብን ካብ ባህርያተይ ዝረሓቐ'ኳ እንተኾነ፡ ጥበበይ ግን ካብ ኣፍ ንላዕሊ ስለእትዛረበለይ ዕጉብ'የ። ናይ'ዚ ሓደ ኣብነት ከኣ እዚ ኣብ ጽርግያ ኮይኑ ዝኹስትር ጎበዝ እተርኢ ስእሊ ብዘይ ፍርሕን ክውልውልን ዘሎናዮ ሂወት እትንጸባርቅ'ያ። 'ነጻ ምዃን ክንደይ ኮን ይጥዕም' እዛ ብሽጋጥ ዝተዓጽወት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ንኣብ ኤርትራ ዘሎ ንፍገት ነጻነት እምነት ወይ ሃይማኖት'ያ እተንጸባርቅ። ነጻ ምዃን ክንደይ ኮን ይጥዕም።" ብዝብላ ቃላት ድማ ክውንነት ብዘይ ሽፍንፍን ምግላጽ ምኽኣሉ ብባህታ ይገልጽ። ኣፈወርቂ መንግስቲ እስራኤል ዋላ'ኳ እቲ ዝሓለሞ ምኽባር ስደተኛታት እንተሓረሞ፡ ብሳላ ሓገዝ ገለ ተደናገጽትን ገበርቲ ሰናይን እስራኤላውያን ነጻነት ጥበብ ብምርካቡ ግን ንነብሱ ካብ ማሕዩር ከም ዝተለቀ'ዩ ዝሓስባ። 'እዚ ግበር አዚ ኣይትግበር' ዝብሎ ስለዘይብሉ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ እስራኤል ኮይኑ'ውን ነቲ ዑቕባ ምሕታቱ ከም ሓደ ወንጀለኛ ኣቁጺሩ ዘዳጎኖ ጉኑዖን ኣደራዕን፡ ሂወት እሱራትን ብግሉጽ ሰኒድዎ'ዩ። ሕጂ ግን ንቡር ሂወቱ እናመርሐ፡ ተመሃራይ 2ይ ዓመት ዩኒቨርስቲ ተልኣቪቭ ኮይኑ ሕግን ስርዓት ስነ-ጥበብ እናኣስተማቐረ ኣብ ሪያሊዝም ዝተሞርኮሱ ስርሓት ብስእልን ቅብኣን የበርክት ኣሎ። "ኣብ ዓድና ኮይና ነዚ ዕድላት'ዚ እንተንረክብ ኔርና ከመይ ኮን ምዓበና? ድሌተይ ድማ ነዚ ተግባራዊ ንምግባር'ዩ። እዋን ርሂዉ ናብ ዓደይ ተመሊሰ፡ ሕሉፍ ታሪኽ ከዘንቱን ክእለተይ ብምብርካት ናብ ካልኦት ከመሓላልፍን ዘሎኒ እምነት ዓቢ'ዩ" ይብል ብምስትምሳል። ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ኣፈወርቂ ምስ ዝተፈላለዩ ስነ-ጥበበኛታትን ብውልቁን ብምዃን ናይ ስእሊ ምርኢታት ዘቕረበ ክኸውን እንከሎ፡ ስርሓት ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ክኣ አብ ወርሒ መስከረም ምርኢት ንምቅራብ ይሸባሸብ'ዩ ዘሎ። መጻኢ ዕላምኡን ሕልሙን፡ እዚ ጀሚርዎ ዘሎ ናይ 4 ዓመት ዲግሪኡ ብምውዳእ ዝዓበየ ሰኣልን ቀባእን ጥበብኛ ኮዩኑ ክወጽእን ንመሰል ስነጥበበኛታት ክቃለስን'ዩ።