ትካል መፅናዕትን ምርምርን ትግራይ: ንምንታይ?
ዙፋን ንግስነት ዝውነነ ውድብ ህወሓት ውሽጠይ ኣይጠዓየን ኢሉ እንትግምግም ጉዳይ ምሁራት ኣልዑሉዎ እዩ::
ምሁራት ኣማኺርና ኣብ ምስራሕ ጉድለት ነይሩና እንትብል ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተነሲሁ:: ፀገምና ክፍወስ ድማ ደጊም ቃልና ትኹን ምስ ምሁራት ከይተማኸርና ኣይንሰርሕን:: ንምሁራት ክነቕርብ ኢና ብምባል ተመፃቢዑ:: ብመሰረት እቲ መፅበዓ: ካብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ሞያ ዝተዓደሙ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ምሁራት ኣብ ኣደራሽ ሓወልቲ ሰማእታት ገዛ ዓፅዮም ዘትዮም:: ቅድሚ ሎሚ እዝኒ ብዘይምሃብ ዝሕመዩ መራሕቲ ህወሓት ብስነ ስርዓት ኮፍ ኢሎም ዘረባ ሊቃውንቲ ይሰምዑ ምንባሮም ሰሚዕና ኢና:: ሓደ ካብቶም ተሳተፍቲ ዶክተር ኣርኣያ ኣብርሃ ይበሃሉ:: ዶክተር ኣርኣያ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ላዕለዋይ ክኢላ ሕብረተሰባዊ ጥዕና እዮም:: ዶክተር ኣርኣያ: "ቅድሚ ሎሚ ዝቕበለና ኣይህሉን ብምባል ብዙሓት ምሁራት ውፅኢት ምርምሮም ሒዞም ናብቶም ፖለቲከኛታት ኣይኸይዱን ነይሮም:: እዚ ብግልፅነት ተዘራሪብናሉ ኢና:: ክቕፅል ኣለዎ" ኢሎም:: ከምቲ ናይ ቅድሚ ሎሚ ብፖለቲካዊ ዓፅሚ ተለልዮም ዝመፅኡ እንተይኮኑስ ብዘለዎም ምሁራዊ ዓቕሚ ክሕግዙ እዮም ተባሂሎም ብሃበ ተረኽበ ከምዝተዓደሙ እቶም ምሁራት ይገልፁ:: "ምሁራት እንታይ ኮን ይብሉና ኢሎም ናፃ ሓሳብ ምሁራት ንምስማዕ ክንዛተ ምዕዳሞም ፅቡቕን ዝተፈለየን ነገር እዩ" ብምባል ዶክተር ኣርኣያ ነቲ ተበግሶ ይንእዱ:: ብኻልእ ገፅ ግና መንግስቲ ትካል ምርምርን መፅናዕትን ትግራይ ክጣየሽ ንዝብል መበገሲ ሓሳብ ዶክተር ኣርኣያ ባህ ኣይበሎምን:: "ሓዱሽ መፅናዕቲ የድልይ እዩ ኢለ ኣይኣምንን:: ፀገማትና ንፁራትን ኩልና እንኮላይ መራሕትና ንነብረሉ ዘለና እዩ:: ዩኒቨርሲታትን ትካላት ምርምር ብዙሕ መፅናዕትን ምርምርን የካይዳ እየን:: ሕዚ ተመሊስካ ተደራቢ ትካል ምጥያሽ ፅቡቕ መፍትሒ ኮይኑ ኣይረአየንን" እንትብሉ እቲ ዝቐረበ መበገሲ ሓሳብ ከምዘይጠዓሞም ይነቕፉ:: ዶክተር ኣርኣያ: የግዳስ መማኸሪ ትካል ምጥያሽ እዩ ዝምረፅ ብምባል ሓሳቦም ይህቡ:: "እምበር እቲ ካብ ብሕዚ ዝጣየሽ ትካል ነተን ኣብ ስራሕ ዝርከባ ዩኒቨርሲታትን ትካላት ምርምርን ዝትክእ ክኸውን የብሉን ብምባል ሓሳቦም የተርንዑ:: ዶክተር ኣብቲ ዘተ ዝተገንዘብዎ ሰናይ ሓሳብ ይገልፁ:: "እቲ ዝተመሃረ ወገን ዕድል እንተረኺቡ ንህዝቢ ንምጥቃም ሰናይ ድልየትን ልዑል ሃንቀውታን ከምዘለዎ ተገንዚበ:: ካብ ዕድመይ መራሕቲ ኣብ ኣደራሽ ኮፍ ኢሎም ሓሳብ ምሁራት ከዳምፁ ምርኣየይ ዓብዪ ቁዉም ነገር እዩ:: እቲ ምሁር እውን ውፅኢት መፅናዕቱ ነቶም ፖሊሲ ዝሕንፅፁ ፖለቲከኛታት ብዝጥዕም ከቕርብ ከምዝግበኦ ድማ ብልቢ ኣስተብሂለ ኣለኹ" ኢሎም:: ቅድሚ ሎሚ ፖለቲካዊ መራሕቲ መፅናዕቲ ኣብ ዝቐርበሉ ኣደራሽ ተረኺቦም ዋዕላ ክኸፍቱን ክዓፅዉን እምበር ኮፍ ኢሎም ክሰምዑ ኣይረአናንብምባል ከምዚ ዝበለ ተግባር ንኸይቕፅል ተማሕፂኖም:: ዶክተር ኣማኑኤል ገሰሰው ሓደ ካብቶም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ሞያ ጥዕና ኣደታት ዝወፈሩ ላዕለዋይ ክኢላ ጥንስን ማህፀንን እዮም:: "ንዝሓለፉ 15 ዓመታት ኣብ ቁጠባዊ ልምዓት ርኡይ ለውጢ ተምዝጊቡ እዩ:: ብኣንፃሩ ኸዓ ኣብቶም ክልተን ሰለስተን ዓማውቲ ደውታ ተራእዩ ኣሎ:: እዚ ድማ ሓዱሽ ኣመራርሓን ለውጢ ኣካይዳን ዝጠልብ ኮይኑ ተረኺቡ" ብምባል ኣብዚ ጉዳይ ዝዝትይ ዋዕላ ኣገዳስነት ከምዝህልዎ ገሊፆም:; መፅናዕቲ ኣካይድካ ናብ ፖሊሲ ተዘይተቐይሩ ትርጉም ከምዘይብሉ ርእይቶ ዶክተር ኣማኑኤል ይሕብር:: ብመፅናዕቲ ዝረኸብካዮ ውፅኢት ናብ ሃገራዊ ቁጠባዊ ልምዓት ተዘይተሸሪፉ ንባዕልኻ ኢኻ ትፅሕፍ ዘለኻ እምበር ካብኡ ዝኸደ ትርጉም ኣይህልዎን እውን ኢሎም:: "ኣብ ፖለቲካዋ መሪሕነት ዘለዉ ሰባት ዋላ እውን ዘንጊዖም ጌጋኦም ኣሚኖም:: ብድሕሪኡ እቲ ፀገም ክፍታሕ ብሓባር ንስራሕ ምባሎም ብቕንዕና እየ ዝርእዮ:: ካብ ዘይምስራሕ ዘንጊዕኻ ምብርባር ይምረፅ" እንትብሉ ትስፍው መንፈሶም ኣንፀባሪቖም:: "ሃገር ብምሁራን እያ ትቕየር:: እቲ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ ዘስርሕ ባይታ ጥራሕ እዩ ከጣጥሕ ዝግበኦ" ይብሉ ዶክተር ኣማኑኤል። ንሶም ብወገኖም ቅድሚ ሎሚ ኣብ ሞያኦም ተደሪኾም መፅናዕቲ ከምዘካየዱ ኣዘኪሮም:: ካብቶም ዘካየድዎም መፅናዕቲ ዝተተግበሩ ኣለዉ ዘይተተግበሩ እውን ከምኡ ብምባል ዝነበሮም ሞያዊ ተሳትፎ ይገልፁ:: "ኣብዚ ሰዓት'ዚ ተስፋ ትቖርፀሉ ኣይኮነን:: እቲ ካልእ ኣማራፂ መገዲ ፀልማት እዩ" ኢሎም ዶክተር ኣማኑኤል ገሰሰው:: መንግስቲ ወላ እውን ባዕሉ ፀገማቱ የልዕል እምበር ኣብ ባዕልና እውን ግና ምትፍናን ዝተመልኦን ፅልኣት ዘለዎን ፀገማት ኣለዉና ብምባል እቲ ፀገም ንፖለቲካዊ መራሕቲ ጥራሕ ዝሕደግ ከምዘይኮነ ሕብረተሰብ እውን ከምዝምልከቶ ገሊፆም:: "ንሓደ ሕድና እናተጠራጠርናን ብምጥቕቓንን ኣብ ንበፅሖ የብልናን:: ከም ህዝቢ ዘጥፋእናዮ ጉዳይ ከምዘሎ ንእመን" ኢሎም :: ፕሮፌሰር ምትኩ ሃይለ ብወገኖም መንግስቲ ምስ ምሁራን ንምዝታይን ንምምኽኻርን ተበግሶ ምውሳዱ ቅኑዕን ንቐፃሊ እውን ክስረሐሉ ዝግባእ ኣንፈት እዩ ብምባል ትስፍው ርእይቶ ኣንቢሮም:: "ኣብ ውሽጢ 25 ዓመታት ፅቡቕ ዓቕሚ ተፈጢሩ እዩ:: እቲ ዓቕሚ ድማ ኩለመዳይ እዩ:: ስለ'ዚ ምስቲ ዝተምሃረ ሓይሊ ኮይንና ናብ ልምዓትን ለውጥን ንእተው ምባል ሰናይ ሓሳብ እዩ" ብምባል በቲ ዘተ ዘለዎም ዕግበት ገሊፆም:: ተግባራዊ ውፅኢት ኣብ ምምፃእ ድማ ናይ ኩሉ ፃዕሪ የድሊ:: ልዕሊ ኩሉ ተወፋይነት ብግድን ክህልው ኣለዎ ብምባል ሃዬ ደኣ ዘድምፅ ርእይቶ ሂቦም:: "እቲ ዘረባ ታራ ዘረባ ኮይኑ ንኸይተርፍ እቲ ምሁር መንፈስ በዓል ዋናነት ተሰሚዕዎ ለውጢ ክነምፅእ ኢና: እቲ ለውጢ ድማ ንደቅናን ደቂ ደቅና እዩ ኢሉ ተወፍዩ ክሰርሕ ይግባእ" ኢሎም ፕሮፌሰር ምትኩ:: ሓድ ሕድና ንመን ኢና ንሰርሕ ዘለና ኢልና ንሕተት ብምባል መበራበሪ ሓሳብ ሂቦም:: "እዚ ድማ ካብ መንፈስ ጏናነት ወፂእኻ እዩ ዝስራሕ:: ቅድሚ ሎሚ እውን እኮ ብዙሕ ዝተምሃረ ሓይሊ ሰብ ፈርዩን ኣገልጊሉን እዩ" እንትብሉ መዘከሪ ሓሳብ ሂቦም:: ኣብቲ ንኽልተ መዓልቲ ዝተኻየደ ዘተ ምስ ምሁራን ገዳይም መራሕቲ ውድብ ህወሓት ተረኺቦም እዮም:: ምክትል ርእሰ ምምሕዳር መንግስቲ ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረ ሚካኤል ድሕሪ እቲ ዘተ ንጋዜጠኛታት ሓፂር መግለፂ ሂቦም:: ዶ/ር ደብረጽዮን "መንግስቲ ፀገማቱ ብገምጋም ኣነፂሩ'ሎ:: መፍትሒኡ ድማ ኣብ መፅናዕቲ ክምስረት ግድን እዩ:: ከም ውፅኢቱ ከዓ ኣብ 15 ዓውድታት ልምዓት መፅናዕቲ ክካየድ ኣብ ብውሽጢ ሃገር 62 ከምኡ'ውን ካልኦት ካብ ሃገር ወፃኢ ዝርከቡ 25 ምሁራት ዝሳተፍሉ ውራይ መፅናዕቲ ተጀሚሩ'ሎ" ኢሎም:: ብተወሳኺ "ትካል መፅናዕትን ምርምርን ትግራይ እውን ክጣየሽ እዩ" እንትብሉ ሓቢሮም:: ብፍላይ ኣብ ምንካይ ድኽነት ለውጢ እኳ እንተሃለወ ስሉጥ ክኸውን ኣለዎ ኢሎም :: ኣብዚ ምሁራን ብኸመይ ክሕግዙና ከምዝግባእ ተዛቲና:: ካብቶም ክፅንዑ ተነፂሮም ዘለዉ ዓውድታት ልምዓት ጉዕዞ ለውጥን ስግግርን ህያው ንምግባር ብፍላይ ትካላዊ ለውጢ ኣብ ምምፃእ: ኣብ መራኸብቲ ሓፋሽ ዝህልው ለውጢ ብኸመይ ይጋሃድ:: ከምኡ እውን ኣብ ፅርየት ትምህርትን ጥዕናን ርኡይ ዓወት ንምምዝጋብ ብምሁራት ተፀኒዑ ክቐርብ ተሰሚሩሉ እዩ::