ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ 'ናይ ክልተ ዓመት ውህሉል ደሞዝ ክኽፈሎም እዩ'
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ትማሊ ምሽት፡ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳይ ኤርትራ ዘተኮረ ካልኣይ ክፋል ቃለ መሕትት ምስ ቲቪ ኤረ ኣካይዱ። ኣብቲ ዝገበሮ ቃለ መሕትት ንደሞዝ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፡ ወፍሪ፡ ልምዓታዊ መደባትን ካልእን ኣመልኪቱ መብርሂ ሂቡ።
ምምሕያሽ ደሞዝ ሰራሕተኛታት ሰራሕተኛታት መንግስቲ ንጠለባት መነባብሮ ከማልእ ዝኽእል ደሞዝ ከም ዘይነበሮምን ስማዊ ብዝኾነ ደሞዝ ክነብሩ ከም ዝጸንሑ ብምግላጽ፡ ካብ 2018 ጀሚሩ ዝሕሰብ ዝተሓተ ደሞዝ 1800 ናቐፋ ክኸውን ከምዝተወሰነ ሓቢሩ። እቶም ክሳብ ሕጂ ዘይተጀመረሎም 'ውን እቶም ምሉእ ክፍሊት ክረኽቡ ዘይጸንሑን ናይ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ውህሉል ደሞዝ ብውህሉል ከም ዝወሃቦም ሓቢሩ። ይኹን እምበር ኣብ ዕዳጋ ዘይምኽኑይ ናህሪ ዋጋታት ንወሰኽ ደሞዝ ኣጸጋሚ ከምዝገብሮ ብምግላጽ፡ መንግስቲ ነቲ 'ቀይዲ በቲኹ ኣሎ' ዝበሎ ኣካይዳ ዕዳጋታት" ሱቕ ኢሉ ከም ዘይርእዮ ንምትዕርራዩ ክሰርሕ ከም ዝግባእን ተዛሪቡ። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት መንግስቲ ኣብ መሸጣ ዋጋታት ክራይ ገዛ፡ ስጋን ጤለ በጊዕን ዕሹግ ዝሰተይ ማይን ካልእን ዝተፈላለየ ቀይድታት ከም ዝገበረ ምንጭታት ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። መንበሪ ኣባይቲ መንበሪ ኣባይቲ ሓደ ካብቶም መሰረታውያንን መፍትሒ ዘድልዮም ሽግራትን ምዃኑ ዝገለጸ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ነቲ ሕጽረት ንምፍታሕ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝተፈተነ ዝተፈላለየ ኣገባባት ከምቲ ዝተሓስበ ውጺኢት ከምዘየምጽአን ጀሚሩ ዘይተወደአ ብዙሕ ገዛውቲ ከምዘሎን ሓቢሩ። ብዛዕባ ኣብዚ ዓመት ዝተታሕዘ መደባት ከብርህ እንከሎ፡ ዝተኣታወ ሓደስቲ መደባት ከም ዘለውን ክስርሓሎም ከም ዝፍተንን ድሕሪ ምግላጽ፡ "ቅድሚ ሕጂ ዝሓሰብናዮ ዘይሰለጠና ስለዘሎ፡ ሕጂ ግርህ ኢልካ ከምዚ ክንገብር ኢና ኢልካ ክንዛረብ ኣይንኽእልን" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ "ብደገ ዝግበር ወፍሪ ናይ ኣባይቲ ምህናጽ'ውን እንተሎ፤ ኣጽኒዕና ገምጊምና የዋጽኣና እዩ ንዝበልናዮ ክነተባብዕ ክንክእል ኣሎና" ድማ ኢሉ። ወፍሪ ወፍሪ ብዙሕ ትርጉም ዝወሃቦ ቃል ምዃኑን ክጥቀመላ ከም ዘይመርጽን ዝገለጸ ፕረዚደንት ኢሳያያስ ምፍጣር ሃብቲ ዝብል ቃል ከም ዝመርጽ ተዛሪቡ። "ንኣይ እቲ ኣውፋሪ ዝበሃል እቲ ሳምሶናይት ሒዙ ዝመጸ ዘይኮነ እቲ ጥሪቱ ሒዙ ኣብ ጋሽ ባርካን ካልእን ኮለል ዝብል ዘሎ እዩ፤ ቁጠባ ዝፈጥር፡ ሃብቲ ዝፈጥር ንሱ እዩ" ድሕሪ ምባል ናይ ወፍሪ ምቹእ ኩነታት ምፍጣር ማለት ነቲ ሓረስታይን ብመጓሰ ዝናበር ዜጋን ጥጡሕ ኩነታት ምፍጣር ኢዩ ኢሉ። ፕረዘዲደንት ኢሳይያስ ጥጡሕ ናይ ወፍሪ ባይታ ንኽትፈጥር፡ ዘሎ ናይ ትሕተ ቅርጺ፡ መጓዓዝያ፡ ጸዓት፡ ማይ፡ ብቑዕ ሞያ ዝቐሰመ ዓቕሚ ሰብን ካልእ ቀረብን ክፍጠር ከምዘለዎ፡ ሓቢሩ። ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ዝዓበየ ክሳራታት ከስዕብ ዝጸንሐ ጽላት ትምህርቲ ምዃኑ ብምግላጽ፡ "ንወፍርን ንዕብየት ናይ ቁጠባናን ኣዝዩ ኣገዳሲ መሰረታዊ ነገር ስለ ዝኾነ፤ ስርዓተ ትምህርትና ካብ ሱሩ ክንቅይሮ ክንክእል ኣሎና" ኢሉ። እቲ ዘድሊ ባይታ ምስተዋደደ ጽላት ብጽላት ዘሎ ብልጫታት ብምልላይ፡ ንዕብይት ናይቲ ቁጠባ ዕላማ ክሳብ ዝገበረ ንኤርትራውያን ይኹን ወጻእተኛ እቲ ከውፍር ዝደሊ ክመጽእ ከም ዝኽእል ኣብሪሁ። ኣብዚ ዓመት ዝተታሕዙ መደባት ልምዓት "ወደባት ባጽዕን ዓሰብን ናብ ናይ ብሓቂ ዝሰርሓ ወደባት [ንኪኾና]ክንድርኸን ክንክእል ኣሎና" ዝበለ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ነቲ ወደባት ምሕዳስ፡ ኣገልግሎት ምዕባይን ምስፋሕን መደባት ከም ዘሎ ገሊጹ። ቀይሕ ባሕሪ ዓመታዊ ካብ 80ሽሕ ክሳብ 120ሽሕ ቶን ዓሳታት ናይ ምፍራይ ዓቕሚ እኳ እንተ'ኣለዎ ኣብ ዝሓለፈ ዒስራ ዓመታት 10ሽሕ ቶን'ውን ክብጻሕ ከም ዘይከኣለ ብምግላጽ ነቲ ናይ ሃብቲ ባሕሪ ኢንዱስትሪ መበጋገሲ ዝኸውን ትሕተ ቅርጺ፡ ጽርግያ፡ ማይ፡ ኤለክትሪክ ንምንጻፍ መደባት ተታሒዙ ምህላውን ተዛሪቡ። ምግፋሕ ጽርግያ ዓሰብ ደባይሲማ ኢትዮጵያ፡ ምሕዳስን ምምሕያሽን ጽርጊያ ባጽዕ ደቀምሓረ፡ ሰርሓ ዛላምበሳ፡ ኣስመራ መንደፈራ፡ ክሳድ ዒቃ ከምኡውን ኣስመራ መንሱራ፡ ኣቑርደት ኦምሓጀርን ሱዳንን ክጅመሩ ምዃኖም ገሊጹ። ምውሳኽ ጸዓት ኣብ ከተማታት ዓሰብ ናይ ባጽዕን ኣስመራን ብሓፈሻ ናይ 60ሜጋዋት ተሓዳሲ (renewable) ጸዓት መደባት ኣሎ ኢሉ። ማይ ከይሓዝካ ዝኾነ ነገር ክግበር ኣይኽእልን እዩ ዝበለ እቲ ፕረዚደንት፡ ዝተፈላለየ ዓቐን ዘለዎም ዲጋታት ምህናጽ'ውን ብዝሓየለ ክቕጽል ምዃኑን ንእኡ ከይሓዝካ ናይ ልምዓት መደባት ክሕሰቡ ከም ዘይክእሉን ገሊጹ። "እንድሕሪ ተሓባባቢርና ተሓጋጊዝና ዝበለጸ ውጽኢት ክነምጽእ ንኽእል ኢና" ዝበለ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ቁጣባዊ ዞባዊ ምውህሃድ ንምፍጣር ሓደ ካብቶም ዕላማታት ምዃኑ ገሊጹ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብዓርቢ ንዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ኣመልኪቱ ቃለ መሕትት ኣካይዱ ነይሩ።