'ትግራይ ስቴት ዩኒቨርሲቲ'፡ ብማሕበር ልምዓት ትግራይ ዝህነፅ ዩኒቨርሲቲ
ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣብዚ ሰለስተ ዓመት ብዋነነት ፅሬትን ተበፃሕነትን ትምህርቲ፡ ኣብ ሽቶ ንምብፃሕ ብመሰረት ዝሓዘቶ ስትራቴጂክያዊ ትልሚ፡ ሎሚመዓልቲ ምስ መድረግቲ ኣካላት ንምዝታይ ሓበራዊ ዘተ ኣሳሊጣ።
ትግራይ ካብቲ ሕዚ ዘላቶ ብርኪ መነባብሮ፡ ናብ ጠርዚ ምዕባለ ንክትበፅሕ መሰረቱ ትምህርቲ እዩ ዝበሉ ምክትል ፕረዝደንት ቦርድ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣይተ ፀጋዝኣብ ሰሎሙን፡ እታ ማሕበር፡ ኣብ መላእ ዓለም ተደለይቲ ዝኾኑ ተጋሩ ተምሃሮ ንምፍጣር፡ ብዋናነት ልምዓት ሓይሊ ሰብ ኣድሂባ ከምትሰርሕ ንቢቢሲ ገሊፆም። "ከም ቀላሚኖ ዝኣመሰላ ኣብያተ-ትምህርቲ..." ኣብዚ ሕዚ እዋን ህፃናት ትግራይ ኣብ ዘሰክፍ ኩነታት ኮይኖም ዝመሃሩለን ልዕሊ 3070 ዳሳት ከምዘለዋ ዝሓበሩ ኣይተ ፀጋዝኣብ ሰሎሙን፡ ኣብዚ ሰለስተ፡ ዓመት እዘን ንህፃናት ትግራይ ዘይጥዕማ መምህሃሪ፡ ደረጅኡ ብዝሓለወ ክላስ ክትካኣን ብቀዳምነት ከምዝስራሕ ሓቢሮም። ብተበፃሕነተን ኣብ ፀገም ዝርከባ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ 'ውን ከምዘለዋ ዝሓበሩ እቶም መምክትል ፕረዝደንት፡ ከባቢ 50 ዝኾና ብቕዓተን ዝሓለዋ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ከምዝህነፃን፡ ማእኸል ሳይንስን ቴክኖሎጅን ንክኾና ከምዝስራሕን ሓቢሮም። "ኣብያተ ትምህርቲ ሙሉእ ቀረብ ናውቲ ክቐርበለን፣ ኣብዚ ሕዚ እዋን ዓለም ምስ ትኸደሉ ዘላ ብቴክኖሎጂ ዝተደገፈ ናይ ኮምፕዩተር ማእኸል ንክህልወን፣ ብፍላይ ድማ፡ ናይ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ማእኸል ሳይንስን ቴክኖሎጅን ምግባር ካልኣይ ዕማም እዩ" ኢሎም። ዓቕሚ ዘለዎም ህፃናት ብምድጋፍ ናብ ዝሐሸ ብርኪ ንምብፃሕ መደብ ከምዝተቐረፀን፡ ብሉፃት ተምሃሮ ዝወፅእሉ ከም ቀላሚኖ ዝኣመሰላ ፍሉያት ኣብያተ-ትምህርቲ'ውን ከምዝስረሓ ገሊፆም። ኣብ 12 ከተማታት ትግራይ፡ ኣብ ሕድሕድ ከተማ ሓንቲ ከም ቀላሚኖ ዝበለ ቤት-ትምህርቲ ንክትህሉ ከምዝስራሕ ድማ ተዛሪቦም። ተምሃሮ ትግራይ ባህሎም፣ መንነቶም፣ ቋንቆኦምን ታሪኾምን ብዝበለፀ ክፈልጡን ክብርታቶም ተረዲኦም'ውን ናብ ዝሐሸ ናይ ኣተሓሳስባ ብርኪ ንክበፅሑ 'ሶፍት ፕሮግራም' ዝበሃል ተወሳኺ ሓገዝ ክግበር እዩ ኢሎም እቶም ሓላፊ። "ትግራይ ስቴት ዩኒቨርሲቲ" ኣብዚ ውሽጢ ሰለስተ ዓመት ፅሬት ዘለወን ኣብያተ-ትምህርቲ ንምህናፅ ዝተለመት ማሕበር ልምዓት ትግራይ፡ ተወለድቲ እታ ክልል "ናይ ትግራዋይ ረብሓ መሰረት ዝገበረ ትምህርቲ" ንክረኽቡ፡ ኣብዞም ሰለስተ ዓመታት ትግራይ ትውንኖን ምስ ዩኒቨርስቲታት ዓለም ዝወዳደርን፡ 'ትግራይ ስቴትት ዩኒቨርሲቲ' ንምስራሕ ዘኽእል መፅናዕቲ፡ ከምዝግበር ገሊፆም። ምክትል ፕረዝደንት ቦርድ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣይተ ፀጋዝኣብ ሰሎሙን ተምሃሮና ኣብ ዝኾነ ናይ ፌደራል ዩኒቨርሲቲ ክመሃሩ ይኽእሉ ይኾኑ እዮም' ግን ፌደራል ናይ ዝሓዞ ዕላማ ምስኻዕ እዩ ክኸውን፤ ተምሃሮና፡ ባህጊ ትግራዋይ መሰረት ዝገበረ ዕላማ ተሓንጊጦም ብኸመይ ነቐፅሎም? ብምባል ዝሓቱ ኣይተ ፀጋዝኣብ፡ ህንፀት 'ትግራይ ስቴት ዩኒቨርቲ'፡ "እቲ ናይ ትግራይ ባህሊ፣ ድሌትን ክንበፅሖ ንደልይ ራእን ንምብፃሕ፡ ብሉፃት እንብሎም ተምሃሮና፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምስ በጽሑ ነዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ባህጊ ደገፍቲ ንክኾኑ፡ ዘኽእል እዩ" ኢሎም። ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ዝህሉ ክልተ ዓመት፡ 'ትግራይ ስቴት ዩኒቨርቲ' ተሃኒፁ ጋህዲ ከምዝኸውን ድማ፡ ኣይተ ፀጋዝኣብ ሰሎሙን፡ ንቢቢሲ ሓቢሮም። "ኣብ ሓደ ዓመት ሓደ ቢልየን" ኣብ ዳሳት፡ ብፀሓይን ቁርን ተቖሪኖም ምስ ኣትማን ናይ ዝመሃሩ ህፃናት ትግራይ ታሪኽ ነበረ ንምግባር፣ ፅሬትን ተበፃሕነትን ትምህርቲ ንምርግጋፅን 'ትግራይ ስቴት ዩኒቨርሲቲ' ጋህዲ ንምግባርን፡ ገዚፍ ፋይናንሳዊ ዓቕሚ ይጠልብ። ንምዃኑ እታ ማሕበር ክንድዚ ዝኣክል ገንዘብ ካበይ እያ ክተምፅኦ? ነዚ ዕላማ ንምስኻዕ በብዓመቱ ሓደ ቢልየን ብር ከምዘድልይ ኣይተ ፀጋዝኣብ ሰሎሙን ይሕብሩ። "እንተውሓደ ሰለስተ ሚልየን ትግራዋይ፡ በብመዓልቱ ሓደ ብር ከዋፅእ እንተኽኢሉ፡ ኣብ ዓመት ሓደ ቢልየን ብር ስለዝእከብ፡ እዚ መደብ ናይ ሓደ ብር መደብ እዩ"ብምባል፡ ዓቕሚ ዘለዎም ውልቀ ሰባትን ካልኦት ገበርቲ ሰናይ ትካላትን'ውን እንተሓጊዞም፤ ብትምህርቲ ኣብ ጫፍ ዝበፅሐ ወለዶ ምፍጣር ከምዝከኣል ይዛረቡ። ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ህፃናት ትግራይ ኣብ ዳስ ካብ ምምሃር ንምንጋፍ፡ መልእኽቲ ሓፂር ፅሑፍ ሞባይል ተግባራዊ ካብ ዝተገበሩ ሜላታት መተኣኻኸቢ እቶት ሓደ እዩ። ኣፃብዕቲ ብዙሓት ታሪኽ ህፃናት ትግራይ ንምልዋጥ ቁፅርታት '6831' እንተፀቐጣ'ውን፡ ክንድ እቲ ዝድለ እቶት ከምዘይተረኸበ ይግለፅ። ተስፋ ዝገበረለን ቀፅርታት 6831 "'ብ6831' ዝተኣከበ ብር፡ ገና ኣብ 50 ሽሕ እዩ ዘሎ፤ እዚ ማለት ባህግና ድቃስ ክኸልአና ኣይጀመረን ዘሎ ማለት እዩ። ስለዚ ኩሉ ሰብ ትግራይ ንምቕያር ዘለና ዝዓበየ መሳርሒ እዚ እዩ፤ ኢሉ ክኣምን ኣለዎ" ይብሉ፡ 'ነዚ ቅዱስ ዕላማ' ዝግበር ሓገዝ ተጣኒኺሩ ንክቕፅል ብምምሕፃን። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ትግራይ ልዕሊ ኣብያተ-መፅሓፍቲ ኣብያተ መዘናግዒ ዝጠጠዓሉ ኩነታት ይረአ። ከም ሓበሬታ ቢሮ ንግድን ኢንዳስትርን ትግራይ ኣብ ትግራይ፡ ኣብ ከተማ መቐለ፡ ንግዲ ፍቓድ ዝወሰዳ፡ ብዝሒ እንዳ መስተን እንዳተልሂትን፡ 1998 እንትኾና ፍቓድ ንግዲ ጫት ዝወሰዳ ድማ 111 እየን። ኣብታ ከተማ ዘለዋ ብዝሒ መደብር መፅሓፍቲ ድማ 339 ጥራሕ እየን። እዚ ድማ እቲ ተስፋ ዝግብረሉ ዘልምዕ ሓይሊ ሰብ ዘየንብብን ዝለመሰን ንክኸውን ዝገብር እዩ ዝብሉ ተቓውሞታት ይስምዑ። እሞ ድኣ፡ ነዚብድሆ እዚ ብኸመይ ምስዓር ይከኣል? ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣብዚ እንታይ ግደ ክህልዋ እዩ ዝብል ሕቶ ንኣይተ ፀጋዝኣብ ኣቕሪብናሎም። "ናውቲ ካብ ምምላእ ብተወኺ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዝመሃሩ ብሉፃት ተምሃሮን ካልኦት ወለንተኛታትን፡ በብከባቢኦም ኣብ ግዘ ክረምቲ ንተምሃሮ ዝሕግዝሉ መስርሕ ይስራሕ ኣሎ"ዝብል መልሲ ሂቦምና። ስክፍታታት ኣብቲ ልዕሊ 1000 ሰባት ከምዝተሳተፍሉ ዝግለፅ ጉባኤ ማሕበር ልምዓት ትግራይ፡ ላዕለዎት ኣመራርሓ ክልል ትግራይን ኣመራርሓ ዩኒቨርሲቲ እታ ክልልን፣ ነበርቲ ከተማ መቐለን ተቓወምቲ ውዳባት ፖለቲካን ተሳቲፎም እዮም። ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ፖለቲካዊ ውድብ ዓረና ትግራይ ኣይተ ዓምዶም ገብረስላሰ፡ ብማሕበር ልምዓት ትግራይ ዝተተለመ ተበግሶ ልምዓት ዝነኣድ እኳ እንተኾነ፡ ዛጊድ ኣብ ትግራይ ብኣሽሓት ዝቑፀራ ናይ ዳስ ኣብያተ ትምህርቲ ምህላወን፡ ዘሰምብድ እዩ ድሕሪ ምባል፡ እታ ማሕበር ነዚ ስትራቴጅክያዊ ትልሚ ንከተዕውት፡ ምስ ኣሓት ከባብያዊ ማሕበራትን ገበርቲ ሰናይ ትካላትን ክትሰርሕ፣ ናይ ስም ህንጸት ክተካይድ፣ ዝርከብ ገንዘብ ብኣግባቡ ኣብ ረብሓ ክውዕል ይግባእ ኢሉ። ልዕሊ ኩሉ ግና ኣብዚ ሕዚ እዋን እቲ ሕብረተሰብ ብሰንኪ ክባር መነባብሮ፡ ኣብ ፀገም ስለዝርከብ፡ ኣብ ውልቀ ሰባት ዘሎ ገንዘብ ህዝቢ፡ ነዚ ልምዓት ክውዕልን ካብ ትእምት'ውን ክርከብ ዝግባእ ገንዘብ ህዝቢ፡ ብሕጋዊ መገዲ ኣብ ረብሓ እዚ ፕሮጀክት ልምዓት ክውዕልን የገንዘብ። ኣብ ጉዳይ ልምዓት ትግራይ ኩሉ ብዘይ ፖለቲካዊ ኣፈላላይ ክሳተፍ ከምዝግባእ ዝሕብር ኣቦወንበር ፖለቲካዊ ውድብ ባይቶና ዓባይ ትግራይ ኣይተ ኪዳነ ኣመነ ብወገኑ፡ ውድብ ባይቶና ነዚ ሓሳብ ብምድጋፍ እጃሙ ከምዘወፍይ ሓቢሩ። ይኹን'ምበር ይብል ኣይተ ኪዳነ፡ መሓውር መንግስቲ ነዚ ተሓሲቡ ዘሎ ናይዚ ፕሮጀክት ልምዓት ኣድላይነት ተረዲእዎ'ዶ ይኸውን? ዝብል ስክፍታ ኣለዎ። "ዝበዝሕ ግዘ እቲ መንግስቲ፡ ልምዓት ኮነ ኩሉ ነገር ብኢዱ ክሓልፍ እዩ ዝደልይ፤ ብኡ ኣቢሎም ድማ ንፖለቲካዊ ሃልክትታት እዮም ክጥቀምሉ ዝደልዩ። እቲ ሕዚ ዘሎ ግዝኡ ዝሓለፎ መሓውር መንግስቲ ሒዝካ ምስራሕ'ዶ ይከኣል?" "መራኸብቲ ሓፋሽ መንግስቲ፡ ኣብቲ ናይ ውድብ ፖለቲካ ኣዝየን እየን ተሸኺለን፤ ኣብቲ ከም ናይ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ዝበለ ፕሮጀክት ልምዓት ኣብ ምልዕዓል ናይ ባዕለን እጃም ኣየወፍያን ዘለዋ" ብምባል ስግኣቱ ይገልፅ። ሓደ ማሕበረሰብ ክዓብይን፡ ብስልጣነን ዘበናውነትን ክኸይድ እንተኾይኑ ሰብኣዊ ልምዓት ወሳኒ እዩ ዝብል፡ ዋና ኣተሓባባሪ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ኣይተ ሃያሉ ጎደፋይ ድማ፡ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ነዚ ስትራቴጂክ ትልሚ ሒዛ ምምጽኣ ውድቦም ከምዝድግፎን ነዚ ኣብ ምዕዋት ከምዝሰርሑን ይገልፅ። "ነዚ ከፈፅም ዝኽእል ሓይሊ ሒዞም ናብ ተግባር እንተድኣ ከይዶም ንትግራይ፡ ንማሕበራትጥራሕ እንተይኮነስ፡ ንመንግስቲ'ውን ብዛዕባ ትካል ምሕሳብን ብዛዕባ ትግራይ ምሕላምን ዝብሉ ሓሳባት ኣብ ሕድሕድ መሓውር መንግስቲ ንክመፅእ ዝገብር እዩ። እቲ ትልሚ እንተድኣ ተፈፂሙ ኸኣ ከም ወለዶ'ውን ከኹርዐና እዩ" ይብል። ቅድሚ ሕዚ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ይኹን ካልኦት ማሕበራት ከም ማሕበራት ንርእሰን ክኢለን ደው ኣይብላን ዝብል ኣይተ ሃያሉ ጎደፋይ፡ "ማሕበራት ናይቲ ውድብን መንግስትን መሳርሒ ኮይነን'የን ዝብል ድምዳመ እዩ ዘለና። ሕዚ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ካብዚ ተናጊፈ መጽየ ዝብል ግልፂ ዕላማ ሒዛ ስለዝመፅአት፡ ነዚ ንምፍፃም፡ ኣዝዩ ቅንዕናን ዲሞክራስን ዘለዎ ሃዋህው ዝጠልብ ትልሚ ስለዝኾነ፡ ድጋፍ መንግስትን መድረግቲ ኣካልን፡ ከምኡ'ውን ሓይሊ ሰብን የድልይ" ይብል። "መንግስቲ ትግራይ ብልቢ ነዚ እንተዘይተቐቢልዎ ግን፡ እዚ ትልሚ ክፍፀም እዩ ዝብል እምነት የብልናን። ስለዝኾነ ድማ ገዛኢ ውደብ ኮነ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ካብዚ ማሕበር እዚ ኢዶም ከውፅኡ ይግባእ" ብምባል ሓሳቡ ይዛዝም።