ህጻናት ብዘይ ኣደታት ዝዓብዩለን ቁሸታት፡ ብኸመይ?
ኣብ ምብራቓዊ ኢንዶነዥያ ኣብ ዝርከባ ቁሸታት ዳርጋ ኩለን መንእሰያት ኣዴታት ስራሕ ንምንዳይ ናብ ካልኦት ሃገራት ተሰዲተን'የን። ኢንዶነዥያውያን "ኣደታት ዘይበለን ቁሸታት" ክብሉ ነተን ከባብታት ይፅውዕወን።
ኢሊ ሱሲያዋቲ ስእሊ ናይ ኣዲኣ ሒዛ ኢሊ ሱሲያዋቲ ገና ጓል 11 ዓመት ቆልዓ እናሃለወት'ያ ኣዲኣ ምስ እነሓጎኣ ገዲፋታ ከይዳ። ኣቡኣን ኣዲኣን ኣብ ሓዳር ክቕፅሉ ብዘይምኽኣሎምን ሓላፍነት ጓላ ንዓባያ ምስ ኣረከበት፡ ኣዲኣ ንኢሊ ናብ ስዑዲ ዓረብ ብምኻድ ተቒፂራ ክትሰርሕ ወሲና። እታ ኣዲኣ ዝተፈለየታ ኢሊ ዝጎደለ ናይ መነባብሮ ጸገም ወላ ኣይሃልዋ፡ በቲ ምፍልላይ ግን አዝያ ተሃስያ'ላ። "ኣብ ቤት ትምህርቲ ንመሓዙተይ ምስ ስድርኦም ክርእዮም ከለኹ ሓዘን ይስምዓኒ። ኣደይ ናብ ገዝኣ ክትምለስ ይፅበያ ኣለኹ" ትብል። "ኣደይ ሕጂ'ውን ክትርሕቐኒ ኣይደልን። ንዓይን ንኣሕዋተይን ክትናብየና እብህግ" ክትብል ትዛረብ። ኢሊ ኣብ እትነብረላ - 'ዋናሳባ' ዝተበሃለት ቁሸት፡ ኣዴታት ንዝሓሸ መነባብሮ ንደቀን ገዲፈን ናብ ስደት ከክኸዳ ዝተለመደ'ዩ። ኣብ ቁሸተን ሓረስቶት ወይ መዓልታዊ ሸቃሎ ኮይነን ዝረኽብዎ ኣታዊ፡ ምስቲ ናብ ካልእ ሃገር ብምኻድ ሰራሕተኛ ገዛ ወይ ቆልዑት ናቢየን ዝረኽብዎ ኣታዊ ዝቀራረብ ኣይኮነን። እተን ኣደታት ናብ ስደት ምስ ከዳ፡ ናይ ቀረባ ቤተሰብ ወይ ድማ ሰብኡተን ንደቀን ክከናኸኑ ሓላፍነት ይወስዱ። ኣብ ቁሸት 'ዋናሳባ' ኩሉ ነባራይ ነቶም ቆልዑት ኣብ ምሕላው ሓላፍነት ይወስድ። ይኹን እምበር ነቶም ካብ ኣዴታቶም ዝተፈለዩ ህጻናት ግና ናብራ ኣዝዩ ከቢድ'ዩ። ኣዲኣ ንካሪማቱል ኣዲቢያ፡ ገና ቆልዓ ሓደ ዓመት እንከላ እያ ተፈልያታ። ኣብ ሓደ ዝነበራሉ/ዝጠቀመጡሉ ግዜ'ውን ኣይትዝክሮን። ቀዳመይ ደረጃ ትምህርታ ክሳብ እትውድእ፡ ኣዲኣ ናብቲ ቁሸት ተመሊሳ ክትርእያ ኣይከኣለትን ዘላ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ከኣ ነታ ዘዕበየታ ሓትኖኣ ከም ኣዲኣ ትቖፅራ። ካሪማቱል "ብጣዕሚ ድንግርግር ዝበለ ነገር'ዩ ነይሩ" ክትብል ትዛረብ። "ሽዑ ኣደይ ትነብዕ ነይራ። ንሓትኖይ ከኣ 'ጓለይ ኣነ ኣዲኣ ከም ዝኾንኩ ስለምንታይ ዘይፈለጠት?' እናበለት ትሓታ ነይራ። ሎሚ እታ ጓል 13 ዓመት ህጻን ምስ ኣዲኣ ኩሉ ግዜ ምሸት ምሽት ብቪድዮ ይራኸባን ናይ ፅሑፍ መልእኽቲ ይፀሓሓፋን። ይኹን ዳኣ'ምበር ሎሚ'ውን ርክበን ጽቡቕ ኣይኮነን። "ኣደይ ንዕረፍቲ ክትመፅእ ከላ [ካብቲ ዝተሰደተትሉ ሃገር] ኣነ ግን ምስ ሓትነይ ክፀንሕ'የ ዝደልይ። ምሳይ ኩኒ ትብለኒ፡ ኣነ ድማ 'ክመጽእ እየ' ኢለ እምልሰላ። ካሪማቱል ምስ እነሓጎኣ ባይቅ ሓትነኣ ብዘይካ ንካሪማቱል ንሓደ ወዳ ሓዊሱ ካልኦት ትሸዓተ ህፃናት ተዕብይ። እቶም ካልኦት ቆልዑት ደቂ ሓፍታ እዮም። "ዓባይይ እናተበሃልኩ'የ ዝፅዋዕ" ትብል እናሰሓቐት። ኣብ 50ታት ዕድመ እትርከብ ባይቅ ኑርጃና፡ ብዘይ ኣፈላላይ ከም እተከናኸኖም ትዛረብ። ናይዚ ከባቢ ደቂ ኣንስትዮ ካብ 1980ታት ጀሚረን ናብ ካልኦት ሃገራት እናኸዳ ክሰርሕ ከም ዝጀመራ ይግለጽ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ስደት ከለዋ ኣብ ልዕሊኤን ካብ ዝፍፀም ግፍዒ፡ ገሊኤን ህይወተን ሓሊፋ ሬሰአን ናብ ዓዲ ይምለስ። ገለ ኣደታት ድማ ተገዲደን ብዝፍፀመን ጾታዊ ግህሰት፡ ካልኦት ቆልዑት ወሊደን ይምለሳ። እቶም ኣብ ስደት ዝውለዱ ቆልዑ 'ናይ መዘከርታ ቆልዑ' ብዝብል ዝጽወዑ ኮይኖም፡ ከቢድ ናብራ ኢዮም ዝነብሩ። ካብ ክልተ ዓሌት ዝወለዱ ስለዝኾኑ፡ ካብቲ ማሕበረሰብ ይግለሉ። ጓል 18 ዓመት ፋጢማ ሓንቲ ካብኣቶም'ያ። "ሰባት ኩልግዜ እናተገረሙ ይርእዩኒ። ዝተፈለኹ እየ። ገሊኦም 'ናይ ዓረብ ዘርኢ ስለዘለኪ ምልክዕቲ ኢኺ' ይብሉኒ። እዚ ድማ የሕጉሰኒ" ትብል እናሰሓቐት። ጉጅለ መሰል ስደተኛታት ግን፡ እዞም 'ናይ መዘከርታ ቁልዑ' ካብ ካልእ ከም ዝግለሉን ኣብ ቤት ትምህርቲ ፈተናታት ከም ዝገጥሞምን ይሕብር። ፋጢማ ነቲ ስዑዳዊ ኣቡኣ ረኺባቶ ኣይትፈልጥን። ናብ ኣዲኣ ግን ገንዘብ ይልእኸላ ነይሩ። ነዚ ዝገብረሉ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ካብ ጓላ ንኸይትፍለ ብዝብል'ዩ። በዚ ኩነታት ኣብ ዘላትሉ እዋን ኣቡኣ ከይረኸበቶ ስለዝሞተ ናብራ ከቢድወን። ብድሕሪኡ ኣዲኣ ተመሊሳ ናብ ስዑዲ ዓረብ ከይዳ። ፋጢማ ከም እትብሎ፡ ኣዲኣ ናብ ስዑዲ ክትምለስ ዝወሰነት ንኢሽተይ ሓዋ ዝሓሸ ናብራ ንምርካብ ብተደጋጋሚ ንዘቕርበላ ሕቶታት መልሲ ንምሃብ'ዩ። "ኣደይ ናብ ስዑዲ ተመሊሳ እንተዘይትኸይድ ነይራ፡ ንናብራ ዘድልየና ገንዘብ ኣይምረኸብናን" ትብል ፋጢማ እናነብዐት። ካብቶም ናብ ስደት ከይዶም ዝሽቅሉ ኢንዶኒዥያውያን ክልተ ሲሶ ደቂ ኣንስትዮ እየን። ንሰን ገንዘብ ልኢኸን ማለት ድማ እቲ መጻኢ ወለዶ ዝሓሸ ናብራ ክህልዎ ዕድል ይፍጥር ኣሎ ማለት'ዩ። ኢሊ ሱሲያዋቲ ንኣዲኣ ካብ ዘይትርእያ ትሸዓተ ዓመት ተቖጸሩ። ኣዲኣ ካብ እትልእኾ ገንዘብ ግና ናብ ዩኒቨርሲቲ ብምእታው ትምህርታ ክትከታተል'ያ። በዚ ምኽንያት ወላዲት ኣዲኣ ትኸፍሎ ዘላ መስዋእቲ ክትግንዘብ ከም ዝኸኣለት ትዛረብ። ኢሊ "ንሳ እንተዘይትደክም፡ ኣነ ክመሃር ኣይምኸኣልኩን። ዝሓሸ ናብራ ንኽህልወኒ ስለዝገበረትለይ፡ ብወላዲተይ ኩልግዜ እሕበን" ክትብል ነዲኣ ዘለዋ ፍቕርን ናእዳን ትገልጽ። ምስ ኣዲኣ ኩልግዜ ብማሕበራዊ መራኸቢ 'ዋትሳፕ' እናተራኸባ የዕልላ። "ኣበይ ከም ዘለኹ ይነግራ፡ ንደገ ክወፅእ እንተደልየ'ውን ፍቓድ እሓታ። ኣብ ህይወተይ ብዛዕባ ዝኸውን ኩሉ ነገር ትፈልጥ'ያ" ትብል።