ዶ/ር ደብረጽዮን፡ “ቁፅሪ ሓደ ዋኒንና ድሕነትን ሰላምን ህዝቢ ትግራይ ምሕላው’ዩ"
ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ሎምዓልቲ ኣብ ሃገራዊን ክልላዊን ጉዳያት ከምኡ'ውን ምስ ኤርትራ ዝተዛመዱ ካብ ጋዜጠኛታት ንዝቐረብሎም ሕቶታት መልሲ ሂቦም።
ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ 'መደመር' ዝብል ሓድሽ መጽሓፎም እንትምረቕ፡ "ፕረዚዳንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ጐደናታት መቐለ ክዛወሩ ይደልዩ እዮም፤ ምእንተ'ዚ ድማ መራሕቲ ሃይማኖት ብጸሎት ሓግዙና" ኢሎም ንዝተዛረብዎ ከመይ ትርእይዎ ዝብል ሕቶ ቀሪብሎም እዩ። መንግስቲ ትግራይ፡ ዝምድና ህዝብታት ትግራይን ኤርትራን ክጠናኸርን ናብ ንግድን ምትሕግጋዝን ክሰግር ዝለዓለ ድልየት ከምዘለዎ ገሊጾም። ኤርትራውያን ኣብ ትግራይ ስራሕ ክሰርሑ ከምዝተጀመረን መንግስቲ ትግራይ ዝኽእሎ ከምዝፈቅድ ዘሎን'ውን ኣረዲኦም። "ፌደራል መንግስቲ ዘይገበሮ ኢና ንገብር ዘለና፤ ዘለና ተማቒልና ኢና ንነብር ዘለና። ኣብ ማዕዶ ኰይንካ ኣይኰነን ዝምድና ዝጠናኸር፤ ንደላለ ምዃንና ኣብ ባይታ ይረአ'ሎ" ኢሎም ዶ/ር ደብረጽዮን። "ሓቢርና ንፅገም ኣብ ትግራይ ዘላ ድማ ሓቢርና ኢና ንማቐል ዘለና። ኣብቲ ዝምድና ዘሎ ፀገም ንኽንፈትሕ እውን ንሕና ኢና ተሰኪምናዮ ዘለና። ምስ ፈደራል እንትረአ ንሕና ሕልፊ ንሰርሕ ኣለና። ኣነ ጸሎት ኣይትግበሩ ኣይብልን፤ ጸሎት ዝገብር እውን ብጸሎት ይሓግዝ። "ጸሎት ምግባር ማለት እቲ ካልእ ስራሕ ንግደፎ ማለት ኣይኰነን፤ ወትሩ ንሰላም ዘለና ድልየት ንገልፅ ኣለና፤ ነተኣናግድ፤ ሓቢርና እውን ንመክር፤ ኣብ ዝሓለፈ እውን ክንመፅእ ኢና ዝብል ኣነ እውን እሰምዕ ነይረ እየ" ዝበሉ ዶክተር ደብረጽዮን፡ "ብመኪና ድዮም ብኣውሮፕላን? ንሱ ንግደፎ፤ እቲ መገዲ እንድሕር ተኸፊቱ ብመኪና ክመፅኡ እዮም፤ መንገዲ ተዓፅዩ ግን ከመይ ገይርካ ድኣ እዩ ክምፃእ? ንሕና ክኽፈት ኢና ንደልዮ። ንሕና ክነተኣናግድ ክንቅበሎም ድልዋት ኢና። እቲ ዋና ግን እቲ መገዲ ይከፈት፤ እንድሕር ተኸፊቱ ክመፅኡ እዮም ማለት እዩ። ብኣውሮፕላን ክመፅኡ ኣይኰናን ንፅበ" ብምባል መገሻ ፕረዚዳንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከምዝቕበልዎ ገሊፆም። ቅድሚ ሎሚ እውን እቲ ምርኻብ ተደልዩ ከምዝነበረን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ከምዝተረፈን ዝዛረቡ ዶ/ር ደብረጽዮን፡ "ሰላም ኢና ንደሊ፤ እቲ ዝሓለፈ ሽግር እውን ሕጋዊ ብዝዀነ መገዲ ብስርዓት ይተዓፆ" ኢሎም። ዝምልከቶ ኣካላት ኩሉ ብዘሳትፍ መንገዲ ኮፍ ኢልካ ክረአ ኣለዎ እውን ኢሎም። ድሕነት ህዝቢ 'ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ሓደጋታት የንፀላሉዉ ኣለዉ' ብዝብል፤ 'መንግስቲ ውሽጣዊ ሕቶታት ህዝቢ ንኸይፈትሕ ከም መመኽነይታ ይጥቀመሉ'ሎ' ዝብል ርእይቶ ይስማዕ' ኣሎ፡ ብዝብል ንዝቐረበሎም ሕቶ እንትምልሱ፡ ዶ/ር ደብረጽዮን፡ "ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዘቕንዐ ናይ ህልውና ሓደጋ'ሎ፤ እዚ ዕላዊ'ዩ፤ ኣብ ልዕሊ ሓደ ውልቀሰብ ኣይኰነን ወይ ኣብ ልዕሊ ህወሓት ኣይኰነን፤ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝወረደ ሓደጋ እዩ። ካብዚ ተበጊስና ኢና እውን፡ ከም ህዝቢ ሓደ ንኹን ንብል ዘለና። ንህዝቢ ብህልውንኡ መፂኦሞ እዮም። ድሕንነት ህዝቢ ትግራይ እንተ ዘይተሓልዩ ጉዳይ ሰናይ ምምሕዳርን መጠሻን ትርጉም የብሉን።" ኢሎም "ኣብ ዝዀነ እዋን ቁፅሪ ሓደ ጉዳይና፡ ጉዳይ ሰላምን ድሕነትን ህዝቢ ትግራይ እዩ። እቶም ከም ምኽንያት ይጥቀምሉ ኣለዉ ዝብሉ ሓይልታት፡ ህዝቢ ክግራህን ክስኰንን ዝደልዩ ጥራይ እዮም፤ እዚ ድማ ከከም ኣሰላልፋኻ እዩ ዝውሰን" ኢሎም። እቶም ቅድሚ ሎሚ ናብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባ ነጋ መቐለ መፂኦም ዝነበሩ 43 ኣባላት ፀረ ራዕዲ ፌደራል ፖሊስ፡ ኣብ ልዕሌና ኵናት ከምዝተኣወጀ ኢና ንቘፅሮ ዝበሉ ዶ/ር ደብረጽዮን፡ "ብኣኣቶም ኵናት ተወሊዑ እዩ ነይሩ፤ ንሕና ኢና ቃታና ዘይሰሓብና፤ ግደፉ ኣየድልየናን ኢልና ኣትሪፍናዮ" ኢሎም። ሕቶ ውህደት ኢህወዴግ ካሊእ ሰፊሕ ምላሽ ዝሃብሉ ሕቶ ብዛዕባ 'ውሁድ ፓርቲ' ዝምልከት እዩ ነይሩ። ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት፡ ኣባላት ውድባት ኢህወዴግ ክሳብ 'ሓውን ሓሰርን' ምዃን ዝበፀሐ ፍልልይ እናሃለወን ውህደት ዝበሃል ኣይሕሰብን ምባሉ ይዝከር። ቤት ጽሕፈት ቤት ምኽሪ ኢህወዴግ ድማ ነዚ ዝኹንን መግለፂ ኣውፂኡ። ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ትማሊ ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢህወዴግ ኣብ ሃዋሳ ጉባኤ ኣብ ዘካየደሉ እዋን ብዛዕባኡ ዘትዩ ፡ ናብ ሓደ መዓልቦ ክብፃሕ ዘኽእል ዕዮ ገዛ ሒዙ ከምዝወፈረ ተዛሪቦም እዮም። እቲ መጽናዕቲ ምስ ቀረበ ዘይተስማመዖ፡ ከወጽእ'ወን ይኽእል እዩ ኢሎም። ዶክተር ደብረጽዮን ብመሰረተ ሓሳቡ ብዛዕባ ውህደት ኣብ ህወሓት ዝተፈለየ ቅዋም ከምዘየለን ክትግበር ኣለዎ ተባሂሉ ከምዝእመንን ይገልፁ። ኣቦመንበር ኢህወዴግ ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ውህደት እቲ ግንባር ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክፍጸም'ዩ ዝድግፍ "ናይተን ኣርባዕተ ውድባት ፖለቲካዊ ፕሮግራም ሓደ እዩ ነይሩ፤ ወያናይ ዴሞክራሲ እዩ ዝብል። እሞ ሓደ እንተዀይንና ደኣ ንምንታይ ኣርባዕተ ንኸውን፡ ሓደ ክንከውን ኣለና ኢልና። ኣብዚ ሕዚ እዋን ክንረአ እንከለና ግን ሓደ ኣይኰናን። "ናብቲ ወረቐት እንተኸይድና ንእሽተይ ዝተተናኸፈ ኣለዎ እምበር ሕዚ እውን እቲ ፕሮግራም ሓደ እዩ። እቲ ፍልልይ ግን ኣብ ኣደባባይ ወፂኡ እዩ። እቶም ስሞም ዝቐየሩ ውድባት ፕሮግራሞም እውን ክቕይሩ ሓሲቦም ነይሮም እዮም። ከምኣ ኢሎም ናብታ ናይ ሃዋሳ ጉባኤ እንተዝመፅኡ ነይሮም ሽዑ ኢና ክንፈላለ ነይርና" ኢሎም። ኣብቲ ጉባኤ ክሳብ "ወያናይ ዴሞክራሲ የድልየና ድዩ?" ዝብል ሕቶ ተላዒሉ ምንባሩ እውን ይገልፁ። "ወያናይ ዴሞክራሲ ዝብል መትከልና ኣይቀየርናን፤ ንሳቶም ግን ቀይሮም እዮም፤ ስለ'ዚ ሓደ ዘይኰንና ሓደ ኢና ክንብል ኣይንኽእልን። ወያናይ ዴሞክራሲ ኣብ ኣደባባይ ይቕጥቀጥ'ሎ። ሓቢርካ ትኸደሉ መንገዲ የለን። ናብታ ወያናይ ዴሞክራሲ ዝኣትዉ እንተዀይኖም፡ ሕዚ እውን ሓደ ናይ ምዃን ዕድል'ሎ። ስለ'ዚ እቲ ፍልልይ ኣብቲ ፖለቲካዊ ፕሮግራም እዩ" ብምባል ኣብ መንጎ እተን ውድባት ዘሎ ፍሕፍሕ ኣብሪሆም። "ህወሓት እንተይኰነ ቃሉ ዘየኽበረስ ድሕሪ ናይ ሃዋሳ ጉባኤ ውሳነ ጠሊምኩምና ኢና ንብሎም ዘለና" ኢሎም ዶ/ር ደብረጽዮን። ኢህወዴግ ፖለቲካዊ ፕሮግራሙ ክቕይር እንተደልዩ ጉባኤ ክፅውዕ ከም ዝግባእ ድማ ኣገንዚቦም። ዝተኸልከሉ ሰላማዊ ሰልፍታት ዶክተር ደብረጽዮን፡ "ሰልፊ ዝኸልከለ ናይ ከተማ ምምሕዳር እንተነይሩ ንሱ ክሕተትን ክንቀፍን እናተገበኦ፡ ዘይተሓተተን ሓበሬታ ዘይነበሮን ምምሕዳር ክልል ትግራይ ክፅራሕ ኣይምተገበአን" ኢሎም። ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዝበፅሕ በደል፡ ካብቲ ኣብ ዓዲ ዳዕሮ ተፈጺሙ ዝተብሃለ ንላዕሊ በደል ይበፅሕ ምህላዉን መንግስቲ ቃልሲ የካይድ ከምዘሎን ይዛረቡ። "እቲ ናይ ደቀንስትዮ ዓብዪ ኣጀንዳና እዩ፤ ኣብቲ ኢኮኖሚያዊ ረብሓ እውን ይጉዳኣ ኣለዋ፤ ስለ'ዚ ኣስፊሕና ኢና ንርእዮ። ሰልፊ ተኸሊኡ ዝብል ከም ሃገረይ እየ ሰሚዕዮ፤ 'እሞ ዘይተማልአ ነገር እንተሃልዩ ኣማልኡ ዘይትብልዎም' ኢለዮም። ንምንታይ ይኽልከል? 'ዳግም ፀዊዕኹም ኣዛርብዎም' ኢለዮም እየ። ይትረፍ ዶ ንሕና ንዝሓዝናዮ መደብ፡ ንትግራይ ይጠቅም እዩ ዝበለ ወላ እውን ክፀርፈና ክወፅእ ኣለዎ" ኢሎም። "ብውልቀይ ሰልፊ ይጠቅም ዶ እንተኢልኩምኒ ኣይጠቅምን፤ ባዕልና በዲሉ እዩ ኢልና ንዝሓዝናዮ ሰብስ ሰልፊ? ፅርየት ኢና እኮ ነካይድ ዘለና፡ ዘረባ እውን ኣየድልዮን ኣሽንኳይ ሰልፊ። ከመይ ንኺድ ዝብል ግን ዝርርብ ይደሊ እዩ" እንትብሉ መብርሂ ሂቦም። ብምቕፃል፡ ቑፅሪ ዝተዓመፃ ደቀንስትዮ ብምግናን፡ ኣብ ሓደ ከባቢ ጥራይ ጉድ ከምዝተፈፀመ ኣምሲልካ ብምብታን ንሰብ ንምድንጋፅ ዝተገብረ ምንቅስቓስ ጌጋ እዩ ኢሎም ዶ/ር ደብረጽፆን። እቲ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ሓደጋ ከይወርዶም ኣመልኪቱ ክካየድ ዝተበሃለ ሰልፊ እውን፡ መንግስቲ ብተግባር ኣብ ዝሰርሐሉ እዋን ተመሊስካ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ሰልፊ ምክያድ ኣድላይነት ከምዘይብሉ እዮም ገሊፆም። "ጉዳይ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ብዝምልከት እውን፡ ስራሕ ካብ ንጅምር ፀኒሕና ኢና፤ እቲ ብጭቡጥ ዝተሰርሐ እውን ቢሮ ትምህርቲ ገሊፅዎ እዩ። ንሕና ኢና ንሰርሖ ዘለና እቲ ስራሕ፤ ተምሃሮ ከይትኸዱ ንብል ዘለናስ ንሕና ኢና፤ 'ታይ ሰልፊ የድልዮ'ዚ? ዋዕዋዕ ድማ ኣይንበል ኢልና ኢና። ንምንታይ ዘይሕብሩልና? ወላ ሓደ ናባይ ዝመፅአ የለን፤ ሕዚ'ውን ንህዝቢ ትግራይ ኣይጠቅምን። ዝደለየ ግን ስርዓት ክሳብ ዘማለአ ኣይኽልከልን" ብምባል ኣምሪሮም ተዛሪቦም። እንተኾነ መንግስቲ ትግራይ እዚ ይበል 'ምበር፡ ትምህርቲ ቢሮ እዚ ኣመልኪቱ መግለጺ ቅድሚ ምሃቡ፡ ሰብ-ሕድሪ ዝተብሃለ ሲቪላዊ ማህበረሰብ እዩ ሰልፊ ጸዊዑ ቐንዩ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ድማ ጎስጓስ ክግበር ቀንዩ። ቢሮ ትምህርቲ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝርከቡ ዩኒቨርሲታት ዝተመደቡ ተወለድቲ ትግራይ 'ኣይኸዱን' ብምባል ካሊእ መማረጺ ናዲ ከምዘሎ እንተፍለጠ'ኸኳ፡ ዛጊድ እንታይ ዓይነት ፍታሕ ከምዝፈጠረ ዝተፈለጠ ነገር የለን። ሚድያታት ክልል ኣምሓራ ድማ ገለ ተወለድቲ ትግራይ ኣብ ዝተመደብዎ ዩኒቨርሲታት ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣትዮም ምምዝጋብ ከምዝጀመሩ ክጽብጽቡ ቀንዮም። እዚ ምስቲ መንግስቲ ትግራይ ዝበሎ ዝጻባእ እዩ። "ለውጢ ተጀሚሩ'ሎ" ዶ/ር ደብረጽዮን ድሕሪ 'ተሃድሶ' ዓቕሚ ምሁራት ብምጥቃም ዓሚቝ መፅናዕቲ ከምዝተኻየደ ብምሕባር፡ ኩሎም ኣብ ትግራይ ዝፍፀሙ ዘለዉ ልምዓታዊ መደባት፡ ብመሰረት ካብ ምሁራት ዝተረኸበ ውፅኢት መፅናዕቲ ምዃኑ ገሊፆም። "ኣብ ትግራይ ለውጢ ተጀሚሩ'ሎ" ድማ ኢሎም። ዶ/ር ደብረጽዮን፡ ኣመራርሓ ጣብያታትን ወረዳታትን ትግራይ ንምዕባይ ርኡይ ስራሕ ከምዝተፈፀመ ተዛሪቦም። ኣብ ትግራይ 3200 መናእሰይ ኣብ ጣብያታት ተመዲቦም ኣመራርሓ ምሃብ ጀሚሮም ምህላዎም እውን ገሊፆም። ኣብዚ ሕዚ እዋን ትግራይ ኣብ ሽዱሽተ 'ክላስተር' ተመዲባ ከምዘላ ኣፍሊጦም፤ ዳግመ ምትዕሪራይ ወረዳታት ኣብ ምሁራዊ መጽናዕቲ ዝተሓገዘ ኰይኑ ኣብ ሃብተገነት እቲ ከባቢ ዝተመስረተ ከምዝተገብረ እውን ሓቢሮም።