ቦይንግ 737፡ እቶም ፓይለታት ክገብርዎ ዝኽእሉ ካልእ ነገር ኣይነበረን
ኣብ ውሽጢ ጋቢና እታ ነፋሪት ናይ መጠንቀቕታ ድምጺ ምስተሰምዐ ዋና ኣብራርን ሓጋዚኡን ነታ ኣብ ሓደጋ ዝነበረት ነፋሪት ንምድሓን ዝከኣሎም ኩሉ ፈቲኖም'ዮም።
እታ ነፋሪት ንቑልቁል ናብ መሬት ገጻ ትድፋእ ስዝነበረት፡ ናይ ግድን ናብ ብራኸ ክትምለስ ነይርዋ። ካፒተን ያሬድ ጌታቸው ንጫፍ (ኣፍንጫ) ቦይንግ 737 ከቕንዕ እንተፈተነ'ኳ፡ ኤለክትሪካዊ ስርዓት ናይታ ነፋሪት ግን ንቑልቁል ክትድፋእ ገይሩ። ሞያዊ ብቕዓቱን ክእለቱን ብምጥቃም ሚዛና ንኽትሕሉን ናብ ብራኸ ክትምለስን እውን ፈቲኑ'ዩ። ድሕሪ ቁሩብ ካልኢታት ግን ኩሉ ነገር ካብቲ ንሱ ዘተዓራረዮ ብተጻራሪ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ። ብኢድ ሒዝካ ንበረራ እታ ነፋሪት ትቆጻጸረሉ ክፍሊ፡ ካፒተን ያሬድ ጨቢጥዎ እንከሎ ይንቅጥቀጥ ነይሩ። ኣብ ሓደጋ ከም እትርከብን ትወድቕ ምህላዋን ዝሕብር መጠንቀቕታ'ውን ክስማዕ ጀሚሩ። "ኣይትነቖት" ዝብል ሮቦታዊ ድምጺ እዋን ሓደጋ፡ ሰለስተ ግዜ ተሰሚዑ። እዚ ኸኣ እታ ነፋሪት ብራኸ ትስእን ከም ዘላ ዝሕብር'ዩ። ንሱን ሓጋዚኡ ካፒተን ኣሕመድ ኑር ኦማርን፡ ፍታሕ ንምርካብ ዝከኣሎም ኩሉ ብቕልጡፍ ፈቲኖም። ነቲ ኤለክትሪካዊ መሳሪሒታት ብምጥፋእን ማንዋል ኣካይዳ ብምፍታንን፡ ነታ ነፋሪት ክቆፃፀሩ'ሞ ናብ ንቡር በረራኣ ክትቕጽል ንምግባር እውን ጽዒሮም። እንተኾነ ግን፡ ነታ ነፋሪት ምቁጽጻር ከቢድ ነይሩ። ይኹን እምበር ብማንዋል ተቖጻጺሮም ብሰላም ከዕልብዋ ዝገበርዎ ፈተነ ዝነኣድ ብቕዓቶም የርእይ። ምኽንያቱ'ኳ እንተዘይተፈለጠ ጸኒሖም ግን ነቲ ኤሌክትሪካዊ ኣካይዳ መሊሶም ወሊዖምዎ'ዮም። ሽዑ ካፒተን ያሬድ ንመወዳእታ ግዜ ነታ ነፋሪት ከቕንዓ ስለዝፈተነ፡ ቁሩብ ናብ ብራኸ ክትምለስ ጀሚራ። እዚ ግን ንሓጺር እዋን'ዩ ክጸንሕ ክኢሉ። ኮምፒተራዊ ስርዓት በረራ ነቲ ኩሉ ጽዕሮም ናብ ድሕሪት መሊሰዎ። ካልእ ድምጺ እዋን ሓደጋ (መጠንቀቕታ) ክስማዕ ካብ ምጅማሩ ብተወሳኺ፡ እታ ነፋሪት ብዝለዓለ መጠን፡ ናህሪ ከም ዝወሰኸት ዝሕብር መልእኽቲ ተራእዩ። መሊሳ ድማ ንቁልቁል ክትሕምበብ ጀሚራ። ካፒተን ያሬድ ነቲ ምስኡ ዘሎ ሓጋዚ ኣብራሪ ንኽሕግዞ ሕቶ ኣቕሪቡሉ። ክልቲኦም ብሓባር ነቲ ዘጓነፎም ፈታኒ ጸገም ክቆጻጸርዎ ፈቲኖም። እታ ነፋሪት ግን ብዝለዓለ ናህሪ ቁልቁል ትድፋእ ነበረት። ናብ መሬት ክሳብ ዝተቐበረትሉ እዋን ድማ ብሓያል ናህሪ ትሕምበብ ነይራ። ኣብ ውሽጢ ሽድሽተ ደቒቕ ድማ ወዲቓ። ኣብታ ነፋሪት ዝነበሩ 157 [ተጓዓዝትን ኣባላት በረራን] ኩሎም ሞይቶም። ቅድሚ ሓሙሽተ ወርሒ፡ ብኢንዶነዥያዊ መገዲ ኣየር ላየን ኤይር እትውነን ተመሳሳሊት ቦይንግ 737 ማክስ 8፡ ካብ ጃካርታ ተበጊሳ ትበርር ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ተመሳሳሊ ሓደጋ ኣጋጢምዋ'ዩ። ኣብ ምዕራባዊ ክፋል እታ ሃገር ናብ እትርከብ ፓንግካል ዝተበሃለት ከተማ ዝግበር በረራ ኣብ ሓደ ሰዓት ክውዳእ ትጽቢት ነይሩ። ካብ እትብገስ ኣብ ውሽጢ ቁሩብ ደቓይቕ ግን ኣብረርቲ ጸገም ኣጓኒፍዎም። ክቆጻጸርዋ'ኳ እንተፈተኑ ግን ኸኣ ኣይከኣሉን። ካብ ቁጽጽሮም ወጻኢ ኮይና። ብራኸ ክትስእን ጀሚራ። እንታይ ይፍጠር ከም ዘሎ ክፈልጡ ኣይከኣሉን። ነቲ ኣፍንጫ [ናይ ቅድሚት ኣካል] ከቕንዑ ብዝፈተኑ ቁጽሪ ካብቲ ንሳቶም ዝሓሰብዎ ብተጻራሪ ይኸውን። ኣብ ውሽጢ ካልኢታት ናብ ቁልቁል ትድፋእ። እቲ ኩነታት [ቁልቁል ምድፋእ] ንልዕሊ 20 ግዜ'ዩ ኣጋጢሙ። እታ ነፋሪት ብራኸ ትስእን ከም ዘላ ዝፈለጡ ኣብ መሬት ዝነበሩ ኣባላት ቁጽጽር በረራ ናብ ጭንቂ ኣተዉ። ሓደ ካብቶም ፓይለታት "በረራ ናይ ምቁጽጻር ጸገም" ክብል ብሬድዮ ሓቢርዎም ነይሩ። ኣብረርቲ ነቲ ጸገም ክፈልጥዎ ስለዘይከኣሉ ብዝያዳ ናብ ደንገርገር ኣተዉ። እቲ መቆጻጸሪ በረራ ዘርእዮም ብራኸ ኣብ ሓደ ዝረገጸ ኣይነበረን። እታ ነፋሪት እትርከበሉ ብራኸን ትበረሉ ዘላ ናህርን ክፈልጡ ኣይከኣሉን። ከም ዕድል ኮይኑ ክልቲኦም ክቆጻጸርዋ ኣይከኣሉን። እታ ነፋሪት ብዝለዓለ ናህሪ ቁልቁል ተደፊኣ ተሓምበበት። ሽዑ ድማ ኣብ ባሕሪ ጃባ ወዲቓ። በቲ ሓደጋ 189 ሰባት ህይወቶም ስኢኖም። ክልተ ተመሳሳልቲ ሓደጋታት ቦይንግ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ወርሒ ኣጋጢሞም። እቲ ካልኣይ ሓደጋ ምስ ኣጋጠመ [ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ] 'ንጹር ዝኾነ ምምስሳል' ከም ዘሎ ተፈሊጡ። እቲ ተመሳሳሊ መንቀሊ ሓደጋ እንታይ'ዩ? እቲ ጸገም ንበረራ እተን ነፈርቲ ኣብ ዝቆጻጸር ሶፍትዌር ዝተፈጠረ ክኸውን ከም ዝኽእል ግምታት ክቐርቡ ጀሚሮም። እቲ ሶፍትዌር ብዘይኣፍልጦ ፓይለት ንጡፍ ክኸውን ዝኽእል'ዩ። ቅድም ክብል ቦይንግ 737 ዓይነት ነፈርቲ ዘብረሩ ካፕተይናት ነተን ነፈርቲ ዝያዳ ክፍልጥወንን ክቐልኦምን'ዩ ተሓሲቡ ነይሩ። ኣፍንጫ [ናይ ቅድሚት ክፋል] ናይተን ነፈርቲ ብጣዕሚ ንላዕሊ ከየንቃዕርር ንምቁጽጻር ዘኽእል ከም ዝኾነ'ውን ይግለጽ። ይኹን ደኣ'ምበር ትኽክለኛ ኣብ ዘይኮነ ሰዓት ብባዕሉ ንጡፍ እናኾነ፡ እታ ነፋሪት ብራኸ ክትውስኽ እናተገበኣ፡ እቲ ኣፍንጫ ንቑልቁል ክድፋእ ይገብር። ብየማንን ጸጋምን ዝርከቡ ክንፍታት ድማ ናብ ዝተጋገየ ኣንፈት ክንቀሳቐሱ መምርሒ ዝህብ መልእኽቲ ካብ ኮምፒተር ይበጽሖም። ኣብረርቲ ነቲ ከዕርዩ ክፍትኑ ከለዉ ብቐሊሉ ንድሕሪት ይምለሱ። ቦይንግ ድሕነት ነፈርቱ ውሑስ ከም ዝኾነ እንተገለጸ'ኳ፡ እንታይ ከጋጥም ከም ዝኽእል እንታይ ክግበር ከም ዘለዎን ንመገዲ ኣየራት ሓቢሩ ነይሩ። ፓይለታት ዝበዝሕ እዋን እምነቶም ኣብቲ ተሓቲሙ ዝቐረበ ዝርዝር መረጋገጺ ንጥፈታት እዩ። እዚ ኸኣ ዝተፈላለዩ ኦፐሬሽናት (ንጥፈታት) ብኸመይ ክፍጸሙ ከም ዘለዎም ደረጃ ብደረጃ ይሕብር። ዝኾነ ጸገም ከጋጥሞም ከሎ፡ ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ዝሕግዙ ተወሰኽቲ መምርሕታት'ውን ኣለዉ። ናብዚ ጉዳይ ክንምለስ ከለና ግን [ጉዳይ ቦይንግ 7373] ፓይለታት ነቲ ብቓል ዝተሓበሮም ነገር ብምዝካር ከተግብሩ'ዩ ትጽቢት ዝግበር። ነቶም ክንፍታት ዘጸግም ኩነታት እንትፍጠር ንኽቆጻጸርዎ ተሓሲቡ ዝቐረበ እዩ። እዚ፡ ነቲ ሓይሊ (ፓወር) ብምጥፋእን ንመወልዕታት ኩሎም ካብ ስራሕ ወጻኢ ብምግባ ርን፡ ነቶም ክንፍታት ብማንዋል ክቆጻጸርዎም ዝሕብር መምርሒ እዩ። ቦይንግ፡ ኣብረርቲ ነዞም መምርሕታት ክኽተሉ እንተኺኢሎም እታ ነፋሪት ውሑስ ብዝኾነ ኩነታት ክትበርር ከም እትኽእል ርግጸኛ ነይሩ። ይኹን'ምበር ነቲ ጸገም ብዝያዳ ንምቅላል ሓድሽ ሶፍትዌር ከማዕብል ጀሚሩ'ዩ። እዚ ኸኣ ነፋሪት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኢቲ-302 ክሳብ ዝወደቐትሉ መዓልቲ ቦይንግ ይሰርሓሉ ዝነበረ ጉዳይ እዩ። ሕዚ ክንፈልጦ ንኽእል ሓቂ እንተሃለወ መንቀሊ ሓደጋ ክልትኤን ነፈርቲ ተመሳሳሊ ከም ዝነበረ እዩ። ካብ መገዲ ኣየር ዝወጽኡ መረዳእታታት ከም ዘመልክትዎ ድማ ናይታ ነፋሪት ፓይለታት ነቲ ብቦይንግ ዝተሓበረ መምርሕታት መሰረት ብምግባር ዘጋጠሞም ጸገም ክፍትሑ ብዝከኣሎም ፈቲኖም'ዮም። ሕጂ፡ ቦይንግ መልሲ ክህበሎም ዝግባእ ብዙሓት ሕቶታት ኣብ ቅድሚኡ ኣለዉ። ድሕነት እተን ነፈርቲ ውሑስ ከም ዝኾነ ምሉእ እምነት ምሓዝ ትኽእል ምንሩን ዘይምንባሩን ብዝምልከት፡ ከምኡ'ውን ብድሕሪ'ቲ ኣብ ነፋሪት ላየን ኤይር ዘጋጠመ ሓደጋ ዓበይቲ ስጉምትታት ክወስድ'ዶ ምተገብኦ? ዝብሉን ካልኦትን። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኩለን ነፈርቲ ቦይንግ 737 ማክስ ካብ በረራ ተኣጊደን ይርከባ።