ብደም ወርሓዊ ፅግያትን ብኣስከሬንን ዘጋየፀ ጥበባት
ደም ወርሓዊ ፅግያት ከም ፅያፍን ነውርን ተገይሩ ኣብ ዝረኣየሉ ሃገር፡ ስምይቲ ሰኣሊት ምሕረት ከበደ፡ ደም ወርሓዊ ፅግያታ ብምእካብ ዝሰርሐቶ ቅብኣ (ስእሊ) ኣዘራራቢ ካብ ምዃን ሓሊፉ ብርክት ዝበለ ሕቶታት ኣናልዐለ እዩ።
እዚ ፕሮጀክታ ንክልተ ዓመታት ከምዝፀንሐ እትዛረብ ምሕረት፡ ደም ወርሓዊ ፅግያታ ኣብ መበል 27 መዓልቲ እናኣከበት፡ ጥበብ ከምዝቐብኣት ትገልፅ። ምሕረት፥ ወርሓዊ ፅግያት ምስ ምርሳሕን መርገምን በምዝማድ፥ ተፈጥርኣዊ ወርሓዊ ፅግያት ክውገድ ዘለዎን ዘየድልን ተገይሩ ምርኣዩ ትነቅፍ ። "ወርሓዊ ፅግያት ርስሓት ወይ ድማ መርገም እንተኮይኑ፡ ኣመፃፅኣ ወድሰብ ኣብ ሕቶ ዘእትዎ እዩ" ትብል። "ሓሳበይ ጥራሕ እንተይኮነስ ኣነነተይ እውን ዝተኸተበሉ ስራሕ እዩ" ብምባል ምሕረት ትዛረብ። ብሓፈሻ ፕሮጀክታ ዓብላልነት ወዲ ተባዕታይ ኣብ ዝረኣየሉ ዓለም፡ ጓል ኣንስተይቲ ምዃን እንታይ ማለት እዩ ዝብል ትርጉም ከምዘለዎ ትገልፅ። "ደም ወርሓዊ ፅግያተይ ምጥቃመይ፡ ናይ ባዕለይ መልእኽቲ ኣለዎ" እትብል ምሕረት፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ መድረኽ እዚ፡ ብኸመይ እየን ዝነብራ፤ ብኸመይ ዝበለ መገዲ እየን ዝረአያ? ንዝብሉ ሕቶታት፡ ኣብ ታሪኽ ዋላ ሓደ እጃም ከምዘይብልና ተገይርና ኢና እንረአ። እዚ ስረሐይ ድማ ነዞም ሕቶታት መልሲ ንምሃብ ይፍትን" ትብል። ኣብ ውሽጢ እቲ ማሕበረሰብ፡ ወርሓዊ ፅግያት ዝረኣየሉ መንገዲ ንምቕያር እንትትለዓል፡ ከቢድ ከምዝኾነ፡ ካብ ፈለማ ተረዲእዋ እዩ። "ኣብ ሃገርና ደም ወርሓዊ ፅግያት ዝተርአያ ጓል ኣንስተይቲ፡ ኣብ ሃይማኖታዊ ቦታታት ንከይትርከብ ትግደድ። ኣብ ሓደ ሓደ ከባብታት ድማ ወርሓዊ ፅግያት ዝፈሰን ደቂ ኣንስትዮ፡ 'ክሳብ ዝፀርያ' ካብቲ ማሕበረሰብ ተነፂለን ንበይነን ዝፀንሓሉ ኩነታት ኣሎ" ትብል ምሕረት። ናታ ኣተዓባብያ እውን ኣብ ውሽጢ'ዚ ፅዕንቶ ምዃኑ፡ ጓል ኣንስተይቲ ምዃን ማለት እንታይ እዩ ዝብል ሕቶ ንክተልዕል ኣገዲድዋ። 'ወላድነት' ዝብል ሓሳብ ኣብዚ ናይ ጥበብ ስርሓ ቀንዲ ማእኸል እንትኸውን፡ ኣቀራርባ እቲ ውፅኢት ጥበብ ድማ፡ ኣብ ዓብይ ዓᎁቕ ሸሓኒ ሓመድ ብምምላእ፡ ብደም ወርሓዊ ፅግያት ዝተቐብአ 40 ቅብኣታት ንምርኢት ኣቕሪባ። እዚ ስርሓ ኣብ 'ሙዚየም ሞደርን ኣርት ገብረ-ክርስቶስ ደስታ፡ 'ቦኽሪ' ብዝብል ርእሲ ስራሕቲ ካልኦት ከየንቲ እውን ብሓባር ቀሪቦም እዮም። እዚ ዘይተለመደ ስርሓ ብቐሊሉ ኣይተርኣየን። ብዙሕ ይፈልጡ እዮም ኢላ ብእትሓስቦም ደቂ-ተባዕትዮ እንከይተረፈ፡ 'ንምንታይ ኢዳ ትሕዛ፡ ንምንታይ ሰላም ትብላ?" ብምባል፡ "ኣብቲ ማሕበረሰብ ዘሎ 'ፅርይቲ ዘይምዃን' ዝብል ሓሳብ ብግልፂ ዘርኣየኒ እዩ" ትብል። ምሕረት ጥራሕ እንተይኮነትስ ኣብዚ ምርኢት ስርሓ ኣቕሪባ ዝነበረት ሄለን ዘርኡ እውን፡ ብናይ ወላዲታ ኣስከሬን (ዓፅሚ) ዝሰርሓቶ ምህዞ ጥበብ እውን ዝያዳ መዘራረቢ ነይሩ። "ይከሰሳ" ዝብሉ ወረታት ከምዝነበረ እውን ክልቲአን ይዛረባ። ሄለን ዘሩ ኣብ መቓብር ወላዲታ ዝሰርሐቶ ስራሕ ናይ ክልቲአን አሰኣእላ ቅዲ ዝሰዓቡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ዓለም ልዑል ተቐባልነት እናረኸቡ እንትኾኑ፡ እቲ ቅዲ 'ፐርፎርማንስ ኣርት' ወይ ድማ ሰብነት ወይ ከኣ ናይ ሰብ ኣካል ከም መሳርሒ ጥበብ ምጥቃም ማለት እዩ። ካብ ልሙድ ቅዲ ጥበብ ቅብኣ ብምውፃእ ናይቲ ማሕበረሰብ ልምዲ፣ ዝተፈላለዩ ክልሰ ሓሳባትን ካልኦትን ነቲ ማሕበረሰብ ብቀጥታ ብዘሳትፍ መልክዑ ብከየንቲ ዝስራሕ ዓይነት ጥበብ እዩ። ካብ ሞንጎ እዚኣቶም፡ ዘሰንብዱን ዘስካሕክሑን ስራሕቲ ኣብ ዓለም ተራእዮም እዮም። ካብ ሞንጎ እዚኦም ቅድሚ ዝተወሰኑ ዓመታት ብሩስያዊ ከያኒ ፔትር ፓቭልንስኪ፡ ኣብ ሩስያ ዘሎ ወፅዓ ንምርኣይ ብልዕቱ (ሕፍረቱ) ምስ መሬት ብምጥባቕ ንምርኢት መሰቕረበ ንብዙሓት ዘስካሕክሐ ነይሩ። ቅድሚ ዝተወሰኑ ዓመታት፡ ከተማ ኣዲስ ኣበባ መሊስካ ንምልማዕ፡ ብዝብል መደብ ኣብ ቤተ-ክርስትያን ዮሴፍ ዝተቐበሩ ሰባት ተዃዒቶም ንክወፁ ካብ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ትእዛዝ መጺኡ። እዚ ኩነታት ኣብ ብዙሓት ዘሕዝን ተዘክሮን ዝተረስዐ ሓዘንን ኣለዓዒሉ። ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ እዩ ሄለን ዘሩ፡ መቓብር ወላዲታ ኣውፂኣ ናብ ካልእ ቦታ ንክትቀብር ዝተነገራ። ብቑልዕነታ ወላዲታ እኳ እንተስኣነት፡ ናብ መቓብር እናተመላለሰት ከምዘይረኣየት ሄለን ትዛረብ። ወላዲታ ምስ ሞተት ድሕሪ 15 ዓመታት፡ ናብ መቓብራ ብምኻድ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣስከሬን (ዓፅማ) እውን ክተውፅኦ ነይርዋ። እቲ ኳዕቲ እንትጅመር፡ ቀሊል ከምዘይነበረ እትዛረብ ሄለን፡ "በብመዓልቱ ቃልሲ ነይሩ" ትብል። እዚ ኩነታት ካብ እትሓስቦ ንላዕሊ ስለዝነበረ፡ ንምቕባል እውን ከቢድዋ ነይሩ። እቲ ኩነታት ቀሊል ንምግባር ድማ፡ ካብ ኳዕቲ ጀሚራ ብካሜራ ክትቐርፅ ጀሚራ። ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ እዩ፡ ንክትሓስቦ ዝኸበደ ነገር ናብ ምህዞ ጥበብ ንምቕያር ዝሓሰበት። እቲ ፈለማይ ካብቲ ኳዕቲ ጀሚሩ፡ ክሳብ ዝተቐበራሉ ደብረ-ዳሞ ገዳም፡ ብቪድዮ ናይ ምቕራፅ ስራሕ እንትኸውን፡ እቲ ካልኣይ ድማ ተዘክሮታት ብምጭላፍ ናብ ምህዞ ጥበብ ዝለወጠቶ እዩ። ኣብዚ ስራሓ እዚ፡ ወላዲታ ንልዕሊ 15 ዓመት ኣብ ዝፀንሐትሉ መቓብር ኣትያ ከም ሬሳ ተገኒዛ ትድቅስ ወይ ድማ ትንቀሳቐስ። ከባቢ እቲ መቓብር ብቐይሕ ፅላል ዝተኸበበ ነይሩ። ስለምንታይ ቀይሕ ፅላል ከም ምልክት ከምዝተጠቐመት ክትገልጽ እንከላ ሄለን፡ "ወላዲተይ ቅድሚ ምሟታ፡ ንመወዳእታ ግዜ ዝረኣኹዋ ቀይሕ ፅላል ሒዛ ካብ ሆስፒታል ክትመፅእ እንከላ እያ" ትብል። እዚ፡ "ልባ ዝሰበራ" ኩነታት ድማ ናይ ጥበብ ምህዞኣ ከም ዘቕለለላ ትዛረብ። "መቓብር ወላዲተይ እንትኽፈት፡ ዝነበረኒ ሓዘን ደጊሱኒ። እዚ ጉዳይ ንዓይ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ኣብቲ እዋን ናይ ዝፈትውዎም ሰባት መቓብር ኣልዕሉ ንዝተብሃሉ ኩሎም ዝምልከት ጉዳይ እዩ" ትብል። እዚ ስምዒት ብቕብኣ ኮነ፡ ብዝተለመዱ ዓይነታት ጥበብ ምርኣይ እኹል ስለዘይነበረ፡ እዚ መገዲ እዚ ከምዝመረፀት ትዛረብ። ኣብቲ ምርኢት ብፈሓም ዝሰኣለቶ 15 ሜትሮ ዝቑመቱ ስእሊ ከምኡ እውን ዝቐረፀቶ ቪድዮን፣ እቲ ካልእ ቪድዮ (ምስሊ) ድማ ብመሰረት እቲ ዝነበረ ናይ ሬሳ ሳንዱቕ ዲዛይን ዝተገበረ ናብ ደብረ ዳሞ እንትጓዓዝ ተራእዮም። ብፍላይ ድማ፡ እቲ ሳንዱቕ ንመቓብር ዝመስል ዲዛይን ስለዝነበሮ፡ ንብዙሓት ናይ ጓሂ ስምዒት ከምዝፈጠረ ሄለን ኣይሓብአትን። " ብዙሓት ደንጊፆም በኽዮም" ትብል። ክልቲአን ከየንቲ፡ ጥበብ ገደብ የብላን ኢለን ዝናምና እንትኾና፡ ናይ 'ፐርፎርማንስ ጥበብ' እውን ብቐጥታ ምስ ተመልከትቲ ንክራኸባ ዕድል ከምዝሃበን ይዛረባ።