ኣብ ኢንግሊዝ፡ ሓደ ተሓካሚ ካብ HIV ነጻ ኮይኑ
ሓደ ተሰካሚ HIV ድሕሪ ዝተገብረሉ ምስግጋር ፈርዒ ዋሃዮ፡ እቲ ቫይረስ ደጊሙ ኣብ ኣካላቱ ኣይተራእየን።
ኣብ ላንደን ሓደ ናይ ካንሰር ተሓካሚ፡ ን18 ኣዋርሕ ካብ HIV ሓራ ኮይኑ ኣሎ፤ መድሃኒት ምውሳድ ውን ኣቋሪጽዎ ኣሎ። ተመራመርቲ ግና ብተህዋኽ ምሉእ ብምሉእ ተፈዊሱ ኢለካ ምዝራብ ኣይካኣልን ይብሉ። ምሁራት ከም ዝብልዎ እዚ ኣገባብ ንኹሎም ተሰከመቲ HIV ተግባራዊ ከይከውን ይኽእል'ዩ፤ ምስ ግዜ ግና ተስፋ ዝህብ ኢዩ። እዚ ስሙ ዘይተገልጸ ወዲ ተባዕታይ ተሓካሚ፡ ኣብ 2003 ተሰካሚ HIV ምኳኑ ምስ ተፈለጠ ኣብ 2012 ድማ ካንሰር ኣማዕቢሉ። ካንሰር ንምፍዋስ ኬሞተራፒ እናተገብረሉ፡ ኣብ ርእሲኡ ድማ ካብ ሓደ ንHIV ተጻዋርነት ዘለዎ ወለንተኛ ፈርዒ ዋሃዮ ተዋሂብዎ፥ በዚ ድማ ካብ ካንሰርን HIVን ነጻ ኮይኑ። ኣብዚ ምርምር፡ ተማራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ኮለጅ ላንደን፡ ኢምፐሪያል ኮለጅ ላንደን፡ ካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ ከምኡ'ውን ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ተሳቲፎም። ብርቂ ኣይኮነን ብኸምዚ ኣገባብ ካብ HIV ዝሓዊ ሰብ እዚ ንኻልኣይ ግዜ ኢዩ። ኣብ በርሊን ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ሓደ ተሰካሚ HIV ካብ ሓደ ተፈጥራዊ ተጻዋርነት ነቲ ቫይረስ ዘለዎ ወለንተኛ ናይ ኣንጉዕ ምስግጋር ተጌርሉ ነይሩ። ጢሞቲዎስ ብራውን ድሕሪ ዝተዋህቦ ምስግጋር ኣንጉዕን ናይ ምሉእ ኣካላት ራዲዮተራፕ፡ HIV/Aids ዝሰዓረ ናይ መጀመርያ ሰብ ክኸውን በቂዑ'ዩ። "ብተመሳሳሊ ኣገባብ ካልኣይ ሕሙም ነጻ ካብ ኮነ እቲ ናይ በርሊን ፍጻሜ ብርቂ ኣይኮነን ማለት'ዩ፡ እንበኣር ኣብ ክልቲኦም እቲ ኣገባብ ኣፈዋውሳ ኢዩ ንHIV ዘጥፍኦም" ይብል ፕሮፈሰር ራቪንድራ ጉብታ። ተስፋ ምፍዋስ? እዚ ርኽበት ኣዝዩ ዘሐጉስ እኳ እንተኾነ፡ ነቶም ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ብሚልዮናት ዝቁጸሩ ተሰከምቲ HIV ግና ሓድሽ መድሃኒት ተረኺቡ ማለት ኣይኮነን። እቲ ኣገባብ ብመሰረቱ ካንሰር ንምፍዋስ እንበር HIV ንምፍዋስ ኣይኮነን ተኻይዱ። ህሉው ኣገባብ ፍወሳ HIV ውጽኢታዊ ኢዩ፥ ማለት ምስቲ ቫይረስ ዝነብሩ ሰበት ነዊሕ ዕድመ ክጸንሑን ጥዑይ ህይወት ክመርሑን ይኽእሉ። እዚ ናይ ሕጂ ርኽበት ኣገዳሲ ዝኾነሉ ዋና ምኽንያት፡ ተመራመርቲ ንፍወሳ HIV ኣብ ዝገብርዎ ጻዕሪ ሓድሽ መገዲ ክኸፍተሎም ሰለ ዝኽእል ኢዩ። ዋላ እኳ ብዙሕ ዝተረፈ እንተ'ሎ፡ ኣካላት ከመይ ኣቢሉ'ዩ ብተፈጥሮኣዊ መስርሕ ነዚ ለበዳ ዝከላኸሎ ምፍላጥ ግን ዓቢ ተስፋ ዝህብ'ዩ። ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፈ ሓደ ተመራማሪ ኢምፐሪያል ኮለጅ ላንደን፡ 'እዚ ኣብ ፈርዒ ዋሃዮ ተረኺቡ ዘሎ ዓወት ነቲ ኤይድስ ንምስዓር ንገብሮ ጻዕሪ ሓድሽ ኣገባባት ክነተኣታቱ ጽቡቅ ተስፋ ዝህብ ኢዩ' ይብል። ንሱ ወሲኹ እዚ ኣገባብ ብሰንኪ ዘለዎ ናይ ኪሞተራፒ ልዑል መርዛምነት ንፍወሳ HIV ምቹእ'ዩ ክበሃል ኣይከኣልን፡ እዚ ኣገባብ ንፍወሳ ካንሰር ዘገልግል ኢዩ ይብል። ብኸመይ'ዩ ዝሰርሕ? ዝበዝሕ ግዜ እቶም HIV-1 ናብ ወሃዮ በሲዑ ንምእታው ዝጥቀመሎም ተቐበልቲ CCR5 እዮም። ይኹን እንበር ገለ ንHIV ተጻዋርነት ዘለዎም ሒደት ሰባት ክልተ ቅዳሕ ተቐበልቲ CCR5 ኢዩ ዘለዎም። እዚ ማለት ከኣ እቲ ቫይረስ ንዋሃዮታት ብቀሊሉ በሲዑ ከርክሶም ኣይክእልን። እዚ ተሐካሚ እንግሊዝ እንበኣር ካብ ከምዚ ዓይነት ጀንቲካዊ ኣቋውማ ዘለዎ ሰብ ኢዩ ፈርዒ ዋሃዮ ተለጊስሉ፡ በዚ ድማ ንHIV ክቃወሞ ኪኢሉ። ይኹን እንበር HIV ዝተሰከሙ ሃህዮታት ንዓመታት ደቂሶም ክጸንሑ ይኽእሉ ኢዮም። ተመራመርቲ እንግሊዝ ከም ዝገልጽዎ ዘለዉ፥ ኣብ ተሰከምቲ HIV ሰባት ንተቐበልቲ CCR5 ዓላማ ዝገበረ ናይ ጂን ፍወሳ ሕጂ ተስፋ ዘለዎ ኢዩ ይብሉ፥ ምኽንያቱ እቲ ናይ በርሊን ሕሙም ዝሓወየ'ውን መሊሱ ብዘይድገም ምኽንያት ኣይነበረን። ተመራማሪ ፕሮፈሰር ግርሃም ኩክ ከም ዝብሎ እዚ ውጺት ኣተባባዒ ኢዩ። "እዚ ኣገባብ ንምንታይ ኣብ ገለ ሕሙማት ይሰርሕ ንምንታይ'ከ ኣብ ገለ ኣይሰርሕን ክንርድኦ እንተ ኽኢልና ናብቲ ንደልዮ ዓላማ ምፍዋስ HIV ኣዚና ቐሪብና ኣሎና ማለት'ዩ።" "ኣብዚ ሕጂ እዋን እዚ ኣገባብ ኣብ ሕሙማት ክትጥቀመሉ፤ ብፍላይ እኳ ኣብቶም ደሓን ዝኾኑ፤ ኣዝዩ ሓደገኛ ኢዩ።" 'ውዒሉ ሓዲሩ ጠቃሚ ኢዩ' ''ኣዝዩ ኣገዳሲን ውዒሉ ሓዲሩ ድማ ጠቓሚን ውጽኢት ኢዩ'' ይብል ዶክተር ኣንድሪው ፍሪማን ካብ ካርዲፍ ዩኒቨርሲቲ። ይኹን እንበር እቲ ቫይረስ ድሒሩ ንኸይምለስ ነዊሕ ምክትታል ከድሊ ኢዩ ይብል ወሲኹ። እዚ ዓይነት ፍወሳ ፡ ነቶም ኣብ ብዘላ ዓለም ዘለዉ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ተሰከምቲ HIV ተግባራዊ ዋላ ኣይኹን፥ ከምዚ ዓይነት ውጽኢት ግና ኣብ ምምዕባል ፍወሳ HIV ዓቢ ኣስተዋጽኦ ኢዩ ዘለዎ። ክሳብ ዝኾነ ዝኸውን ግና ተሰከምቲ HIV፡ መድሃኒቶም ብግቡእ እናወሰዱ ክጸንሑ ተመራመርቲ ይምዕዱ። እዚ ድማ እቲ ቫይረስ ናብ ካልኦት ንኸይሓልፍን፥ እቶም ተሰከምቲ ድማ ነዊሕ ዕድመ ክጸንሑን ዝገብር ኢዩ።