ጠንቂ ናይቲ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝዘንብ ዘሎ ብርቱዕ ዝናብ እንታይ'ዩ?
ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝዘንብ ዘሎ ዝናብ፡ ዕንወት፣ ምህማም መሬትን ብርቱዕ ውሑጅን ብምኽታል፡ ልዕሊ ፍርቂ ኬንያውያን ዝኾኑ ብውሑዱ 250 ሰባት ክቐትል እንከሎ ንኣስታት 3 ሚልዮን ከኣ ጽልዋ ፈጢርሎም ይርከብ።
ብብርቱዕ ዝናብ ዝፈረሰ ቢንቶ ክኢለ ኩነታት ኣየር ቢቢሲ ዝኾነ ዳረን ቤት፡ ጠንቒ እዚ ዘይወቕታዊ ዝኾነ ብርቱዕ ዝናብ እንታይ ምኻኑ ኣረዲኡ ኣሎ። ኣብዚ ወቕቲ ክንድዚ ዝኣክል ዝናብ ክዘንብ ዘይንቡር ድዩ? ኬንያ ኣብ ዓመት ክልተ ናይ ዝናብ ወቕቲ'ዩ ዘለዋ። እዚ በቲ ካብ ኬንያ ንደቡብን ንሰሜንን ዘሎ ወቕቲ ዝናብ ዝጽሎ ኾይኑ፡ እዚ ወቕቲ እዚ ካብ ሰሜናዊ ምብራቕን ደቡባዊ ምብራቕን ዝመጽኡ ንፋሳት ዝራኸብሉ ብምኻኑ ዝበዝሐ ግዜ ብርቱዕን ንፋስ ዘለዎን ዝናብ እዩ ዝኽሰት። እዚ ክስተት ካብ ወርሒ ሕዳር ክሳብ ታሕሳስ ዝኽሰት ኮይኑ 'ሓጺር ወቕቲ ዝናብ' ብዝብል ሽም ይጽዋዕ። ስለዚ እዚ ወቕቲ ኣብ ኬንያ ማይ ክሃርም እንጽበዮ እዋን እዩ፤ እንተኾነ ናይ ሎሚ ዓመት ካብቲ ንቡር ዝዛየደ ዓቐን እዩ ዝርኣዮ ዘሎ። ስለ ምንታይ እዩ በርቲዑ? ምልክት ዓለማዊ ዋዒዶ ይኸውን? ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝሃርም ዘሎ ብርቱዕ ዝናብ ምስ ዓለማዊ ዋዒ ምትሕሓዝ ኣለዎ ድዩ ኣብ ዝብል ንጹር መልሲ ዝርከቦ ኣይኮነን። ብሕጊ ፊዚክስ፡ ዋዒ ዝሓዘለ ኣየር (ጠፈር) ዝያዳ ሃፋ ብምፍጣር ዝናብ ናይ ምፍጣር ተኽእልኡ ዝለዓለ ምዃኑ እዩ ዝእመን። Kenya flash floods: 'What I saw after landslides in West Pokot' ክኢላት ኩነታት ኣየር፡ እዚ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝዘንብ ዘሎ ብርቱዕ ዝናብ፡ ኣብ ህንዳዊ ውቕያኖስ ሙቐት ብክልተ ዲግሪ ሰንቲ ግሬት ብምውሳኹ፡ ኣብኡ ዝተፈጠረ ሃፋ ዘስዓቦ እዩ ዝብል መደምደምታ ኣለዎም። እዚ ኣብ ህንዳዊ ውቕያኖስ ዝተኸሰተ ብርቱዕ ዋዒ ኸኣ በቲ ኣብቲ ከባቢ ዝተፈጠረ ኢል ኒኖን ላ ኒናን ዝተሰመየ ህቦቡላ፡ ምሽፋን ቀጸላ ህዋ ህንዳዊ ውቕያኖስ ብምፍጣር መጠን ሃፋ እቲ ውቕያኖስ ከም ዘዛየዶ ይጥቐስ። ኢል ኒኖን ላ ኒናን፡ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብርቱዕ ዝናብ ከኸትል እንከሎ፡ ኣብ ኣውስትራልያ ከኣ ደርቂ ኣኸቲሉ ይርከብ። ኣብ ሰማያት ህንዳዊ ውቕያኖስን ገለ ክፋል ምብራቕ ኣፍሪቃን ዝተጸጠረ ምውሳኽ ሙቐትን ጠልን፡ በቲ ኣብ ከባቢ ቅናት ምድሪ ዝነፍስ ንፋሳት ተሓጊዙ ናብ ዝበዝሐ ክፋል ምብራቕ ኣፍሪቃ ብምዝርጋሕ ብርቱዕ ዝናብ ከዝንብ ክኢሉ። ሎሚ ዓመት ኣብ ምብራቓውን ምዕራባውን ህንዳዊ ውቅያኖስ ዝተኸሰተ ናይ ሙቐት ፍልልይ፡ ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝተረኣየ ዝለዓለ ኮይኑ ክምዝገብ እንከሎ፡ ኣብ ኬንያ ዝዘንብ ዘሎ መጠን ዝናብ'ውን ካብ ንቡር ንላዕሊ ኮይኑ ይርከብ። እዚ ዝናብ ብሕጂኸ ክቕጽል ትጽቢት ኣሎ ድዩ? እዚ እዋን ሓጺር ወቕቲ ዝናብ ብዝብል ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ዝናብ፡ ካብ ህንዳዊ ውቕያኖስ ዝመጽእ ዘሎ ጠሊ ሓዘል ንፋስ ክሳብ ዘሎ ክቕጽል ከም ዝኽእል እዩ ትጽቢት ዝግበር። ብዝናብ ዝፈረሰ ቢንቶ ዳግማይ እናተሰርሐ (ኬንያ ከተማ ማይ ማሁይ 27 ሕዳር 2019 ) ኣብ ወርሒ ታሕሳስ፡ እዚ ዝዘንብ ዘሎ ዝናብ ናብ ደቡባዊ ሸነኽ ብምጉዓዝ፡ ንደቡባዊ ምዕራብ ኬንያ፣ ታንዛንያ፣ ማላውን ሰሜን ዛምብያን ክሽፍን ከም ዝኽእል ትጽቢት ይግበር። ኣብ ህንዳዊ ውቕያኖስ ዘሎ መጠን ዋዒ ስለ ዘይነከየ ኸኣ እዚ ካብዚ ልዒሉ ዝተጠቐሰ ዝዘንብ ዝናብ ካብ ንቡር ንላዕሊ ክኸውን እዩ። መሬት በቲ ኣቐዲሙ ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝሃረመ ዝናብ ጸጊቡ ስለ ዘሎ፡ ውሑድ ማይ'ውን ብርቱዕ ሓደጋ ናይ ምስዓብ ተኽእሎ ኣለዎ። እዚ ዝርገሐ ዝናብ መጠኑ ነክዩ ክሳብ ጥርን ለካቲትን ክቅጽል ይኽእል እዩ፤ ዝቕጽል ናይ ዝናብ ወቕቲ ከኣ ካብ ወርሒ መጋቢት ክሳብ ወርሒ ግንቦት ኣብ ዘሎ እዩ ክኸውን። ኣብ እዋን ዕልቕልቕ ክንፈልጦም ዘለና ነገራት ምንጪ፡ኤጄንሲ ኣከባቢ ዓባይ ብርጣንያ