ኢትዮጵያ፡ ፋብሪካታት ሽኮር ናብ ብትሕቲ ንምስግጋር ዘጋጥሙ ዘለዉ ብድሆታት
መንግስቲ ኢትዮጵያ ንኹሎም 13 ፋብሪካታት ሽኮር ምሉእ ብምሉእ ወይ ብኸፊል ንምሻጥ ምልክታ ካብ ዘውጻሉ መዓልቲ ጀሚሩ፡ ብዙሓት ናይ ውሽጥን ወጻኢን ትካላት ክጫረቱ ዘለዎም ድሌት ይገልጹን ይምዝገቡን ከም ዘለዉ፡ ኣካያዲ ኮርፓሬሽን ሽኮር ኢትዮጵያ ኣቶ ወዮ ሮባ ንቢቢሲ ሓቢሩ።
ብመሰረት ኣብ 2016/17 ዝወጸ ጸብጻብ፡ ኣብታ ሃገር ዘለዉ ኩሎም ፋብሪካታት፡ ኣብ ዓመት 4 ሚልዮን ኩንታል ሽኮር ዘፍርዩ ክኾኑ ከለዉ፡ እታ ሃገር ዘድልያ መጠን ሽኮር ግን 7 ሚልዮን ኩንታል'ዩ። መንግስቲ ነቲ ጋግ ንምምላእ 4.1 ሚልዮን ኩንታል ሽኮር ካብ ደገ ብምእታው ከከፋፍል ጸኒሑ'ሎ። ምስዚ ብዝተኣሳሰር፡ መንግስቲ ናይ ውሽጢ ሃገር ፍርያቱ ናብ 40 ሚልዮን ኩንታል ክብ ንምባል፡ ተወሰኽቲ 10 ፋብሪካታት ክሃንጽ ጀሚሩ ነይሩ። ነቲ ናይ ምህናጽ ስራሕ ዘካይድ ዝነበረ ኩባንያ ሜቴክ ብዝተወሰነሉ ግዜ ክውድኦ ብዘይ ምኽኣሉ ግን መንግስቲ ተወሳኺ ወጻኢ ክገብር ተገዲዱ'ዩ። ምሻጥ ፋብሪካታት ንምንታይ ኣድለየ? ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ከብ ዝድይብ ኣትሒዙ ሓያሎ ለውጥታት ከም ዝተኣታተወን፡ ዝተፈላለዩ ናይ መንግስቲ ትካላት ናብ ውልቀ-ሰብሃብቲ ምሉእ ብምሉእ ይኹን ብኸፊል ንምሻጥ ሓደ ካብኡ'ዩ። እታ ሃገር ዓቢ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ኣጋጢሙዋ ብምንባሩ፡ ንነዊሕ ግዜ ዝጸንሓ ልቓሕ ክትከፍል ኣይከኣለትን፡ ስለዚ ድማ እቲ ናብ ብሕቲ ናይ ምስግጋር ውሳነ ክወሰድ ግድን ኮይኑ ይብሉ ኪኢላታት ቁጠባ። ናይ ቁጠባ ኪኢላ ዝኾነን፡ ኣብ ሃገረ ቤልጂየም ናይ ዶክትሬት መመረቕታ ወረቐቱ ኣብቲ ጉዳይ ዝሰርሕ ዘሎ ኣቶ ተሾመ ተፈራ፡ ከም ዝብሎ፡ እቶም ፋብሪካታት ክሽየጡ ዝተደልይሉ ክልተ ምኽንያታት ኣለዉ ይብል። እቲ ናይ መጀመርታ ምኽንያት፡ እቶም ፋብሪካታት ብልቓሕ ብምስርሖምን፡ ህንጸቶም ከይተወደአ እንከሎ ድማ፡ ዕዳኦም ዝኸፍልሉ ግዜ ብምእካሉ፡ መንግስቲ ድማ እኹል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ስለዘይብሉ ንዝያዳ ወጻኢ ተቓሊዑ። ስለዚ ድማ እቶም ፋብሪካታት ክሸየጡ ኣገዲዱ ይብል ኣቶ ተሾመ። እቲ በዓል ሞያ ቁጠባ ከም ካልኣይ ምኽንያት ዘቕረቦ ድማ፡ መንግስቲ፡ እቶም ፋብሪካታት ኣብ ሓጺር እዋን ተወዲኦም፡ ምንጪ ኣታዊ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ክገብሮም ብምድላዩ'ዩ። ኣብ ዝተናወሐ ግዜ ግን፡ ይብል ኣቶ ተሾመ፡ እቶም ፋብሪካታት ናብ ውልቂ ምስግጋሮም ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት እታ ሃገር ኣሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል'ዩ። ብተወሳኺ፡ እቶም ፋብሪካታት ኣብ ሓጺር ግዜ ምፍራይ ጀሚሮም፡ ካብ ናይ ውሽጢ ሃገር ጠለብ ዝሓልፍ ጥቕሚ ክህልዎም ስለዘይክእል፡ ምንጪ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ክኾኑ ኣይክእሉን'ዮም ይብል። ኣብ ዝተናወሐ ግዜ ግና፡ ካብቲ ንደገ ዝስደድ ሽኾር ናይ ወጻኢ ሸርፊ ክርከብ ይክኣል'ዩ ይብል ኣቶ ተሾመ። ኬንያዊ ኪኢላ ቁጠባ ዝኾነ ዶ/ር ቶኒ ዋቲማ ብወገኑ፡ ካብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ኢትዮጵያ እታ ኣዝዩ ቁልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት እተመዝግብ ዘላ ሃገር'ያ ኢሉ። ንሱ፡ ብዛዕባ ምስግጋር ናይ መንግስቲ ትካላት ክዛረብ እንከሎ፡ ተሞክሮ ኬንያ ብምጥቃስ፡ እቲ ፓሊሲ ኣብ ምጽራይ ብልሽውናን ባጀታዊ ምጥፍፋእን ዓቢ ተራ ከም ዘለዎ ይዛረብ። እቶም ናይ ውልቂ ሰብሃብቲ ድማ፡ ግዚኦምን ገንዘቦምን ካብ ምዕቃብ ሓሊፎም፡ ንተገልገልቲ እቲ ዝግባእ ኣገልግሎታት ከቕርቡ ይኽእሉ'ዮም እውን ይብል ዶ/ር ዋቲማ። መንግስቲ፡ ነቶም ትካላት ናብ ሰብሃብቲ ብምስግጋሩ ካኣ፡ እቲ ንህንጸቶም ክልቀሖ ዝግባእ ይኹን፡ ካብ ካዝናኡ ዝምድቦ ገንዘብ ናብ ካልእ ፕሮጀክትታት ከውዕሎም ይኽእል'ዩ ድሕሪ ምባል፡ ተሞክሮ ኬንያ ነዚ ዘርኢ ምዃኑ ይጠቅስ። ድሕሪ ምሻጡ ተራ መንግስቲ እንታይ ክኸውን'ዩ? ኣካያዲ ኮርፓሬሽን ሽኮር ኢትዮጵያ ኣቶ ወዮ ሮባ ከም ዝበሎ፡ እቶም ፋብሪከታት ናብ ናይ ውልቂ ሰብሃብቲ ምስተሰጋገሩ፡ ብኸመይ ከም ዝመሓደሩ ብዝምልከት ሓድሽ መምርሒ ይዳሎ ከም ዘሎ ይዛረብ። ንምክፍፋሎምን ካልኦትን ጉዳያት ዝምልከት ድማ ኣብ መጻኢ ውሳነ ዝወሃቦም ኮይኑ፡ ንዋጋ ዝምልከት ግና፡ ኢድ መንግስቲ ብዘይብሉ ብናይ ናጻ ዕዳጋ መትከላት ዝውሰን ክኸውን'ዩ ኢሉ። ቅድሚ ሕጂ ብዝነበረ ኣሰራርሓ፡ መንግስቲ ናይ ሽኮር ምክፍፋል ኣብ ዝቆጻጸረሉ ዝነበረ ግዜ ከይተረፈ፡ ነጋዶ ነቲ ሽኮር ብምሕባእ ዋጋ ወሲኾም ይሸጡ ነይሮም'ዮም። ሕጂ መንግስቲ ኣብ ጉዳይ ሽኮር ዘለዎ ተሳትፎ ኣዝዩ ምስ ነከየ ድማ፡ ተመሳሰልቲ ተግባራት ከይራኣዩ ስግኣት ኣሎ። ኣቶ ተፈራ ግን፡ ናይ ወልቂ ሰብሃብቲ ነቲ ዋጋ ምቁጽጻሮም ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ'ዩ ዝርእዮ። ምኽንያቱ፡ ይብል ንሱ፡ ቁጽሪ እቶም ሰብ ሃብቲ ስለዝብርኽን ልዑል ናይ ዕዳጋ ምውድዳር ስለ ዝፈጥርን ዋጋ ሽኮር ከየጉደልዎ ኣይተርፉን'ዮም። ኣቶ ወዮ ሮባ'ውን በቲ ሓሳብ ይሰማምዕ'ዩ። ዶ/ር ቶኒ ዋቲማ ብወገኑ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ ነቶም ፋብሪካታት ምስግጋሩ፡ ንሕጋዊ ኣሰራርሕኦምን ቅጥዕታቶምን ብዝምልከት ኣቶኲሩ ክሰርሕ ከም ዘለዎ ይመክር።