ህይወት ብውህብቶ መሬት ኣብ ኡጋንዳ
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ዓለም ዝበዝሑ ስደተኛታት ዘዕቆበት ሃገር ዩጋንዳ እያ።
ዝወሃበን መንበሪ ቦታ ንምርኣይ ይፀበያ ዘለዋ ሓደሸቲ ስደተኛታት ስደተኛታት መሬት ክዕድሉ እንተኺኢሎም፡ ከመይ ጌርካ'ዩ ጎዘሞ ተጠቂምካ ንሓደ ብዱር ዝተሸፈነ ቃጽዖ መሬት ናብ ገዛ ወይ ሕርሻ ክትቅይሮ ትኽአል ዝብል'ዩ? ሓደ ሰመያዊ ናይ ማይ ጃኬት ዝተኸድነ ሰብኣይ፡ ካብቲ ሒዝዎ ዝነበረ መደገፍ ወረቐት፥ ሰለስተ፡ ኣርባዕተ፡ ሓሙሽተ፡ ሽዱሽተ፡ ሸውዓተ ኢሉ ክቖጽር ይረአ። ሓደ ደርዘን ዝኾና ኣንስቲ ድማ ደድሕሪኡ ናብቲ ኩርባ ይድይባ። ኣብ ፍርቂ መንገዲ ኸኣ እቲ ሰብኣይ ደው ይብል። ናብታ ኣብ ቅድሚት ዘላ ሰበይቲ እናመልከተ ድማ፡ "እዚ ብጽሒትኪ እዩ" ይብላ። 50 ሜትሮ ብምስጓም ከኣ ዶብ መሬታ ይሕብር። እዚ ናይ ዩጋንዳ ናይ ስደተኛታት ፓሊሲ፡ ራይኖ ኣብ ዝበሃል ማዓስከር ስደተኛታት ይኹን ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ዝርከቡ ካልኦት ሰፈራታት፡ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ዘሎ እዩ። እቲ ከባቢ፡ ክሳብ ሕጂ፡ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ካብ ኩናት ሓድሕድ ደቡብ ሱዳን ሃዲሞ ዝመጽኡ ስደተኛታት ከምዝተቐበለ ይፍለጥ። ኣብ ዓለም እታ ኣዝዩ ለጋስ ናይ ስደተኛታት ፓሊሲ ኣለዋ ተባሂሉ ዝንገረላ ዩጋንዳ፡ ንሓደስቲ ስደተኛታት መሬት ትዕድል። ብኡ ድማ መነባብሮኦም ክመርሑ ምትብባዕ ይግበረሎም። ካብ ናይ ረዲኤት ማሕበራት ዘርኢ ይዕድላ። ገሊኦም'ውን ኣጣል ይወሃቦም ። ዝወዋበን መሬት ንምፍለዓጥ መስርዕ ሒዘን ዝፅበያ ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት ፈለማ ግን ገዛ ክሰርሑ ኣለዎም። ከመይ ጌርካ ኢኻ ግን ገዛ ክትሰርሕ? ምናልባት እዛ ሰበይቲ ከምኡ ኢላ'ያ ትሓስብ ትህሉ። ሓደ ነጸላ ጎማ፡ ገለ ተተካሊ ዕንጨይቲን፡ ገመድን እዩ ክወሃባ። ከምኡውን ጎዘሞ፡ ምኽንያቱ ቅድሚ ስራሕ ምጅማራ፡ ነቲ ዱር ክትጽልጽሎ ኣለዋ። እተን ካልኦት ኣንስቲ፡ ንዓኣ ኣብ ድሕሪት ገዲፈን፡ ምስ ደቀን ኣብቲ ዓቐበት ሰለይ ክብላ ይረኣያ። ቁሩብ ኪድ ምስ በላ፡ እቲ መስርዕ እንደገና ደው ይብል። እታ ብዘይ ሰብኣይ ቆልዓ እተዕቢ ጆሰፊን ፎኒ ኣብ ሕቖኣ ቆልዓ ሓዚላ፡ ካብቲ መስርዕ ብምፍላይ ናብቲ ዱር ገጻ ተምርሕ። ጆሰፊን ኣብ ቀረባ ንዘሎ ነገር ናይ ምርኣይ (ሾርት ሳይትድነስ) ጸገም የብላን። ክንዮ ሰለስተ ሚትሮ ክትርኢ ግን ኣይትኽእልን'ያ። ምኽንያቱ፡ ቅድሚ ሰለስተ ወርሒ ናይ ዓይኒ መጥባሕቲ ጌራ ኔራ። ብሰንኩ ድማ ኣብ ጎኒ ዓይና በሰላ'ቲ ቁስሊ ይረአ። ጆሰፊን ኣብ ትውንኖ መሬታ እቶም ኣዝዮም ዝጽገሙ ስደተኛታት፡ ገዝኦም ንምስራሕ ፍሉይ ሓገዝ ይግበረሎም እዩ። ጆሰፊን፡ እቲ ሓገዝ ይምልከታ ድዩ ኣይምልከታን ንጹር ኣይኮነን። ንከባቢኣ ድሕሪ ምዕዛብ፡ "ሎሚ ለይቲ ኣብዚኣ ክንሓድር ኢና" ትብል። ብድሕሪኣ ዓቢ ዱር'ዩ ዘሎ፤ ብመኪና፡ ኣስታት 30 ኪሜ ካብኡ ርሒቑ፡ ኣብ መዳውብቲ ዝኾነ ንኡስ ዞባ ዩምበ፡ ናይ በዓል ጆሰፊን ሰፈራ ኣብ ቀረባ እዋን ክመስሎ ዝኽእል ኩነታት ተዓዚበ። እቲ መጽለሊ ናይ 275 000 ስደተኛታት ዝኾነ፡ ቢዲ ቢዲ ዝበሃል ኣብ ሰሜናዊ ኡጋንዳ ይኹን ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ሰፈራ'ዩ። ድሮ ልዕሊ ሓደ ዓመት ኮይኑ'ሎ፡ እቲ በረኻ ዝመስል ዱርን መብዛሕትኡ ብጎማ ዝተሸፈነ መዕቆቢታትን ሕጂ የለን። ኣብ ክንድኡ፡ ምድሮም ዝተለመጸ ብናይ ጭቃ ብሎኬቲ ዝተሰርሑ ኣጓዱ ይረኣዩ። ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ከምዚ ዝበለ ለውጢ ምርኣይ፡ እሞ ኸኣ ብኢድ ዝተሰርሐ ምዃኑ ክትሓስቦ ከሎኻ ብጣዕሚ ዘደንቕ'ዩ። ኣብ ሓደ እቲ ሰፈራ፡ ኣብ ዞባታት ዝተኸፋፈለሉ ቁሸት፡ ሓንቲ ክሪስቲን ኣይሻ ዝተባህለት ቅድሚ ሓደ ዓመት ብዘይ ሰብኣያ ናብ ኡጋንዳ ዝኣተወት መንእሰይ ጓል ረኺበ። ክሪስቲን ኣብ ዝሰርሓታ ጎጆ ገዛ ነቲ ባዕላ ዝሰርሓቶ ኣጉዶን መሬታን እናዞረት ኣርእያትኒ። ነቲ ናሕሲ ናይቲ ዝሰርሓቶ ኣጉዶ ዝኸውን ገንዘብ ንምርካብ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ባዕላ እትናብዮም 6 ደቃ፡ ሓንቲ ፍሉይ ክንክን ዘድልያ መርሲ ዝስማ ቆልዓ ኣብ ገዝኣ ትኣሊ ኣላ። ናብቶም ሓደስቲ ንመለስ፡ ካብ ናይ ጆሰፊን መሬት ዳርጋ 100 ሜትሮ ዘይከውን ምስኣ ናብ ዩጋንዳ ነዊሕ ዝተጓዕዘት፡ ጎረቤታን ማሓዝኣን ዝኾነት ሮዝ ኣቧ ትበሃል ካልእ ሰብ ረኺበ። ነቲ ዱር ኣጽርያ ባዕላ ገዝኣ ንምስራሕ ዘለዋ ርእሰ ተኣማንነት ክሳብ ክንደይ ምዃኑ ይሓታ። "ኣማራጺ የብለይን" ትብል። "ሰብኣየይ ተቐቲሉ እዩ፡ ኣብዚ ንበይነ'የ ዘለኹ፡ በብቑሩብ ዝኸኣለኒ ክገብር ክፍትን'የ"