ቅልውላው ትግራይ፡ ካብ በሰላታት ኲናት ትግራይ
ኣብ ትግራይ ኵናት ካብ ዝውላዕ ጀሚሩ እቲ ክልል ንጋዜጠኛታትን ትካላት ረድኤትን ንኣዋርሕ ዕጽው ኮይኑ ጽኒሑ እዩ። ብመሰረት ኣብ ቀረባ እዋን ዝተወሃበ ፍቓድ ከኣ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ቃልኪዳን ይበልጣል ናብ ትግራይ ክኣትውን ነቲ ዘሎ ሕሱም ሰብኣዊ ቅልውላው ብዓይኑ ሪኡ ክምስክርን ክኢሉ’ሎ።
ጓል 6 ዓመት ህጻን ቤተልሄም ተስፋይ ካብ ከተማ ኣኽሱም ተፈናቒላ’ያ ናብ ሽረ ኣትያ። ብሰንኪ’ቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኲናት ክልተ ኣእጋራ ስኢና። ኣዲኣ’ውን በቲ ዝፍጸም ዝነበረ ደብዳብ ከበድቲ ኣጽዋር ተቐቲላ። ኣቦኣ ቅድም ክብል ዝዓቖሮ ገንዘብ ንሕክምና ጓሉ ከውጽእ’ኳ እንተጸንሐ ኣብዚ እዋን ግን ንጓሉ ዝኸውን ሰብ-ሰርሖ እግሪ ከትክለሉ ዝኽእል ዓቕሚ የብሉን። ብኸመይ ነዚ ክገብር ከምዝኽእል’ውን ሓርቢትዎ'ሎ። ሽረ ልክዕ ከምተን ካልኦት ዓበይትን ነኣሽቱን ከተማታት ትግራይ ነቶም ካብቲ ኲናት ሃዲሞም መዕቖቢ ዝደለዩ ኣማኢት ኣሽሓት ተጋሩ ጽላል ኮይና ትርከብ። ኣብቲ ኲናት ድማ ገበናት ምጽናት ዓሌትን ስልታዊ ዝኾነ ጾታዊ ዓመጽን ይፍጸሙ ከምዘለዉ ይግለጽ። እታ ኣስታት 170 ሽሕ ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ከተማ ሽረ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ተፈናቒሉ ዝመጽአ ህዝቢ ስለዘዕለቕለቓ ናብ ጸገም ኣትያላ። ሽረ ኣብ ዝሓለፉ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣዝዩ ዝለዓለ ዋሕዚ ህዝቢ እዩ ኣጋጢምዎ፤ ነዚ ግን ድልውቲ ኣይነበረትን። ኣብያተ ትምህርታን ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲኣን ንግዳያት ዘሕዝን ኩነታት ዝረኣየሎም ቦታታት ኮይኖም ኣለዉ። ክልተ ኣእጋራ ዝሰኣነት ህጻን ቤተልሄም ትካላት ረድኤት ከምዝሕብርዎ እንተኾይኑ፡ ኣብዚ እዋን ኣስታት 200,000 ተመዛበልቲ ኣብታ ከተማ ኣብ ዝርከቡ ቦታታት ዘጽለሉ ኮይኖም፤ ዝበዝሑ ድማ ደቂኣንስትዮን ህጻናትን እዮም። ፈላሞት ተፈናቐልቲ ናብታ ከተማ ዝኣተዉሉ እዋን ገና እቲ ኲናት ኣብ ዝጀመረሉ ወርሒ ጥቅምቲ [ሕዳር ብኣዎጻጽራ ኣውሮጳ] ነይሩ። መብዛሕቲኦም ድማ ካብቶም ከቢድ ውግእ ዝካየደሎም ዝነበረ ከባብታት ትግራይ ዝመጽኡ እዮም። እቲ ኲናት፡ ነቲ ኣብ ሞንጎ ብመንግስቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣህመድ ዝምራሕ መንግስትን ንትግራይ ዝመርሕ ዝነበረ ህወሓትን እናተጓሃሃረ ዝመጽአ ወጥሪ ስዒቡ ከምዘጋጠመ ይፍለጥ። ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ መቐለ ዝነበረ ወተሃደራዊ እዚ ሰሜን ሰራዊት ኢትዮጵያ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመ ዝኸስስ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ፡ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ምስ ኣዘዘ እዩ ኣብ ዝተፈላለዩ ግንባራት ኲናት ዝተወለዐ። ኣብቲ ኲናት ከኣ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ይሳተፉ ኣለዉ። ብኣንፈት ደቡብን ምዕራብን ትግራይ፡ ዕጡቓት ሓይልታት ክልል ኣምሓራ ምስ ሰራዊት መንግስቲ ፌደራል ሰሚሮም ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ተዋጊኦም። 65 ዝዕድሚኤን ወይዘሮ ኣጸደ መብራህቶም ነቲ ብዓይነን ዝረኣይኦ ዘስካሕክሕ ኩነታትን ዘሕለፍኦ መዓልታትን ይዝክራ። ካብቶም ኣብ ሓሸዋ ዝተረፉ ኣሕዋተይ ኣነ ይሓይሽ ዳንሻ ኣብ እትበሃል ከተማ ይነብራ ነይረን። ክልተ ኣዋልድ ደቀንን ካልኦት ኣዝማደንን እናተሓገዛ ድማ ናብረአን ይመርሓ። ንሰን፣ ምስ ክልተ ደቀን ኣሰብኡት ደቀንን ከምኡ’ውን ደቂ ደቀንን ኣብ ሓደ ኣብ ሽረ ዝርከብ መዕቖቢ ኣጽሊለን ይርከባ። ኣብ ኢዶም ገንዘብ ዝበሃል ከይሓዙ ካብ ዝነብሩላ ከተማ ተፈናቒሎም ክወጽኡ ከለዉ መዕረፊኦም ኣበይ ከምዝኸውን ዝፈልጥዎ ነገር ኣይነበሮምን። ኣብ ገሊኡ ናይ እግሪ ጉዕዞ ብምግባር፤ ሓሓሊፉ ኣጋጣምታት ክርከብ ከሎ ከኣ ከምኦም ዝተሳቐዩ ብዙሓት ሰባት ብጻዕቒ ኣብ ዝጸዓና መኻይንን ኣውቶብሳትን ተጸቓቒጦም እናደየቡ ተጓዒዞም። “ዕርፍቲ ክንረክብ ኣይከኣልናን” ይብላ ወይዘሮ ኣጸደ። ጻምእን ጥምየትን ከቢድ ፈተንኦም ነይሩ። “ቁራስ ባኒ ለሚንካ፤ ዝረኸብካያ ንቖልዑት ትህቦም። ኩባያ ለሚንካ ንቖልዑ ማይ ትህብ” ይብላ። ኣብ መገደን ሓመድ ድበ ዘይለበሱ ኣስከሬናት ከምዝረኣያን ነቲ ዝረኣይኦ ድማ ካብ ሕልነአን ከውጽእኦ ከምዘይከኣላን ይዛረባ። “ወጊሑ ይመሲ'ሎ። ዘይምሟትና ሓደ ዕድል እዩ” ብምባል ነቲ ዘለዋሉ ኩነታት ይገልጽኦ። ኣብቲ ንሰንን ካልኦትን ዘዕቖቡሉ ቦታ ረድኤት ይቐርብ’ኳ እንተሃለወ፤ ስደተኛታት ግን እኹል ከምዘይኮነ ይሕብሩ። ሰበስልጣን እቲ ብቐዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ዝቖመ ግዚያዊ ምምሕዳር ትግራይ ከምዝብልዎ፡ ኣስታት ኣርባዕተ ሚልዮን ህዝቢ ወይ ዳርጋ ፍርቂ ካብ ህዝቢ ትግራይ ተጸባዪ ረድኤት ኮይኑ’ሎ። ልዕሊ ሚልዮን ድማ ተፈናቒሎም። “ካብቶም ዝሞቱ ንላዕሊ እቶም ዝጠምዩ ዘለዉ ይረኣዩኒ ኣለዉ” ሓላፊት ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ጊዚያዊ ምምሕዳር ትግራይ ወይዘሮ ኢቴነሽ ንጉሰ ለገስትን ትካላት ሰብኣዊ ሓገዛትን ዝገብርዎ ሓገዛት ከሐይሉ ትዛረብ። ናብ ትግራይ ብዘይ ገለ ገደባት ሓገዛት ዝበጽሓሉ ኩነታት ንኽህሉ ብተደጋጋሚ ጻውዒት ክቐርብ ምጽንሑ ይዝከር። “ኣብዚ እዋን [ትካላት ረድኤት] ንኽኣትዉን ሓገዝ ንከቕርቡን ፍቓድ ተዋሂቡ’ሎ። ሕዚ እዩ ግዚኡ” ክትብል ተዛሪባ። “ኣብ ርእሲ’ቲ መንግስቲ ዘቕርቦ ዘሎ ረድኤት ኣድላዪ ዝኾነ ሓገዛት ከቕርቡልናን ንህዝብና ከድሕኑን ኢና ትጽቢት ንገብር” ድማ ኢላ። ወይዘሮ ለተብረሃን ኣሰፋ'ውን ካብ'ታ ንሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ዘራኽብ ዶብ ትርከብ ከተማ ሑመራ’የን መጺአን። እቲ ኲናት ቅድሚ ምጅማሩ ኣብ ዝነበራ ሒደት መዓልታት ነብሰጾር ጓለን ብመጥባሕቲ ክትወልድ ኪኢላ ነይራ። ስለዝኾነ ድማ ኣብዚ አዋን ኣብ ውሽጢ እቲ መዕቖቢ ነታ ዝሓረሰት ጓለንን ዝተወለደት ጓልጓለንን ናይ ምክንኻን ሓላፍነት ወሲደን ኣለዋ። ኣብዚ እዋን ኣንጻራዊ ድሕነት’ኳ እንተተሰምዐን እኹል ሓገዝ ይረኽባ ከምዘየለዋ ይገልጻ። ኣብዚ እዋን ኣብ ርእሲ’ቲ ልዕሊ ዓቕሚ ዝተጨናነቐ መጽለሊ ተፈናቐልቲ ካልኦት ኣሽሓት ተመዛበልቲ ሕዚ’ውን ናብታ ከተማ ይውሕዙ ኣለዉ። ብመኻይን፣ ኣውቶቡሳትን ካሮሳታትን መመሊኦም ይኣትዉ። ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ ሕዚ’ውን ዝቐጸሉ ጎንጽታት ብምህላዎም ኩነታት ጸጥታ ኣስጋኢ ኮይኑ ቀጺሉ’ሎ። እቲ ኣብ ትግራይ ዝተኣወጀ ኣዋጅ ሰዓታት እቶ እቶ ዝቐጸለ ኮይኑ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት እቲ ክልል ዝተጣየሹ መፈተሺ ኬላታት ንተጓዓዝቲ ይፍትሹ። እቲ ኵናት ብሰላም ዝፍትሓሉ ኩነታት ክመጽእ እንተኺኢሉ’ኳ እቲ በሰላ ንኽሓውይ ግን ዓመታት ምውሳዱ ዝተርፍ ኣይኮነን። ንገሊኦም ድማ፡ እቲ በሰላ ንዘልኣለም ሓቢርዎም ዝነብር ክኸውን’ዩ።