ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዓይኒ መንግስቲ ኤርትራ
ሰራዊት ሓርነት ኣብ ግንቦት 1991 ንስርዓት ደርግ ስዒሩ ንርእሰ ከተምኡ ምስ ተቖጻጸረን ናጽነቱ ምስ ተጎናጸፈን፡ ህዝባዊ ግንባር ንመጀመርታ፡ ሕጊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብምርቃቕ ኣብ ሕዳር 1991 ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዊጁ።
ዕላማን መንፈስን እቲ ብኣዋጅ ዝተገልጸ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ መንእሰያት ኤርትራ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ብሉጻት ደቁ ከፊሉ ብኸቢድ መስዋእቲ ዘረጋገጾ ናጽነት ንምዕቃብን ኣብ 30 ዓመታት ብረታዊ ተጋድሎ ዝዓነወት ሃገር ንምህናጽን ንምልማዕን እጃሞም ንኸበርክቱ እዩ። ስለዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ፡ ብመትከል ርእሰ-ምርኮሳ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ነቲ ከም ዓቢ ሃብቲ ዝቖጽሮ ዓቕሚ ሰቡ ወዲቡ፡ ኣብ ቁጠባውን ማሕበራውን ህንጸት ኣውፊሩ፡ ሃገሩ ንምልማዕ ብምሕላን እዩ ነቲ መደብ ኣበጊሱዎ። ቀንዲ ዕላማታት ሃገራዊ ኣገልግሎት ከኣ፦ • ንልዑላውነት ሃገር ዝከላኸልን ናጻ ኤርትራ ዝዕቅብን ህዝባዊ ዝሰረቱ ሰራዊት ምህናጽ • ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 30 ዓመታት ብረታዊ ተጋድሎ ንዘርኣዮ ጀግነነትን ጽንዓትን ምዕቃብን ምቕጻልን • ብፍቕሪ ሃገርን ስራሕን ከምኡ እውን ብዲሲፕሊን ዝተሃንጸ መጻኢ ወለዶ ምህናጽን ምሕብሓብን • ንዓቕሚ ሰብና ከም ሃገራዊ ጸጋን ማልን ተጠቒምና ሃገራዊ ቁጠባ ምህናጽን ኣፍራይነት ምዕባይን • ብቑዕ ወተሃደራዊ ስልጠና ብምሃብ ኣካላውን ስነ-አእሙራውን ብቕዓት መንእሰያት ምህናጽን፡ ሞያዊ ዓቕሚ ከምዘጥርዩን ከምዝድልቡን ምግባር • ትሕተ ሃገራውነት ብምውጋድ ኣብ መንእሰያት ሃገራዊ ስምዒትን ፍቕርን ምኹስካስ ዝብል ኮይኑ፡ ካብ 18-40 ዓመት ዝዕድመኡ ነብሲ ወከፍ ኤርትራዊ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳተፍ ግዴታ ከምዘለዎ ይነግር። እቲ ኣብ ሕዳር 1991 ዝተኣወጀ ቀዳማይ ኣዋጅ ግን ንሰብ ሓዳር፡ ንሰራሕተኛ፡ ንነጋዳይ፡ ከምኡ እውን ንወሃቢ ስራሕ ናጻ ዝገብር እዩ ነይሩ። ኣብቲ ሕብረተሰብ ናይ ሞራል ለውጢ ንምግባር ተባሂሉ ከኣ፡ ኣብ ባራትን ኣብ ለይታዊ ትልሂታትን ዝሰርሓ ልዕሊ 18 ዝዕድመአን ደቂ ኣንስትዮ ከገልግላ ከም ዝእዝዝ ብዛዕባ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ ሰፊሕ መጽናዕቲ ዘካየደን መጽሓፍ ዝጸሓፈን ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ ይገልጽ። ግን እቲ ኣዋጅ ብዙሕ ከይተሰርሓሉ፡ ኣብ ሕዳር 1995፡ ብኣዋጅ 82/1995 ተተኪኡ። ንብምልኡ እቲ ኣብቲ ቀዳማይ ኣዋጅ ኣይምልከቶን'ዩ ተባሂሉ ዝነበረ ከኣ፡ ካብ 18 ክሳብ 40 ዝዕድሚኡ ዘበለ ብምሉኡ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከገልግል ወሲኑ። እቶም ኣብቲ ዳሕረዋይ ኣዋጅ ዘይምልከቶም፡ ተጋደልትን ኣካላውን አእምሮኣውን ስንካለ ዘለዎም'ሞ ብሕክምና ዝተመስከረሎም ጥራሕ እዮም። ኣባላት ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ብኣዋጅ ሕዳር 1991 እዮም ኣብ ሓምለ 1994 ንሳዋ ወሪዶም። ዳሕራይ ግን እቲ ሕጊ "ኩሉ ኤርትራዊ፡ ጾትኡን ሃይማኖቱን ብዘየገድስ ን18 ኣዋርሕ ንሃገር ከገልግል ብዝብል ተተኪኡ። እቲ ናይ ዓሰርተ ሸሞንተ ኣዋርሕ ናይ ኣገልግሎት እዋን፡ ኣብ ክልተ ዝተኸፋፈለ ኮይኑ፡ እቲ ቀዳማይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ወተሃደራዊ ታዕሊም፡ እቲ ዝተረፈ ሓደ ዓመት ከኣ ኣብ ማእቶታዊ ንጥፈታት ከም ዝሳተፉ ይገልጽ። ግቡኡ ዝወድአ ኤርትራዊ፡ ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተፋንዩ ናብ ንቡር ሂወቱ ምስ ተመልሰ፡ ኩሉ መሰላቱ ክሓትት መሰል ይህልዎ። ይኹን እምበር ኣብ ዝኾነ እዋን ሃገራዊ ሓደጋ ከኣ፡ ብጻውዒት ኣብ መሳርዑ ክርከብ ግዴታ ከምዘለዎ ይገልጽ እቲ ኣዋጅ። ኣብ ነሓሰ 1994፡ ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ድሕሪ ምጅማሩ ከኣ ክሳብ ራብዓይ ዙርያ፡ ነብሲ ወከፍ ግቡኦም ዝፈጸሙ ዙራት ኣገልግሎቶም ወዲኦም ናብ ንቡር ሂወቶም ተመሊሶም'ዮም። ሓምሻይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንክፋነዉ ሰሙናት ምስ ተረፎም ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ ስለ ዘጋጠመ ግን ኣይተፋነውን። ካብቲ እዋን'ቲ ንደሓር ዝነበሩ ዙርያታት ከኣ፡ ብምኽንያት ኩናት ዶባትን ድሕሪኡ ዝሰዓበ ወጥሪ "ኣይ ኩናት ኣይሰላም" ክሳብ ሕጂ ኣይተጣየሱን። ሳዋ፡ ዕቱብ ምርጫ ንውሑስ መጻኢ! ዝበል ኣርማ ብሩራዊ እዮብኤልዩ ምጅማር ሃገራዊ ኣገልግሎት እቶም ኣቐዲሞም ዝተፋነዉ ኣርባዕተ ዙርያታትን፡ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ኣብ ሃገራዊ ቃልሲ ተሳቲፎም ኣብ 1993 ካብ ሰራዊት ብወግዒ ዝተጣየሱን፡ ቅድሚ ምጅማር ኲናት ኢትዮ ኤርትራ ንሓደ ወርሒ ንልምዓታዊ ስርሓት ነናብ ናይ ቀደም ኣሃዱታቶም ተጸዊዖም ምስ ሓይልታት ምክልኻል ሃገር ስለዝነበሩ፡ ንኲናት ዶባት ኢትዮ-ኤርትራ መምስ ኣሃዱታቶም ኮይኖም ተሳቲፎሞ እዮም። ኵናት ዶባት ብውዕል ኣልጅርስ ምስተገትአ፡ እቶም ኣቐዲሞም ካብ ሰራዊት ተፋንዮም ዝነበሩ'ሞ ካብ መደባት ልምዓት ናብ ኩናት ዝተጸምበሩን ሓምሻይ፡ ሻድሻይ፡ ሻብዓይን ሻምናይ ዙርያታት፡ እቲ ናይ 18 ኣዋርሕ ገደብ ሓሊፎሞ ስለዝነበሩ ካብ ሰራዊት ክፋነዉ ትጽቢት ነይሩዎም። እንተኾነ፡ መንግስቲ 'ብኵናት ዝዓነወት ሃገር ብ'ወፍሪ ዋርሳይ ይክኣሎ' ምሕዋይ ዝብል መደብ ስለዘበገሰን፡ ኩሉ ሰብ ክሳተፎ ስለዝሓተተን፤ እቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ 'ምጥያስ' ብዘይ ወግዓዊ መግለጽን ሓበሬታን ደው ኢሉ ክሳብ ሕጂ ከኣ ይቕጽል ኣሎ። ብዘይካ ኣብ እዋን ኩናት ዶባት 2000፡ ኣብ ጋሕቴላይን ዝተዓለሙ 13 ዙርያን፡ ኣብ ዊዓን ኣብ ኪሎማን ዝተዓለሙ ገለ ዙርያታትን እንተዘይኮይኖም፡ ዝተረፉ ብምሉኦም ኣብ ሳዋ እዮም ተዓሊሞም። ኣዝዮም ውሑዳት ከኣ ቅድሚ 1994 ኣብ ኣሃዱታቶም ዝተዓለሙ ኣለው። ካብ 2003 ጅሚሩ፡ ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ መላእ ሃገር፡ ዓሰርተ ሓደ ክፍሊ ድሕሪ ምውድኦም፡ መበል ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ኣብ ቤት ትምህርቲ 'ዋርሳይ ይክኣሎ' ኣብ ሳዋ ከም ዝመሃሩ ተገብረ። ኣብኡ ማትሪክ ተፈቲኖም፡ ውጽኢትኦም ድሕሪ ምፍላጥ ወተሃደራዊ ታዕሊም ይወስዱ። እቶም ትምህርቲ ከቐጽሎም ዝኽእል ነጥቢ ዘምጽኡ ናብ ኮሌጃትን ማእከላት መሰልጠኒ ሞያን ይኣትዉ። እቶም ነጥቢ ዘየምጽኡ ግን ናብ ኣሃዱታት ይምደቡ። ገለ ከኣ ኣብቲ ኣብ 2009 ዝተጀመረ ሃገራዊ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ሳዋ፡ ድሒሩ ናብ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ስሙ ዝቐየረ ሞያዊ ስልጠናታት ምስ ወሰዱ ብሰርቲፊኬት ተመሪቖም ናብ ኣሃዱታት ይምደቡ። ብዘይካ እዚ ትምህርቲ ከይወድኡ ዘቋረጹ'ሞ ዕድሚኦም ልዕሊ ዓሰርተ ሸሞንተ ዝኾኑ መንእሰያት፡ እቶም ዝፈተዉ ብፍቓዶም፡ እቶም ዝኣበዩ ከኣ ተገፊፎም ናብ ወተሃደራዊ ታዕሊም ይወርዱ። እቶም ካብ 1961 ክሳብ 1991 ኣብ ዝነበረ ኵናት ኣንጻር መግዛእቲ ኢትዮጵያ ዝተሳተፉን፡ ስንክልና ዘለዎምን፡ ዝተመርዓዋን ዝወለዳን ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ እዮም ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይምልከቶም። ዕላማ ሃገራዊ ኣግልግሎት ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ብኩናት ንዝዓነወት ሃገር ንምህናጽን ኣፍራይን ተበላሓትን ፍቕሪ ሃገር ዘለዎ ንቑሕ መንእሰይ ብምህናጽ ህዝቢ ዝሰረቱ ድልዱል ሓይልታት ምክልኻል ሃገር ምህናጽ ስለዝነበረ፡ ብፍላይ ኣብቲ ፈለማ ዳርጋ ዝበዝሑ መንእሰያት ብገዛእ ፈቓዶም እዮም ናብ ሳዋ ዝወርዱ ነይሮም። ዳሕራይ ኩናት ዶባት ኣጋጢሙ እቲ ወጥሪ ምስ ቐጸለን ገደብ ግዜ ኣገልግሎት ምስተናውሐን ግን ብዙሓት መንእሰያት ብገዛእ ፈቓዶም መጻኢኦም ክርእዩ ብብዝሒ ካብ ሃገር ክወጽኡ ጀሚሮም። ሕጂ ግን ምስ ጎረቤት ሃገር ኢትዯጵያ ዕርቀ ሰላም ተኸቲሙ፡ ኩነተ ኩናት ብወግዒ ኣብቂዑ ስለዘሎ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ንቡር ግዜኡ ክምለስን እቶም ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገሉ ክጣየሱ ትጽቢት ይግበር። ኤርትራ ኣብ ሓምለ 1994 ምዱብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ እትጅምር ክሳብ ሕጂ ምስ'ዞም ሕጂ ዝምረቑ 32 ዙርያታት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣመሪቓ፡ መበል 25 ዓመት ጽንብል ምጅማር ሃገራዊ ኣገልግሎት ተካይድ ኣላ።