ሕጊን ስርዓትን፡ ብዕድል ካብ ማሕነቕቲ ዝተረፈ ወዲ ማላዊ
ባይሰን ኩዋላ'ዩ ዝበሃል፡ ንኽቕተል ተራኡ ኣብ ዝጽበየሉ ዝነበረ እዋን ሰለስተ ግዜ ብዘገርም ኣጋጣሚ ድሒኑ።
ንሱ ከም ዝብሎ ዝቐንእሉ ጎረባብቱ'ዮም ብጌጋ መስኪሮም ብቕትለት ገበነኛ ኮይኑ ክርከብ ዝገበሩ። ኣብቲ እዋን'ቲ፡ 1992፡ ኣብ ማላዊ ዝኾነ ብቐትለት ገበነኛ ኾይኑ ዝተረኽበ ናይ ግድነት ሞት ዝፍረደሉ ዝነበረ ግዜ'ዩ። ኣብ ሰለስቲኡ ኣጋጣሚታት እቲ ክሓንቆ ዝተመደበ ሰብ ነቶም ብማሕነቕቲ ክቐትሎም ዝተዋህብዎ ዝርዝር ኣስማት ከይወደአ ካብ ስርሑ ስለዝወጸ፡ ባይሰን ክተርፍ ኪኢሉ። ባይሰን ኩዋላ፡ ኣብ ደቡባዊ ካባቢታት ማላዊ ኣብ እትርከብ ሓንቲ ንእሽቶ ቁሸት'ዩ ዓብዩ። ድሒሩ ግን ናብ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ከተማ ጆሃንስበርግ ብምኻድ ኣብ ነይ ጋዝ ኢንዱስትሪ ንነዊሕ ሰሪሑ። ቁሩብ ገንዘብ ምስ ኣከበ ድማ፡ ንዓዱ ተመሊሱ፡ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ብምቑጻር ኣብ ሕርሻ ክነጥፍ ጀሚሩ። ፍሩታታት፡ ሰርናይ፡ ዕፉንን ካሳቫን ከፍሪ ጀሚሩ። "ሽዑ'ዩ እቲ ዘሕዝን ታሪኽ ሂወተይ ዝጅምር" ብምባል ይዝክር ባይሰን። ንሱ ከም ዝብሎ፡ ጎረባብቱ ሓደ ካብቶም ሰራሕተኛታቱ ብምጥቃዕ ከቢድ ማሕሰይቲ ኣውረድሉ። እቲ ሰብ ብዘይ ደገፍ ክንቀሳቐስ ዘይክል ክሳብ ዝኸውን'ዩ ተሃስዩ። ስለዚ ድማ ባይሰን ናብ እንዳ ሽንቲ ደጊፉ እናወሰዶ እንከሎ፡ ኣብቲ ብሰንኪ ከቢድ ዝናብ ዝጨቀወ መሬት ሸተት ኢሉ ስለዝወደቐ ፈንይዎ። እቲ ሰብ ድማ ወዲቑ ስለዝተሃስየ፡ ድሒሩ ኣብ ሆስፒታል ይዓርፍ። እቲ ኣብ ክሊ ዕድመ 40ታት ዝነበረ ባይሰን፡ ከኣ ብቕትለት ናይቲ ሰብ ተኸሲሱ። ኣዲኡ፡ ሉሲ፡ ኣብ መዓልቲ ፍርዲ ኣብ ድሕሪት ኮፊ ኢላ ስለዝነበረት፡ ነቲ ዝተዋህበ ብይን ብዝግባእ ኣይሰምዓቶን። እንታይ ከም ዝተባህለ ንምፍላጥ ሓቲታ፡ ወዳ ንሞት ከም ዝተፈርደ ምስ ተነግራ ግን፡ "ንብዓት የዒንተይ ናብ ኣፍልበይ ይዛሪ ነይሩ" ብምባል ዝተሰምዓ ከቢድ ጓሂ ትዝክር። እቲ እዋን፡ እቲ ነታ ሃገር ካብ 1964 ጀሚሩ ዝመርሓ ዝነበረ ምልካዊ ስርዓት ሃስቲንግስ ባንዳ ኣብ ምብቅዑ ዝነበረሉ ግዜ'ዩ ነይሩ። ባይሰን ናብቲ 'ናይ ቅትለት ማሽን' ኢሉ ዝጽውዖ፡ ተራኦም ዝበጽሐ እሱራት ዝሕነቕሉ ቦታ ንክውሰድ ዝጽበየለን ዝነበረ መዓልታት ብምስክሕካሕ'ዩ ዝዝክረን። ንክትቅተል ምጽባይ። "ክትሕነቕ ተራኻ በጺሑ'ሎ፡ ንዓ ናብቲ ዝተረግመ ክፍሊ እቶ ክበሃል ከለኹ- እዋእ...ድሮ ዝተቐተልኩ ኮይኑ'ዩ ዝስመዓኒ ነይሩ" ይብል። ኣብቲ ግዜ'ቲ፡ ኣብታ ሃገር ሓደ 'ቀታላይ' ጥራይ እዩ ነይሩ። ንሱ'ውን ኣብቲ ዞባ ዝነበራ ሃገራት እናተዘዋወረ'ዩ ነቲ ማሕነቕቲ ዝፍጽም። ኣብ ማላዊ ድሕሪ ኣዋርሕ ኣብ ዝመጻሉ ዝነበረ እዋን፡ እቶም ሞቶም ዝጽበዩ ዝነበሩ እሱራት፡ መዓልቶም ከም ዝኣኸለት'ዮም ዝፈልጡ ነይሮም። ሓደ መዓልቲ፡ ስም ባይሰን ኣብ ዝርዝር ኣስማት ናይቶም ኣብ ውሽጢ ሒደት ሰዓታት ክቕተሉ ዝተመደቡ እሱራት ሰፊሩ ነይሩ። ሓደ ዋርድያ ድማ፡ እቲ ማሕነቕቲ ሰዓት 1 ድሕሪ ቀትሪ ከም ዝጀምር ብምንጋር "ጸሎትካ ጥራይ ጀምር" በሎ። ክሳብ ሰዓት ሰለስተ ዝኸውን እቲ ናይ ምቕታል መስርሕ ቀጸሉ፡ እቶም ዝበዝሑ መዓልቶም ዝበጽሐት እሱራት ድማ ተሓንቁ። ባይሰን ዝርከቦም ሰለስተ ሰባት ጥራይ ንዳሕራይ እዋን ተረፉ። "በይኑ'ዩ ነታ ማሽን ዝቆጻጸራ ነይሩ። ስለዚ ከም ዝመስለኒ፡ 'ይኣኽለኒ፡ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ክምለስ' ብምባል'ዩ ኣቋሪጹ" ይብል ባይሰን። ኣብ ካልእ ክልተ እዋናት ድማ ተመሳሳሊ ኩነታት ኣጋጢምዎ። ዝርዝር ኣስማት ምስ ወጸ፡ እቲ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ሓናቓይ ደኺሙ ካብ ዝገደፎም ኮይኑ። ብፍላይ ኣብ መበል ሳልሳይ ግዜ፡ ኩሎም እቶም ኣብቲ እቲ ሓናቓይ ዝመጸሉ መዓልቲ ክቕተሉ ዝተመደቡ እሱራት ክሕነቑ እንከለዉ፡ ንሱ ግን ንበይኑ ተሪፉ። 'ትረፍ ኢልዎ' ድዩ ዝበሃል። ኣብ 1994 ማላዊ ናብ ፓለቲካዊ ብዙሕነት እተአንግድ ዲሞክራሲ ምስኮነት፡ ኩሉ ናይ ሞት ፍርዲ ከይትግበር ተወሲኑ። ዋላኳ ክሳብ ሕጂ'ውን ናይ ሞት ፍርዲ ይወሃብ እንተኾነ፡ ኣበተን ዝሓለፋ 25 ዓመታት ነቲ ፍርዲ ዘጽደቐ ፕረዚደንት ኣይነበረን። እቶም ንሞት ዝተፈርዱ እሱራት ድማ፡ ወይ መዓልቶም ኣብ ምጽባይ ብስቓይ የሕልፉ ወይ ድማ ፍርዶም ናብ ሕልፈት ይቕየር። ድሕሪ'ዚ ድማ፡ ባይሰን ናብ ካልእ ቤት ማእሰርቲ ተሰጋጊሩ፡ ኣብኡ ኸኣ ንባዕሉ ኣብ ምምሃርን ንካልኦት ምስትምሃርን ግዚኡ ከሕልፎ ጀመረ። ክወጽእ'የ ዝብል ትጽቢት ግን ኣይነበሮን። ኣብ 2007፡ ባይሰን ንርብዒ ዘመን ድሕሪ ምእሳሩ፡ ሓደ ካልእ ጉዳይ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ፡ እቲ ዝብየን ዚነበረ ቀጥታዊ ናይ ሞት ፍርዲ ንቕዋም እታ ሃገር ዝጻርር ምዃኑ ብምምጓት ረቲዑ። በዚ ድማ፡ ብቕትለት ገበነኛ ኮይኑ ዝተረኽበ ሰብ ከም ኩነታቱ ክፍረድ ኣለዎ ዝብል ወሳነ ቤት ፍርዲ ሂቡ። እቲ ውሳነ፡ ኩሎም እቶም በቲ ናይ ቀደም ሕጊ ዝተፈርዱ ጉዳያት መሊሶም ክራኣዩ ዕድል ከፊቱ ማለት'ዩ። ጠበቓታት ንባይሰን ጉዳዩ እንደገና ክረአ ናብ ቤት ፍርዲ ክንወስዶ ምስ በልዎ፡ በታ ናይ ሞት ፍርዲ ዝተዋህበላ ህሞት ስለዝሰንበደ፡ ኣይከይድን ኢሉ ነይሩ። ደሓር ግን ሐራይ ኢሉ ምስ ከደ፡ ጉዳዩ እንደገና ብቤት ፍርዲ ተራእዩ። ዳኛ ነጻ ኢኻ ኪድ ገዛኻ ምስ በሎ ድማ ክኣምን ኣይከኣለን። "እቶም ሓለውቲ 'ካብቲ ናይ ክሱስ ሓጹር ውጻእ' ኢሎሙኒ። ኣነ ግን ምትንሳእ ሲኢነ፡ የንቀጥቅጥ'የ ነይረ፡ ብምሉኡ ኣካላተይ ረዘዝ ኢሉኒ። ዝሓልም ዘለኹ ኮይኑ'ዩ ተሰሚዑኒ። እቲ ዳኛ ዝበሎ ክኣምኖ ኣይከኣልኩን። እቲ ወሳነ፡ ናቱ ሂወት ጥራይ ዘይኮነ ለዊጡ፡ ናይታ ከርተት እናበለት፡ ዘለዋ ኣካዊና ነዊሕ መንገዲ ተጓዒዛ፡ ንዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ትበጽሖ ዝነበረት ወላዲቱ'ውን ዓቢ ሩፍታ'ያ ነይሩ። ኣብዚ ካልኣይ ፍርዲ ዝተዋህበሉ መዓልቲ ኣብ ቤት ፍርዲ ኣይተረኽበትን፡ ሕሳስ ልደ ወዳ ግን ኣብኡ ነይሩ። ደዊሉ እቲ ዜና ምስ ነገራ ድማ፡ መጀመርታ ክትኣምኖ ስለዘጸገማ፡ ረሚማ ትም ኢላ። ደሓር ግን ትብል ንሳ፡ "ከም ንእሽቶ ዕየት ክዘልል ጀሚረ፡ ልበይ ብሓጎስ መሊኡ" ክትብል ኣብቲ ግዜ ዝነበራ ስሚዒት ትገልጽ። እቲ ኣብ ዓዲ 60ታት ኣትዩ ዘሎ ባይሰን ድማ፡ ብብቑሩብ ናብ ንቡር ሂወቱ ዝምለሰሉ ደገፍ ተዋሂብዎ ናብታ ዝበራ ቦታ ተመሊሱ። እንተኾነ ግና፡ በዓልቲ ቤቱ ኣቐዲማ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኸሎ ሞይታ፡ ሽዱሽተ ደቁ ዓብዮም፡ ካብ ገዛ ወጺኦም ስለዝጸንሕዎ፡ ንበይኑ ሂወት ክጅምር ተገዲዱ። እቲ ዝጀመሮ ሕርሻ'ውን ዝሰርሖ ስኢኑ፡ ሳዕርን ገረብን በቚልዎ ጸኒሕዎ። ነታ ልዕሊ 80 ዓመት ኮይና ዝነበረት ኣዲኡ ኣብ ምክንኻን ግን ኣይሓመቐን። ባይሰን፡ ናይ ጡብ ገዛ ክሰርሓላ ይጽዕር ከም ዘሎ'ውን ተዛሪቡ።