ንህይወት ደቂ ሰባትን ምድሪን ከድሕን ዝኽእል ፍሉይ ጥዕናዊ ኣመጋግባ
ኣብዛ ኣስታት 7.7 ቢልዮን ህዝቢ ዝነብረላ ዓለም፡ ጥዑይ ኣመጋግባ እንተድኣ ተኸቲልና ኣብ ዓመት ኣስታት 11 ሚልዮን ሰባት ካብ ሞት ክድሕኑ ይኽእሉ።
ጥዑይ ኣመጋግባ ካብ ምብላዕ ኣይኮነን ዝኽልክለና፡ ቅጥዒ ኣመጋግባና ብምቕያር ካብ ሓማም ልብን ወቕዕን መንሽሮን ነጻ ክንክወን ንኽእል። ኣኻእሎ ይሃበና። ነዛ እንነብረላ ዓለም ዝኾነ ሃስያን ዕንወትን ከየውረደ፡ ንሂወት 10 ቢልዮን ደቂ ሰባት ንምድሓንን ንምምጋብን ዘተስፉ ዓይነት መግቢ ማዕቢሉ ኣሎ። ሊቃውንቲ ዓለምና ኣብ ዝመጽእ ዓሰርተታት ዓመታት ንቢልዮናት ሰባት ከመይ ገይራ ክትምግብ ከም ትኽእል ኣምታት ከናድዩ ጸኒሖም። ``ፕላኔታዊ ጥዕናዊ ኣመጋግባ`` ክንክተልን ስጋን ውጽኢት ጸባን ድማ ካብቲ ቅጥዒ ኣመጋግብና ጨሪስና ከይከልከልና ክንጥቀም ኢዮም ከም ሓሳባት ኣቕሪቦም። እዚ ግና ኣብቲ ኣብ መኣድና እንኹምሮ ዝነበርና መግብን ካብቲ እንምገቦ ዝነበርና ዓይነት መግቢ ዓቢ ልወጢ ክንገብር ክሓተና ኢዩ። እንታይ ዓይነት ለውጢ`የ ክግበር? መዓልታዊ ስጋ ዝበልዕ እንተድኣ ነይረ፡ ኣብ ናይ ስጋ ኣመጋግባይ ዓቢ ለውጢ ክገብር ኣሎኒ። ኣብ ሰሙን ሓደ እምቦቲቶ ናይ ስጋ ወይ ድማ ሓደ ዓቢ ቢስቴካ ናይ ስጋ ኣብ ወርሒ ጥራይ እየ ክበልዕ ዘሎኒ። ገለ ዓቐን ዓሳን ስጋ ደርሆን`ውን ኣብ ሰሙን ክትምገብ ትኽእል፡ እቲ ዝዓበየ ወጽኢት ፕሮቲን ግና ካብ ኣሕምልቲ ኢዩ ክኸውን ዘለዎ። ተመራመርቲ ካዕካዕን ጥረምረን (ከም ባልደንጓ፡ ዓይኒ ዓተርን ብርስንን) መዓልታዊ ክንምገብ ኢዮም ዝምዕዱና። ልዕሊ ፍርቂ ናይ ቢያትና ድማ ዝያዳ ፍሩታን ኣሕምልትን ክኸውን ይደፍኡ። ኣብቲ ብብዝሒ ኣፍሪቃውያን ዘዘውትርዎ ከም ብዓል ድንሽን ካሳቫን ዝኣመሰለ ``ምቁር ኣሕምልቲ`ውን`` ኣብቲ እንምገቦ ዓይነት መግቢ እትዋት ኢዮም። እንታይ`ዩ እቲ ክንምገቦ ዘሎና ዓይነት መግቢ? መቐረት-ኣልቦ`ዶ ይኸውን? ``እቲ ዝቐረበ መግብታት ብኣሽሓት ዝተፈላለየ ዓይነት ብምቕራብ ክንምገቦ ንኽእል። ካብ ምብላዕ ኣይኮናን ንኽልከል ዘሎና፡ ጥዕናውን ተዓጻጻፍን ብፍስሃ ምምጋብን ኢና ከንዘውትር ኣሎና ንብል ዘሎና`` ኢሉ ፕሮፌሰር ዋልተር፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ሃርቫርድ ዩኒቨርስቲ ዝመደበሩ ተመራማራይ። እዚ ኣመጋግባ ኣብ መዓልታዊ ሂወትና እንጥቀመሉ ዲዩ ወይስ ፋንታዝያ`ዩ? እዚ መደብ ኣመጋግባ ኣብ መላእ ዓለም ክትግበር ዘለዎ ልወጢ ኢዩ። ኣውሮጳን ሰሜን ኣሜሪካን ቀይሕ ስጋ ካብ ምምጋብ ዓቢ ምንካይ ኪገብሩ፡ ኣብ ምብራቕ ኤስያ ዝርከቡ ድማ ኣብ ምምጋብ ዓሳ ምንካይ ክገብሩ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከቡ ድማ ምቁር ኣሕምልቲ ካብ ምዝውታር ክቑጠቡ የድሊ። ``ወዲ ሰብ ኣብ ቅጥዒ ኣመግግብኡ ብኸምዚ ዓቐንን ቅልጣፈን ለውጢ ኪገብር ጨሪሱ ፈቲኑ ኣይፈልጥን`` ኢላ ላይን ጎርዶን፡ ተሓጋግዚት ፕሮፌሰር ኣብ ስቶክሆልም ዝርከብ ማእከል። ``ፍንታዝያ ይኩን ኣይኹን፡ ኣብዚ ዘለናዮ ህሞት ነዛ እንነብረላ ዓለም ጽቡቕ ክንሓልመላ ኣሎና`` ኢላ ፕሮፌሰር ላይን። ዝያዳ ቐረጽ ኣብ ልዕሊ ቀይሕ ስጋ ምስላዕ ናብ ጥዑይ ኣመጋግባ ንምዝባል ክሕግዝ ይኽእል ኢላ ላይን። መን`ዩ ነዚ ሓሳባት ኣበጊሱዎ? ካብ ምሉእ ዓለም ዝተእከቡ ኣስታት 37 ሊቃውንቲ ዓለምን ክኢላታት ሕርሻ፡ ክሊማን ኣመጋግባን ንኣስታት ክልተ ዓመታት መጽናዕቲ ድሕሪ ምክያድ ኢዮም ነዚ ሓሳባት ሂቦም። ምኽንያቱ፡ ብዝሒ ህዝቢ ዓለምና ኣብ 2011፡ 7 ቢልዮን ነይሩ፡ ሕጂ ዳርጋ ናብ 7.7 ቢልዮን ይገማገም። ኣብ 2050 ድማ እቲ ቑጽሪ ናብ 10 ቢልዮን ክድይብ ኢዩ ይብሃል። ነዚ ህዝቢ ንምምጋብ ድማ መግቢ የድሊ። ሂወት ናይዚ ህዝቢ ንምድሓን ድማ፡ ጥዕናዊ ኣመጋግባ ክንክተል ይግባእ። እቶም ተመራመርቲ ከምዝብልዎ፡ ጥዕናዊ ኣመጋግባ እንተድእተኸቲልና ኣብ ዓመት 11 ሚልዮን ህዝቢ ካብ ሞት ክድሕኑ ይኽእሉ ኢሎም። ጥዕናዊ ኣመጋግባ ብምኽታል ናይ ልብን ውቕዕን መሽሮን ሕማማት ይጎድሉ ኢሎም።