ስለምንታይ እዩ ኣብ ኣሜሪካ ጃምላዊ ቕትለት ዝበዝሕ ዘሎ
ኣብ ታሪኽ ኣሜሪካ ካብ ዝተፈፀሙ መጥቃዕትታት ተኹሲ፡ ሰለስተ ካብቶም ዝኸፍኡ ዝበሃሉ ሓሙሽተ ኣብ ዝሓለፉ 16 ኣዋርሕ እዮም ተፈፂሞም።
እቲ ፍፃመ ብ1949 ኣብ ካምደን ኒውጀርሲ ካብ ዝተቐተሉ 13 ሰባት'ዩ ዝጅምር። ሽዑ፡ ኣባል ሰራዊት ኣሜሪካ ነበር ሆዋርድ ኡንሩህ ብዝኸፈቶ ተኹሲ ጎረባብቲ ቀቲሉ። ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተታት ዓመታት እቲ ቁፅሪ መጥቃዕቲ ተኹሲ እናወሰኸ መፂኡ። ብ1966 ኣብ ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ቴክሳስ ብዝተፈፀመ መጥቃዕቲ 16 ሰባት፣ ብ1984 ከኣ፡ ኣብ ካሊፎርንያ ሳን ይሲደሮ ኣብ ዝተባህለ ማክዶናል -21 ሰባት ተቐቲሎም። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ከኣ፡ ኣብ ላስ ቬጋስ 58 ኣብ ቴክሳስ ከኣ 26 ሰባት ብዘስካሕክሕ ኣገባብ ህይወቶም ሓሊፉ። ኣብ ዝበሃሉ ድማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ብዝተፈፀሙ መጥቃዕትታት፡ ቅድሚኡ ከኣ ኣብ ወርሒ ሰነ 2016፡ ኣብ ኦርላንዶ ኣብ ሓደ ምሸታዊ መዘናግዒ ብዝተኸፈተ ተኹሲ 49 ሰባት ከምዝተቐተሉ ይዝከር። ምኽንያት ናይዚ ዘስካሕክሕ ተግባራት ብዙሕን ዝተሓላለኸን ስለዝኾነ ኣብ ኣህዛብ ዓለምን ኣሜሪካን ንምርድኡ ተጸጊሞም ኣለዉ። ተንተንቲ እምበኣር ምኽንያትን ረቛሕን ናይቲ ዘጋጥም ዘሎ መጥቃዕቲ ክኸውን ይኽእል ዝብልዎ ከምዚ ዝስዕብ ክብሉ ይግምግሙ፡ ኣጽዋር ብብዝሒ ስለዝቐትሉ - ሓይሊ እዮም እቶም ኣጥቃዕቲ ብዙሕ ዝሉጎም ካዝናታት ዘለዎ፡ በድራጋ ተኹሲ ብዙሕ ሰብ ከውድቕ ዝኽእል ዓይነት ኣጽዋር እዮም ዝጥቀሙ። ካብ ክፍሊ ጥዕና ሃርቫርድ ሚስተር ዴቪድ "ብዙሕ ጠያይት ብዝሉጎም ብረት ኣብ ሓጺር ግዜ ብዙሕ ሰብ ከውድቕ ይኽእል'ዩ" ይብል። ኣብ መባእታ ቤት ትምህርቲ ሳንዲ ሁክ ኒውታውን 26 ሰባት ዝቐተለ ኣዳም ላንዛን ኣብ 2012 ኣብ ኣውሮራ ኮሎራዶ 12 ሰባት ዝቐተል ጄምስ ሆልምስ እዚ ዝተገልጸ ኣውቶማቲክ ጠብናጁ እዮም ተጠቒሞም። ሰነዳት ከምዘመልክቶ ብኸምዚ ዝተገልጸ ዓይነት ጠበናጁ ዝተፈጸሙ መጥቃዕትታት ብዙሕ ክሳራ እዮም ኣስዒቦም። ሕጊ እንታይ ይብል? ተመራመርቲ ድማ ነቶም ዘለዉ ሕግታት እዮም ርእዮም። ሓውሲ ኦውቶማቲክ ዝኾኑ ናይ ውግእ ጠበናጁን፡ ብዙሕ ጠያይት ክሕዙ ዝኽእሉ ካዝናታትን ዝእግድ ሕጊ ኣብ 1994 ተደንጊጉ። እቲ ሕጊ ኣብ 2004 ተላዒሉ። ኪኢላታት ከም ዝብልዎ ምኽታም ናይቲ ሕጊ፡ ሓድሽ ናይ ጅምላ መጥቃዕቲ ዝካየደሉ እዋን ክኸፍት ኪኢሉ። ብተወሳኺ፡ እተን ክፍለ ሃገራት'ውን ነናተን ሕግታት ኣለወን። ንኣብነት፡ ኣብ ጆርጅያ ሰባት ኣብ ናይ ቤት ትምህርቲ መምሃሪ ክፍሊ፡ ለይታዊ ትልሂታትን ካልእ ቦታታትን ብረቶም ሒዞም ክኣትዉ ዘፍቅድ ሕጊ ወጺኡ። ናይ ሓደ ጊፎርድስ ናይ ሕጊ ማእከል ንምክልኻል ናይ ብረት ጎነጽ ዝበሃል ትካል ክኢላታት፡ ኣብ ጽሑፎም ከም ዘስፈርዎ፡ ጥቡቕ ናይ ናይ ብረት ምቁጽጻር ሕጊ ዘለወን ክፍለ ሃገራት፡ እቲ ዝወሓደ ናይ ብረት ጎነጽ ይረኣየለን። ኣጥቃዕቲ ድማ ቦታ ይመርጹ እዮም ኣብዚ እዋን'ዚ ዝግበር ዘሎ መጥቃዕትታት፡ ኣብቲ ህዝቢ ብብዝሒ ዝርከበሉ ቦታታት እዩ ዝፍጸም ዘሎ፡ ልክዕ ከምዚ 22 000 ሰባት ዝሕዝ ናይ ላስ ቬጋስ ናይ ምርኢት ቦታ። "ኣብ ክንድኡ ዝኣክል እኩብ ህዝቢ፡ እቲ ዘጥቅዕ ሰብ ከነጻጽር ኣይድልዮን'ዩ" ይብል ጀይ ኮርዛይን ካብ ዩኒቨርሲቲ ማእከላይ ፍሎሪዳ። ብመሰረት ናይ ቅትለት መጽናዕትታት፡ እቶም ዝበዝሑ ናይ እኩብ ሰብ መጥቃዕትታት ዝፍጽሙ ሰባት፡ ብጥንቃቐ ዝዳለዉ። "ናይ ገዛ ዕዮኦም ይሰርሑ እዮም" ብምባል ይገልጽ፡ ኮርዛይን። መሰረታዊ ምድላው ምግባር ማለት ድማ፡ ብዙሓት ክቐትሉ ይኽእሉ። ኣጥቃዕቲ መራኸቢ ብዙሓን ዘለዓዓሎም እዮም ኣብዘን ዝሓለፋ ሒደት ዓመታት፡ መራኸቢ ብዙሓን፡ ነቲ መጥቃዕትታት ዝህቦ ሸፈነ፡ ተተኵሱ'ዩ። ኣጥቃዕቲ፡ ቅድሚ መጥቃዕቲ ምፍጻሞም፡ ሓደ ሓደ እዋን'ውን እቲ መጥቃዕቲ ኣናተኻየደ እንከሎ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይዝርግሑ። ናይ መራኸቢ ብዙሓን ትካላት፡ ቀጥታዊ ናይ ፈነወ ገጻት ይኸፍታን፡ ነቶም መጥቃዕትታት 24/7 ሸፈነታት ይህብኦም። ብተወሳኺ፡ ኩሉ ሳዕ ጋዜጠኛታት ኣብቶም ቀተልቲ'ዮም ዘተኩሩ። ናይ ሂወቶም ዝርዝራት ይህቡ፡ ከይተፈለጦም ኸኣ፡ ነቶም ገበነኛታት የሞግሱ። "ጃምላዊ መጥቃዕትታት ተላገብቲ'ዮም" ይብል ናይቲ ኣብ ቺካጎ ዝመደበሩ ማሕበር፡ ኲይር ኣዮለንስ (ጎነጽ ፈውስ) ጋሪ ስሉትኪን። "ሰባት ካልኦት ዝገብርዎ'ዮም ዝርእዩ፡ ንዕኡ ድማ ይኸተሉ"። ኣጥቃዕቲ ንሓድሕዶም ይወዳደሩ ዳይላን ክለቦልድ ሓደ ካብቶም ኣብ 1999፡ ኣብ ክፍለ ሃገር ኮሎራዶ፡ ከተማ ሊትልቶን ዝርከብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ኮሎምባይን መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ እዩ። ንሱ ዕላማ ናይቲ ዝገብርዎ መጥቃዕቲ ክገልጾ እንከሎ፡ እቲ ዕላማ "ኣብ ታሪኽ ኣሜሪካ እቲ ዝበዝሐ ምውታት [ንምስዓብ ኢና] ተስፋ ንገብር" ይብል። ከምቲ ላንክፈርድ ዝገለጾ፡ "እዚ ብሓቂ ናይ ምስክሕካሕ ውድድር'ዩ፡ ካብቲ ቅድሜኻ ዝነበረ ኣጥቃዓይ፡ ዝዓበኻን ዝበለጽካን ንምዃን። ህቡብ ጃምላዊ ኣጥቃዓይ ምዃን ክፉእ ዝና እኳ እንተኾነ፡ ንገለ ግን ይማርኾም እዩ።