ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ፡ ዓሚ ከምዚ እዋን - ቤትናን ጎደቦናን ከመይ ነበረ ሕጂኸ?
ዓሚ ልክዕ ከምዛ ዕለት ቀዳማይ ምኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ንዕስራ ዓመት ዝሰረተ ዶባት ጽልኢ ብፍቕሪ ኣፍሪሱ ንኣስመራ ኣትዩ።
ሰላም ዝናፈቐ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ከካብ ቤቱ ግልብጥ ኢሉ ወጺኡ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ተሰሪዑ ንጋሽኡ ተቐቢሉዎ። ኣዴታት ቆጽሊ ስየ ሒዘን፡ " ሰማዒትየ ማርያም ሰማዒትየ፡ ረዳኢትየ ማርያም ረዳኢትየ!" እናበላ ንዓመታት ዘጻለቶኦ ሰላም ስለዝተጋህደን ብሓጎስ ዓሊለን። መንእሰያት ብዘይ ስክፍታ ከካብ ቤቶም ወጺኦም ኣብ ጎደናታት ሃገሮም ዘሊሎም ቆጽሊ ሰላም ሒዙ ንዝመጽአ ጋሸኦም ከኣ እንቋዕ ደሓን መጻእካ ኢሎሙዎ። ኣብቲ ዕለት ኣብ ኣስመራ ዝወዓለት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝምቕማጣ ስም ክትዕቅብ ዝመረጸት ኣደ፡ " እታ ሰላም ዘበሰረት ዕለት ዳርጋ ምንኣስ ናጽነት እያ" ብምባል ኣብ ኣዴታት ዝረኣየቶ ክቱር ሓጎስ ካብ ዓይና ከምዘይክወል ትዛረብ። " ብደም ዝተፈረመ ኪዳን ስለዘሎና ዝምድናና ብዝኾነ ይኹን ነገር ኣይትንከፍን እዩ" ብምባል ኣብ ሓድሕዶም ዘይንቕነቕ ፍቕሪ ከምዘለዎም ንህዝቢ ዝነግሩ ዝነበሩ ሰበስልጣናት ህወሓትን ህዝባዊ ግንባርን ኣብ ግንቦት 1998 ብዶባት ተሰሓሒቦም ንኽልተ ዓመት ኣብ ዲቕ ዝበለ ኩናት ስለዝኣተው ብኽልቲኡ ወገን ኣስታት 100ሽሕ ህይወት ከምዝሃለቐ ጸብጻባት ኣረዲኦም እዮም። እቲ "ዘይንቕነቕ" ዝበሃል ዝነበረ ዝምድናን እቲ ኣይኣርግን እዩ ዝበሃል ዝነበረ ፍቕርን ተወዲኡ፡ እቲ ፍቕሪ ብጽልኢ ተተኪኡ " ስረይ ስረኻ!" እናተበሃሃሉ ን20 ዓመት ዕድልን መጻእን ሓድሕዶም ኣብ ዘባኸነ ህልኽ ተጸሚዶም ጸኒሖም። ድሕሪ እቲ ኩናት ክልቲኦም ወገናት ፈትዮም ረድዮም፡ 'ቤት ፍርዲ ዝሃበና ብይን ብዘይ ዝኾነ ይኹን ይግባይ ክንቅበል ኢና' ኢሎም ዝመረጹዎ ኮሚሽን ዝሃቦም ፍርዲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ስለዘየርበሐ፡ ዝተፈላለየ ምኽንያት ብምቕራብ ንልዕሊ 18 ዓመታት ኣይ ኣብ ሰላም - ኣይ ኣብ ኩናት ጸኒሖም። ኤርትራ እቲ ን18 ኣዋርሕ ዝኣወጀቶ ሃገራዊ ኣገልግሎታ ብሰንኪ ኩናትን ድሕሪ ኩናት ዝሰዓበ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት ሃዋህውን ናብ ዘይተወሰነ ግዜ ምስመጠጠቶ ግዜ ዝነውሖምን ብምሕደራ እቲ መንግስቲ ዝተማረሩ መንእሰያትን ብጃምላ ናብ ስደት ፈሊሶም። ኣብ ኢትዮጵያ ድማ ብምሕደራ ፈደራሊዝም ተወጊንናን ተገሊልናን ዝብሉ መንእሰያታ ህዝባዊ ናዕቢ ኣዊጆም ንመንግስቲ በዲሆሙዎ። ክልተ ግዜ እዋን እቶ እቶ ተኣዊጁ፤ ምሕደራ ኣብ ስግኣት ምስ ወደቐ፡ ኢህወዴግ ብገዛእ ፈቓዱ ስልጣን ንዝሓደገ ቀዳማይ ምኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ንምትካእ ምርጫ ኣካይዱ ዶክተር ኣቢይ ናብ ስልጣን መጺኡ። ግዜ ከይበልዐ ከኣ ነቲ ህወሓት ንኣስታት 18 ዓመታት ተሓሲሙዎ ዝጸንሐ ብይን ኮሚሽን ዶባት ኢትዮ ኤርትራ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ከምዝቕበሎ ብምግላጽ፡ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ክግመት ብዘይክእል ፍጥነት ኣቀላጢፉዎ። ኣይደንጎየን ከኣ ዓሚ ልክዕ ከምዛ ዕለት ኣብ ሰማያት ኤርትራ ሰላም ኣዊጁ ምስ መጋይሽቱ ኣስመራ ኣትዩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ናይ ድራር እንግዶት ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ " ህዝቢ ከካብ ቤቱ ብፍኑው ሆ ኡሉ ምውጽኡ፡ መርኣያ እቲ ንሰላም ዘለዎ ናፍቖትን ፍቕርን እዩ" ክብል ገሊጹዎ። ዶክተር ኣቢይ "ድሕሪ ደጊም ዝነብዓ ኣዴታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣይክህልዋን እየን። ኩላትና ብፍቕሪ ተሓባቢርና ተኸባቢርና ኣብ ጎደና ምዕባለ ክንስጉም ኢና" ኢሉ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን "ንኹሉ ዝገጥመና ብደሆን ዕድልን ብሓባር ክንከዶ ኢና - ግዲ የብልካን ቅሰን" ብምባል ደጊፉዎ። ብድሕሪኡ'ኸ? ሕጂ እምበኣር፡ ብፍላይ ኤርትራውያን፡ ድሕሪ ዓመት መስርሕ ዕርቀ ሰላም፡ ኣብ ኤርትራ እንታይ ለውጢ መጺኡ? እንታይ ምምሕያሽ ተገይሩ? እቲ ዝነበረ ትጽቢትን ሕጂ ዘሎ ክውንነትን እንታይ ይመስል ርእይተኦም ሂቦም ኣለው። "ወርሒ ሰነ መልእኽቲ ዕርቂ፡ ሓምለ ከኣ ፈጽሚ ዕርቂ ዝረኣናለን ኣዋርሕ ብምዃነን ብኽብሪ ክዝከራ ይግበአኒ" ይብል ነባር ስዊዝ ዑቕባልደት። ኣስዒቡ ከኣ፡ " ከምቲ ዶክተር ኣቢይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝገበሮ እሱራት ክፍትሑ፡ ኣብ ስደትን ጎረባብትን ሃገራት ኮይኖም 'ድምጽና ኣይተሰምዐን' ዝብሉ ተቓወምቲ ድምጾም ክስማዕ፡ ዕርቂ አሕዋት ክግበር ትጽቢት ነይሩና። እንተኾነ ግን ዝእሰሩ እምበር ዝፍትሑ ስለዘይረኣኹን ስለዘይሰማዕኩን ይጉሂ" ብምባል ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ብዙሕ ለውጢ ክርኢ ትጽቢት አሕዲሩ ከም ዝነበረ ይዛረብ። ዑቕባንኪኤል ብወገኑ፡ " ኢትዮጵያ፡ ላዕለዎት ሓለፍትን ሰበስልጣናትን ዝቐዘፈ፡ ብመንፈንቅለ መንግስቲ ዝተነግረ ገና ዘይዓረፈ፡ ዓሌታዊ ጎንጽን ጽልእን ዝተሓወሶ ዝመስል ሽግር ኣለዎም። ንጉዳዮም ከኣ ባዕላቶም ኣለውዎ። ብዝወሓደስ ይዛረቡሉ እኳ፡ ናትና ግን ኩሉ ነገር ዕጹው እዩ። ሓበሬታ የሎን፡ ጀነራል ዝኣክል ተሃሪሙ ደሃይ የሎን። ብዛዕባ ወደብ'ዶ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ'ዶ ይዝረብ ግን ሓበሬታ የሎን" ይብል። "ምስዚ ዕርቀ ሰላም ብዙሕ ነገር ይኽፈት፡ ብዙሕ ነገር ይመሓየሽ ይኸውን ኢልና ተጸቢና እሞ ግን መሊሱ ደኣ ይጸብብ ኣሎ" ብምባል ከኣ፡ ነቲ ምስተኸፍተ ነዊሕ ከይጸንሐ ዝተዓጽወ ጉዳይ ዶባት ከም ኣብነት የቕርብ። እቲ ንመንግስቲ ኤርትራ፡ ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገሉ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ እዋኖም ከየጣይስን ንቡር ህይወት ንኽመርሑ ከየፍቅድን ን20 ዓመት ጂሆ ሒዙዎ ዝጸንሐ ወጥሪ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት ብመፍትሕ ፍቕሪ ዶር ኣቢይ ምስተፈትሐን ጽባሕ እዛ ዕለት ብ09 መስከረም 2018፦ • ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ሃዋህዉ ኵናት ምብቃዕን ሓድሽ ምዕራፍ ሰላምን ምሕዝነትን ምምስራትን • ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ፖለቲካ፣ ማሕበረ-ቑጠባዊ ርክባት፣ ባህልን ጸጥታን ሓቢርካ ምስራሕ • ምንቅስቓሳት ንግዲ፣ መጓዓዝያን ቴሌኮምዩኒኬሽንን ናብ ንቡር ምምላስን ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን ንጥፈታትን ምሕዳስ • ዉሳነ ኮሚሽን ዶብ ምትግባር • ከምኡ እውን ዞባዊ ሰላም፣ ልምዓትን ዉህደትን ከረጋግጻ ብሓባር ምስራሕ ዝብሉ ሓሙሽተ መትከላት ስምምዕ ምስተፈረመ፡ ብህዝቢ፡ ኩሉ ነገር ናብ ንቡር ክምለስ እዩ ዝብል ባህግን ሃንቀውታን ነይሩ። ድሕሪ ኣስታት ክልተ ወርሒ ከኣ ከም ሰናይ ምልክት ምምሕያሽ ዝምድና፡ ፈለማ መስመር ሰርሓ ዛላምበሳን ቡሬ ደባይ ሲማን ብ11 መስከረም 2018፤ ኣብ ሰሙኑ መስመር ራማ ክሳድ ዒቃ ብ17 መስከረም ተኸፊቱ ህዝቢ ብፍቕሪ ተሓዋዊሱ ዕዳጋታት ኤርትራ እውን ተረጋጊኡ። ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራ እንተኾነ ግን ኣይደንጎየን ብዘይ ወግዓዊ መግለጺ፡ ዶባት ሰርሓ ዛላምበሳ ብ26 ታሕሳስ፡ መስመር ራማ ክሳድ ዒቃ ንጽባሒቱ፡ ብ27 ታሕሳስ 2018 ተዓጽዩ። እቲ ዝገርም ግን ክልተ መስመራት ዶባት እናተዓጽወ መስመር ኦምሓጀር ሑመራ፡ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ዝተረኽብሉ ብ07 ጥሪ 2017 ብወግዒ ተኸፊቱ። ኣብቲ ጽንብል ከኣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ ፕሬዚዳንት ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረጽየን ኢድ ንኢድ ተተሓሒዞም ክስጉሙ ምስተራእዩ፡ እቲ ንትግራይ ብምጉሳዩ ከሰክፍ ዝጸንሐ ዕርቀ ሰላም ምሉእ ሰላም ክኽውን እዩ ዝብል ትጽቢት አሕዲሩ። እንተኾነ ኣይዶንጎየን እቲ ዝተዓጽወ መስመራት ክኽፈት ትጽቢት እናተገብረሉ መስመር ኦምሓጀር ሑመራ ብ18 ሚያዝያ፡ መስመር ቡሬ ደባይ ሲማ ከኣ ብ22 ሚያዝያ 2018 ብሃንደበት ተዓጽዩ። ኣቶ ዑቕባዝጊ፡ ዓሚ ዝነበሮ ትጽቢትን ሕጂ ዘሎ ክውንነትን ከንግር እንከሎ፡ ኣቢይ ኣሕመድ፡ ንሞት ተፈሪዶም ዝነበሩ እሱራት ፖለቲካ ከይተረፉ ፈቲሑ፣ ናይ ሃይማኖት ጸገማት ፈዊሱ፣ ኣብ ስደት ዝነበሩ ተቓወምቱ ብሰላማዊ መገዲ ክዘራረቡ ዓዲሙ፡ ምሕረት ምስኣወጀ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ እውን ተመሳሳሊ ስገምቲ ይወስድ ይኸውን ዝብል ትጽቢት ከምዘነበሮ ይገልጽ። "ኩሎም ናይ ሕልናን ፖለቲካን እሱራት ብቕልጡፍ ክፍትሑ፡ ሃገራዊ ባይቶ ዝሞቱን ዝሓመሙን ኣባላቱ ተኪኡ ክበራበር፡ ሃገራዊ ቅዋም ክትግበር፡ ደሞክራሲያዊ ሰላማዊ ምስግጋር ስልጣን ክካየድ፡ ፖለቲካዊ ትካላት ክህነጽ፡ ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣገደ ብሕታዊ ሚድያ ክፍቀድ፡ መራሕቲ ሃይማኖት፣ ጋዜጠኛታትን ፖለቲከኛታትን ክፍትሑን ብሕጊ ክዳነዩን ክርኢ እየ ዝደሊ" ክብል ድማ ውሽጣዊ ስምዒቱ የካፍል።