ቤት ማእሰርቲ ኤርትራ፡ ኣእምሮን ሕልናን ዘልምስ'ዩ
ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበራ ግጭት ኣብቂዑ ኢላ ካብ ትእዉጅ፡ ብርክት ዝበሉ ፖለቲካዊ ለዉጢታት ክተምጽእ ልዑል ትጽቢት ይግበረላ።
ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝተሓየሩ ዜጋታት ካብ ቤት ማእሰርቲ ምፍታሕ ካብቶም ብቀዳምነት ዝርቁሑ ዉዓል ሕደር ዘይበሃሎም ፖለቲካዊ ፍታሕ ዘድልዮም ሓደ ኢዩ። ሰመረ ከሰተ ይበሃል። ኣብ 1990 ተምሃራይ 10ይ ክፍሊ እንከሎ ከም ኩሉ ኤርትራዊ ንኽጋደል ንሳሕል ወሪዱ። ድሕሪ ናጽነት ናይ 90 ተጋደላይ ተባሂሉ ካብ ሰራዊት ተጣዩሱ። ሰመረ ካብ ውትህድርና ምስ ተሰናበተ፡ ቀትሪ እናሰርሐ፤ ምሸታዊ ድማ እናተምሃረ ዩኒቨርሲቲ ዘእትዎ ነጥቢ ኣምጺኡ። ብዓውደ ሕጊ ኸኣ ብልዑል መዓርግ ብዲግሪ ተመሪቑ። እንተኾነ ግን በቲ ዝተማህረሉ ዓውዲ ከገልግል ኣይከኣለን። ብኣንጻሩ፡ ብሰንኪ ፖሎቲካዊ ምኽንያት ግዳይ ማእሰርቲ ኮይኑ። ስለምንታይ መዓስን ከመይ ንዝብል ሰመረ ባዕሉ ከዘንትወልና'ዩ። "መዓልታዊ ማዕጾ ክኽፈት እንከሎ እንታይ ከምዝገብሩኻ ኣይትፈልጥን" ተምሃራይ ራብዓይ ዓመት ኣብ ዝነበርኩሉ ፕረዚደንት ኣቦ መንበር ማሕበር ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ኮይነ ተመሪጸ። መንግስቲ ኣብቲ ሽዑ እዋን ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ዝገበሮ ምትእትታዉ፣ ኣብ ምምሕዳር ናይቲ ዩኒቨርሲቲ ዝበጽሕ ዝነበረ ጸቕጢ ዝምልከት፡ ብቅዋም ናይቲ ማሕበር ኣቢልና ብሰላማዊ መገዲ ሕቶታት ነቕርብ ነይርና። ጸኒሑ ግና እቲ መንግስቲ ሕቶታትና ብተቓዉሞ ደረጃ ስለዝርኣዮን እቲ ተቓዉሞ ምስ ተረረን፡ ኣብቲ እንምረቀሉ መዓልቲ 28 ሓምለ 2001 ነቶም ተምሃሮ ወኪለ መደረ ኣስሚዐ። "መንግስቲ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ አእዳዉ የተኣታቱ ከምዘሎ፣ ተምሃራይ ናብ ግዱድ ዕዮ ከእትዎ ከምዝመደበ፣ ዩኒቨርሲቲ ናይ ፍልጠትን ምርምርን ክነሱ፡ እቲ ዝነበረ ምምሕዳር ሓዉሲ ወተሃደራዊ መንፈስ ከምዘለዎን፣ ፕሮፌሰራት እቲ ዩኒቨርሲቲ ናጽነት የብሎምን" ክብልን ኣብታ ሃገር'ዉን ግዝኣተ ሕጊ ክህሉ ከምእንድግፎ ጠቒሰ። ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ግና (ምስ ተመረቕና 31 ሓምለ 2001)፡ ናይ ጸጥታ ኣባላት ኣብ መደቀሲየይ መጺኦም ወሲዶምኒ። ብሃገራዊ ድሕነት ናብ ዝመሓደር ክፍሊ ጸጥታ ድማ ኣትየ። ብዘይ ዝኾነ ክስን ፍርድን ንሓደ ዓመት ምስ ዝኾነ ይኹን ሰብ ከይተራኸብኩ ኣብ ሓንቲ ጸባብ ሸላ ጸኒሐ። ብሕጊ ዝተቐየደ መንግስቲን ብቅዋም እትመሓደር ናጻን ዲሞክራሲያዊትን ሃገር፤ ናይ ምጽሓፍን ምዝራብን ዜጋታቱ ዝሕሉን ዘኽብርን እንተዝኸዉን ነይሩ እቲ ዘቕረብኹዎ ዘረባ ከም ተቓዉሞ ተራእዩ ስጉምቲ ዝዉሰዶ ኣይነበረን። ኮይኑ ግና እቲ ዘሎ መንግስቲ ንዝኾነ ይኹን ሓሳብ ተጸዋርነት ዘይብሉ፣ እወንታዊ ነቐፌታ ክጻወር ዘይኽእል ስለዝኾነ እቲ ዘቕረብናዮ ርኢይቶ ከምተቃዉሞ ስለዝረኣዮ ኣሲሩኒ። ኣብታ ጸባብ ሸላ (ንዓይኒ ምድሪ ተባሂሉ ተሰሪሑ ዝነበረ)፡ ንሽዱሽተ ወርሒ ደገ ከይወጻእኩ፣ ጸሓይ ከይተጸለኹ፣ ምስ ሰብ ከይተራኸብኹ'የ 24 ሰዓታት ዘሕልፍ ነይረ። እዚ ህሞት ኣእምሮኻ ዝፈታትን'ዩ። መዓልታዊ ማዕጾ እንትኸፍቱ እንታይ ከምዝገብሩኻ ኣይትፈልጥን። ናብ ፍርዲ ድዮም ከቕርቡኻ፣ ክቐትሉካ ድዮም፣ ናብ ካልእ ቤት ማእሰርቲ ድዮም ክወስዱኻ ኣይትፈልጥን። ንሓደ ሰብ ኣብ ዕጽው ቦታ ሓዪርካ ክተቐምጦ ከለኻ፡ ካብ ምቅጥቃት ንላዕሊ'ዩ ዘሕምም። ከምኡ'ውን ካብ ሰብ ናብ ዘይሰብ ኢኻ ትቕየይሮ። ምስ ሰብ ከይራኸብ ገይርኻ ክተቐምጦ ከለኻ፤ ዉሽጥኻ'ዩ ዝዓኒ። ብዚ ምኽንያት ድማ እምሮኻ ክትስሕት፣ ዓይንኻ ክትዓዉር ትኽእል። ሰብ ኩል ግዜ ሰብ ዝኸዉን ምስ ሰብ ምስ ዝህሉ'ዩ። ብዓቕምኻ ዘገልገልኻያን ብቐጻሊ ክትሰርሓላን ክተገልግላ እትብህጋ ሃገር ከምዚ ዓይነት ተግባራት ክፍጸሙ ምርኣይ ፈጺምካ ክትሓስቦ ኣይትኽእልን። "ካብቲ መቑሕ እቲ ዝኣወጁልኻ ስነ-ኣእምሮኣዊ ኵናት ይዛይድ" ምናልባት ናይ ዕለትን ወቕትን ክመዛበለካ ስለዝደልዩ ድዮ መብራህቲ እታ ዝነበርኹላ ሸላ ን24 ሰዓታት ፈጺሙ ኣይጠፍእን ነይሩ። ብዛዕባ መሰልኻን ምሕታት ነዉሪ'ዩ። ክትሓተትት እንተፈቲንካ፡ ስከለምንታይ ብሕጊ ዘይሕተት እንተኢልካን፡ መቑሕ'ዮም ዘእትዉልካ። ንልዕሊ ክልተ ሰሙን ን24 ሰዓታት ንድሕሪት ፌሮ የእቲዎምለይ ነይሮም። ድሕሪኡ ዝኾነ ዓይነት ፍታሕ ካብኦም ክመጽእ ስለዘይትጽበ ነቲ ኩነታት ተቀቢልካዮ ክትኸይድ ትግደድ። እተን ቀዳሞት ሽዱሽተ ኣዋርሕ ፈጺምካ ንደገ ኣይወጻእኩን። ጸሓይ ኣይትርእይን ኢኻ፡ ኩነታትኻ እንታይ ምዃኑ'ዉን ኣይትርእዮን። ኣብ መፋርቕ መስከረም፡ ኣብ ማንታ ህንጻታት ኒዉዮርክ ዘጋጠመ መጥቃዕቲ 9/11 ዋላ ሓደ ኣፍልጦ ኣይነበረንን። ኣጋጣሚ እቶም ሸዕዑ ዝነበሩ ሓለዉቲ ካልኦት እሱራት ንደገ ከዉጽኡ ክብሉ ንዓይ ኣዉጺኦምኒ። እቲ ዝሕልወኒ ዝነበረ ዋርዲያ ጋዜጣ የንብብ ነይሩ። ኣብቲ ዘንብቦ ዝነበረ ጋዜጣ፡ ዓይነይ ስርቕ ኣቢለ ይርኢ'ሞ፡ ዝቃጸላ ዓበይቲ ህንጻታት ርኣኹ። ነቲ ዝሕልወኒ ዝነበረ ዋርድያ እንታይ ደኣ'ዩ እዚ ኢለ ሐቲተዮ። ብኣንክሮ ኣይሰማዕካን ዲኻ "ኣልቃዒዳ ንኣሜሪካ ኣጥቂዑ" ኢሉ ነገረኒ። ሽዑ ክንደየናይ ካብ ዓለም ርሒቐ ከምዘለኹ ዝተገንዘብኩ። ክንድዚ ዝኣክል ሽግር ኣብ ዓለም ኣጋጢሙ ዘይፈልጥ ሰብ ብጀካ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኤርትራ ዝተሓየረ ካልእ ኣይክህሉን። ሃቐነ ናይቲ መንግስቲ፡ ኣተሓሳስባ ናይቲ ሰብ ንድሕሪት ከምዝምለስ ምግባር ኢዩ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተዓጺኻ እትፈልጦም ምዕባለታት የለን። ምስ ወጻእካ'ውን ምስቲ ኣብ ደገ ዝጸንሐ ኣይትሰማማዕን ኢኻ። ብኣንጻሩ ሂወትካ ክትመርሕ ጸገም ኢዩ። ካብቲ ዘእትዉልካ መቑሕ ንላዕሊ፡ እቲ ዝእዉጁልካ ስነ ኣእምሮኣዊ ኵናት'ዩ ዝያዳ ዝስመዐካ። ዝተምሃርካዮ፣ ዝፈለጥካዮ ኩሉ ኢኻ ትኸስር። እዚኣ እያ ካብቲ ኹሉ ዝነበርኩዎ እተሕመኒ። ክንደይ ሰብ ኣብ ጎዳጉዲ ይሳቐ፣ ስነ ኣእምርኡ ይትንከፍን ህይወቱ ይሓልፍ ከምዘሎ'ያ ተዘኻኽረኒ። "ጥምየት ተኻኢልና ስለዝነበርና ሓመድ ልሒሰ" ሓደ እዋን ተምሃሮ ዩኒቨርሲ፡ ሰመረ ናብ ሕጊ ከይቐረበ ናብ ዝኾነ ማእቶት ኣይንኸይድን ኢሎም ጸቕጢ ምስገበሩ፡ ንኸምስሉ ናብ ቤት ፍርዲ ወሲዶምኒ። ዋላ ሓደ ክሲ ከይተመስረተ ስለዝጸንሐ ግና ዳና ክሲ መስሪቶም ክመልሱኒ ነጊሩዎም። እንተኾነ ግን፡ ክሲ መስሪቶም ክመልሱኒ ኣይከኣሉን። ነቶም ተምሃሮ ድማ ግዳያት ምንግልታዕን ማህረምትን ገይሮምዎም። እዚ ጥራይ ኣይኮነን፡ ናብ ዊዓን ግለዓሎን (ሙቐት ዝነበረሉ እዋን'ዩ። ገማግም ቀይሕ ባሕሪ መዝሓሊ ኣየር ጌርካዉን ዘይክኣል'ዩ) ተወሲዶም። ክልተ ተምሃሮ የማነ ተኬኣን ይርጋእ ዮሰፍን ድማ ብምኽንያት ክቱር ዋዒ ሞይቶም። ካብኦም ብዙሓት ሕዱር ሕማምን ጸገማትን ስለዘጋጠሞም ድሕሪ ክልተ ወርሒ ተመሊሶም። ብድሕሪ ዓመት መሓሪ ዮውሃንስ ዝተባህለ ናይታ ዕለት ደፋር ዋርድያ ስለዝተሓባበረኒ ካብ ማእሰርቲ መስኡ ሃደመ ወጺኣ። ብሰንበት 28 ሓምለ፡ እቲ ናይ ሽዑ ዋርድያ በቲ ዘቕረብኹዎ ሓሳብ ስለዝተረዳዳእና፡ ካብቲ ቤት ማእሰርቲ መሊቑና ለይትን መዓልትን ተጓዕዝና ድሕሪ 5ተ መዓልቲ ገርህሰናይ ኣቲና። ብሓበር ድማ ዑቑባ ሓቲትና። ዓመት ሙሉእ እግርኻ ከይተወሳወስካ ጸኒሕካ ክንድዚ ክትኸይድ ቀሊል ኣይኮነን። እንተወሲንካ ግና ክብዳህ ይከኣል'ዩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ህሞት፡ መግብን ማይን ኣይርኣየካን፡ በይን ተምልጥ ጥራሕ ኢኻ ትሓስብ። ሓደ መዓልቲ ግና ጥምየት ተኻኢልና ስለዝነበርና ሓመድ ዝለሓስኹሉ እዋን ነይሩ። ናብ ትግራይ ምስ ኣተና፡ ገባር ስለዝጸንሑና፡ ሽዑ ንሽዑ ሓንቲ ኣደ መግቢ ሂበናና። ካብታ ዕትብትኻ ዝተቐበረሉ፡ ዝተሃነጽካላ ሃገርካ ክትወጽእ ከለኻ ዝስመዐካ ስምዒት ከቢድ'ዩ። ግን ከም ስብ ክትነብረላ ስለዘይትኽል ምስኮነት ገዲፍካያ ክትወጽእ ትግደድ። ህይወት ድሕሪ 17 ዓመታት ናብ ኢትዮጵያ ምስ ኣተኹ፤ ብቐጥታ ናብ ሆላንድ ተጉዒዝና። ብድሕሪኡ ናብ ኣሜሪካ ብምኻድ ናይ 2ይ ዲግሪ ትምህርተይ ቐጺለ። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብ ዓለምለኸ ምትሕብባር ልምዓት ጀርመን ተቖጺረ፡ ኣብ ኮሚቴ ምርጫ ቦትስዋና ኣማኻሪ ልምዓት ኮይነ ይሰርሕ ኣለኹ። በዓል ሓዳርን ኣቦ ሓንቲ ቆልዓን'የ። ሓንቲ መዓልቲ'ዉን ኣብ ደገ ከነብር ሓሲበ ኣይፈልጥን። ብዛዕባ ሃገረይን ህዝበይን ምሕሳብ'ኳ ኣቋሪጸ ዘይፈልጥ እንተኾንኩ፡ ከም ሰብ ክነብር ስለዘለኒ ግና ኣብ ስደት ይነብር ኣለኹ። ኢትዮ-ኤርትራ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ሕጂ ጀሚረንኦ ዘለዋ ሓድሽ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ልዕሊ ዝኾነ ዝነኣድ'ዩ። ህዝቢ ኤርትራ ልዕሊ ዝረኾነ ህዝቢ ከቢድ መስዋእቲ ስለዝኸፈለ ነቲ ሰላም ይደልዮን ይናፍቖን። ኣብ ኤርትራ ሰላም ዘይደሊ ሓደ ሰብ ጥራይ ኢዩ፤ ንሱ ከኣ ኢሳይያስ'ዩ። ኮይኑ ግና እዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት መሰረትን ዉሕስነትን ሃሊዩዎ ነባሪ ክኸዉን ኢና ንደልዮ። ምእንተ'ዚ ቀዲምካ ምስ ነብስኻ ሰላም ክትገተብር ኣለካ። መንግስቲ ኤርትራ ግና ክሳብ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ኵናት ኣዊጁ'ዩ ዘሎ። ኢሳይያስ ኣብታ ሃገር ሰላም ከይህሉ ለይትን መዓልትን እናጽዓረ ከሎ፣ ሰባት ኣብ መቑሕ መዳጎኒ ትሕቲ መሬት ንዓመታት እናተሳቐዩ፣ ሃለዋቶም ዘይፍለጥ እናሃለዉ፣ ስርዓትን ኣኽብሮ ህዝብን ኣብዘይብሉ፣ ቅዋምን ሕግን ኣብዘይተተግበረሉ ፡ ላዕሊ ላዕሊ ከይድካ እተምጽኦ ሰላም ትርጉም የብሉን። ናይ ሓደ ዉልቀ ሰብ ባህታ ዝእንገደሉን ዝረዉየሉን ኩነታት'ዩ ዘሎ። ልብኻ ዘርግእ ኣይኮነን። ጸረ ሰላም ዝኾነ ሓይሊ ኮፍ ኢሉ ከሎ ካብ ኣስመራ ዘሊልካ ኣዲስ ኣበባ ከይድካ ዝመጽእ ሰላም የለን። እቲ ሰላም ብዓዲኻላ ገይርካ ዓዲ ግራት'ዩ ዝመጽእ። ነዚ ዘሊልካ ዝመጽእ ሰላም ኣይርድአንን።