"ኣብ መረጻ 2012 ክፍጠር ዝኽእል ምክፍፋል የስግአኒ"
ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ህዝብን ዉድብን ክመርሕ ሓላፍነት ተዋሂቡዎ ስራሕ ካብ ዝጅምር ንነዘ፡ ኣብ ዉሽጢ ዓድን ወጻእን ንዝርከቡ ዜጋታት እታ ሃገር ዓብዪ ተስፋ ዝህቡ ለዉጢታት ይምዝገቡ ኣለዉ።
ሰላምን ምርግጋእን ንምፍጣር ዝግበር ዘሎ ጎስጓስ ዕርቅን ይቕረታን፤ ከምኡ ድማ ንፖለቲካዊ ሰልፊታትን ካልኦት ሓይልታትን ዝቐረበ ጻዉዒት ሰላማዊ ቓልስን ንሕንሕን፡ ዲሞክራሲያዊ ባይታ ብምስፋሕ ዓብዪ ሃገራዊ ምርድዳእ ክፈጥር ትጽቢት ብዙሓት'ዩ። እንተኾነ ግና ይብሉ ተንተንቲ ጉዳያት ፖለቲካ፡ እዞም ዝርኣዩ ዘለዉ ምንቅስቓሳት ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ትካላዊ ኣሰራርሓን ተኸቲሎም ናብ ባይታ ምዉራድ እንተዘይጀሚሮም ንመሪሕነት ኣብዪ ኣሕመድ ዝፍትኑ ሓደጋታት ሒዞም ምምጽኦም ኣይተርፍን ዝብል ስግኣት የቐምጡ። ቐጸልቲ ፈተናታት ኣብዪ ኣሕመድ እንታይ ክኾኑ ይኽእሉ? ኣብ ስራሕቲ ጋዜጠኝነትን ርክባት ህዝብን ንዉሕ ንዝበሉ ዓመታት ዝሰርሐ ደበሳይ ተኽለሙኡዝ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ሓጺር እዋን ዝወሰዶም ፖለቲካዊ ዉሳነታት ገዘፍትን ዝነኣዱን'ኳ እንተኾኑ፡ እቲ ዘሎ ኣካይዳ ግና ክለዓሉ ንዝኽእሉ ሕቶታትን ቅርታታትን ዘተዓርቕ ኣይኮነን ይብል። እዚ ጸገም ካብ ዉሽጢ እቲ ግንባር (ኢህወደግ) ከምዝብገስ ዝገልጽ ደበሳይ፡ ኣብዪ ኣሕመድ ኢህወዴግ ዘለዎ ጽኑዕ ናይ መራሕትን ኣወዳድባን ዲስፒሊንን ንጎኒ ብምግዳፍ እቲ ሕዚ ዝግበር ዘሎ ናይ ዉልቂ ዝመስል ኣካይዳ ጸገም ክህለዎ'ዩ ኢሉ። ኣብ ኣሜሪካ ኮሌጅ ጆርጂያ ጉኔት መምህር ፖለቲካል ሳይንስ ዮዉሃንስ ገዳሙ (ዶክተር)፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ክገጥሙዎ ዝኽእሉ ፈተናታት ከምዝህልዉ የቐምጥ። "ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኣምሓራን ኦሮሚያን ዘጋጠመ ምምዝባል ዓብዪ ጸገም'ዩ። ሕዚ ዝርአ ዘሎ ብሄርተኝነት ሕማቕ'ዩ። እዚ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ምስ ዝኽተሎ ዘሎ "መትከል ኢትዮጵያዉነት" ዝገራጮ'ዩ። ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝርኣዩ ግጭታት'ዉን ንሉኣላዉነት እታ ሃገር ሓደጋ ኾይኑ'ዩ" ይብል። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ክሳብ ሕዚ ዘመዝገቦም ዓወታት ቐጻልነቶም ከመይ'ዩ? ዝብል እቲ ካልእ ፈተና ክኸዉን ከምዝኽእል ዝገልጽ እቲ ሙሁር፡ ኣብ ቐጻሊ ምስ ኤርትራ ዝህሉ ስምምዕ ክንደየናይ ሕጉስ ክኸዉን'ዩ? ረብሓ ኢትዮጵያ ኸ ከመይ'ዩ ምኽባር ዝከኣል? ዝብሉ ጉዳያት ምርኣይ ኣገዳሲ ከምዝኾነ የቐምጥ። ኣብዛ ሃገር ዝመጽኡ ዘለዉ ለዉጢታት ዓብዪ ናይ ሕጋዉነት ሕቶ ከምዝቐርበሎም ዝገልጽ ተሓጋጋዚ ፕሮፌሰር ዓለምለኻዊ ሕግን ርክባትን ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብዪ ጨልቀባ ብወገኑ፡ ካብቲ ዝመርሖ ዘሎ ዉድብ ከይተረፈ ከቢድ ፈተና ክገጥሞ ከምዝኽእል ይዛረብ። "ኣብ ሓደ ግንባር ናይ ዘለዉ ዉድባት ሙሉእ ድምጺ ሒዙ ብዘይምምጽኡን ናብ ስልጣን ዝመጽአሉ ኣካይዳ ዝምልከትን ሕቶ ብምልዓል ተቐባልነቱ ብዝተወሰነ መልክዑ ዝሓቱ ኣካላት ኣለዉ። ካብቲ ዝመጽአሉ ማሕበራዊ ከባቢ ድማ ነቲ ሕዚ ዝግበር ዘሎ ለዉጢ መሰረት'ዮም ዝተብሃሉ ኣጀንዳታት ርሒቑ'ዩ ዝብሉ ቅርታታት ይቐርቡ'ዮም ዘለዉ" ይብል። እዚ ትካላዊ ብዝኾነ መገዲ ዝምርሐሉን ሕቶታት ምላሽ ዝወሃበሉ መስርሕ ዝትግበረሉን ሃዋህዉ እንተዘይተፈጢሩ ከበድቲ ጸገማት ክለዓሉ ይኽእሉ'ዮም ይብል እቲ ሙሁር። "እቲ ዝመጽአሉ ማሕበረሰብ ኦሮሚያ ስለዝኾነ ቋንቋ ኦሮሚኛ ናይ ስራሕ ቋንቋ ኣብ ምግባር፣ ኦሮሚያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘለዋ ጥቕሚ ምኽባር ዝምልከት ሕቶታት ኣለዉ። ክሳብ ሕዚ እዚኦም ክምልስ ብዘይምኽኣሉ ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኦሮሚያ ካብቲ ሕሉፍ ዝቐጸሉ ጎንጺታት ንርኢ ኣለና" ይብል ተሓጋገዚ ፕሮፌሰር ኣብዪ ጨልቀባ። ቐጻሊ ሰላምን ምርግጋእን እታ ሃገር ምኽባር፣ ደሕንነት ዜጋታት ምሕላዉ፣ ሕግን ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን እታ ሃገር ምኽባር፣ ንዝለዓሉ ሕቶታት ቅልጡፍ ምላሽ ምሃብ ኣገዳስነቱ ዕዙዝ ከምዝኾነ ዘስምርሉ እዞም ሙሁራት፡ ጥንኩር ልፍንታዊ ኣካይዳ ክህሉ ኣብ ምግባር እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ከድህብ ከምዘለዎ ይገልጽ ኣቶ ኣብዪ። "እቲ ዓብዪ ጸገም ክኸዉን ዝኽእል ጉዳይ ጸጥታን ርግኣትን እታ ሃገር'ዩ። ብቐጻልነት ጸጥታን ደሕንነትን ኣብ ምስፋን እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ንብሕቱ ዘይኾነ ምስቶም ኣብ ኢህወደግ ዘለዉ ሰልፊታትን ኣጋር ዉዳበታትን ተወሃሂዱ ክኸይድ ኣለዎ'የ ዝብል" ክብል የስምረሉ ኣብዪ ጨልቀባ። ኣብ ኲዊን ማሪዩኒቨርሲቲ ኦፍ ለንደን፡ መምህር ምጣነ ሃብቲ ዶክተር ነመራ ገበየሁ ድማ "ፖለቲካዊ ማሕለኻታት'ኳ እንተዘይተብሃሉ ዝያዳ ዘስግኡኒ ንቕድሜና ዝጽበዩና ምጣነ ሃብታዊ ግድላት'ዮም" ይብል። ቁጠባ እታ ሃገር ብዉሑዳት ኣከብቲ ኪራይ ዝተትሓዘ ብምዃኑ፡ እዞም ዉልቀ ሰባት ድማ ዘለዎም ዓቕሚ ጉልባብ ብምግባር እቲ ቑጠባ ሓሊኾም ከዉድቑዎ ዝኽእሉ ምዃኖም ነቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ዓበይቲ ፈተናታት ክኾኑ ዝኽእሉ'ዮም ይብል። "ኣብ መረጻ 2012 ክፍጠር ዝኽእል ምክፍፋል የስግአኒ" ኢትዮጵያ ዘለዋ ብዙሕነት ኣብ ግምት ብምእታዉ ዝተቐረጸ ስርዓት ፌደራሊዝም ኾነ፣ እታ ሃገር ኣብ እትዉከለሉ ባንዴራ፣ ሕገ መንግስታዊ ድንጋገታት ካልኦትን ክሳብ ሕዚ ኣብ ሓደ ሃገራዊ ምርድዳእ ክብጽሐሎም ዘይኽኣሉ ገዘፍቲ ጉዳያት ኣለዉዋ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ሞንጎ እቲ ነታ ሃገር ዝመርሕ ዘሎ ልፍንታዊ ሰልፊ ተፈጢሩ ዘሎ ነቓዕ፡ ኣብ ነንሓድሕዶም ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ክሰፍን ምኽንያት ከምዝኾነ ይዝረበሉ። ኣብ ዉሽጢ ኢህወዴግ ብዝተገበረ ለዉጢ መሪሕነት ክሳብ ሎም መዓልቲ ብዙሓት ለዉጢታት መጺኦም ኣለዉ ዝብል ሓገዚ ፕሮፌሰር መኮንን ፍስሃ እዚኦም እወንታዉን ኣሉታዉን ምልክታት ዝሓኡዘ'ዮም ይብል። ብድሕሪ ሕዚ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ክገጥሙዎ ዝኽእሉ ፈተናታት ብኣርባዕተ መገዲ'የ ዝርእዮ ዝብል ሓገዚ ፕሮፌሰር መኮንን፡ እቲ ሓደ ኣብ ዉሽጢ ኢህወደግ ክህሉ ዝኽእል ምፍንጭጫል'ዩ ብዝብል የቐምጦ። "ኣሰራርሓን ሕግን እቲ ግንባር ተኸቲሉ ዘይምኻዱ ስዒቡ፡ ኣብ መረጻ 2012 መን'ዩ ናብ መረጻ ክቐርብ? ብዝብል ኣብ ዉሽጢ ኢህወደግ ሓደጋ ምፍንጫል ከጋጥም ይኽእል'ዩ። ካልእ ኣብ ሞንጎ መንግስትን ዉልቀን ዘሎ ክፍፍል ስልጣን ዝምልከት'ዩ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር መንግስታዊ ትካላት ራዕዳዉያን ነይሮም'ዮም ኢሉ'ዩ። እዚ ህዝቢ ኣብ መንግስታዊ ትካላት ዘለዎ እምነት ክስእን ዝገብር'ዩ። ስርዓትን ሕግን ዘይብላ ሃገር ክትፍጠር እዉን ክገብር ይኽእል" ብምባል ይገልጾ። "ኣብ መረጻ 2012 ክኽሰት ዝኽእል ጉዳይ ኣዝዩ እዩ ዘተሓሳስበኒ" ዝብል ሙሁር ቋንቋን ስነ ጽሑፍን ደበሳይ ተኽለሙኡዝ ብወገኑ፡ ምእታዉ ኣብ ደገ ዝነበሩ ሓይልታት፣ ኣብ ዉሽጢ ሃገር ኮይኖም ተዓፊንና ነይርና ዝብሉ ዉዳበታት ስልጣን ብመረጻ ኢና ክንትሕዝ ኢሎም ናብቲ ኣካይዳ እንትኣትዉ ናይ መረጻ ሕጊታትን ደንቢታትን፡ ነዚኦም ከፈጽሙ ዝጣየሱ ትካላትን ከኽብሩ ክግደዱ'ዮም ይብል። ኾይኑ ግና፡ "እቲ ሕዚ እንሪኦ ዘለና ግና ነዚ ዝጠልብ ኣይኮነን። ካልእ ተሪፉ ናይ ስግግር መንግስቲ ክጣየስ ዝደልዩ ኣለዉ። መረጻ ዘምጽኦ ዉጽኢት ናይ ዘይምቕባል ክህሉ ይኽእል'ዩ። እዚ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ኮነ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝፈጥሮ ሓደጋ ኣስጋኢ'ዩ" ብምባል ስግኣቱ ይገልጽ። ካብዚ ሓሊፉ ይብል ሓገዚ ፕሮፌሰር መኮንን፡ ኢትዮጵያ ሕዚ ዘላትሉ ኩነታት ደሕንነትን ቁጠባዊ ዘምበልበላትን ኣብ ምምላስ እቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ክፍተን ይኽእል'ዩ። "ብዝተፈላለየ ምክንያት ዝለዓሉ ናይ ብሄር መልክዕ ዝሓዙ ጎንጺታት ኣለዉ። ሓድነት ህዝቢ ኣጠናኺሩ ኣብ ምኻድ፣ ሃገር ካብ ምፍራስ ኣብ ምድሓንን ቁጠባዊ ምምሕያሽ ኣብ ምምጻእን ናይ ባዕሉ ፈተና ክገጥሞ ይኽእል'ዩ ዝብል ግምት ኣለኒ"። ኣብ 100 መዓልታት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ.... ልዕሊ 1500 እሱራት ተፈቲሖም ጉጅለ ልኡኽ ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ድሕሪ 20 ዓመት ፈላማይ ዑደት ስራሕ ኣካይዱ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ዝመርሖ ልኡኽ ኢትዮጵያ'ውን ኣብ ከተማ ኣስመራ ምብጻሕ ኣካይዱ ክልቲኤን ሃገራት ሓሙሽተ ነጥቢታት ዝሓዙ ስምምዓት ፈሪመን መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ኣስመራ ሓድሽ በረራ ክጅምር'ዩ 264 ዝተዓጸዋ መርበባት ሓበሬታ ተኸፊተን መዓልታዊ 450 በርሚል ጭቃ ነዳዲ ከምዝፈሪ ተሓቢሩ ዝተሓዋወሰ ድሌት ዘለዎም ኣካላት ንምትእንጋድ ዝግበር ዘሎ ወፍሪ ድማ ናብ ስሩዕ ትካላዉን መንግስታዉን ኣሰራርሓ እንትእቶ ከቢድ ፈተና ክገጥሞ'ዩ ይብሉ እዞም ሙሁራት። "ሕዚ ዝርኣዩ ዘለዉ ካብቲ ሕገ መንግስቲ ዉጽእ ዘበሉ ነገራት'ዉን ናይ ባዕሎም ተራ ኣለዎም። ሚዲያታት ፍሬም ኣብ ምግባር ዝርአ ዘሎ ናይ ምግርጫዉ ኣካይዳ ድሓር እቲ ዘሎ ወዘልዘል ንምእሳር ናብ ኣሰራርሓ እንትኣቱ ሕጂ'ዉን ተጻብኦ ክመጽእ ይኽእል'ዩ" ይብል ኣቶ ደበሳይ። እቲ ዓብዪን ቀንድን ግና ዝብል ሓገዚ ፕሮፌሰር መኮንን፡ ኢትዮጵያ ክትኽተሎ ዝግባእ ፖሊሲ ጉዳይ ወጸኢ'ዩ። "ምስ ግብጺ፣ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ቻይና ከይተረፈ ሉኣላዊ ስልጣን ኢትዮጵያ ኣሕሊፉ ዘይህብ ፖሊሲ ጉዳይ ወጻኢ ክህልወና ይግባእ። ኩሉ ነገር ብምብጻሕ ዝዉዳእ ኣይኾነን፡ ዲፕሎማሲየዓዊ ጉዳይና ኣብ ሓደጋ ከይወድቕ ጥንቃቐ ክግበር ኣለዎ" ብምባል ይዛዝም።