ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ሕማም ካንሰር ንምክልኻል ይጽዕር
ትማል 04 ለካቲት ኣህጉራዊ መዓልቲ ሕማም መንሽሮ እዩ። ሕማም ግን ዕለትን መዓልትን ዘይፈሊ መናብርቲ ወዲ ሰብ እዩ።
ኣህጉራዊ ትካላት ኮነ መንግስታት መዓልቲ ዝኽሪ ዝፈልያሉ ቀንዲ ምኽንያት ነቲ ዛዕባ ንምክትታል እዩ - ብግብሪኸ ኣብ ባይታ ከመይ ኣሎ? ኣብዛ ዓለምና ካብ ዘጋጥም ሞት ሓደ ካብ ሽዱሽተ ምስ መንሽሮ ዝተሓሓዝ እዩ። እዚ ማለት ከኣ ዳርጋ ብዙሓት ስድራቤታት ሕማም መንሽሮ (ካንሰር) ይተናኽፈን እዩ ይብል መጽናዕቲ ውድብ ጥዕና ዓለም። እዚ ትካል'ዚ ካብ ሕጂ ንደሓር ካንሰርን ጠንቂ ሞት ንኸይከውን ዘይተሓለለ ጻዕሪ ብምክያድ እቶም ድሮ በቲ ሕማም ተጠቒዖም ዘለዉ ግዳያት ዝሓሸ ናብራ ንኽነብሩ ብዝከኣሎ ይጽዕር ምህላው ይሕብር። "ኩለን ሃገራት ነዚ ሕማም ንምግትኡን ንምፈዋሱን ብዙሕ ኣበርክቶ ክገብራ ይኽእላ እየን" ይብል ኣብ ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና፡ ሓላፊ ክፍሊ ምሕደራ ዘይተማሓላለፍቲ ሕማማት፡ ስንክልናን ምክልኻል ጎንጽን ዶክተር ኢቴነ ክሩግ። "እቲ ቀንዲ ጠንቂ ንፈልጦ ኢና፡ ተግባራዊ ስጉምቲ ምውሳድን፡ ሕሙማት ርትዓዊ ዝኾነ ሕክምና ዝረኽበሉ፡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ምልክታት እዚ ሕማም ብዙሕ ክስራሕ ይክኣል እዩ፡ በዚ ከአ ሂወት ሚልዮናት ከነድሕን ንኽእል ኢና"። ዶክተር ሰንጋል ካብ ኣውስትራልያ፡ ሕማም ካንሰር ብኣግኡ እንተረኺብካዮ ዝሓሸ ናይ ምፍዋስ ዕድል ከምዘለዎ ብምሕባር፡ "ዝኾነ ስክፍታ ዘለዎም ሕሙማት ቀልጢፎም ናብ ሕክምና ክኸዱ ይግባእ" ክብል ይመክር። ሃለዋት ካንሰር ጡብ ዝሕብሩ 12 ምልክታት እቲ ሕማም ኣብ ዝኸፈአ ደረጅኡ ምስ እንተበጺሑ ግን ከም ዝኾነ ካልእ ሕማማት ብኣጋ ንምፍዋሱ ኣሸጋሪ እዩ። ነርስ ፋጡማ ካብ ካናዳ እውን "ንሕሙማት ካንሰር ካብ መድሃኒት ንላዕሊ ሰብኣዊ ክንክን ሓገዝን ሞራልን እዩ ዘድልዮም፡ ሰብኣዊ ክብርን ሞራላዊ ደገፍን ንባዕሉ መድሃኒት እዩ!" ብምባል፡ ዝኾነ ሰብ ንግዳያት ሕማም መንሽሮ መቕርቡ ይኹኑ ፈተውቲ እቲ ዝግባእ ሞራላዊ ሓገዝ ክህቦም ኣተሓሳሲባ። ኣብ ግንቦት 2017 ኣባል ሃገራት፡ ኩሉ ሰብ ካብ ካንሰር ናጻ ዝኾነሉ ዕድላት ንምፍጣር ክሰርሓ ተሰማሚዐን። ባይቶ ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና፡ "ንካንሰር ብውህደትን ሕብረትን ምክልኻልን ምቁጽጻርን" ኣብ ዝብል ዛዕባ፡ መርሓ ካርታ ብምውጸእ ዓቕሚ ምክልኻል ብምዕባይ፡ ቅድመ ምልክት ካንሰር ብምልላይ ምሕካምን፡ ንዝሓመሙ ምክንኻንን ኣብ ዝብል ዘዕባ ዘትዩ። ኩለን ኣባላት ከኣ ኣብዚ ውሳነ'ዚ ልዑል ኣበርክቶ ብምግባር ንምዕዋቱ ክንጠፋ ጸዊዑ። መንግስታት፡ ጠንቅን ኣቀላጠፍትን እዚ ሕማምዚ ንዝኾኑ ነገራት መርትዖ ብዘለዎ ምርምር ብምጽናዕ፡ ኣብ ከም ሽጋራን ኣልኮላዊ መስተን ከቢድ ቀረጽ ብምስላዕ፡ ንጥዕና ውሑስ ዝኾኑ መግብታትን ኣካላዊ ምንቅስቃስን ብምትብባዕ፡ ንክታበት HPV ኣብ ምጉስጓስ ይርከባ ምህላወን ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና ይሕብር። ሃገራት ንምኽንያትን ጠንቅን ሕማም ካንሰር ዝኾኑ ጎዳእቲ ባእታታት ኣብ ምንካይ ብጽኑዕ እንተ ሰሪሖም፡ እቲ ሕማም ብማእከላይ ገምጋም ካብ 30-50 ሚእታዊት ክንኪ ከምዝኽእል ኪኢላታት ኣረዲኦም። ኩሉ ዝምልከቶ ንዓለማዊ ሽቶ ንምዕዋት እንተተጊሁ፡ ጥዕና ነብሲ ወከፍ ሰብ ክመሓይሽን ብካንሰር ዝስዕብ ሞት ክንክይን፡ ዓቢ ተኽእሎ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ እቲ ሕማም ኣብ ቀዳማይ ደረጃ እንከሎ ምስ ዝፍለጥ፡ መንግስቲ ኮነ እቲ ዝሓመመ ውልቀ ሰብ ንዘውጽኡዎ ፋይናንሳዊ ወጻኢታት ኣብ ምንካይ ዓቢ ግደ ኣለዎ። ኣብ ርእሲኡ ሕሙማት ቀልጢፎም ሓውዮም ንቡር ስርሖም ከሳልጡን ስድራ-ቤቶም ክሕግዙን እውን ይኽእሉ። ኣገደስቲ ሓቅታት ብዛዕባ ሕማም መንሽሮ፡