ክልል ትግራይ፡ 'እቲ ቀዳምነት ንስንኵላን ዝብል ኣብ ተግባር የለን'
ኣብ ክልል ትግራይ ሽቅለት ኣልቦነት ከም ዘሎ ብተደጋጋሚ ክዝረብ ዝጸንሐ ዛዕባ እዩ። ከም ሳዕቤኑ ከኣ ብዙሓት መንእሰያት ኣብ ፈቀዶ እንዳ ቡን፡ እንዳ መስተን ኣብ ናይ እዋን ስራሕ ተኣኪቦም ክዘናግዑ ምርኣይ ንቡር ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ ከተማ መቐለ ምልክታ ስራሕ ዝርእዩ መናእሰይ ምስ ዓይነ ብርኩ ዘሎ ጥዑይ ሰብ ስራሕ ኣብ ዝስእነላ ዓዲ፡ ንኣካለ ጎደሎ ደኣ ከመይ ትኸብዶም ትኸውን? ኣብ ትግራይ ካብ ዝርከባ ዩኒቨርስታታት፡ ምስ ሰብ ዓይነ ብርኪ ተወዳዲሮም ትምህርቶም ዝዛዘሙ ዓይነ ስውራን፡ ትምህርቲ ምስ ዛዘምና'ውን ስራሕ ኣብ ምርካብ ልዕሊ እቶም ሰብ ዓይነ ብርኪ ንሽገር ኣለና እዮም ዝብሉ። ዘሚከኤል ገብርግዝኣሄር፡ ኣብ 1982 ምስ ተጋደልቲ ህውሓት ናብ ሳሕል ምስ ከደ፡ ኣብ ሻዱሻይ ወራር (ወፍሪ ቀይሕ ኮኾብ)፡ ብደብዳብ ነፈርቲ ተሃረሙ - ሓንቲ ዓይኑ ዓዊራ። ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ደርጊ፡ ኣብ ሱር ኮንስትራክሽን ተመዲቡ። ሓወልቲ ሰማእታት መቐለ እናተሰርሐ እንከሎ ከኣ ምስ መሳርሕቱ ኣብ ናይ ማይ ገንኢ እናሰርሑ፡ ኣብ ዓይኑ ቃንዛ ተሰሚዕዎ። ብኣ ዝጀመረት ከኣ እታ ሓንቲ ዓይኑ'ውን ዓዊራ። ቅድሚ ምዕዋሩ ክሳብ ናብ እስራኤል ከይዱ እኳ እንተተሓከመ ኣይሰለጦን - ብርሃን ዓይኑ ስኢኑ። ብድሕሪኡ 'ሱቕ ኢለ ኮፍ ካብ ዝብል' ኢሉ ዝጀመሮ ትምህርቲ ብዓውደ ማሕበራዊ ስነ ፍልጠት ብዲግሪ ተመሪቑ። ሕጂ ከኣ ኣባል ጉዱኣት ኵናት ኮይኑ በቲ ማሕበር ዝውሃቦ ሓገዝ እዩ ዝናበር። ዘሚከኤል ገብርግዝኣሄር ዘሚከኤል ገብርግዝኣሄር፡ "እቲ ስራሕ ምስኣን ኣብ ዓይነ ስውራን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኩሉ እንድዩ ዘሎ፡ እቲ ዝተምሃረን እቲ ቀረብ ስራሕን ዘይምምጥጣኑ ድማ እቲ ቀንዲ ጠንቂ እዩ።" ከኣ ይብል። ምስ ብርሃን አዒንታ ዝተወልደት፡ ንግስቲ ሕሉፍ እትበሃል ዓይነ ስውርቲ፡ ኣብ ሻድሻይ ዓመታእ እያ ብሕማም ንፍዮ ዓዊራ። ብዑረት ከይተንበርከኸት ግን፡ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ብዓውዲ ሲቪክስ ብዲግሪ ተመሪቓ። "ብሰብ ተደጊፍና ኢና ተማሂርና" ከኣ ትብል ኣበቲ ዘላቶ ደረጃ ንኽትበጽሕ ብዙሕ ጸገማት ከምዝሰገረት ንምግላጽ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ብብረይል ክትመሃር ትጽቢት ዝነበራ ንግስቲ ከምቲ ዝሓሰበቶ ስለዘይጸንሓ፡ ንመቕርባ፡ መሓዙታን ኣዝማዳን ኣንቡቡለይ እናበለት፡ ንድምጾም ኣብ መቕድሒ ድመጺ መሊኣ ከም ዝተምሃረት ትሕብር። መጻሕፍቲ ብረይል ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሻሙናይ ክፍሊ ምሉእ፡ ካብ ታሽዓይ ክሳብ ዓሰርተ ክፍሊ ግን ብጀካ ናይ ታሪክ ናይ ጀኦግራፍን ሲቪክስን እተዘይኮይኑ ካልእ መጻሕፍቲ ከምዘየሎን፡ ኣብ ዩኒቨርስቲ ከኣ ጠቕሊሉ ስለዘየሎ ንጕዕዞ ትምህርታ ብኣሉታ ከም ዝጸልዎ እያ ትገልጽ። ንግስቲ ሕሉፍ "እሱስ ወረ ሓሊፉ ድሓን" ድሕሪ ምባል "እቲ ንኣካለ ጉዱኣት ቀዳምነት ዝብል ንሽሙ'ዩ ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ሰፊሩ እምበር፡ ስራሕ ደሊና ናብ ቤት ጽሕፈታት ኣብ እንኸደሉ ዝሰምዓና የለን፡ ገጽ ዘይህቡና'ውን ብዙሓት እዮም። ደጊምና ኬድና ክንሓቶም ንስከፍ ኢና።" ትብል።ብዝሒ ዓይነ ስውራን ብደረጃ ዓለም ክሳብ 2050 ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ብሰለስተ ዕጽፊ ከም ዝውስኽ ኣብ ቢቢሲ ዝወጽአ ጸብጻብ ላንሰት ግሎባል ሄልዝ ይሕብር። እቲ ጸብጻብ እዚ ሕጂ ዘሎ 36 ሚልዮን ቁጽሪ ዓይነ ስውራን ናብ 115 ሚልዮን ክብ ከም ዝብል እዩ ዝገልጽ። ኣብ ትሕተ ሳህራ ዝርከባ ሃገራት ኣፍሪቃን ኣብ ደቡብ ኤስያ ዝርከባ ሃገራትን ከኣ ዝበዝሑ ዓይነ ስውራን ዘለዉወን ሃገራት እየን። ብዝሑ ዓይነ ስውራን ብደረጃ ዓለም ብቋንቋን ስነ ጽሑፉን ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ዝተመረቐ ኣብርሃም ወሰን "ዲግሪ እንድሕር ሒዘ ስራሕ ኣይክስእንን'የ ዝብል ኣመለኻኽታ እዩ ነይሩኒ። ናይ ስራሕ ምልክታ ክወጽእ እንከሎ፡ ንዓይነ ስውራን ኣብ ግምት ኣየእትውን እዩ። ዘንብበልና'ውን ኣይንረክብን ኢና።" ብምባል ካብ ዝምረቕ ክሳብ ሕጂ ኣብ ምድላይ ስራሕ ከም ዘሎ እዩ ዘሕብር። ኣብርሃም ወሰን፡ ናብ ሰራሕተኛታትን ማሕበራዊ ጉዳያትን ክልል ትግረይ መድለዪ ስራሕ ሓገዝ ሓቲቱ ሓሙሽተ ሚእቲ ከም ዝሃብዎ ድሕሪ ምሕባር "ክምሃር እንከለኹ እናለመንኩ'የ ተማሂረ፡ ሕጂ ግን ዲግሪ ሒዘ ሓግዙኒ ክብል ከቢድ እዩ። ስቕ ከይብል ከኣ እንታይ ክበልዕ? እታ ንመድለዩ ስራሕ ተባሂላ ብመንግስቲ ትውሃብ ዝነበረት ሓገዝ እውን ሕጅስ ደው ኢላ'ያ፡ ንሕና እዞም ዓይነ ስውራን ከኣ ኣብ ከቢድ ኩነታት ኢና ዘለና።" ክብል ንዕኡን ንኻልኦት ዓይነ ስውራን ዘጋጥሞም ዘሎ ጸገማት ይገልጽ። ዘሚከኤል ገብርግዝኣሄር፡ ዓይነ ስውራን ምስ ሰብ ዓይነ ብርኪ ኣወዳዲረካ ካብ ከተማ ወጻኢ ክሰርሑ ምቹእ ከም ዘይኮነን፡ ኣብ ከተማ እውን ምቹኡን ዘይምቹኡን ቦታታት ከምዘሎ'ዩ ዝገለጽ። መንግስቲ ይኹን ሰብ ትካላት ዓይነ ስዉር ክሰርሕ ይኽእል እዩ ኢሎም ዝኣምኑ እንተኾይኖም፡ ነዚ ዝምችእ መሰረተ ልምዓት ክገብሩ ከምዝግበኦም ይዛረብ። "ኩሉ ግዜ ጽሩይ ኣካይዳ ክህሉ ይኽእል እዩ ኢለካ አይትጽበን ኢኻ፡ ብቕንዕና ነቲ ዘለካ ዓቕሚ ርእዮምን ኣሚኖምን ከስርሑኻ ዝደልዩ ትካላት እውን ኣለዉ።" ብምባል ከኣ ነቶም ንስንኩላን ናይ ስራሕ ዕድል ዝፈጥሩሎም ወሃብቲ ስራሕ ምስጋንኡ የቕርብ። ኣብራሃ ወሰነ ነቶም ኣብ ዓቕሚ ዓይነ ስውራን ዘይኣምኑ ግን "ካብ ኣረኣእያ ድዩ ካብ ዓቕሚ ምስኣን እዚ ክብሎ ኣይክእልን እየ፡ ንዓይነ ስውራን እሞ ከኣ ናይ ገድሊ ተባሂሉ ዝግበር ሓለፋ ግን የለን። ወረ እቲ ሓለፋስ ይትረፍ ማዕረ ምርካብ እውን የለን፡ ነብስና ከይንኽእል ብዙሕ ፈተናታት እዩ ዝገጥመና ዘሎ" ይብል። ንግስቲ ሕሉፍ ብወገና፡ መንግስትን ንዝምልከቶም ኣካላትን፡ ንጉዳይ፡ ጉዱኣት ኣካላት ጠመት ክህቦ ከም ዝግበኦ ምሕጽንታኣ ተቕርብ። "ብርግጽ ኣምሂርና ተመሪቕና ኢና፡ ምስቶም ሰብ ዓይነ ብርኪ ክንጎዪ ስለዘይንኽእል፡ ትምርቕ ምስ ኣበልና ንደላደለሉ [ንምደበሉ ] ኣገባብ ክተኣታቶ ኣለዎ" ድሕሪ ምባል" ህዝብና'ውን ብርግጽ ሳልኡ እንዲና ናብዚ በጺሕና፡ ሓደ ሓደ ሰባት ግን ኣብ ልዕሌና ዘለዎም ኣረኣእያ ከመሓይሹ ይግብኦም። ክንሰርሕ ንኽእል ኢና ኢልና ኢና ናብ ቤት ጽሕፈታት እናኸድና ስራሕ ንሓትት፡ ገሊኦም ዝህቡና መልሲ ግን ክንሰርሕ ከም ንኽእል ዘይኣምኑ ኣለዉ።" ብምባል፡ ምስ ምሉእ ዓቕሞም ካብ ኢድ ሰብ ይጽበዩ ምህላዎም እያ ትዛረብ። ብምቕጻል መነባብሮ ከምዝኸብዶምን፡ ንገዛ ክራይን ንታክስን ዘሎ ወጻኢታት ክትክእሎ ስለዘይከኣለት ክሳብ ሕጂ ኣብቲ ዝተመረቐትሉ ዩኒቨርስቲ መቐለ ምስ ሰብ ተጸጊዓ ትነብር ከምዘላ ትሕብር። ቅድሚ ሕጂ ንመድለዩ ስራሕ ተባሂሉ ካብ መሕበራዊ ጉዳያት ክልል ትግራይ ዝውሃብ ዝነበረ 2000 ብር ኣብዚ ሕጂ እዋን ናብ 500 ብር ብምጉዳሉ ስራሕ ንምድላይ ካብን ናብን ንምንቅስቓስ ጎኒ ጎኒ እቲ ስንክልናኣ ፋይናንስያዊ ዓቕሚ እውን ከምዝደረታ እያ ትዛረብ። ዘሚከኤል ገብርግዝኣሄር፡ "ኣብዚ ዓዲ ዕድል ገይሩ ኣቐዲሙ ዝተጠቕመ ይጥቀም ዝድሓረ ከኣ ዕድሉ'ዩ ዝጽበ።" ድሕሪ ምባል " ብኵናትን ብኻልእን ዝሰንከለ ሰብ ኣብዛ ዓዲ ብዙሕ እዩ ዘሎ፡ ብኣእምርኡ ብርሃን ክርኢ ዘይክኣለ ናብ መድረኽ ዘይወጽ ብዙሕ ጽጉም ዘለዎ ዓዲ እዩ። ምስቲ ድኽነት ከኣ ኣጸጋሚ እዩ። ንከምዚ ዓይነት ሰብ ንምሕጋዝ ኩሉ ሰብ እንተዝጽዕር ጽቡቕ ነይሩ።" ይብል። ኣስዒቡ ተማሂሩ ማዕረ እቲ ጥዑይ ክሰርሕ እየ ንዝብል ሰብ፡ እዚ ምትብባዕ ዝብሃል ብተግባር እንተዝፍጸም ጽቡቕ እዩ። እቲ ስንኩል ንነብሱ ይጠቅም ነታ ሃገር ከኣ ሸከም ካብ ምዃን የድሕና።"