ብሪጣኒያ፡ ብዛዕባ ብሬክዚት ክትፈልጡዎ ዝግባእ ነገር እንታይ'ዩ?
'ብረክዚት' ዝብል ቃል ብተደጋጋሚ ኣብ ማዕከናት ዓለም ይጥቀስ'ዩ፣ ብሕልፊ'ኳ ኣብ ማዕከናት ምዕራባውያን ሃገራት።
እቲ 'ብረክዚት' ዚብል ቃል ኣሕጽሮ ናይ ክልተ ዝተሓወሱ ቃላት እንግሊዘኛ'ዩ - 'ብሪጣንያ'ን 'መውጽኢ'ን። ትርጕሙ ኸኣ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ እትወጸሉ መስርሕ'ዩ ዚሕብር። ኣብ ናይ 23 ሰነ 2016 ረፈረንደም ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ እንተ ክወጹ ወይ ክጸንሑ ድምጾም ኣብ ዝሃቡሉ እዋን ንክወጹ ብጸቢብ ጋግ ወሰኑ። ኣብ ረፈረንደም ዝተሳተፉ 71.8% ፡ ማለት ዳርጋ 30 ሚልዮን ሰባት'ዮም። ስለዚ፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሰዓት 11፡00፡ ኣቘጻጽራ እዋነ-ግሪኒች፡ 29 መጋቢት 2019 ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ንኽትወጽእ ተወሲኑ ኣሎ። ንምንታይ ካብ ማሕበር-ኤውሮጳ ምውጻእ ትመርጽ? ብሓቂ፡ ህዝቢ ዓለም፡ ብሕልፊ ድማ ኤውሮጳውያን፡ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ማሕበር-ኤውሮጳ ምውጽኣ ደንጽዩዎም'ዩ። ንምውጻእ ክመርጹ ኣይተጸበዮዎምን። ንምንታይ'ያ ዓባይ ብሪጣንያ ንኽትወጽእ ዝመረጸት? ብዛዕባ ርክባት ሕብረት-ኤውሮጳን ዓባይ ብሪጣንያን ምዕዝምዛማት ምስ በዝሐ፡ ዳይቪድ ካሜሮን ብዛዕባ'ዚ ጕዳይ'ዚ ዝምልከት ንህዝቢ ዕድል ክህብ ምዃኑ ኣብ እዋን ምርጻ-ወፍሪ ዝሃቦ መብጽዓ ኣብ ግብሪ ከውዕል ወሰነ። ዉጽኢቱ ድማ ከም ዝሓሰቦ ኣይከደን። መበገሲ መረረ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ እንታይ ነበረ? እቲ ታሪኽ መበገሲኡ ነዊሕ'ዩ፣ ካብ 70'ታት ዝጀመረ ተጠራጣርነትን እሉኽ ጕዳይን'ዩ። ዝዀነ ኰይኑ፡ ከምዚኦም ዘኣመሰሉ ምኽንያታት ይርከቡዎም - ኣባል ሕብረት ኤውሮጳ ምዃን ዝወጽእ ገንዘብ ቅጥዒ የብሉን፣ ምስ ሕብረት-ኤውሮጳ ዘየዋስእ ኵነታት ዛዪዱ፣ ሕብረት-ኤውሮጳ ምንጪ ቀይድ'ልቦ ፍልሰታ ዀይኑ ... ወዘተ። እቲ ንውጻእ ዚብል ዉሳኔ ንገዛእ-ነብሱ ዕሉል ቃለ-መግለጺ'ዩ - ብዛዕባ መንነት ዓባይ ብሪጣንያ'ዩ ዝጥቍም፣ ከምኡ'ውን ዘስዕቦም ኣዋዲ ዘይብሎም ፖለቲካውን ቍጠባውን ስርዓታት። ብድሕሪ ረፈረንደም እንታይ ኰነ? እቲ ቅድሚ ረፈረንደም ዝነበረ ቀዳማይ ሚኒስተር - ደይቪድ ካመሮን - ኣይንውጻእ እናበለ ይምጕት ስለ ዝነበረ፡ ካምቦ-ንውጻእ ከኣ ስለ ዝሰዓረ፡ ብፍቓዱ ካብ ስልጣን ወሪዱ፣ ስልጣን ንተረዛ መይ፡ ሓላፊት ዉሽጣዊ-ጕዳያት ዝነበረት፡ ኣረከበ። ተረዛ መይ'ውን ንባዕላ ኣይንውጻእ ትብል ዝነበረት ክነሳ ሕጂ ንጕዳያት ብረክዚት ዓትዒታ ብምሓዝ ንዓባይ ብሪጣያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ንምውጻእ ህርድግ ክትብል ትርከብ። ቀዳመይቲ ሚኒስትር ተሬዛ መይ ናይ ሓቂ መርገጺ ተረዛ መይ ዋላ'ኳ ቀዳመይቲ-ሚኒስተር ተረዛ መይ ኣይንውጻእ ትብል እንተ ነበረት ሕጂ ኣብ ትሕቲ "ብረክዚት ማለት ብረክዚት'ዩ!" ዝብል ጭርሖ ቀንዲ ደጋፊቱ ዀይና ንቅድሚት ኣብ ምድፋእ ትርከብ- ማለት "ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ስለ ዝወሰነ ንድሕሪት ንጥምተሉ ምኽንያት የብልናን" ዚብል መርገጺ ሒዛ ትደፍእ። ኣባል ዓቃብተኛ ሰልፊ ዝዀነት ተረዛ መይ፡ ዓንቀጽ-50፡ ንብረክዚት ወግዓዊ ኣገባብ ዘትሕዞ ሰነድ፡ ብ29 መጋቢት 2017 ኣበገሰት። ዓንቀጽ-50፡ ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ንኽትወጽእ ንኽልተ ዓመታት ዋጋ-ዕዳጋ ንኽትገብር ዝተሓዝአ ጊዜ'ዩ። ሃንደበታዊ ምርጫ እቲ ስሩዕ ምርጫ ዓባይ ብሪጣንያ ን 2020'ዩ ክካየድ ነይሩዎ። ተረዛ መይ ግን ንብረክዚት ጽቡቕ ገይራ ምእንቲ ንኽትታሓዞ፡ ኣንጻር ሕብረት ኤውሮጳ ዝግበር ድርድር ኣጣጢሓ ንኽትምክት፡ ብርእሰ-ተኣማምነት ሃንደበታዊ ምርጫ ክካየድ ጸወዕት፣ ብዙሕ ሰብ ግን ገረሞ። ዝያዳ ሓይሊ ንምድላብ ዝዓለመ መደባ ኸኣ ተባረቐ። ሰኣን ቅሩብ'ምበር፡ ለይበር፡ ተቐናቓኒ ሰልፊ፡ ስዒሩ ነይሩ። ንስልጣና ከተሐይል ኢላ ዝተዋፈርትሉ መደብ ብምፍሻሉ ተዳኸመት ድኣ። ምስቲ ብ 10 ወናብር ዘሎዎ ሰልፊ ናይ ሰሜን ኣየርላንድ - ዲሞክራስያዊ ሕብረታዊ ሰልፊ- ኣብ ልፍንቲ ንኽትኣቱ ተገደደት። ብርክዚት ቍጠባ ዓባይ ብሪጣንያን እቶም ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ኣይንውጻእ ዝብሉ ዝነበሩ - ናይ ቀደም ቀዳማይ ምኒስተር ካሜሮን፡ ቻንስለር-ነበር ጆርጅ ኦስቦርን፡ ብዙሓት ሰብ-ስልጣናት ሃገር [ከም ማርክ ካርኒ - ሓላፊ ማእከላይ ባንክ እንግሊዝ] ሰበ-ስልጣናት ዓለም [ከም በዓል ፕረሲደንት ኦባማ] ከምኡ'ውን ሓለፍቲ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ኵሎም ቍጠባ ዓባይ ብሪጣንያ ድዋዕ ክብል'ዩ ዝብል እምነት ነይሩዎም፣ ጐስጒሶምሉ ኸኣ። እቲ ዝተተንበይዎ ምሕንካስ-ቍጠባ ግን ኣይተፈጸመን። ቁሩብ ዝቕባበ'ኳ እንተ ተራእየ፡ ቍጠባ ሃገር ኣይወደቐን፣ እኳድኣ ከምቲ ዝድለ ኣይኹን'ምበር ጌና ይዓቢ'ሎ። ሽቕለተ-ኣልቦነት ለጠቕ ኢሉ ዋጋ ገዛውቲ'ውን ብዙሕ ዘዛርብ ኰይኑ ኣይረኸቡዎን። ብረክዚት ኣበይ በጽሐ? እቲ ዝዓበየ ምልልስ-መጐተን ስራሕን ኣብ ኣገባብ-ምውጻእ'ዩ ጸኒሑ። ድሕሪ ናይ ሓደ ዓመት ስሓቦ-ጕተቶ ቃልሲ ኣብዚ እዋን'ዚ እቲ መስርሕ ንቕድሚት ብምስጓም ኣብ ሰለስተ ዓበይቲ ጕዳያት-ፍትሕ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ ኣሎ፣ ሕጂ ዝርርብ ናብ ናይ መጻኢ ርክባት ገጹ ይኸይድ ኣሎ። ምእንቲ ጽ'ባሕ-ብረክዚት ብጽፉፍ ክኸይድ ናይ ክልተ ዓመት ናይ መሰጋግሮ እዋን ይዝረበሉ ኣሎ። እቶም ክፋላት ዓባይ ብሪጣንያ - ኢንግላንድ፡ ወይልስ፡ ስኮትላንድ፡ ሰሜናዊ ኣየርላንድ - ብድምጺ ክሓብሩ ኣይከኣሉን። ኢንግላንድን ወይልስን ብጸቢብ ንንውጻእ ከድምጻ፡ ስኮትላንድን ሰሜናዊ ኣየርላንድን ብግፍሕ ዝበለ ድምጻ ንኣይንውጻእ ኣድመጻ። እዚ ጕዳይ ዉሽጣዊ ምስሕሓብ ክፈጥር ክኢሉ። እቲ ፖለቲካዊ ምፍሕፋሕ ጌና ይቕጽል ኣሎ። ምናዳ ስኮትላንድ ካብ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ምውጻእ መደባታ መዕረፊ ባይታ ኣይረኸበን። ሕጂኸ ናበይ ... ንውጽኢት ምርጻ-ብረክሲት ንኽግምጠል ዝደልዩ ብዙሓት ኣሎዉ። መብዝሕትኦም ህዝቢ ስኮትላንድ ኣይቀሰኑን፣ ሰልፊ ሊበራል ዲሞክራስያ'ውን ሕኒን ይብል። ተምሃሮ፡ ናይ ጸጋም ዝኣንፈቶም ገስገስቲ እውን ከምኡ። እታጃልባ-ብረክዚት ስለ ዝነቐለት ትምለስ ኣይትመስልን። ዉጽኢት ብረክዚት ከመይ ከም ዝመስል ምንባይ ከንቱ'ዩ፣ ብዘይብሩሃት ረቛሕቲ ስለ ዝተኸበ። ኣብዚ ዓመት ድሮ ክለተ ቀንዲ ተዋሳእቲ ብረክዚት ዝነበሩ ሚኒስተራት ብኣካይዳን ዉሳኔን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ስለ ዘይተሓጐሱ ካብ ስርሖም ብገዛእ ፍቓዶም ከም ዝተሰናበቱ ይዝከር። ስነ-ቓላት ብረክዚት እቲ ኣብ ሓምለ 6/2018 ኣብ መንበሪ ቀዳመይ ሚኒስትር ብኣባላት ካብኔ ተቐባልነት ረኺቡ እዩ። እዚ ድማ ምስ ሃገራት ኣውሮጳ ዝህሉ ንግዲ ኣቑሑት ዘካትት ሓበራዊ መምርሒ መጽሓፍ እውን። ከምኡ እውን ከም መሳለጢ ምስ ኣውሮጳ ዝህሉ ስርዓት ቀረፅ ኮይኑ ዓባይ ብሪጣንያ ካብቲ ኻልእ ዓለም ርእሳ ክኢላ ጠጠው ንኽትብል ዘኽእላ ንግዳዊ ፖሊሲ ንኽተማዕብል እውን ይፈቅድ። ናፃ ምንቅስቓስ ህዝቢ እውን ይዓግት። እቲ መልቀቒ ብዓርቢ ሓደ መዓልቲ ምሉእ ዝወደአ እንትኾን ቀዳመይቲ ሚኒስትር መይ ምቲ ዝተገማመዐ ካብኔ ክረዳዳኣን ብግዝያውነት እውን ይኹን ናብ ስምምዕ ክበፅሓ ኣኸኢለወን። ጥንኩር ትልሚ፥ እዚ ኣባህላ'ዚ እቶም እቲ ትልሚ ንቑጠባ ዓባይ ብሪጣንያ ዝሃስይ እዩ ኢሎም ዝቐርቡ ነቐፍቲ ይጠቀምሉ። ልኡም ትልሚ፥እዚ ድማ ካብ ኣውሮጳ ምውፃእ ኮይኑ ግና ክንዲ ዝካኣል ምስ ኣውሮጳ ዳርጋ ሕብረት ምፍጣር ዝመስል እዩ። ዘይምስምማዕ፥ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ብዘይ ስሩዕ ስምምዕ ክትወፅእ ኣለዋ ይብል። ቅዲ ኖርወይ፥ ዓባይ ብሪጣንያ ናፅነት ምንቅስቓስ ህዝቢ ክትፈቅድ ዝሓትት፣ናብ በጀት ኣውሮጳ ብፅሒቱ ዘበርክት፣ግን ድማ ብኣብዝሓ መምርሒ ኣውሮጳ ዝቕይድ ኣካይዳ እዩ። ርክብ ቀረፅ፥ እዚ ስርዓት'ዚ ኣብ መንጎ ዓባይ ብሪጣንያን ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳን ኣብ ዝህሉ ንግዳዊ ርክብ ቀረፅ ንኸይህልው እውን ዝሓትት እዩ።