ሓላፊ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ቴሌቪዥን ኢትዮጵያ መልቀቒ ዘእተወሉ ምኽንያት እንታይ'ዩ?
ኣብ ኢትዮጵያ ብሮድካስቲን ኮርፖሬሸን ሓላፊ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ጋዜጠኛ ሃይለማርያም ገብረሂወት “ብዝበጽሐኒ ጸቕጥታት ካብ ሓላፍነተይ ክለቅቕ ወሲነ” ኢሉ።
ጋዜጠኛ ሃይለማርያም ገብረሂወት፡ ኣብቲ ትካል ዘለዉ መሪሕነት ዝደልይዎ ጥራይ እምበር ንኤዲቶርያል መምርሒ መሰረት ብምግባር ንሳቶም ዘዳልውዎም መደባት ከቕርቡ ኣብ ዘይክእሉሉ ደረጃ ከምዝበጽሑ ንቢቢሲ ተዛሪቡ። “ናይ ፌደራል ሚድያ ከም ምዃኑ መጠን ንድምጺ ብዙሃን ከቃልሕ ምተገብአ፤ ሕዚ ግን ብኡኡ ደረጃ ኣይኮንናን ንሰርሕ ዘለና። ሓደ ዓይነት ሓሳብ ጥራይ’ዩ ክመሓላለፍ ዝድለ” ኢሉ። ዝተፈላለዩ ሓሳባት አብ ክንዲ ዝተኣናገዱ “ካብ ላዕሊ ንዝመጽኡ ጥራሕ” ተመሳሰልቲ ሓሳባት ክመሓላለፉ ከምዝግብር እውን ንቢቢሲ ሓቢሩ። “ብዙሕ ግዜ ካብ ትግራይ ዝመጽኡ ዜናታት ብፍላይ ፖለቲካዊ ውሳነታት ከምኡ’ውን አብ ትግራይ ዝርከቡ ፖለቲካዊ ፓርቲታት ዘካይድዎም ኣኼባታት ክነሕልፍ ኣይፍቀድን” ዝበለ እቲ ሓላፊ፡ ብፍላይ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ “እከለን በዓል እከለን እናዓደምኩም ኣዘራርብዎም” ዝብል መምርሒ ክበጽሖም ከምዝጀመረ ኣረዲኡ። ነዚ ድማ ‘ሓሳባት ብናጽነት ቀሪቦም ህዝቢ በዓሉ ክመመይ ይገበረ’ ኢሎም ምስ መሪሕነት እቲ ትካል ክዘራረቡ እንተፈተኑ’ኳ እቲ ኩነታት እናገደዶ እምበር ክንከይ ከምዘይከኣለ ገሊጹ። “ከም ዓብዪ ጸገም ኢለ ምስ አመረርሓ’ውን ዝተዘራረብኩሉ ሓደ ዓይነት ኣተሓሳስባን ድልየትን ይተሓላለፍ ምህላዉ እዩ። እዚ ማለት ከኣ ነቲ ሕዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ናይ ፌደራል ኣመራርሓ ዝድግፍ እምበር ካብኡ ዝተፈለየ ግን ዘየተኣናግድ ምዃኑ እዩ” ክብል ነቲ ጸገም ኣብሪሁ። ብፍላይ ምስ ባይቶ ትግራይ ብዝተሓሓዝ፡ ዘሕልፎም ውሳነታት ከይመሓላለፉ እንተተመሓላሊፎም ድማ ተሸራሪፎም ክመሓላለፉ ከምዝግብር’ዩ ኣይተ ሃይለማርያም ዝዛረብ። “ንኣብነት ኣብ ቀረባ መዓልታት ባይቶ ትግራይ ‘መረጻ ክካየድ ኣለዎ’ ብዝብል ዘሕለፎ ውሳነ፡ ምስ ናይ ፌደሬሽን ውሳነ ዝጻባእ ስለዝኾነ ከይተሕልፉ ተባሂልና ኢና” ብምባል ብኣንጻሩ ግን ኣብ ትግራይ ዝኾነ ነገር እንተተፈጢሩ ንዕኡ ኣጉሊህኻ ክወጽእ ከምዝግብር ብምንጽጻር ኣቐሚጡ። ነቲ ውሳነ ‘ዘይ-ሕጋዊ’ ስለዝኾነ ብዝብል ከየሕልፍዎ ከምዝተገበረ ዝዛረብ ሃይለማርያን፡ ነዚ ክብል ዝኽእል ኣካል እቲ ቦርድ እምበር እቲ ሚድያ ክኸውን ከምዘይክእልን ስልጣን ከምዘይብሉን ገሊጹ። ኣብቲ እዋን ሓሳቡ እንተሃበ’ኳ ዝሃቦ ርእይቶ ተዓፊኑ ከምዝተረፈ ይዛረብ። “ዘየለ ነገር’ውን ክመሓላለፍ’ዩ ዝግበር። ብኣንጻሩ ኣብ ካልኦት ከባብታት [ኢትዮጵያ] ዝፍጠሩ ጸገማት ከኣ ክሕብኡን ከይመሓላለፉ ይግበርን። ንኣብነት ሕዚ ኣብ ኦሮሚያ ዘሎ ረብሻን ሰልፍታትን ክመሓላለፍ ኣይድለን። ብተመሳሳሊ ኣብ ኣምሓራ’ውን ኣለዉ፤ ኣብ ክልቲኡ ክልላት ዝፍጸም ቅትለት’ውን ኣሎ ግን እዚ ክመሓላለፍ ኣይድለይን። ኣብ ትግራይ ግን ሓንቲ ነገር እንተተፈጢራ ብዝተጋነነ መልክዑ ክተሓላለፍ ይግበር” ኢሉ። ብፍላይ ኣብ ትግራይ መረጻ ከምዝካየድ ካብ ዝተወሰነሉ እዋን ንደሓር ግን “እከለ ኣምጺአኹም ኣዘራርቡ፤ እከለ ይቕረብ” ብዝብል ኣንጻር ህወሓት መርገጺ ዘለዎም ኣካላት ንክቕርቡ “ብትእዛዝ መልእኽ ከገድድዎም” ምስጀመሩ ነቲ መልቀቒ ደብዳበ ከእትው ምውሳኑ ይዛረብ ሃይለማርያም። “በዚ መልክዕ ክሰርሕ ሞያይን ሕልናይን ኣይፈቕደለይን ብዝብል ነቲ ደብዳበ ኣእትየ፤ ብ27 ግንቦት [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ንዘእተኽዎ ደብዳበ ግን ክሳብ እዛ ሰዓት መልሲ ኣይተውሃበንን” ኢሉ። እቲ ጸቕጢ ዝፈጥር ኣካል መን’ዩ? ሃይለማርያም ከምዝብሎ እቲ ኣብ ልዕሊ ሚድያታት ዝግብር ጸቕጥን ኢድ ኣእታውነትን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ’ኳ እንተኾነ ብፍላይ አብዚ ክልተ ዓመታት ግን ናብ “ዝኸፍአ” ደረጃ ተሰጋጊሩ’ሎ። “ካብ ሪፖርተርነት ክሳብ ሓላፍነት ን12 ዓመታት ኣብ ኢቢሲ ሰሪሐ እየ። ጽዕንቶታት ኣይነበረን ምባል ኣይከኣልን፤ ከምዚ ናይሎሚ ግን ዓይኒ ብዘፍጠጠን ብዝገደደን መልክዑ ኣይኮነን” ብምባል ብፍላይ ኣብ ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ግን ኣብዚ ናይ ለውጢ መንግስቲ ከምዝተበኣኣሰ ሓቢሩ። “ኣነ’ውን ብተደጋጋሚ እናተጸዋዕኹ ‘በዚ መገዲ ክትኸዱ ኣለኩም’፤ ‘እዚኦም ክሓልፉ ኣለዎም እዚኦም የብሎምን’፤ የዘራርቡኒ ነይሮም። ሓሳበይ እናሃብኩ ነቲ ዝኣመንኩሉን ዝቕበሎን እቕበል ነይረ። ካብ ግዜ ናብ ግዜ ግን እናገደደ መጺኡ። ኣብ ክንዲ ብትልሚ ንሰርሕ ካብ ላዕሊ መደብ ይመጽኣና” ይብል ሃይለማርያ። እቲ መደባት ካብ ላዕሊ ዝወርድ ከምዝኾነ ብምግላጽ ብፍላይ ካብ ገዛኢ ፓርቲ ብፌስቡክ ከይተረፈ ዝጥቅዑ መልእኽትታት ዋላ ሓንቲ ከይተረፈት ክትመሓላለፍ ከምዝግብር ኣረዲኡ። “ካብ ኣካላት መንግስቲ ዝወሃብ መምርሒ እንተዘይ እህልው ነይሩ፤ ኩለን ሜድያታት ብፍላይ ዋልታ፣ ኢቢሲን ፋናን ተመሳሳሊ ዛዕባ አብ ተመሳሳሊ ዕለትን ሰዓትን ዝመሓላልፈሉ ኩነታት ኣይምተረኣየን” ብምባል እቲ ኣብ ትግራይ ሓያል ረብሻን ተቓውሞን ከምዝተልዓለ ኣምሲልካ ዝተመሓላለፈ ዜና ከምኡ’ውን ብዛዕባ እቲ ኣብ መቐለ ብፖሊስ ዝተቐተለ መንእሰይን ብኣብነት ጥቒሱ። ንሱ ከምዝበሎ እቲ ጽቕጢ ኣብ ካልኦት ክፍሊታት ማለት ቋንቋታት ኣምሓርኛን ኦሮሚኛን እውን እንተሃለወ’ኳ አይከምቲ ኣብ ክፍሊ ትግርኛ ዘሎ ኣይኮነን። “እቲ ጽዕንቶ ኣብ ኩሉ ዘሎ እዩ ግን ከኣ እንተተቐቢልካዮን ዝበሉኻ እንተሰሚዕኻን ምንም ማለት ኣይኮነን። ግን ኣሚኖምዎ ድዮም ዘይኣመኑሉ ይሰርሑሉ ኣለዉ። ዝተፈለየ ክትትል ዝግበረሉ ግን ክፍሊ ትግርኛ እዩ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ ከኣ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሓይሊ ዝተፈለየ ሓሳብን ኣመለኻኽታን ስለዘሰጉም እዩ” ኢሉ። ናብ በዓልመዚ ብሮድካስት ኢትዮጵያ ዘቕረብዎ ጥርዓን ከምዘየለ ብምዝኽኻር “ነቶም ቅድሚ ሕዚ ኣብ ሃገራዊ ሚድያታት እናተፈጸሙ ዝነበሩ ጌጋታት መአረምታ ክወስድ ዘይከኣለ በዓልመዚ ነቲ ንሕና ነቕርቦ ቅሬታ ክሰምዕ’ዩ ዝብል እምነት ስለዘይብልና ወግዓዊ ብዝኾነ መገዲ ኣየፍልጥናዮን” ክብል ሓቢሩ። “ብልጽግና ‘ኣባላት ኩኑ’ ዝብል ዕድመ ቕሪቡልና” ብግንቦት 21 – 2012 [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ኣብ ኢቢሲ ቴሌቪዥንን ሬድዮን ክፍሊ ቋንቋ ትግርኛ ዝሰርሑ ኣባላት ኣመራርሓ ብልጽግና ትግራይ ዝኾነ ዶክተር ኣብርሃም በላይ ብሚንስትርነት ናብ ዝሰርሓሉ ቤት ዕዮ ተጸዊዖም ከይዶም ምንባሮም ሃይለማርያም ይዝክር። ምኽትል ዋና ዳይሬክተር ኢቢሲ ብዛዕባ እቲ ኣጀንዳ አኼባ ከይነገረ “ተጸዊዕኹም አለኹም” ብዝብል ጥራይ ናብ ሚንስትሪ ኢኖቬሽንን ቴክኖሎጂን ከምዝኸዱን ሓደ ትእዛዝ ከምዝጸንሖምን ገሊጹ። “ብመሰረት ዘቕረበልና ጻውዒት ከይድና። ናብ ኣዳራሽ ንምእታው ስልክኹም ኣቐምጡ ኢሉና። ንሕና ድማ ‘ንስኻ ስለዝጸዋዕኻና ክትኣምነና እዩ ዝግባእ’ ኢልና ስልክና ንምሃብ ፍቓደኛታት ከምዘይኮንና ገሊጽናሉ” ይብል። ዶክተር ኣብርሃም በላይ ኣመራርሓ ፓርቲ ብልጽግና ትግራይ ምስ ዝኾነ ኣይተ ሃፍታይ ሞባይል ሒዞም ኣብ ዝኣትዉሉ ነቶም ዝዓደምዎም ጋዜጠኛታት ግን “ሞባይል ሒዝኩም ክትኣትዉ ኣይትኽእሉን” ምባሎም ንኹሎም ክቀሓጠሎም ከምዘይከኣለ ሃይለማርያም ተዛሪቡ። ጉዳይ ሞባይል ከረዳድኦም ብዘይምኽኣሉ ድማ ዝበዝሑ ነቲ ዝተጸውዐ ኣኼባ ረጊጾም ከምዝተመለሱ ብምሕባር “ዝተረፉ 3 ዝኾኑ ሰባት ግን ናብቲ ኣዳራሽ ኣትዮም እዮም። ትካልና እውን ክልእኸና ኣይምተገብኦም ንሕና ጋዜጠኛታ ስለዝኾንና ብፓርቲ ተዓዲምኩም ብዝብል ክልእኸና ኣይምነበሮን” ኢሉ። ሓደ ካብቶም ኣብኡ ተሪፎም ምስ ዶክተር ኣብርሃምን ኣይተ ሃፍታይን ዝተዘራረቡ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ኣባል ኢቢሲ “እወ እኹል ሓበሬታ ኣይነበረንን ግን ከኣ ዶክተር ኣብርሃም ጽዊዑኩም ኣሎ ስለዝተበሃልና ኣቐዲምና ዝበጻሕና ኣቲና ኢና። ሞባይልኩም ሒዝኩም ክትኣትው ኣይትኽእሉን ምስተበሃለ ግን ገሊኦም ገዲፎምዎ ከይዶም” ክብል ተዛሪቡ። ካብ ላዕለዎት ኣሰናደእቲ ጀሚሩ ልዕሊኡ ንዘለዉ መጸዋዕታ ከምዝቐረበሎም ብምሕባር “እቲ ዝተሓሰብ ብዝሒ ሰብ ክርከብ ብዘይምኽኣሉ እቲ ዝርርብ ብሰፊሑ እንተዘይቀጸለ’ኳ ‘ካብ ፌደራል ወይ ከኣ ብወገን ትግራይ ብፍላይ ካብ ህወሓት ዝበጽሓኩም በደል ኣሎ ድዩ? እንተሃልዩ ንገሩና ክንፈትሖ” ኢሎምና” ይብል እቲ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ምንጪና። ንሱ ከምዝበሎ፡ ነዚ ዝቐረበሎም ሕቶ፡ ካብ ትግራይ ዝበጽሖም ጸቕጢ ከምዘየለ እኳ ደኣስ ኣብቲ ዝሰርሑሉ ሚድያ ጸቕጺ ከምዝግበረሎም ነቶም መሪሕነት ብልጽግና ትግራይ መልሲ ሂቦም’ዮም። ብዘይካ’ዚ ንኣባልነት ፓርቲ ብልጽግና’ውን ዕድመ ከምዘቕረቡሎም ተዛሪቡ። “ ‘እንድሕር ድልየት ሃልይኩም ምሳና ኣባል ኮይንኩም ክትሰርሑ ትኽእሉ ኢኹም፤ ዝበጽሓኩም ጸገማት እንተሃልዩ ድማ ንሕና ንመንግስቲ ብምውካል ምሳኹም ኣለና’ ዝብል ሓሳብ ኣቕሪቦምልና። ሰለስተ ሰባት ጥራይ ስለዝነበርና ከኣ ብዙሕ ከይተዘራረብና በዚ ተፈላሊና” ኢሉ። ሓለፍቲ ኢቢሲን ካልኦት እንታይ ይብሉ ኣብዚ ዛዕባ መብርሂ ንምርካብ ናብ ኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ደዊልና ንምኽትል ዋና ፈጻሚ ስራሕ እቲ ትካል ኣይተ ዓብዱልጀሊል ሓሚድ ረኺብናዮ። “ቅዳሕ እቲ ደብዳበ ሪኤዮ እየ፤ እንተኾነ ናብ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ስለዝብል ናብኡ ስለዝተመርሐ ንዕኦ ሕተቶ” ዝብል መልሲ ሂቡና። ናብ ዋና ፈጻሚ ስራሕ ኢቢሲ ብተደጋጋሚ ብስልኪ ዝገበርናዮ ስልኮም ከልዕሉ ብዘይምኽኣሎም ክሰምረልና ኣይከኣለን። ኣብ ዝረኸብናዮ ድማ ርእይቶኡ ክነቕርበልኩም ኢና። ብተወሳኺ፡ ካብ ብልጽግና መብርሂ ንምርካብ ፈቲንና ክሰልጠና ኣይከኣለን። ናብ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ብልጽግና ትግራይ ዶክተር ኣብርሃም በላይ፡ ብተደጋጋሚ ስልኪ እንተደወልናን ሓጺር መልእኽቲ ስልኪ እንተልኣኽናን ምላሽ ክንረክብ ኣይከአልና።