ፌስቡክ ኣብ ስርዓት ዲሞክራሲ ኣፍሪቃ ዝፈጠሮ ፅዕንቶ እንታይ እዩ?
ፌስቡክ ነቐፌታ በዚሕዎ ኣሎ፤ ብፍላይ ድማ ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝላባዕ ስኑዕ ሓበሬታ ክቆፃፀር ከምዘይከኣለ ተንተንቲ ይዛረቡ። ስርዓት ዲሞክራሲ ኣፍሪቃ ኣብ ሓዳጋ ከም ዘእተወ'ውን ተገሊፁ።
ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝተኻየዱ ሃገራዊ ምርጫታት ስኑዕ ዜና ፅዕንቶ ከም ዘሕደረ ዝተገለፀ እንትኸውን፡ ፌስቡክ ኣብ ድሕሪ እዚ ስኑዕ ዜና ነይሩ ናይ ዝበሎ ሓደ እስራኤላዊ ትካል ፌስቡክ ገፅ ምዕፃዉ ይዝከር። 'ኣርኪሜይድ ግሩፕስ' ዝተብሃለ እስራኤላዊ ትካል ሓዊሱ፡ 26 ገፃት ፌስቡክን ኢንስታግራምን ተኣጊዶም እዮም። ኣብዞም ገፃት ይላባዕ ዝነበረ ሓበሬታ ድማ ብዋናነት ኣብ ናይጄርያ፣ ሴኔጋል፣ ቶጎ፣ ኣንጎላ፣ ኒጀርን ቱኒዚያን ዘነፃፀረ ከም ዝነበረ ፌስቡክ ዕላዊ ገይሩ። ሰራሕተኛ 'ወርልድ ዋይድ ዌብ ፋውንዴሽን' ናኒንጃ ሳምቡሪ፤ ፌስቡክ እዚ ስጉምቲ ንምውሳድ ከም ዝደንጎየ እዮም ዝገልፁ። ስርዓት ዲሞክራሲ ኣፍሪቃ ኣብ ሓደጋ እዩ፤ ስጡም መቆፃፀሪ ድሕነት መረዳእታታት ዘይምህላዉ ድማ ሓደ ፀገም ምዃኑ የረድእ። ኣፍሪቃን ፌስቡክን ካሜሮናዊት በዓልቲሞያ ቴክኖሎጂ ሬቤካ ኤኖንችሆን ከም እትዛረቦ፡ ፌስቡክ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዎ ኣሰራርሓ ካብ ካልኦት ሃገራት ዓለም ዝተፈለየ እዩ። ንኣብነት፡ ፌስቡክ ኣብ ጉዳይ 'ካምብሪጅ ኣናሊቲካ' ኣብ ኣፍሪቃ ብዙሕ ኣይተወቐሰን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2018፡ ናይ ልዕሊ 230 ሚልየን ተጠቀምቲ ፌስቡክ ውልቃዊ መረዳእታታት ዝተሰርሰረ እንትኸውን፤ ኣብ ከይዲ ምርጫ ፅዕንቶ ምሕዳሩ ድማ ዕላዊ ኮይኑ ነይሩ። ምርጫ ዝተኻየደለን ሃገራት ኮንጎ፣ ናይጄርያን ኬንያን ኣብዚ ስመን ይለዓል። ፌስቡክ ኣብ ኣፍሪቃ ዘነፃፀሩ ገፃት ከም ዝዓፀወ ምስ ኣፍለጠ፡ ኣብ 'ኦንላይን' ዝፅሕፍ ኮንጎኣዊ ሳይመን ንኮላ ማታምባ፡ ኣብ ልዕሊ ፌስቡክ ሕቶ ኣልዒሉ። "ፌስቡክ ኣብ ካልኦት ኣህጉራት ንምግባር ዘይደፍሮ ነገር፡ ንምንታይ ኣብ ኣፍሪቃ ክገብር ክኢሉ?" ዝብል ሕቶ። ካብ እስራኤል ይፍነዉ ዝተብሃሉ እዞም ገፃት፡ ካብ 2012 ክሳብ 2019 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ምስ ተጠቀምቲ ንምልላይ ኣስታት 812 ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ ወጻኢ ገይሮም። 2.8 ሚልየን ሰዓብቲ እውን ከፍርዩ ኪኢሎም። ቢቢሲ ካብ ትካል 'ኣርኪሜይድ ግሩፕስ' መልሲ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይተሳኽዐን። ኣብቲ ገፅ ዝነበሩ መረዳእታታት እውን ሙሉእ ብሙሉእ ኣወጊዱ'ዩ። ካብ ሞንጎ እቶም ዝተኣለዩ መረዳእታታት ኣብ መረፃ ናይጄርያ ዘድሃቡ ይርከብዎም። ትካል ምርምር ኣሜሪካ 'ዘ አትላንቲክ ካውንስል ዲጂታል ፎረንሲክ ሪሰርች ላብ' ዝሰርሖ መፅናዕቲ፡ ንስም ምክትል ፕረዚደንት ናይጄርያ ነበር ኣቲኩ ኣቡባከር ዘፀልም ምስሊ ተዘርጊሑ ከም ዝነበረ ኣቃሊዑ እዩ። ኣብ ኣቡጃ ኣብ ዝርከብ ትካል 'ሴንተር ፎር ዴሞክራሲ ኤንድ ዴቨሎፕመንት' ዝሰርሑ ኢዲት ሓሰን፡ "እቶም ምስልታት ካበይ ከም ዝመንጨው ምፍላጥ ኣይተኽኣለን" ኢሎም። ካልእ ፌስቡክ ካብ ሞንጎ ዝዓፀዎም ገፃት 'ጋና 24' እዩ። እዚ ገፅ ናይ ዜና ገፅ እንተመሰለ እውን፡ ዝፍንዎም ሓበሬታታት ግን ካብ ዓዲ ኢንግሊዝን እስራኤልን ነይሮም። ኣብ ግዘ ሃገራዊ ምርጫ ዲሞክራቲክ ኮንጎ ንፌሊክስ ተሺስኬይዲ ዝድግፉ መረዳእታታት በዚ ገፅ ይፍነዉ ነይሮም። •ፌስቡክን ትዊተርን ሓበሬታ ክሰርቃ ዝሕልና ዝነበራ ገጻት ኣልየን ዋላ እኳ በዞም ገፃት ዝንዝሑ ስኑዓት ዜናታት ኣብ ለውጢ መንግስቲ ፅዕንቶ ምሕዳሮም ዘርእይ መረዳእታ እንተዘይተረኸበ፡ መራሕቲ ኣፍሪቃ ግና ምልባዕ እዚ ስኑዕ ዜና ከይተጠቐምሉ ከምዘይተረፉ ይግለፅ። ሓደገኛ ስኑዕ ዜና ንምግታእ ኣብ ኣፍሪቃ ልዕሊ 139 ሚልየን ሰባን ብስልኮም ፌስቡክ ይጥቀሙ። ዝያዳ እቲ ቁፅሪ ዝሓዝዎ ከኣ ኣፍሪቃውያን መናእሰይ እዮም። ኣብ ግዘ ምርጫ ዘድምፁ መናእሰይ ከም ምዃኖም መጠን፡ ብፌስቡክ ዝላባዕ ሓበሬታ ፅዕንቶ ከሕድረሎም ይኽእል። ከም ኣገላልፃ ካሜሮናዊት በዓልቲ ሞያ ቴክኖሎጂ ሬቤካ፡ እዞም መናእሰይ ዝረኽብዎ ሓበሬታ ኣብ ፌስቡክ ዝተደረኸ እዩ፤ ካልእ ሳልሳይ ወገን ፌስቡክ ተጠቒሙ ሓበሬታ ክነዝሕ ከም ዝኽእል እውን ኣይግምቱን። እታ በዓልቲ ሞያ "ፌስቡክ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝላብዑ ሓበሬታታት ሓላፍነት ተሰሚዕዎ ክቆፃፀር ግድን እዩ" ትብል። ፌስቡክ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዉ ተጠቀምቲ ፌስቡክ፡ ማሕበራዊ ሚድያ ብኸመይ እዮም ዝጥቀምሉ? ዝብል ብትኹረት ክርእዮ ከምዝግባእ ድማ ተተሓሳስብ። ቢቢሲ እውን ነዚ ርኢቶ ንፌስቡክ ዘቕረበ እንትኸውን፡ ተቐባልነት ግና ኣይረኸበን። ፌስቡክ ግና፡ ኣፍሪቃ 'ከም ቤተ-ፈተነ ገይርዋ' ዝብል ክሲ ኣይቕበሎን፤ ናይዚ ምኽንያት ድማ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣብ ኣፍሪቃ ብዙሕ ገንዘብ ፈሰስ ከምዝገበረ ይገልፅ። ናይ ሕድሕድ ሃገራት ቋንቋ ዝዛረቡ ሰብሞያ ካብ ምቑፃር ብተወሳኺ፡ ፖሊሲ ከምዘውፅአ ፌስቡክ ይገልፅ። ዝንዝሑ ስኑዓት ዜናታት ንምግታእ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ኬንያ ናይሮቢ ነቶም መረዳእታታት ዝግምግም ትካል ከም ዘጣይሽ ኣፍሊጡ'ሎ። ኣብቲ ሓድሽ ትካል ተዛረብቲ ቋንቋታት ኦሮምኛ፣ ሶማልኛን ሃውሳን ክቑፀሩ እዮም። ኣብ ሃገራት ካሜሩን፣ ናይጄሪያ፣ ደቡብ አፍሪቃን ሴኔጋልን መረዳእታ ምስ ዘፃርዩ ትካላት ከም ዝሰርሕ እውን ሓቢሩ። ፌስቡክ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ምርጫ እንትካየድ፡ ስኑዓት መረዳእታታት ዘስዕቦም ሳዕቤናት ኣብ ጋዜጣ ዘቕረበ እኳ እንተኾነ፡ 'ክገብሮ ዝግባእ ነገር ኩሉ ገይሩ ድዩ?' ዝብል ግን ሕዚ እውን ሕቶ ብዙሓት እዩ። ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ምርጫ ብዝተኻየደ ቁፅሪ፡ ዜጋታት ማሕበራዊ ሚድያ ከይዕፀዎም ይሰግኡ። ኣብ ፌስቡክን ዋትስኣፕን ዝንዛሕ ስኑዕ መረዳእታ ንምግታእ ዝውሰድ ስጉምቲ ከምዝኾነ ይግለፅ። ምሁር ቴክኖሎጂ ጋናዊ ኩዋቤና ኣኩማኦህ-ቦቴንግ፡ ፌስቡክ ምእጋድ ጥራሕ ለውጢ ከም ዘየምጽእ ይኣምን። "ብዛዕባ ሓደ ትካል ጥራሕ ንዛረብ እንተድኣ ኮይንና፡ ውፅኢታውያን ኣይንኸውንን። ግደ መንግስትን ትካላት ድሕንነትን እውን ኣብ ግምት ክኣቱ ይግባእ" ይብል። ኣብዚ ዘመን ዘሎ ምልባዕ ስኑዕ ዜና ንምግታእ፡ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ዝምልከቶም ትካላትን ክሓብሩ ከምዝግባእ እውን የረድእ።