"እቲ ህይወት፡ ካብ ሩሱን ሞቕሎ ናብ ረመጽ'ዩ"
ዝሓለፈ ሰሙን፡ መንግስቲ እስራኤል ኣብ ሃገሩ ንዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ካብታ ሃገር ንክወጽኡ፡ እንተዘይኮይኑ ግን ከምዝእሰሩ ከጠንቅቕ ጸኒሑ ኣሎ። እቶም ኣብ ዝመጽእ 90 መዓልታት ናብ ሃገሮም ወይ ሳልሰይቲ ሃገር ዝኸዱ ስደተኛታት 3500 ዶላር ክወሃቦም ምዃኑ ተሓቢሩ ኣሎ። ነዚ ጻውዒት እዚ ዘይቅበሉ ግና ካብ ወርሒ ሚያዚያ ጀሚሮም ከምዝእሰሩ ደጊሙ ኣጠንቂቑ።
ወሃቢ ቃል በዓል መዚ ጉዳያት ህዝብን ስደተኛታትን እስራኤል፡ ኣብታ ሃገር 38 ሽሕ ብዘይ ፍቓድ ዝኣተዉ ስደተኛታት ከምዘለዉን፡ ካብዚኣቶም 1420 ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ከምዝርከቡ ንቢቢሲ ገሊጹ ነይሩ። እዞም እስራኤል ናይ ቁጠባ ስደተኛታት እዮም እትብሎም ስደተኛታት፡ ኣብ ሃገሮም ካብ ዘሎ ዘይምዕሩይ ምሕደራን ደረት ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ተደፊኦም ዝወጽኡ፡ ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ግዳያት ሞትን ስንክልናን እናኾኑ በረኻታት ሰሃራን ሲናይን ኣቋሪጾም ኣብታ ሃገር ዕቑባ ዝሓተቱ ዉጹዓት ምዃኖም ንቢቢሲ ሓቢሮም። ። ማሕበረሰብ ዓለም ድማ ነቲ ኣብ መዋጥር ኣትዩ ዘሎ ስደተኛ ካብ ዝኣተዎ ጸበባ ንምድሓን ድምጺ ክኾኖም ተማሕጺኖም። "እቲ ህይወት፡ ካብ ሩሱን ሞቕሎ ናብ ረመጽ'ዩ" ኣብ እስራኤል፡ ዑቕባ እናሓተተ ንሸውዓተ ዓመት ዝተቐመጠ ሃይለ መንግስትኣብ፡ ኣብታ ሃገር፡ ተስፋ ዘቑርጽ ኣተሓሕዛ ስለዘሎ፡ ዝኾነ ሓዲሽ ህይወት ከምዘይረኸበን ፡ ንመጻኢ እውን ምንም ተስፋ ከምዘይርኣዮን ይዛረብ፡ ንሱ ከምዝብሎ ህይወት ስደት ከቢድ እዩ። "ካብ 2006 ጀሚርና እንነብሮ ህይወት ማይ ቀዲሕኻ ማይ ምኽዓው'ዩ። ዕቑባ ካብ እንሓትት ክሳብ ሕጂ 10 ሰባት ጥራሕ'ዮም ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ረኺቦም ዘለዉ" ይብል። መንግስቲ እስራኤል ኣብቶም ዝሓለፉ ዓመታት ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ክወጽኡ ኣለዎም ቅድሚ ምባሉ፡ 'ሆሎት' ዝተብሃለ መዳጎኒ ሰሪሑ፡ ንብርክት ዝበሉ ስደተኛታት ን20 ኣዋርሕ ኣብቲ መዳጎኒ ኣጽኒሑዎም'ዩ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ከኣ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ነቲ መዳጎኒ ክዕጾ ድሕሪ ምወሳኑ ንስደተኛታት ናብ ኣፍሪቃ ከምዝሰጉግ ገሊጹ። ካብ እቶም ብዘይሕጋዊ መገዲ ናብ እስራኤል ኣትዮም ዝበሃሉ ኣብ ደቡብ ቴልኣቪቭ ዝቕመጡ 38 ሽሕ ስደተኛታት፡ እቶም ልዕሊ 27 ሽሕ ኤርትራዉያን ክኾኑ እንከለው 7869 ከኣ ሱዳናዉያን'ዮም። ሓያሎ ኤርትራውያን መሕተት ዑቕባ ቅጥዒ እኳ እንተመልኡ፡ ክሳብ 2012 ዝተገብረ ነገር ስለዘይነበረ እቲ ዝበዝሕ ሰብ ተደናጉዩ ጸኒሑ'ዩ ዝብል ሃይለ ሕጂ ግና ኣብ ከቢድ ፈተና ከምዝወደቑ ይገልጽ። "ህይወት ናይቲ ስደተኛ ካብ ርሱን ሞቕሎ ናብ ረመጽ'ዩ፡ ዋላ ሓደ ዝተቐየረ ነገር ስለዘየሎ ኣብዝሓ ዕቑባ ከይሓተተ ተዛንዩ'ዩ ጸኒሑ። እቲ ሓቲቱ ዝበሃል'ዉን ሕቱኡ ስለዝተነጸገ ተስፋ ዝገብረ ኣይነበረን" ይብል። ብጾታዊ ርክብ ዝመሓለለፉ ሕማማት ኣስተምህሮ ኣብ ምሃብን ግንዛበ ኣብ ምዕባይን እትሰርሕ ዘላ ኣስማይት መርሃጽዮን ብወገና፡ እስራኤል፡ ካብ መጀመርትኡ ነቲ ስደተኛ ንሕግታትን ኣነባብራን ሃገራ ስለዘይሓበረቶን ስለዘየምሃረቶን ተስፋ ቖሪጹ ኣብ ዘይድለ ነገራት ዝወደቐ ብዙሕ እዩ ብምባል ትነቅፍ። "እቲ ኣፍሪቃዊ ስደተኛ ተስፋ ቖሪጹ ካብ እስራኤል ንክወጽእ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ርእሲ ርእሲ ሕግታት እናቐያየረ ከጨንቖ'ዩ ጸኒሑ"፤ 'ስደተኛታት ህይወቶም ጸሊኦም ካብዛ ሃገር ከምወጽኡ ክንገብሮም ኢና' እዮም ዝብሉ ' ትብል። እቲ ቐንዲ ምኽንያት ዓሌታውነት እዩ ትብል ኣስማይት "ካልእ ምኽንያት የብሎምን ጸሊም ካብ ዘይምፍታዉ ዝብገስ'ዩ እምበር፡ ልዕሊ 80 ሽሕ ዝኾኑ ዘይሕጋዉያን ጸዓዱ ስደተኛታት ኣለዉ፤ ግን ዝተንከፎም የለን" ብምባል ሓሳባ ተስምር። ስለዝኾነ ድማ ይብሉ እዞም ዜጋታት፡ ኩሉ ስደተኛ፡ ህይወቱ ካብ ሓደጋ ሞትን ዳግማይ ስደትን ምክልባትን ዘድሕነሉ፣ ካብ ጸገም ዘዉጽኦ ኣካል ይደሊ ኣሎ። እቲ ዕጫ እንታይ ኮን ክኸዉን እዩ? እስራኤል ናይ ጁባ ገንዘብ እናሃበት ካብ ሃገራ ክተዉጽኦም ትደሊ ካብ ሞንጎ ዘላ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት፡ ሰብ ሓዳርን ህጻናትን ዝጸንሕሉ ዕድል ኣሎ። ካብዚ ሓሊፉ፡ እቲ ምምላስ ስደተኛታት ሰብኣዉን ወለንታዉን ብዝኾነ መገዲ'ዩ ክፍጸም'ዩ እያ ትብል። እንተኾነ ግና፡ ቃሎም ንቢቢሲ ዝሃቡ ስደተኛታት ኾኑ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ነዚ ኣይቕበሉዎን፡ ኣይኣምኑዎን'ዉን። ናይ ነዊሕ እዋን'ኳ እንተዘይኾነ ህጻናትን ሰብ ሓዳርን ዝጸንሕሉ ዕድል ኣሎ'ኳ እንተተብሃለ እቲ ኻልእ ኣብ ሓደ ህሞት ናብ እተን ስደተኛታት ክቕበላ'የን ተባሂለን ዘለዋ ሃገራት ክሰዱዎ ስለዘይኽእሉ ቀስ ብቀስ እዮም ክሰጉዎ ዝደልዩ ይብል ሃይለ። "ኣብዚ ዉሳንኦም፡ መጀመርታ እቲ ዕቑባ ዘይሓተተ ግዳይ ክገብሩዎ ይደልዩ ኣለዉ። ንዝሓተተ'ዉን ይነጽጉዎ። ። እቲ ኣብ ዉልቃዊ ዋኒኑ ዝርከብ ዑቑባ ዝተኸልአ ሕብረተሰብ ከኣ ገዛ ክራይን ስራሕን ከምዘይረክብ ብምግባር ክገፉዎ'ዮም። እዚ'ዩ እቲ ዕጫና" ይብል። ኣስማይት ብወገና፡ ቆልዓ ሰበይቲኸ እንታይ እዮም ክገብሩዎም? ክትብል ትሓትት። "ዝተረፈ በስገዳድ ካብታ ሃገር ክወጽእ ክፍርም እንተዘይኮይኑ ናብ ማእሰርቲ ክዳጉንዎ'ዮም። ናብ ሞትን ስቅያትን ይኸይድ ስለዘሎ ኣብ መዋጥር'ዩ ዘሎ። ዘእዉየሉ ህዝቢ ይደሊ ኣሎ እዚ ስደተኛ" ትብል። ሽሕ'ኳ እቲ ስደተኛ ብዛዕባ እተን ክኸደን'ዩ ዝበሃላ ዘለዋ ሃገራት ሓበሬታ የብሉን እንተዘይተብሃለ፡ በሰላ እቲ በረኻታት ስደት ዘይሓወየሉ ሰብ ብዙሕ ስለዝኾነ ግና ኣኪብካ ምስዳድ ጽቡቕ ከምዘይኾነ ይዛረቡ። ኣብ ክሊ'ዚ ግና፡ ፍቓደይ ዘይመልእ ስደተኛ ዝጽበዮ "ሳህሮንዩም" ቤት ማእሰርቲ'ዩ ክትብል እስራኤል ኣጠንቂቓ'ያ። "ተንኮላት ክሳብ ክንደይ ይጠቓሉሉዎ ኣለዉ ንሪኦም ኣለና። ዝፈትወና ዘስረሐና ዝነበረ እስራኤላዊ ንመንግስቲ 16 ሚኢታዊት ግብሪ ክኸፍል ስለዝጀመረ፡ ሕጂ ካብ ሓደ ንጹህ ኤርትራዊ ዝቖጽር፡ ክልተ ጸዓዱ ክህልዉዎ ይመርጽ። ልዕሊ ሰለስተ ወርሒ ዝጸንሐ እንተረኺቦም፡ ንምንታይ ጸኒሕኻ ኢሎም ናብ ክሲ'ዮም ክኣትዉ" ይብል ሃይለ ዕጫ እቲ ስደተኛ እንታይ ክኸዉን ከምዝኽእል ንምግማት ከቢድ ከምዘይኾነ ብምምልኻት። ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሆትላይን ንሰራሕተኛታትን ስደተኛታትን ኣብ እስራኤል ዝተብሃለ ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ሲቪላዉያን ማሕበራት ገበርቲ ሰናይን፡ ከምኡ'ዉን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ተጸዋዒ ዉድብ ሕቡራት መንግስታት ነቲ ዉሳነ ብምኹናን፡ እቲ ስጉምቲ ንህይወት ስደተኛታት ኣብ ሓደጋ ዘእቱን ኢ-ሰብኣዉን ከምዝኾነ ገሊጾም። ኣሳፍ ዝተብሃለ ጉጅለ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ብወገኑ፡ እዚ ዉሳነ ንስደተኛታተት ዘስግእን ከቢድን'ዩ ክብል ኮኒኑዎ። ሰራሕተኛ ትካል ሓገዝ ስደተኛታትን ሓተትቲ ዕቑባን (ኣሳፍ) ኣዲ ድሮሪ ኣብርሃም ንቢቢሲ ከምዝገለጸቶ እተን ስደተኛታት ክቕበላ ምስ እስራኤል ዉዕል ፈሪመን ዝበሃላ ዘለዋ ሃገራት ኡጋንዳን ሩዋንዳን፡ ምስ እስራኤል ተሰማሚዐን በስገዳድ ንዝመጽኡ ስደተኛታት ክቕበላ ድየን? ዝብል ዓብዪ ሕቶ ኢና ክንሓትት ዘለና። "ዕድሚኦም ልዕሊ 60 ዝኾኑ ኸቢድ ፈተና ዝሰገሩ፣ ኣብ ስግኣት ዝርከቡ፣ በሰልኦም ዘይሓወየ፣ ዝሓመሙ ስደተኛታት'ዮም ዘለዉ። ብኣዉርኡ ኣፍሪቃ፡ ቀጺሉ ከኣ ዓለም እንታይ እያ ክትገብር ዝብል ዓብዪ ሕቶ ኣለና። እዞም ዉጽኡ ዝበሃሉ ዘለዉ ሰባት ኣፍሪቃዉያን'ዮም። ኤርትራዉያን ድማ ኣፍሪቃዉያን እዮም። ኣፍሪቃዉያን ናብ ኣፍሪቃ ምስዳድ ድማ ለዉጢ ኣየምጽእን" ብምባል ተሪር ቃልሲ ከምዘድልዮ ትገልጽ ። "እቶም ዝበዝሑ ኤርትራዉያን ስለዝኾኑ ብዛዕባ ህይወት ኤርትራዉያን ኢና ንሓትት ዘለና። ናብ ካልአይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ምስዳድ ክሳብ ክንደይ'ዩ ዉሑስ ዝብሉ ዓበይቲ ሕቶታት ኣለዉ። ኣብ ቀረባ ዓመታት ካብ እስራኤል ብሩዋንዳ፣ ኡጋንዳ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ሊቢያ፣ ሜድትራንያን ኣቢሎም ዳግማይ ዝተሰዱን ኣብ ጉዕዞኦም ብባህርይን ኢድ ሰብን ብኣይሲስ ዝሞቱን ዝተቐትሉን ብዙሓት እዮም። ኣብዚኸ ክንደይ ህይወት'ዩ ክኽፈል? ብምባል ድማ ትሓትት። ኤርትራዊ ስደተኛ ሃይለ መንግስተኣብ ድማ፡ መንግስቲ እስራኤል ኣብዝሓ ኤርትራዊ ስደተኛ ደላዪ ፖለቲካዊ ዕቑባ ከምዝኾነ ክርድኣልና ኣለዎ ይብል። "መዓር ገዲፉ መዓር ክደሊ ዝወጽእ ሰብ የለን፡ ተበታቲንና ክንተርፍ፣ መንነትና ክጠፍእ ዝገብር ፖለቲካዊ ሃዋህዉ ስለዘሎ ኢና ካብ ሃገርና ወጺእና። መንግስቲ እስራኤል፡ ኣብ በረኻታት ሲናይ ተሳቒና፣ ደቂ ኣንስትዮና እናተዓመጻ ከምዝመጻእናዮም፤ ፣ ክሳብ ሕጂ ኣብ ስቓይ ዝርከቡ፣ ኣእምሮኦም ዝሰሓቱ ሰባት ከምዘለዉና ክርደኣና ኣለዎ። በቶም ዝሓለፉዎ መከራ ረሲዖም ኣብ ፈቐድኡ ዝስዕስዑ ክፈርደና የብሉን" ክብል ምሕጸንትኡ ይገልጽ። መንግስቲ ሩዋንዳ'ዉን ብገንዘብ እዩ ዝገዝኣና ዘሎ። ስለዚ ኣጽቂጦም ዘለዉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ዓበይቲ ሃገራትን ምእንቲ ደቂ ሰብ፡ ንመንግስቲ እስራኤል ከስምዕዎ ኣለዎም ትብል ኣስማይት ብወገና። ኣብታ ሃገር ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ከይተረፉ ጻዕሪ ይገብሩ'ኳ እንተለዉ ተስፋ ዝህብ ነገር ብዘይምህላዉ ጻዕሮም ከሐይሉ ይግባእ ትብል። ኡጋንዳን ሩዋንዳንከ እንታይ በላ? ኡጋንዳ፡ ድሕሪ መግለጺ መንግስቲ እስራኤል፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ካብ እስራኤል ዝተሰጎጉ ኣፍሪቃዉያን ስደተኛታት ከምዘይትቕበል ገሊጻ'ያ። ቅድም ክብል እውን ኣሳፍ ዝርከቦም ሸውዓተ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ኣመልኪቶም ንፕረዚደንት ካጋመ ዝጸሓፋሉ ቅሉዕ ወግዓዊ ደብዳበ ክሳብ ሕጂ ዝተወሃበ ወግዓዊ ምላሽ የለን። ካብ መንግስቲ ሩዋንዳ ዝሰማዕናዮ ነገር'ኳ እንተዘየሎ፡ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ፡ ንዘራረብ ኣሎና ዝብል ምላሽ'ዩ ሂቡና ክትብል ኣዲ ድሮሪ ኣብርሃም ንቢቢሲ ገሊጻ። ቀዳማይ ሚኒስትር እስራኤል ቤንያሚን ነታንያሁ፡ ክንኣስረኩም ወይ በስገዳድ ናብ ነፈርቲ ክንቀሰቕለኩም ኢና ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን ዩጋንዳን ሩዋንዳን ግን ዝተፈላለየ ምላሽን መግለጽን እየን ዝህባ ዘለዋ።