"ጥበብ ናይ ኣተሓሳስባ ኢንቨስትመንት'ዩ"
ንእስቲ እያ። ኣብ እዋን ፕረዚደንትነት ግርማ ወልደ ጀወርግስ "መንእሰይ ጀግና ልምዓት" ተባሂላ ሽልማት ሜዳሊያ ካብ ኢዶም ተቐቢላ። ኣብ ዘፈራት ስነ ጥበብ፣ ስራሕቲ ኢደ ጥበብን ስእልን ብምንጣፍ ኣብ ዕብየት እቲ ዓዉዲ እጃማ ተበርክት ኣላ፡ ራሄል ብሉጽ።
ኣብ ዝኽሪ ሳልሳይ ዓመት ቤተ ጥበብ ራሄል ዝተዳለወ እኩብ ግጥምታት 'ቃተኛ' ታሕሳስ 2007 ዓ.ም ኣብ ከተማ መቐለ ዝኸፈተቶ ነቲ ክልል ብሕታዊ ዝኾነ ትካል "ራሄል ቤተ ጥበብ"፡ ብዙሓት መናእሰይ ጽቡቕ ግዘ ዕረፍትን ምዝንጋዕን ዘሕልፍሉ፣ እሂን ምሂን ዝበሃልሉ ሕብራዊ መድረኽ ጥበብ ኮይኑ ንሰለስተ ዓመታት ዘሊቑ ኣሎ። ኣብዞም ከም ሓንቲ መዓልቲ ዝተቖጸሩ ሰለስተ ዓመታት፡ ብመንፈስ ጥበብ ዝነፋፈቑ ሰባት ኣብ ሓደ መኣዲ ጥበብ ክቋደሱ፡ ካልእ መድረኽ ዝዓበጦም ማሕበረ ቁጠባዊ ጸገማት ጥበብ ለቢሶም፡ ሙሩጻት ቃላት ተላዕቊጦም፡ ኪነ ጥበባዊ ካባ ደሪቦም ዝቐርብሉ ዓብዪ መድረኽ እናኾነ ዝመጸ ቤተ ጥበብ ኣብታ ከተማ እግሪ ተኺሉ ኣሎ። ካብዚ ሓሊፉ፡ እዚ መድረኽ ብሉጻት ሓጸርቲ ጽሑፋትን ግጥምታት ዘቕርቡ ዝነበሩ መናእሰይ፡ ጽቡቓት ጸሓፍቲ ኾይኖም ክወጹን መጽሓፍቲ ንምሕታም ክበቕዑን ገይሩ'ዩ። "ንጥበብ ዝነበረ ኣረኣእያ ለዊጡ'ዩ" ስእሊ ንገለ ገለ ሰባት ብርዒ ኣብ ወረቐት ዘዕረፎ ንድፊ ጥራሕ ክኸዉን ይኽእል። ንገሊኦም ከኣ ዓሚቕ ልባዊ መልእኽቲ ዝሰጋገረሉ፣ ሕሉፍ፣ ህልዊን መጻእን ኩነታት ዝግለጸሉ፣ ምሽጥራዊ መገዲ ጥበብ ክኸዉን ይኽእል። ኣብ "ቤተ ጥበብ ራሄል" ዘለዉ ስእልታትን ካልኦት ዉጽኢታት ኢደ ጥበብን ካብዚ ዝተፈለዩ ኣይኮኑን። ወናኒት እቲ ትካል ሓዊሱ ካልኦት ዕድል ረኺቦም ኣብቲ ቤተ ጥበብ ስእልታቶም ዘላልዩን ንዕዳጋ ዘቕርቡን መናእሰይ ዘዳልውዎም ስራሕቲ ተፈጥሮ፣ ሳይንስን ማሕበራዊ ጉዳያትን ብጥንቃቐ ኣብ ሸራ ስእሊ ዓሪፎም ትረኽቦም። እቲ ኣርት ጋለሪ ስራሕ እንትጅምር፡ ቅድም ኢሉ ዘይተለመደ ብምንባሩ ብዓይኒ ንግዲ መኽሰባይ ናይ ዘይምዃን፣ ሰባት ግዘኦም ዘሕልፍሉ ናይ ዕረፍቲ ቦታ ገይርካ ዘይምዉሳድ ዝበሉ ጸገማት'ኳ እንተነበሩ ሕዚ ናይ ኣተሓሳስባ ለዉጢ ምፍጣር ዝኸኣለ ትካል ክከዉን ኽኢሉ'ዩ ትብል ራሄል። "ስእሊ ምርኣይ እቲ ማሕበረሰብ ዝለመዶ ተግባር ኣይነበረን። ኣብ ዝሓለፉ 3 ዓመታት ግና ኣብቲ ማሕበረሰብ ኾነ መንግስቲ ናይ ኣተሓሳስባ ለዉጢ ብምምጻእ ንጥበብ ዝነበረ ኣረኣእያ ለዊጡ'ዩ" ክትብል ትዛረብ። ስእሊ፣ ቅዲ ክዳንን ካልኦት ጥበባዊ ስራሕትን ኣብ ምስራሕ ትርከብ፡ ራሄል ኣብዚ ብሰፊሕ ናይ ኣትኽልቲ ቦታታትን ስራሕቲ ኪነ ጥበብን ዝማዕረገ ማእኸል ጥበብ፡ ግዘኦም ንምሕላፍ ዝመጹ ሰባት ብናጻ መጽሓፍ የንብቡ፣ ናጻ ኣገልግሎት ዋይ ፋይ ይረኽቡ፣ ዉጽኢታት ኢደ ጥበብን ባህላዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ኣቑሑን ይሽየጡ፣ ሰሙናዊ መድረኽ ስነ ጽሑፍ ይቐርቡ. ካብዚ ሓሊፉ ቤት ትምህርቲ ጥበብ ኮይኑ የገልግል ኣሎ። ህጻናትን መናእሰይን ሓጸርቲ ክረምታዊ ስልጠናታት ይረኽቡ። "እዚ ኣርት ጋለሪ ንዓይ ኢንቨስትመንት'ዩ። ብደረጃ ኣተሓሳስባ ሰባት ክህነጽሉን ብዙሓት ናይ ምጽሓፍን ምንባብን ክእለቶም ዘዕብይሉን እናኾነ መጺኡ'ዩ። ብመዳይ ኣተሓሳስባ ክፍጠር ዝኸኣለ ለዊጡ ልዕሊ ዝኾነ'ዩ፡ ስለዚ ጥበብ ኢንቨስትመንት ህንጸት ኣተሓሳስባ'ዩ ኢለ እየ ዝወስዶ" ትብል ራሄል ብሉጽ። እንታይ ጸጋ ሒዙ መጺኡ? 2ይ ዓመት ተምሃሪት ስእሊ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምንያ ሓዱሽ፡ ስራሕቲ ንድፍን ስእልን'ያ ትሰርሕ። እዚ ኣርት ጋለሪ ትብል፡ "ኣብዚ ራሄል ኣርት ጋለሪ ጥራሕ'ዩ ዘለና። ዓዉዲ ስእልን ንድፍን ኣብ ምሕጋዝን ምዕባይን ዝለዓለ እጃም ኣለዎ"። ራሄል ኣርት ጋለሪ ሕሉፍ 3 ዓመታት እንትጉዓዝ፡ ኩል ግዘ ቐዳም ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ዘዳለዎ ሰሙናዊ መድረኽ ስነ ጽሑፍ ዝቐርቡ ዝነበሩ ሓጸርቲ ጽሑፋትን ግጥምታትን ዘልዕሉዎም ሓሳባት መዛተዪ ሓሳባት ብዙሓት እናኾኑ ከምዝመጹ ካብቲ መድረኽ ዘይፍለዩ ሰባት ይዛረቡ። ኩል ግዘ ቀዳም ኣብ ዝዳሎ መድረኽ ስነ ፍሑፍ ብርክት ዝበሉ ሰባት ይሳተፉ ዝሓለፈ ቐዳም 3ይ ዓመት ምስረታ እዚ ትካል ጥበብ እንትዝከር፡ ኣብ ዉሽጢ 3 ዓመት ዝቐረቡ ዝተሓረዩ ግጥምታት ዝተፈላለዩ ጸሓፍቲ ብስእሊ ዘደገፈ መጽሓፍ ተመሪቑ'ዩ። ኣብዚ መጽሓፍ 40 ገጠምትን 20 ሰኣልትን ተሳቲፎም። ካብ ሞንጎ እቶም ሰኣልቲ ምንያ፡ ብሕታዊ ቤተ ጥበብ ከም ምዃኑ መጠን ኣብ ስርሓቲ ጥበብ ስእልን ጽሑፍን ዝነጥፉ ደቂ ኣንስትዮን መናእሰይን ዝሳተፍሉ፣ ዓቕሞም ዘዕብይሉ ጸጋ ሒዙ ከምዝመጸ'ያ ትዛረብ። "ኣብ ቀጻሊ ብደቂ ኣንስትዮ ጥበብ ስእሊ ክዓቢ'የ ዝደሊ። ብምትሕግጋዝ ክንዓብን ተወሳኺ ቤተ ጥበብ ክህልወናን ድማ ባህጊ ኣለኒ" ትብል። ባህልዊ ትዉፊታት ማሰን ብሂላትን ብምቕራብ ዝፍለጥ ኣስገዶም ተወልደ ድማ፡ እቲ ቤተ ጥበብ ካብ ዝኽፈት ንነዘ ብዙሓት ጸሓፍቲ ስራሕቶም ከምጽኡ ምጅማሮም ይገልጽ። "ብድፍረት ማሕበራዊ ጸገማት ዝድህስሱ ጽሑፋት ይቐርቡ ነይሮም። ምስ ሃይማኖት፣ ጾታ፣ መሰል ደቂ ሰባትን ዓሌትን ዘይጓነጹ ባህላዊ ትዉፊታት፣ ወግዓዊ ጽሑፋትን ካልኦት ብምቕራብ ማሕበረሰባዊ ናይ ኣተሓሳስባ ለዉጢ ምምጻእ ተኻኢሉ'ዩ። ሰባት ኣቀራሪቡ'ዩ" ይብል። ራሄል መን እያ? ስፌት ዓለባን ቅድን፣ ኢንጂነሪንግ፣ ኣርክቴክቸርን ኣርባን ፕላኒንግ፡ ራሄል ብመርሃ ግብሪ ዲግሪ ዝተምሃረትሎም ግንባራት'ዮም። ቆልዓ 8 ዓመት ኮይና ንድፊ ዝጀመረት ራሄል፡ ኣብቲ ዝኸፈተቶ ጋሌሪ ትገብሮ ብዘላ ምንቅስቓስ ያንግ ኣፍሪካ ሊደር ኢኒሸቲቭ (ያኒ) ተወዳዲራ ኣብ ኬኒያ ንሰለስተ ኣዋርሕ ስልጠና ወሲዳ። ኤምባሲ ኣሜሪካ'ዉን ኣፍልጦ ዝሃባ እንትኾን፡ ኣብ ፕሮጀክት ኦባማ ማንዴላ ኣባል'ያ። ደቂ ኣንስትዮ ዓርሰን ክኽእላ ዝድግፍ ፕሮጀክት ተግባራዊ ኣብ ምግባር እትርከብ ራሄል ብሉጽ፡ እተን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ገዛ ኾፍ ኢለን ብመሽን ዘይስርሑ ስራሕቲ ሸኽላ ኣፍርየን ከቕርባን ብዕዳጋ ክተኣሳሰራን ትሰርሕ ከም ዘላ'ያ ትዛረብ። ካብዚ ሓሊፉ ካብ መነባብሮ ፋይቶት ክናገፋ ዝደልያ ደቂ ኣንስትዮ ስልጠና ሂባ'ያ። ኣብ ቀጻሊ፡ ጀሚራቶ ዘላ ምንቅስቓስ ብምዕባይ ስራሕቲ ኢደ ጥበብ ክሰፍሑ፡ መድረካት ሙዚቃ፣ ሰፊሕ ሓምለዋይ ኸባቢ፣ ቤተ ንባብ፣ ቲያትርን ካልኦትን ዘማልአ ማእኸል ክህሉ ኣብ ጻዕሪ ትርከብ መንእሰይ'ያ ራሄል ብሉጽ።