ኤርትራውያን ዶኳትር ንምንታይ'ዮም ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ክሰርሑ ዘይክእሉ?
ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ ( NHS )፡ ኣብታ ዓዲ ክሳብ ዶክተር ዝበጽሕ ሞያ ዘለዎም ሞያውያን ስደተኛታት ኣብ ምጽናዕ ይርከብ።
እዞም ስደተኛታት ምስ ዓቕሞምን ወረቐቶምን እንከለዉ፡ ዶኳትር ክንሶም ኣብ ፋብሪካታት ከምኡ'ውን ፒሳ ኣብ ምብጽጻሕ ዝሰርሑ ይርከብዎም። ዶክተር የማነ ሓደ ካብኦም ኮይኑ፡ ብዙሕ ዘረባ ዘይፈቱን ቁጡቡን እዩ። ኣብ ጥቓ ሚድልስብሮ መደበር ባቡር ኣብ ዝርከብ እንዳ ሻሂ ኢና ዕላልና ኣካይድናዮ። ዶክተር የመነ ምስ ኣዕሩክቱን መማህርቱን'ዩ መጺኡኒ፤ ብዛዕባ ነብሱ ክዛረብ 'ዝጅሃር' ዘሎ ከይመስል ዝበዝሐ ክፋል እቲ ዕላልን እቲ ናቱ ሓቕን እቶም ኣዕሩኽቱ'ዮም ዘዕልልዎ ነይሮም። እዚ ካብ ኤርትራ ዝመጸአ ስደተኛ ዶክተር ዕድሚኡ 35 ዓመት'ዩ። ኣብ 2014 ኣብ ዝተገበረ ዓለማዊ ኣኼባ ጥዕና፡ ኣብ ኤርትራ ዝርከብ ኣገልግሎት ጥዕና ኣዝዩ ትሑት ምኻኑ ድሕሪ ምግላጹን፡ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ናብራ ኣብ ኤርትራ ስለ ዘይጠዓሞ ካብ ሃገሩ ሃዲሙ ብምውጻእ ሕቶ ዑቕቡኡ ቅቡል ኮይኑ ኣብ በርኒንግሃም'ዩ ዝነብር ዘሎ። "ዓባይ ብርጣንያ ሕቶ ዑቕባይ ተቐቢላ ተንብረኒ ስለ ዘላ እናመስገንኩ፤ ግን ናብ ፍጹም ምሉእነት ንኸይበጽሕ ዝዕንቕጸኒ ስምዒታት ኣለኒ" ይብል። ዶክተር የማነ ብምስዓብ "ምኽንያቱ ሓደ ስደተኛ ሸኽሚ ሕብረተሰብ ክኸውን ኣይደልይን እዩ፤ እምበሺ ኣነ ነዚ ሕብረተሰብ ከበርክቶ ዝኽእል ብዙሕ ነገር ኣሎ" ኢሉ። ዶክተር የማነ ኣብ ሓደ ፋብሪካ ከም ተሓጋጋዚ ኣላዩን ብውልቁ ኸኣ ወለንታዊ ሓጋዚ ስደተኛታት ኮይኑ እዩ ዝሰርሕ። እናተዛረበ ነቲ ሒዝዎ ዝነበረ መጽሓፍ እናሻዕ ይገናጽሎ። እቲ መጽሓፍ ብዛዕባ ስነ መድሃኒት እዩ። የማነ ኣብ ኤርትራ ደኣ ዶክተር ተባሂሉ ይመረቕ'ምበር ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ግን ዶክተር ኮይኑ ክሰርሕ ኣይተፈቐደሉን። ዶክተር የማነ (ጸጋማይ) ምስ ኣዕሩኽቱ ንሱ፡ ኣብ 2004 ብሓገዝ ኵባውያን ሓካይም ዝጀመረት ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ኣብ ካልኣይ እብረ ካብ ዘመረቐቶም ተማሃሮ እዩ። ኣብታ ቤት ትምህርቲ መጥባሕትን ስነ መትንን (ኒዮሮሎጂ) ዝርከቦም ንሸሞንተ ዓመታት ዝወሰደ ትምህርቲ ተኸታቲሉ። እቲ ኣገባብ ትምህርትን ፈተናታትን ካብ ስዊዘርላንድ፣ ሱዳንን ኣሜሪካን ዝመጽኡ ፕሮፌሰራት'ዮም ዘማእክልዎም ነይሮም። ዶክተር የማነ ብዛዕባ ነብሱ ብዙሕ ክዛረብ ስለ ዘይደሊ" ተወዳዳሪ'የ ነይረ" ጥራይ እዩ ኢሉ ሓሊፍዎ። እነተኾነ ጸብጻብ ትምህርቲ ከም ዘርእዮ ተወዳዳሪ ጥራይ ዘይኮነ ዳርጋ ኩሉ ነጥቡ ልዑልን 'A' እናኣምጸአን እዩ ትምህርቱ ዛዚሙ። እንተኾነ እዚ ውጽኢት፡ ነቲ ንብቕዓት ዶኳትር ብምምዛን ኣፍልጦ ዝህብ ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ዝርከብ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና (General Medical Council) እኹል ኣይነበረን። እዚ ዶክተር የማነ ኣለኒ ዝብሎ ዘሎ ክእለት ካብ ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ከምኡ እውን ካብ መንግስቲ ኤርትራ መረጋገጺ ወረቐት ክስነዮ ኣለዎ። እንተኾነ እቲ 'ገባርን ሓዳግን' ዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ካብ ሃገሩ 'ብዘይሕጋዊ' መገዲ ዝወጽኡ ከምዚ ዓይነት ደገፍ ክገብር ኣይረአን'ዩ፤ ዶክተር የማነ ኸኣ እዚ'ዩ ተሪፍዎ ዘሎ። ቢንያም ኣርኣያ ዓርኪ ዶክተር የማነ ኮይኑ ኣብ ሚድልስብሮ ዝርከብ ስደተኛታት ዶኳትር ብሞይም ንክሰርሑ ኣብ ዝማጎት ማሕበር ግብረ ሰናይ ዝሰርሕ እዩ። "መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነ ሓበሬታ ኣይህብን እዩ፡ እዚ ኸኣ ሓደ ንስደተኛታት ንምቁጽጻር ዝጥቐመሉ ሜላ እዩ" ይብል። ብምስዓብ "ኤርትራ መሓዛ ምዕራባውያን ኣይኮነትን፡ ሰሜን ኮርያ ናይ ኣፍሪቃ እናተብሃለት'ያ ትጥቐስ፤ እቲ ስርዓት ገባርን ሓዳግን ስለ ዝኾነ ከመይ ኣቢሉ ምስ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ሓበሬታ ክለዋወጥ ንጽበ?" ይብል። ርክብ ዶክተር የማነን ቢንያም ኣርኣያን፡ ቢንያም ኣርኣያ ዶኳትር ስደተኛታት ብሞይኦም ንኽሰርሑ ምስ ዝማጎት ማሕበር ግብረ ሰናይ ከም ዝሰርሕ ኣብ ቢቢሲ ምስ ኣንበበ'ዩ ካብ በርኒንግሃም ናብ ሚድልስበሮ ግዒዙ። ካብቲ ኣብ ቢቢሰ ዘንበቦ፡ ዞባ ቲሳይድ ሕጽረት ሓካይም ከም ዘለዋ ስለዝፈለጠ ኸኣ ተስፍኡ ሰማይ ዓረገ። ኣብ መጀመርታ ንዝተወሃቦ ናይ እንግሊዝ ፈተና ብግቡእ ስለ ዝመለሶ ኸኣ ተስፍኡ ናብ ዓወት ዝተቓረበ መሰሎ። እንተኾነ ብድሕሪ እዚ ፕላብ 1 ከምኡ እውን ፕላብ 2 ዝብሃል ፈተናታት ስለ ዝነበሮ ግን ስክፍታ ነይርዎ፡ ካብ ስክፍትኡ ኣይወጸአን። ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና የማነ ነዚ ፈተና ክፍተኖ ከም ዘይፍቐዶ ኣርድእዎ። ዶክተር የማነ ብግዲኡ ብምቕሉል ዘረባ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ንጉዳዩ ዳግማይ ክርእይሉ ምሕጽንትኡ ኣቕረበ። "ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ክሳብ ሕጂ ንጉዳየይ ዘለዎም ተገዳስነት ደረት ዘይበሉ ናእዳ እዩ ዘለኒ፤ እንተኾነ እኩል ኣይኮነን" ብምባል ንጉዳዩ ብዲፕሎማስያዊ ኣዘራርባ ይገልጾ። ንጉዳይ ዶክተር የማነ ብትኹረት እትከታተል ኣብ ዞባ ቲሳይድ ትሰርሕ ዝነበረት ጥሮታ ዝወጽአት ዶክተር ማርጋሬት ሂንማን ንዓቕሊ ዶክተር የማነ ብምንኣድ "እዚ ብቕኑዕ ኣገባብ ንክረአ ክንረባረብ ኢና" ብምባል ክሳብ ሕጂ ተበጺሑ ብዘሎ ምዕባለ ዕግብቲ ከም ዘይኮነት ትገልጽ። ንዶክተር የማነ ብብዙሕ ነገራት እያ ትተሓጋገዞ። ነታ ሕጂ ዘንብባ ዘሎ መጽሓፍ ናይ ስነ መድሃኒት'ውን ንሳ ዝሃበቶ እያ። "እዞም ሰባት ድሉዋት ዶኳትር'ዩም፡ ናብዚ ንክበጽሑ ኸኣ ብዙሕ መሰናኽላት'ዮም ሰጊሮም። ሕጽረት ሓካይም ኣለና እናበልና፡ ንኸም ብዓል ዶክተር የማነ ምስራሕ ክንከልኦም ሃየንታ ኣለዎ" ትውስኽ ዶክተር ማርጋሬት ሂንማን። ተመሳሳሊ ጉዳይ ዝነበሮም ኣርባዕተ ሞያውያን ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ ይሰርሑ ከም ዘለዉ ብምዝኽኻር "ዶክተር የማነ ካብዞም ሰባት ዝፍለየሉ ምኽንያት ኣይርኣየንን'ዩ"። "ኣብ ቤት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ሕክምናን፡ ሕክምና ስንን ኦሮታ ንዶክተር የማነ መምህሩ ካብ ዝነበረ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣሎ፡ ውጽኢት ፈተና የማነ ኣብ ኢድና ኣሎ። እቲ ዘገርም ነገር ከም ብዓል ኦስትርያን ስውዲንን ዝኣመሰላ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ልኽዕ ከም ናይ የማነ ወርቐት ዘለዎም ተቐቢለን የስርሐኦም ምህላወን እዩ" ትብል ዶክተር ማርጋሬት። ዶክተር ሳህለ ንዶክተር የማነ መማህርቱ ኾይኑ ካብ ኤርትራ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን እዮም ወጺኦም። ዶክተር ሳህለ ኣብ ኦስትርያ ዑቕባ ድሕሪ ምርካቡ፡ ዘለዎ ወርቃቕቲ ኣቕሪቡ ብቋንቋ ጀርመን ፈተና ተፈቲኑ። ውሱን ሕክምናዊ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሳድ ኣብ ሓደ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ኦስትራ ዝርከብ ግራዝ ዝብሃል ዓቢ ሆስፒታል ቀዋሚ ሰራሕተኛ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ወትሩ ኣብ ስራሕ ዝተጸመደ ብምኻኑ ድሕሪ ናይ መዓልታት ቆጸራ ኢና ክንረክቦ ክኢልና። መማህርትን ዓርክን ዶክተር የማነ ዝኾነ ዶክተር ሳህለ ዶክተር ሳህለ "ብሓቂ ፍትሓዊ ኣይኮነን፡ ንዶክተር የማነ ጥንቑቕን ተኸናኻንን ዝኾነ ሓኪም፡ ፕሮፎሽናልን ጻዕራምን ምኻኑ እየ ዝምስክር። ዕድል እንተሂበሞ ክሳብ ክንደይ ብቑዑን ተወዳዳርን ምኻኑ መርኣዮም ነይሩ" ኸኣ ይብል። ዶክተር ሳህለ ናብ ኣውሮጳ ምስ መጺአ ሓዲሽ ህይወት ከም ዝጀመረ ብምሕባር፡ ምስ ዶክተር የማነ ኣብ ከክልተ ሰሙን እናተደዋወሉ ኩሉ መዳያዊ ዕላላት ከም ዘልዕሉ ብምሕባር፡ የማነ ዘለዎ ጽምኢ ፍልጠት ካብቲ ኣቐንዛዊ ዕላላቶም ምኳኑ ይጠቕስ። "ሓደ ዓይነት ወረቃቕቲ እዩ ዘለና፡ ኣነ ይሰርሕ ኣለኹ ንሱ ግን ኣይተፈቐዶን ዝገርም ነገር እዩ" ይብል ዶክተር ሳህለ። ቢንያም ኣርኣያ፡ ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ካልኦት ኣርባዕተ ኤርትራውያን ዶኳትር ብሞይኦም ክሰርሑ ስለ ዘይተፈቐዶም፡ ኣብ ፋብሪካታትን ኣብ ኣብያተ መግብን ከም ኣበጻጻሕቲ ፒሳ ኮይኖም ይሰርሑ ከም ዘለዉ ይጠቕስ። "ኣዝዩ ልቢ ዝትንክፍ እዩ፡ ተስፋ ቆሪጾመን እዮም፡ ንምንታይ ኢና ግን ዳግማይ ንቀጽዖም ዘለና" ብምባል ነቲ ንሱ መልሲ ዘይረኸበሉ ሕቶ ወስ የብል። ጀን ዱርኪን ኣብ ምዝገባ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ተሓጋጋዚት ዳይሬክተር እያ። ብዛዕባ ዝባኽን ዘሎ ዓቕሚ ሰብ ምስ ተወከስክዋ፡ ቀዳማይ ኣተኩሮ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና፡ ሕሙማት ግቡእ ሓኪም ንክረኽቡ፡ እቶም ዶኳትር ግቡእ መስርሕ መምዘኒ ብቕዓት ዝሓለፉን ዘለዎም ወረቐቶምን ብቕዓትን ዝሳነ ምኳኑ ምርግጋጽ'ዩ ትብል። ብዛዕባ ጉዳይ የማነ ንዝምልከቶም ሰብ መዚ ኤርትራ ሓቲታ መልሲ ዘይምርካባ ኸኣ ጉዳይ የማነ መዛዘሚ ከይረክብ ዓንቒጹ ከም ዝሓዞ ትጠቕስ። ከም ናይ የማነ ተመሳሳሊ ወረቛቅቲ ዘለዎም ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳዊ ሕብርት ክሰርሑ ከም ዝተፈቐዶም ምስ ሓበርክዋ ግን፡ ኣብ ውሳኔ ናይ ካልኦት ሃገራት ርኢቶኣ ክትህብ ከም ዘይትደሊ'ያ ገሊጻትለይ። "ዕንቅፋት ኣይኮንናን ንኸውን ዘለና፡ እቲ ሕጊ ግን ብቕዓት ከነረጋግጽ የገድደና'ዩ" ትውስኽ ጁን ዱርኪን። እንተኾነ ኣብዚ ሓደ ዘይስገር ሓቒ ኣሎ። ሓደ ፖሎቲካዊ ስደተኛ ካብ ሃገሩ ሃዲሙ እናወጽአ፡ ኩሉ ሰነዳቱ፡ ኣብ ሓደ ጽሩይ ሰታሪት ዓሺጉ፡ በቲ ዝሃድመሉ መንግስቲ ማሕተም ተነቢርዎ ኣይኮነን ዝወጽእ፡ የማነ ኸኣ እዚ ጎዲልካ እዩ ዝብሃል ዘሎ። ኣብ ማእክል ኣስመራ ዝርከባ ፋርማሲ ሰንትራል ጀን ዱርኪን ኣብ ሞንጎ ዕላልና ጉዳይ ኤርትራውያን ዶኳትር ፍልይ ኢሉ ከም ዝርኣይን ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ፈተና ፕላብ 1 ከምኡ እውን ፕላብ 2 ክፍተኑ ከም ዝተፈቐዶም ሓቢራትኒ። ምስቲ ኣልዒልና ክንዘራረቦ ዝጸናሕና ምውህሃድ ስለ ዝኣበየኒ ደጊመ ሓቲተያ። "እወ ክፍተኑ እዮም" ኣብ ገጻ ፍሽኽታ እናተነበበ "ብርግጽ ክፍተኑ ፈቂድናሎም ኣለና" ኢላትኒ። ዶክተር የማነ ነዚ ፈተና እንድሕር ሓሊፉ፡ ዶክተርነቱ ተረጋጊጽሉ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዓባይ ብርጣንያ ብምምልካት ብሞይኡ ስራሕ ክጅምር ክኽእል'ዩ ማለት ድዩ? ዝስዓበ ሕቶይ እዩ ነይሩ። "ኣይፋል! እቲ ፈተና እንድሕር ሓሊፍዎ ብቕዓት ከም ዘለዎ ጥራይ ኢና ከነረጋግጽ፤ እንተኾነ ንጉዳይ እቲ ዘይተጻረየ ሰነዳቱ ምስ ናይ ዓባይ ብርጣንያ ሕጋዊ ጉዳያት ንምዝማድ ናብኡ ከነምርሖ ኢና" ኢላትኒ። ኣብ ሰሜን ተስ ዝርከብ ሆስፒታል እዚ ንብዓል ዶክተር የማነን መሰልቱን ከምኡ እውን ኣብ ጸገሙ ኣብ ጎኑ ደው ንዝበሉ ቢንያም ኣርኣያ፡ ማርጋሬት ሂንማንን ካልኦትን ተስፋ ዝህብን ናይ ሓጎስ ቶርታ ክቆርሱን ዝቕስብ እዩ። "ዓቢ ዜና እዩ፡ ኣነን ኣዕሩኽተይን ተሓጒስና ኣለና" ይብል ዶክተር የማነ። ፈተና ናይ ዶክተር የማን ምዓስ ምኳኑ ገና ኣይተወሰነን ዘሎ፡ ምናልባት ዓመት ይወስድ ይኸውን፡ ቢንያም ኣርኣያ ጉባኤ ሓፈሻዊ ሕክምና ብዛዕባ ዶክተር የማነ ዘድልዮም ሓበሬታ ንኽረክቡ ንሱን ማሕበሩን ተወሳኺ ጻዕሪ ከምዝገብሩ ብምጥቃስ ናብቲ ተወጢኑ ዝነበረ ኣኼብኡ ኣምረሐ። ዶክተር የማነ ድሕሪ እዚ ብስራት ሓዘል መልእኽቲ እቲ ወዲ ሽዱስተ ዓመት እንከሎ ዶክተር ናይ ምኳን ሕልሙ ኪኖ ብማዕረግ ጥራይ ብተግባር ዝሰርሓሉ እዋን ይቓረብ ኣሎ ብምባል ኣብ መጽናዕቲ'ዩ ተጸሚዱ ዘሎ። መስከረም 2020 ኸኣ ብቢንያም ኣርኣያ ተሰንዩ ኣብ ሰሜን ተስ ስራሕን ሓዲሽ ህይወትን ዝጅመረሉን እዋን ክኾነሉ ብተስፋን ጻዕርን ይጽበይ ኣሎ።