ቃል ኣብይ ኣሕመድ፡ ይተክል ዶስ ይነቅል?
ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ በትረ ስልጣን ካብ ዝሕዝ 100 መዓልታት ክደፍን ብኣፃብዕቲ ዝቑፀሩ መዓልታት ይተርፍዎ። ኣብዛ ሓፃር ናይ መዝነት ግዚኡ፡ ገለ ኣጠቓቕማ ቃላቱ 'ሓደገኛ አከያይዳን ሓላፍነት ዝጎደሎን እዩ' ብምባል ዝነቕፍዎ ኣይተስኣኑን።
ኣብይ ኣሕመድ ቀዳማይ ሚኒስተር ቅድሚ ምዃኑ፡ ጎስጓስ ኣብ ዝገብረሉ እዋን ፡ "ቃል ይተክል፤ ቃል ይነቅል" ኢሉ ተደርፂፁ ምዝራቡ ዝዝከር እዩ። ኣብዚ ዘረብኡ "ቃል ሓይሊ ኣለዎ፤ ይተክል፡ ይነቅል'ውን። ወለዶ ይፈጥር፡ ወለዶ'ውን የጥፍእ። ፍቕሪ ይዘርእ፡ ፅልኢ'ውን ክዘርእ ይኽእል" ይብል። መራሒ ሃገር ድሕሪ ምዃኑ ዝተጠቐመሎም 'ኣዛብእ ቀትሪ' (የቀን ጅቦች) ከምኡ ድማ 'ፀጉረ ለወጥ' (ፀጉረ-ልውጥ) ዝኣመሰሉን ኣገላልፃታት መዘራረብቲ ዛዕባ ኮይኖም ክቕፅሉ ዝኸኣሉ ድማ ነዚ እዩ፡ ቃላት ሓይሊ ስለዘለዎም። ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝንቀሳቐሱ ቀንዲ ደገፍቲ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝበሃሉ እዞም ቃላት ኣንጠልጢሎም ንዝኾነ ጉጅለን ማሕበረሰብን ክጥቅኑ ተርእዮም። ካልኦት ርትዓውያን ዝበሃሉ ደገፍቱ፡ ድማ እዚ አከያይዳ ሓላፍነት ዝጎደሎን ካብ ሓደ ቀዳማይ ሚኒስትር ትፅቢት ዘይግበረሉ ክብሉ ገሲፆም። ናይዞም ኣገላልፃታት ኣሉታዊ ፅልዋ ካብ ዘስገኦም ሓደ በፍቃዱ ሃይሉ እዩ። በፍቃዱ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ብዘቕርቦም ትንታነታቱን ኣብ መንግስቲ ብዘቕርቦ ዓሚቍ ነቐፌታን እዩ ዝፍለጥ። ኣባል 'ዞን9' ኮይኑ ክሳብ ምእሳር'ውን በፂሑ። "እዞም 'ኣዛብእ ቀትሪ' ኮነ 'ፀጉረ ለወጥ' ዝብሉ ቃላት ምሳልያዊ ኣገላልፃታት ስለዝኾኑ ስነ-ቋንቋዊ ፅባቐ ክህልዎም ይኽእል እዩ። ግን ከኣ ሓደ ቀዳማይ ሚኒስትር እንትዛረቦምን፤ ንፁር ብያነ ከይሃለዎም ክተርፍ ከሎን 'ንመን እዩ?' ዝብል ኣሻማዪ ይኸውን። ሰብ ድማ፤ ናይ ውሑዳት ልሂቃን ባህርን ጌገኦምን ምስቲ ዝመፅሉ ማሕበረሰብ ኣዛሚዱ እዩ ዝሪኦ" ይብል። ንትርጓመ ዝተቓልዑ ተኣፈፍቲ ቃላት ኣብ ምጥቃም እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ጥንቃቐ ክገብር ድማ ይምዕድ። "ንሱ ክነቕፎም ዝደለየ ናይ ፖለቲካ ልሂቃን ክህልዉ ይኽእሉ። ሰብ ግን ብጃምላ እዩ ዝርድኦ። ብግልፂ ንምዝራብ ሰብ ምናልባት ምስ ህወሓት ወይ ህዝቢ ትግራይ ከተኣሳስሮ ይኽእል እዩ" ይብል። "ኣዛብእ ቀትሪ'ን 'ሕንጉጓይ'ን ዝአማሰሉ ቃላት ሓደገኛታት እዮም። ናይ ደቂ ሰባት ሰብኣዊ ክብሪ ኣስኢኖም ንጥቕዓት ዘቃልዑ እዮም ዝብል መልእኽቲ አለዎ። 'ወጠጦ' ደርጊ በፍቃዱ፡ ከምዚ ዓይነት ኣጠቓቕማ ቃላትን ዝተጋገየ ትርጓመን ከስዕቦ ዝኽእል ሓደጋ 'ዘፍርሕ እዩ' ዝብል እምነት ኣለዎ። ብዝተጋገየ መልክዑ እዞም ቃላት ምስ ገለ ማሕበረሰባት እንትለግቡ፤ ንኣባላት እቲ ማሕበረሰብ ካብ ሰብነት ብምትሓት (ዲሁማናይዝ ብምግባር) ንዓኣቶም ምንሻው ከምኡ ድማ ኣብ ልዕሊኦም ስጉምቲ ምውሳድ ልሙድ ክመስል ናይ ምግባር ተኽእሎ ከምዘለዎ የብርህ። ምሁር መፅናዕቲ ኢትዮጵያን በዓል ሞያ ቋንቋን ዝኾነ ዶክተር ጊደና መስፍን በዚ ሓሳብ ይሰማማዕ። ከም ኣብነት ድማ ኣብ እዋን ደርጊ ንዝነበረ 'ወጠጦ' (የፍየል ወጠጤ) ዝብል ኣገላልፃ የልዕል። "ካድረታት ደርጊ ራእይን ሕልምን ዘለዎም መናእሰይ ኮይኮኑስ ወጠጦታት ይቐትሉ ከምዘለዎም ክስመዖም ዝገበረ ብምንባሩ፤ እቲ ቅትለት ክንደየናይ ክፉእ ምንባሩ ኣብ ታሪኽ እንፈልጦ እዩ" ኢሉ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ብርክት ዝበሉ ዓሌታዊ ጎንፅታት ኣብ ዝረኣዩሉ እዋን ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ኣገላልፃታት ከቢድ ሳዕቤን ከምፅኡ ከምዝኽእሉ ይዛረብ እቲ ምሁር። ዕስላዊ ምትእኽኻብ ኣብ ዝነግሰሉ እዋን ርትዓዊ ኣተሓሳስባ ስለዘይህሉ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ከምዚ ዝኣመሰሉ ኣበሃህላታት እንተዘይጥቀም ይምዕድ፡ ዶክተር ጊደና። በፍቃዱ ሃይሉ ድማ ፍታሕ ዝብሎ እንተቐምጥ "ለውጢ እንትመፅእ ቁጠባውን ፖለቲካውን ረብሐኦም ዝተኣጓጎል ሰባት ኣለዉ። ነዚኦም ብሽሞም ምፅዋዕ ኣድላዪ እዩ። እናሸፋፈንካ ንኹሉ ተጠርጣሪ ምግባር ኣየድልን" ይብል። መምህር ዩንቨርሲቲን ንጡፍ ተሳታፋይ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ዝኾነ ኣይተ ስዩም ተሾመ ግን "ሚልዮናት ሰባት ኣብ ዝተሳተፍሉ ሰልፊ ቦንባ ደርብዪ ሂወት ዝቐዝፍን እታ ዓዲ ህልም ናብ ዝበለ ኩናት ሕድሕድ ንክትኣቱ ንምግባር ንዝተዋፈረ ኣካል 'ዝብኢ-ቀትሪ' ኢልካ ምፅዋዕ ይውሕዶ እዩ" ይብል። ስዩም "ነዞም ቃላት ምጥቃም ዘለዎ ፀገም ኣይረኣየንን" በሃሊ እዩ። ኣይተ ስዩም ዋላ'ኳ ነቲ 'ኣዛብእ ቀትሪ' ዝብል ሓረግ ምስቲ ኣብ መስቀል ኣደባባይ ዘጋጠመ ሓደጋ ምፍንጃር ቦምባ እንተዛመዶ፤ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ነዚ ኣገላልፃ ዝተጠቐመሉ ግን ቅድም ኢሉ እዩ። ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ በዓል ኢድ ኣልፈጥር ብቴሌቪዥን ቀሪቡ ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ፤ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ንዘጋጠሙ ዓሌታዊ ጎንፅታት ጠሚቱ እንትዛረብ ነይሩ "ንዓና ኣባሊዖም ክኸስቡ ንዝደልዩ፤ ንዓና ኣባሊዖም ክበልዑና ዝህቅኑ ኣዛብእ-ቀትሪ ኣሕሊፉ ዝህበና ተግባር ምዃኑ ህዝቢ ክፈልጥ ይግበኦ" ዝበለ። ነዚ ዘረባ ስዒቡ ድማ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታትን ኣብቲ እኒ ስዩም ተሾመ ዘስናደኡዎ ሰላማዊ ሰልፍን ብርክት ዝበሉ ፅልኣት ዝሓዘሉ ፅሑፋት ተንፀባሪቖም ምንባሮም ዝዝከር እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ብሕቡእ ዓሌታዊ ጎንፂ ንምልዕዓል ዝሰርሑ ኣካላት ከምዘለዉ ዝገልፅ ስዩም "እዚኦም ኣዛብእ ቀትሪ እንተዘይተብሂሎም መን ድኣ እዩ ዝብኢ ክበሃል?" ኢሉ ይሓትት። ነዞም 'ኣካላት' እዚኦም ፈሊኻ ብንፁር ምግላፅ እናተኽኣለ፤ ከምቲ በፍቃዱ ዝብሎ ድማ "ብሽሞም ምፅዋዕ" እንከሎ ንምንታይ ምሽፋን ኣድልየ? ንዝብል ሕቶና፤ ስዩም "[ስም ፀሪሑ] ዝብኢ ቀትሪ እዩ ክብል ነቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ክንፅበዮ የብልናን" ይብልሞ ኣብዚ ጉዳይ ስም ሰባት ጠቒስካ ምግላፅ ኣግባብ ኣይኮነን ዝብል እምነት'ዩ ዘለዎ። ካብ እምነት ስዩም ተሾመ ብተፃራሪ፡ ከምዚ ዓይነት ጅምላዊ ኣገላልፃ ዘይተደለየ ምትእስሳር ክፍጠር ምኽንያት ክኸውን ከምዝኽእል ዝገልፁ ነቐፍቲ ውሑዳት ኣይኮኑን። ኣይተ ስዩም ተሾመ እዚ ኣብ ፌስቡኩ ዝለጠፎ ስእሊ ንኸምዚ ዓይነት ዘይተደለየ ምትእስሳር መግለፂ ዶ ክኸውን ይኽእል? ኢልና ሓቲትናዮ ነይርና። እቲ ስእሊ ኣብ ሓደ ከናቲራ ምስሊ ዝብእን ባንዴራ ክልል ትግራይን ኣተኣሳሲሩ ዘርኢ እዩ። ኣይተ ስዩም ነዚ ሕቶ ምቕራብና ዝፈተዎ ኣይመስልን። ቅድም ኢሉ ኣብቲ ዛዕባ መብርሂ ክህበና ዝፀንሐ ኣይተ ስዩም "ብስሩ ግን ብደረጃ ቢቢሲ ትኹረት ሂብኩም መዘራረቢ ዛዕባ ክትገብርዎ ዝግባእ ክኾን ኣይምተገበኦን" ኢሉ። ሳዕቤኑኸ? በፍቃዱ ሃይሉ፡ እዚ ኣጠቓቕማ ቃላት ዋላኳ ክሳብ ሕዚ ኣብ ባይታ ዝፈጠሮ ዓብዪ ጉድኣት እንተዘይሃለወ፤ ከምቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ዝሪኦ ግን ዘስግእ ምዃኑ እዩ ዝገልፅ። ዶክተር ግደና መስፍን 'ውን ዓሌታዊ ጎንፂ ክሳብ ምውላዕ ዝበፅሕ ሳዕቤን ክህልዎም ከምዝኽእል የብርህ። "ከምዚኦም ዓይነት ኣበሃህላታት ንሰባት ኣብ ስምዒት ናይ ምእታው ባህሪ ኣለዎም። ካብኡ ንላዕሊ ድማ ዓበይቲ ጉሕለታት ኣቕሊሎም ከርእዩ ይኽእሉ" ክብል ምክንያቱ የቐምጥ። ዶክተር ኣብ መደምደምትኡ "ሕጊ ኣሎ ኣብታ ሃገር። ክሕተቱ ዘለዎም ሰባት እንተሃሊዮም፤ ነዓኣቶም ብግልፂ ተሓተቲ ምግባር እዩ እቲ ግቡእ መገዲ" ኢሉ። ብተመሳሳሊ በፍቓዱ ድማ፡ ሓደ መራሒ ካብ ኣፉ ዝወፁ ቃላት እንታይ ሳዕቤን ይህልዎም ኢሉ ዝለዓለ ጥንቃቐ ክገብር ተሓሳስብ። ኣብ ፖለቲካ ኢትዮጵያ፤ ጃምላዊን ዘይንፁርን ኣገላልፃታት ምጥቃም ልሙድ እዩ። ብቐጥታ ንመን ከምዝውክሉ ዘይፍለጡ ካብ ኣንደበት መራሕቲ ዝወፁ ከም 'ሓካል ወዲኒ'፣ 'ትምክሕተኛታት' ከምኡ ድማ 'ክራይ ኣከብቲ' ዝብሉ ቃላት ኣብዘይመዓለኦም ይውዕሉ ከምዝነበሩ ውሃብቲ ርኢቶ ይሰማምዕሉ። ከም ኣገላልፃ ሰብ ሞያ፤ እቶም ኣብዚ ሕዚ እዋን መዘራረብቲ ኮይኖም ዘለዉ ቃላት ዝበለፀ "ሓደገኛታት" ክኾኑ ዝገብሮም ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ተኣፋፊ ኩነት ከምዝኾነ የስምርሉ። ዜና ዓሌታዊ ጎንፅታት ካብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እታ ሃገር ምስማዕ ልሙድ ኣብ ዝኾነሉን መዓልታዊ ፖለቲካዊ ለውጥታት ኣብ ዝኽሰተሉን እዋን ኣሉታዊ ፅልዋ ከሕድሩ ዝኽእሉ ከም 'ኣዛብእ ቀትሪ' ዝኣመሰሉ ኣበሃህላታት ካብ ኣንደበት ቀዳማይ ሚኒስትር ክወፁ ትፅቢት ከምዘይግበር ዶክተር ጊደናን ካልኦት ምሁራትን ይሰማምዑ።