ዳዉንስ ሲንድሮም ዘለዎም ሰባት ከም ካልኦት ሰባት ሰሪሖም ክነብሩዶ ይኽእሉ?
21 መጋቢት ዓለማዊ መዓልቲ 'ዳዉንስ ሲንድሮም' ኮይኑ፡ ብሕቡራት ሃገራት ክብዓል ካብ ዝጅምር ድሮ ሸውዓተ ዓመታት ኣቁጺሩ ኣሎ።
ካብ እዋን ምጅማር ድቂ፡ ህጻናት ተኣፈፍቲ ብምዃኖም ብዝተፈለለየ ሕማማት ናይ ምጥቓዕ ትኽእሎኦም ልዑል'ዩ። ዳዉንስ ሲንድሮም ከኣ ሓደ ካብዚኦም'ዩ። ኣብዚ ሕማም ኣመልኪትና ምስ ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤልን ዶክተር ወልዳእ ኣብርሃምን ዝገበርናዮ ዕላል ይስዕብ። ንምዃኑ ዳዉንስ ስንድሮም እንታይ ኢዩ? ዳውንስ ሲንድሮም ኣብ መጀመርታ ድቂ ክፍጠር እንከሎ ብዘጋጥም ናይ 'ክሮሞዝም' ጸገም ከም ዘጋጥም ዝገልጽ ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል "ሓደ ተራ ሰብ 46 ክሮሞዞም ኣለዎ፡ እዚ ከኣ እቲ 23 ካብ ኣዲኡ እቲ 23 ድማ ካብ ኣቡኡ ይወርሰ። ኮይኑ ግን ሓደ ሰብ 47 ክሮሞዞም ምስ ዝህልዎ እዚ ሓደ ተወሳኺ ክሮሞዞም እቲ ህጻን ካብ ኣብኡ ወይ ኣዲኡ ይወርሶ እሞ ክሮሞዞም 21 ተባሂሉ ድማ ይጽዋዕ። እዚ ክሮሞዞም 21 ድማ ኣብ ህጻናት ዘዉርዶ ሳዕቢየን ዳዉንስ ሲንድሮም ተባሂሉ ይጽዋዕ" ይብል። ዳዉንስ ሲንድሮም ዘለዎም ህጻናት ብኸመይ ይፍለጡ? ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል፡ መጀመርያ ኣብ ማህጸን ኣዲኦም እንከለዉ ብመርመራ ክፍለጡ ከምዝኽእሉን፡ ኣቐዲምና ምሰ ዘይንፈለጥ ከኣ ብመልክዖምን ኣካላዊ ኣቃውመኦምን ክልለዩ ከም ዝኽእሉ ድሕሪ ምሕባር፡ " ቑመቶም ካብቲ ተራ ሰብ ኣዝዮም ዝሓጸሩ እዮም፡ እቲ ወዲ ተባዕታይ ብገምጋም 154 ሴንቲ ሜተር፤ ጓል ኣንሰተይቲ ድማ 142 ሰንቲ ሜተር ቑመት ኣለዎም። ብተወሳኺ ንእሽቶይ ኣፍን ንውሕ ዝበለ መልሓስ ዝኣመሰሉ ፍልይ ዝበሉ ቑመናታት ኣለዎም፡ ካብዚ ብተወሳኺ፡ ናይ ሓንጎል ዝሕታለ ብኡ መንጽር ኣተሓሳስቦም'ውን ይጽሎ እዩ" ይብል። ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዎም ህጻናት እንታይ ዓይነት መርመራ ይካየደሎም? እዞም ዳዉን ሲንድሮም ዘለዎም ህጻናት ኣብቲ መጀመርያ ከም ዝሰምዑን ከም ዘይሰምዑን ንምርግጋጽ፡ ናይ እዝኒ መርመራ፡ ከምኡ'ውን ናይ ዓይንን ናይ ልብን ከም ዝግበረሎም ዝሓበረ ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል፡ "ዝበዝሐ እዋን እዞም ዳዉንስ ሲንድሮም ዘለዎም ቖልዑ (ኮንጀኒታል ሃርት ዲዚስ) ናይ ልቢ ሕማም ከም ዘጥቖዖም'ዩ ይፍለጥ፡ ስለዚ እዚ ጸገም ምስ ዝጸንሖም ዕምሮም ክሓጽር ስለ ዝኽእል፡ ቐንዲ ክረአ ዘለዎ ጉዳይ እዚ እዩ " ብምባል ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል የተሓሳስብ። እዚ ሕማም ጾታ ዘይፈሊ ሕማም ኮይኑ፡ ምስዚ ተኣሳሲሩ ዝልዓል ዕድመ ጓል ኣንስተይቲ መዃኑ ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል ይጠቅስ። "ሓንቲ ጓል 20 ዓመት ኣደ ዳዉንስ ሲንድሮም ዘለዎ ህጻን ናይ ምዉላድ ተኽእሎኣ 0.1 ሚኢታዊት ክኸዉን እንከሎ፡ ሓንቲ 45 ዓመት ዝገበረት ኣደ ድማ 0.3 ሚኢታዊት እዩ። ብተወሳኺ እዚ ሓማም፡ ካብ ሓደ ወለዶ ናብ ሓደ ወለዶ ክመሓላለፍ ዘይክእልን፡ ብመድሃኒትን ኣመጋግባን ክፍወስ ዘይክኣልን'ዩ።" ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤል ኣብ ምዕቡላት ሃገራት ሓደ ህጻን ኣብ ማህጸን ኣዲኡ እንከሎ ምልክታት ዳዉንስ ሲንድሮም ከም ዘለዎ ምስ ዝፍለጥ፡ ሓኻይም ነቶም ወለዲ ነቲ ጥንሲ ብሕጋዊ ዝኾነ መገዲ ንኽቛረጽ የተባብዕዎም እዮም። እዚ ምስ ዘይሳማምዕሉ እቲ ህጻን ምስ ተወልደ ናይ ኣእምሮን ኣካልን ድኽመት ስለ ዘርኢ ንቡር ዝኾነ ህይወቱ ንምምራሕ "ናይ ቛንቛ ትምህርቲን ፍልይ ዝበለ ኣካድያማዊ ሓገዝ ብምክትታልን እቲ ህጻን ተሓጊዙ ሂወቱ ክመርሓሉ ዝኽእል መገዲ ይፈጥርሉ።" ዳዉንስ ሲንድሮም ዘለዎም ሰባት ከም ካልኦት ሰባት ሰሪሖም ክነብሩ'ዶ ይኽእሉ? "ዝተወሰኑ ሰባት እወ ይኽወሉ፡ ዝበዝሑ ግን ዓቕሚ ይሓጽሮም እሞ ኣብ ዝድለ ደረጃ ከይበጽሑ ወይ ክሰርሑ ኣይክእሉን፡ ስለዚ እዚኦም ዓይነት ሰባት ብሓገዝ ናይ ካልኦት ሰባት ይነብሩ" ይብል ዶክተር በረኸት ። ዶክተር ወልዳይ ኣብርሃም ብወገኑ ነቶም ብዳውንስ ሲንድሮም ዝተጠቕዑ ቖልዑ ክግበረሎም ዘለዎም ሓገዛት ከም ዘሎ ብምሕባር፡ ክግበር ኣለዎ ዝበሎ ነጥብታት ይጠቅስ። "ሂወቶም ከመሓይሽሉ ዝኽእሉ መገዲ ሓደ ትምህርቲ ሜላ ኣነባብራ "ላይፍ ስኪል" ብግቡእ ክውሃቦም፡ ካልኣይ ድማ ብዓለም ደረጃ ሓገዝ ምስ ዝልገሰሎም ማሕበራዊ መነባብሮኦም ንኽመርሑ ክግበረሎም ዝኽእሉ ንጥፈታት ክሳለጡ፡ እቲ ካልእ ናይ ሓባር ዝኾነ ትምህርቶም ብግቡእ ክከታተልሉ ዝክእሉ ቤት ትምህርቲ ምኽፋት" እቲ ቀቀንዱ ምዃኑ ይሕብር። ዶክተር ወልዳይ ኣበርሃም ኣብ ኣገባብ ኣመሃህራ፡ ካብቲ ስሩዕ ኣገባብ ውጽእ ብዝበለ፡ ቅልል ብዝበለ ኣገባብ ከካይድን፡ ጽርየቶም ክሕልውሉ ዘኽእል ቅልል ብዝበለ ክጅመር ከም ዝግበኦን የገንዝብ። "ብሓፈሻ እዚ ሕማም ዘለዎም ሰባት ኣብ ዓለም ክጽንሕሉ ዝኽእሉ ካብ 50 ክሳብ 60 ዓመት ኮይኑ፡ እዚ ሕማም ዘይፍወስ ብምዃኑን፡ ኣብ ሕብረተሰብ ከቢድ በሰላ ዝገድፍ ሕማም ስለዝኾነ ከነተግብሮ ዘለና ቐዳማይ ፍታሕ ኩሉ ግዜ ኣቐዲምካ ምዉላድ ይኸዉን። ስለዚ ኣዴታትን ኣቦታትን ካብ 18 ክሳብ 35 ዓመት ኣብ ዘሎ ግዜ ምስ ዝወልዱ፡ እዚ ጸገም ከጋጥም ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ጸቡብ እዩ" ክብል ዶክተር ወልዳይ ኣብርሃም ይምዕድ። ኣብ መደምደምታ እዞም ከምዚ ዓይነት ናይ ተፈጥሮ ጸገም ዘለዎም ቖልዑት ካብ ማሕበረሰብ ክንጸሉ ከም ዘይብሎምን፡ ብኣንጻሩ ሓገዝ ክልገሰሎም ከም ዘለዎም ብምሕባር ደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ደቂ 35 ዝኮናሉ ዓመታት ምስ ዝወልዳ ተኽእሎ እዚ ሕማም ብሰፊሕ ክጸብብ ከም ዝኽእል ዶክተር በረኸት ሃይለሚካኤልን ዶክተር ወልዳይ ኣብርሃምን ይምዕዱ።