ኦሮምያን ትግራይን፡ ቋንቋ ኣምሓርኛን ፈተና 8ይ ክፍልን ዝምልከት ፍኖተ-ካርታ ኣይንቕበሎን ኢሎም
ንኽልተ ዓመታት መጽናዕቲ እናተገበረሉ ከምዝጸንሐ ዝተዘረበሉ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ ትምህርትን ስልጠናን ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ 4 መዓልቲ ኣብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ዕላዊ ኾይኑ። እንተኾነ፡ ክልላት ኦሮምያን ትግራይን ብፍላይ ቋንቋን ፈተና 8ይ ክፍልን ኣመልኪቱ ዝተኣንፈተ፡ ኣይንቕበሎን ኢሎም።
በቲ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ መሰረት፡ ኣብ መላእ ሃገር፡ ተመሃሮ፡ ቋንቋ ኣምሓርኛ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሮም ክመሃሩ ከምዘለዎም ሚኒስትሪ ትምህርቲ ገሊጹ'ዩ። እዚይን ካልኦት ብርክት ዝበሉ ስምምዕ ዘይተበጽሐሎም ዛዕባታትን ዝርከቡዎ እዚ ፍኖተ-ካርታ፡ ኣብ ተግባር ክትርጎም ዝፍተነሉ ዘሎ ምኽንያት ሕቶን ግርታን የስዕብ'ሎ። እቲ ፍኖተ-ካርታ ብፍላይ ኣብ ጉዳይ ቋንቋን መሪሒነት ደረጃ ትምህርትን ኣመልኪቱ ዘቐመጦ ውሳነ ንስልጣን ክልላት ዝዳፋእ ስለዝኾ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ኣብያተ ቢሮ ትምህርቲ ትግራይን ኦሮምያን ኣፍሊጦም። እቲ ናይ ትምህርትን ስልጠናን ፍኖተ-ካርታ ክግምግም ዝተጣየሰ ጉጅለ ምሁራን፡ ኣባል ዝኾነ በዓል ሞያ ስርዓተ ትምህርቲ ዶ/ር ፍርዴሳ ጀቤሳ፡ "እቲ ጸገም ናይ መሓውር ኮነ ፖሊሲ ስርዓተ ትምህርቲ ዘይኮነስ ናይ ትግበራ፣ እታዎትን ሕጽረት ዓቕሚ መሪሒነትን እዩ" ተባሂሉ ከምዝተገምገመ እዩ ዘረድእ ዘረድእ። ኣብቲ ሽዑ እዋን ብዙሓት ክትዓት ተላዒሎምን መወዳእትኡ እውን ኣብ ናይ ሓባር ምርድዳእ እንከይተበጽሐ እቲ ዘተ ከምዝተዛዘመ ዶ/ር ፍርዲሳ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝነበሮ ጻኒሒት ኣረዲኡ። ቋንቋ ኣምሓርኛ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ከም ሓደ ትምህርቲ ዓይነት ካብ ሳልሳይ ክፍሊ ክወሃብ ከምዘለዎ ሚኒስትር ትምህርቲ ኣብ መግለጺኡ ክዛረብ ከምዝሰምዐ ዝገለጸ ዶ/ር ፍርዲሳ፡ ኣብቲ ዕላዊ ዝኾነ ፍኖተ-ካርታ ከኣ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ክጅምሩ ከምዘለዎም እዩ ዝገልጽ። እዚ ድማ ነንባዕሉ ዝዋቓዕ ሓሳብ ከምዝኾነ ሓቢሩ። ኣብቲ ዝተጠቕሰ ደረጃ ክፍሊ ዝርከቡ ተመሃሮ ኣእሙሮኦም ክልተ ዓይነት ቋንቋ ናይ ምሓዝ ተኽእለኦም ድኹም ስለዝኸውን ከደራብሾም ከምዝኽእል ዶ/ር ፍርዲሳ ዝተፈላለዩ ሳይንሳዊ መጽናዕቲ ብምውካስ ሓሳባቱ የጠናኽር። "በዚ ምኽንያት ድማ ክንረዳዳእ ኣይከኣልናን ነይርና" ይብል። ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ ብኤጄንሲ መራኸቢ ሓፋሽ ትግራይ ኣቢሉ ኣብ ዘቃለሖ መግለጺ፡ በቲ ሓድሽ ፍኖተ-ካርታ መሰረት ተመሃሮ ቋንቋ ኣምሓርኛ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሩ ክመሃሩ ኣለዎም ዝብል ኣካይዳ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ገሊጹ። ብፍላይ ኣብ መንጎ ትግርኛን ኣምሓርኛን ሰፊሕ ናይ ቃላት ምውርራስ ስለዘሎ "ሓደ ወዲ 7 ዓመት ህጻን ክልተ ቋንቋ ክምሃር ምግባር ማለት ምድርባሽ'ዩ" ዝበለ እቲ መግለጺ "ብስሩ'ውን ተጋሩ ቋንቋኦም ንኸይፈልጡ ዝገብር ኣካይዳ እዩ" ብምባል ቅቡል ኣይገበሮን። ከም መግለጺ ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ፡ ኣሽንኳይ'ዶ ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ክጅመርስ እቲ ተግባራዊ እናኾነ ዝመጽአ ኣብ ሳልሳይ ክፍሊ ቋንቋ ኣምሓርኛ ክመሃሩ ዝገብር ኣካይዳ ንባዕሉ ተጸኒዑ፡ ተመሃሮ ኣብ 7ይ ክፍሊ ዝጅምርሉ ኩነታት ክፍጠር እዩ ዝግባእ ክብል ኣረዲኡ። ሓላፊ ቢሮ ትምህርቲ ኦሮምያ ዶክተር ቶላ በርሶ፡ ህጻናት ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሮም ብቋንቋ-ኣዲኦምን ብእንግሊዝኛ ቋንቋን ስለዝመሃሩ፡ ነዚ ብኣሉታ ዝጸልው ዝኾነ ዓይነት መንገዲ ክህሉ ኣይንፈቅድን ኢ። "ቋንቋ ብዝምልከት ዝልውጥ ነገር የለን። ካብ 1ይ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ኩሎም ዓነተታት ትምህርቲ ብኣፋን ኦሮሞ አእዮም ክመሃሩዎ" ኢሎም። ኣምሓርኛ ብዝምልከት፡ ህጻናት ስለዝኾኑ ሰለስተ ቋንቋ ክመሃሩ ከምዘይኽእሉን ምስ ዓበዩ ከምዝመሃሩዎን ይዛረብ። ሻምናይ ክፍሊ ብዝምልከት ሃገራዊ ፈተና ዓስራይ ክፍሊ ክተርፍን ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ሃገራዊ ክኸውን ዝተወሰነሉ ኩነት እውን ግቡእ ከምዘይኮነ በዓል ሞያ ስርዓተ ትምህርቲ ዶ/ር ፍርዲሳ ተዛሪቡ። እዚ ውሳነ ካብ ፌደራላዊ ስርዓት ናብ ኣሀዳዊ ስርዓት ንመቕያር ዝዓለመ ተግባር እዩ-ይብል ቢሮ ትምህርቲ ትግራይ ኣብ መግለጺኡ። "ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ክልላት መደባት ቀዳማይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ይመርሑ" ይበል ድኣ እምበር፡ እቲ ናይ ሕዚ ሓድሽ ፖሊሲ ትምህርትን ስልጠናን ግን እዚ መሰል ክሳብ ሻድሻይ ክፍሊ ኣውሪዲዎ ኣሎ ዝብል እቲ በዓል ሞያ፡ ተመሃሮ ናይ ኣዲኦም ቋንቋ ኣብ ሻምናይ ክፍሊ ከብቅዑ ስለዝገብር ነንባዕሉ ዘይሳነ ከምዝኾነ የረድእ። ሓላፊ ቢሮ ትምህርቲ ኦሮምያ ዶክተር ቶላ በርሶ ግን 10 ክፍሊ ካብ ምትራፉ ወጻኢ ዝተለወጠ ነገር ከምዘየሎ እዩ ዝዛረብ። "ሻድሻይን ሻምናይን ክፍሊ ክልላት እዮም ዝፍትኑ ነይሮም ሐዚ 'ውን ንሶም እዮም ክፍትኑ" ኢሉ። ሚኒስትር ደኤታ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዶ/ር ገረመው ሁሉቃ ብወገኑ፡ ምስ ቋንቋ ተኣሳሲሩ ስልጣን መንግስቲ ፌደራልን ክልላትን ኣብ ዝምልከት ሕዚ እውን ዘይነጸረ ጉዳይ ከመዘሎ ኣሚኑ። "ናይ መንግስቲ ፌደራል ስራሕ ቋንቋ ኣምሓርኛ ካብ ሳልሳይ ክፍሊ ጀሚሩ ይወሃብ" ይብል፤ በቲ ኻሊእ ገጽ ድማ "ሃገራዊ ፈተና ሻምናይ ክፍሊ ንኽልላት ተተረጕሙ ይወሃብ" ይብል። "ስለዚ እዞም ነገራት ስልጣን መንግስቲ ክልላት ዝዳፍኡ'ዮም" ድሕሪ ምባል፡ ሕገ መንግስቲ ካብ 1ይ ክሳብ 8ይ ክፍሊ መውሃቢ ቋንቋ ዝውሰን ብክልላት ከምዝኾነ ኣረዲኡ። ስለዚ እዚ ጉዳይ እውን ክርአ ስለዘለዎ፡ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ይርእዮ ከምዘሎ ሓቢሩ። ዘይሳነዩ ዛዕባታት እቲ ናይ ትምህርትን ስልጠናን ፍኖተ-ካርታ ኣብ ናይ 2012 ዓመተ ትምህርቲ ተግባራዊ ከምዝኸውን ንምፍላጥ እምበር ዘካትዑ ነጥብታትን ውሳነ ዘይተውሃቦም ርእሰ ጉዳያትን ከምዘለዉ እቲ ሚኒስትር ደኤታ ኣረዲኡ። "እቲ ፍኖተ-ካርታ ገና ኣብ ከይዲ መጽናዕቲ ዘሎ ጉዳይ እዩ፤ ናይ መወዳእታ ውሳነ ኣይኮነን" ክብል ወሲኹ ሓቢሩ። መራሕ መገዲ ትምህርትን ስልጠናን መጻኢ ሰሙን ኣብ ክልል ሶማልያ ከተማ ጅግጅጋ ኣብ ዝካየድ ዋዕላ ምይይጥ ከምዝግበረሉን ኣብቲ ዘተ ክልላት ስለዝሳተፉ እቶም ዘካትዑ ዘለዉ ርእሰ ጉዳያት መፍትሒ ክረኽቡ ከምዝኽእሉ ዶ/ር ገረመው ሁሉቃ ንቢቢሲ ገሊጹ። ሚኒስትሪ ትምህርቲ'ውን እንተኾነ ኣብ ዕላዊ ፌስቡክ ገጹ ኣብቲ ዝቐረበ ፍኖተ-ካርታ ትምህርትን ስልጠናን ውሳነ ዘድልዮም 36 ነጥብታት ከምዝተፈለዩ ኣፍሊጡ ኣሎ።