نمایه سیاسی عربستان سعودی
عربستان سعودی که یکی از مذهبی ترین و بسته ترین کشورهای خاورمیانه است، زمانی صرفا یک پادشاهی توسعه نیافته در دل صحرا بود. اما اکنون به لطف منابع سرشار نفت یکی از ثروتمندترین کشورهای منطقه محسوب می شود.
تاریخچه اما حاکمان این کشور با وظیفه دشوار پاسخ به فشار برای اصلاحات و از سوی دیگر مشکل رو به رشد خشونت افراطگرایان روبرو هستند. عربستان سعودی نام خود را از خاندان آل سعود گرفته است که در قرن ۱۸ به قدرت رسیدند و قلمروشان شامل منطقه حجاز، محل تولد پیامبر اسلام و مهد اسلام است. این امر، در کنار حمایت آل سعود از یک تفسیر انعطاف ناپذیر از اسلام اهل سنت، معروف به وهابیت، باعث شده است که عربستان یک هویت مذهبی عمیق داسته باشد. ملک عبدالعزیز، که به شیر نجد شهرت دارد، عربستان سعودی را در سال ۱۹۳۲ بنیاد نهاد. او حجاز را از خاندان هاشمی تصاحب کرد و کشوری متحد تحت سلطه خاندانش تاسیس کرد. در پی مرگ او در سال ۱۹۵۳ پسرهایش یکی پس از دیگری جانشین او شدند. سلطه مطلق خاندان آل سعود بر قدرت بدین معنی بود که حاکمان یکی پس از دیگری توانستند در قرن بیستم بر نوسازی کشور و توسعه نقش آن به عنوان یک قدرت منطقه ای تمرکز کنند. منافع خاندان سلطنتی عربستان همیشه ایجاب می کند که ثبات در منطقه حفظ و عناصر افراطی سرکوب شوند. از این رو عربستان در پی حمله عراق به کویت درسال ۱۹۹۰ از استقرار نیروهای آمریکایی در این کشور استقبال کرد. مکه به عنوان مهمترین مرکز مسلمانان هر سال پذیرای صدها هزار مسلمان از سراسر جهان است اما عدم تحمل هرگونه مخالفت از سوی قدرت حاکم احتمالا باعث رشد گروههای ناراضی از جمله القاعده تحت رهبری اسامه بن لادن شد. این گروه ها از تنفر مردم نسبت به نقش آمریکا در منطقه استفاده می کنند. در پی وقوع حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ - که اکثر عاملان آن تبعه عربستان سعودی بودند، مقامات سعودی بار دیگر با این چالش روبرو شدند که آیا بنا بر طبیعت خود با سختگیری بر امنیت داخلی بیافزایند و یا به فشارهای موجود برای فضای بازتر در کشور توجه کنند. در سال ۲۰۰۳ بمبگذاری های انتحاری در ریاض به کشته شدن ۳۵ تن، از جمله چند تبعه خارجی منجر شد. بعضی از سعودی ها این انفجارها را - که به عناصر القاعده نسبت داده شده – نمونه سعودی حوادث ۱۱ سپتامبر توصیف کرده اند. از آن تاریخ مطالبه اصلاحات سیاسی افزایش یافته و همزمان بمبگذاری های دیگری عمدتا با هدف کشتن اتباع خارجی روی داده و نیروهای امنیتی هزاران نفر را بازداشت کرده اند. برگزاری انتخابات محلی در سال ۲۰۰۵ اولین نمونه محدود تمرین دمکراسی بود. اما احزاب و فعالیت سیاسی هنوز ممنوع هستند، مخالفان در خارج از کشور فعالند و و فعالانی که علنا مسئله اصلاحات را مطرح کنند با خطر زندانی شدن روبرو هستند. عربستان سعودی دارای بیش از ۲۵ درصد ذخائر نفت در جهان است و روزانه بیش از ۱۰ میلیون بشکه نفت تولید می کند و این رقم رو به افزایش است. در یک نگاه جمعیت: ۲۶.۲ میلیون (سازمان ملل متحد ۲۰۱۰) پایتخت: ریاض مساحت: ۲.۲۴ میلیون متر مربع زبان اکثریت: عربی دین اکثریت: اسلام امید به زندگی: ۷۳ سال (مردان)، ۷۶ سال (زنان) (منبع سازمان ملل متحد) واحد پول: ۱ ریال سعودی = ۱۰۰ هلاله صادرات اصلی: نفت و گاز، غلا سرانه درآمد ناخالص ملی: ۱۶۱۹۰ دلار (منبع: بانک جهانی ۲۰۰۹) نشانه اینترنتی: sa. کد تلفن بین المللی: ۹۶۶+ رهبران متولد ۱۹۲۴، ریاض از سال ۱۹۳۲ عربستان سعودی تحت حاکمیت خاندان آل سعود قرار دارد. پنج پسر ملک عبدالعزیز تاکنون پادشاه عربستان بوده اند. در ماه اوت ۲۰۰۵ که ملک فهد درگذشت، ملک عبدالله جانشین برادر ناتنی خود شد. ملک عبدالله از سال های میانی دهه ۱۹۹۰ میلادی به عنوان ولیعهد عملا اداره امور کشور را در دست داشت. او در سال ۱۹۸۲ به ولیعهدی رسید، فرماندهی گارد نیرومند ملی را بر عهده داشت و با نفوذترین فرد در عربستان تلقی می شد. او شهردار مکه بود و پسرش، متعب جانشین فرماندهی گارد ملی را بر عهده دارد. گفته می شود ملک عبدالله در نوعی همدستی با دیگر اعضای خاندان آل سعود از قدرت و اختیارات هفت برادر ناتنی خود به شدت کاسته است. این گروه موسوم به"هفت سدیری" نیرومندترین دسته بندی در خاندان حاکم هستند. ملک عبدالله به مخالف با فساد مالی شهرت دارد و گفته می شود طرفدار اصلاحاتی است که با سنن سعودی ها در تناقض نباشد. در جهان عرب به عنوان مدافع منافع عمومی اعراب شناخته می شود. او از دولت آمریکا به خاطر حمایت از اسرائیل و از اسرائیل به خاطر اشغال سرزمین های فلسطینی انتقاد کرده است. ملک عبدالله به زنان سعودی وعده داده است که آنها سرانجام به حق رای دست پیدا خواهند کرد به نظر می رسد که برای آرام کردن اوضاع داخلی کشور، او معتقد است ارائه اصلاحاتی جزئی برای خاموش کردن جرقه تنش هایی که ممکن است روزی شعله ور شود کافی است. اهدای بسته های مالی برای راضی نگه داشتن مردم عربستان سعودی یکی از واکنش هایی بود که او به بهار عربی نشان داد. وی همچنین به زنان سعودی وعده داده است که آنها سرانجام به حق رای دست پیدا خواهند کرد. او با وهابیان عربستان سعودی که برداشتی افراطی از دین اسلام دارند، دیدگاه مشترکی ندارد. باور بر این است که ملک عبدالله در چارچوب سنن دینی رایج در گذشته عربستان آموزش دیده، به روش زندگی و سنن قبیله ای علاقه مند است و گفته می شود اوقات زیادی را در صحرا سپری می کند. در پی مرگ شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز در اکتبر ۲۰۱۱، شاهزاده نایف بن عبدالعزیز، برادر دیگر ملک عبدالله به عنوان ولیعهد عربستان سعودی معرفی شد. رسانه‌ها روزنامه های پان عرب چاپ کشورهای دیگر با رعایت چارچوب‌های ممیزی در عربستان در دسترس اند با اینکه سرمایه گذاران سعودی نقش مهمی در شبکه های تلویزیونی پان عرب بازی می کنند، اما فضای رسانه ای این کشور شدیدا کنترل می شود. حکومت انتقاد از اصول مذهبی، دولت و خاندان سلطنتی را تحمل نمی کند و خودسانسوری در رسانه ها فراگیر است. تقریبا تمام برنامه های داخلی توسط رادیو و تلویزیون دولتی عربستان سعودی پخش می شود. وزیر فرهنگ و اطلاعات رئیس شورایی است که نظارت بر رادیو و تلویزیون را برعهده دارد. اما در سال ۲۰۰۳ علائمی از فضای نسبتا باز در رسانه ها نمایان شد و برخی مطالب که سابقا ممنوع محسوب می شدند، در پوشش خبری انعکاس یافتند. گفته می شود علت بروز این شفافیت نسبی درپخش اخبار، وقایع ۱۱ سپتامبر و حملات تروریستی داخلی بود که به ناگزیر برخی حوادث مرتبط می بایست با صراحت بیشتری پوشش می یافت. شبکه های خصوصی اجازه فعالیت در داخل عربستان را ندارند. ولی این کشور یکی از بازارهای عمده شبکه های پان عرب ماهواره ای و پولی است . تعدادی از این شبکه ها متعلق به سرمایه داران سعودی اند، از جمله شبکه ام بی سی واقع در دوبی و اوربیت در بحرین. شاهزاده الولید بن طلال، مالک امپراتوری رسانه ای روتانا در اواخر سال ۲۰۱۱، ۳۰۰ میلیون دلار سهم در شبکه اجتماعی توئیتر را به دست آورد. روزنامه ها با حکم سلطنتی مجوز انتشار می گیرند. بیش از ده روزنامه در عربستان منتشر می شود و روزنامه های دیگر پان عرب با رعایت چارچوب‌های ممیزی در دسترس اند. در خصوص موضوعات حساس روزنامه های سعی می کنند بر اساس خط مشی خبرگزاری دولتی عمل کنند. تعداد کاربران اینترنتی در عربستان تا دسامبر ۲۰۱۰، ۱۱.۴ میلیون نفر برآورد شده است(Internetworldstats.com). حکومت عربستان با سرمایه گذاری انبوهی سعی کرده دسترسی به سایت هایی را که مخرب می داند مسدود کند. فیلترینگ شدید با هدف جلوگیری از دسترسی به سایتهای "پورنوگرافی"، سیاسی، حقوق بشری و مذهبی اجرا می شود. مقام های رسمی می گویند که حدود ۴۰۰ هزار وبسایت در عربستان فیلتر شده اند. در پی بازنگری قانون مطبوعات در سال ۲۰۱۱، نشریات الکترونیکی نیز ملزم به رعایت قانون مطبوعات شدند. پژوهشگران سعودی می گویند حدود ده هزار وبلاگ در عربستان وجود دارد. این رسانه برای زنان این فرصت را مهیا کرده که بتوانند نظرات خود آزادانه بیان کنند. مطبوعات الوطن -روزنامه عربی، چاپ ابها الرياض - چاپ ریاض، روزنامه عربی الجزيره - چاپ جده، روزنامه عربی عکاظ - چاپ ریاض، روزنامه عربی الشرق الاوسط - روزنامه عربی چاپ ریاض، با وب سایت به زبان انگلیسی عرب نيوز- چاپ جده، روزنامه به زبان انگليسی سعودی گازت - چاپ جده، روزنامه به زبان انگیلسی تلويزيون سعودی تی وی - دولتی - با چهار شبکه تلویزیونی از جمله شبکه خبری الاخباریه راديو سعودی رادیو - دولتی خبرگزاری خبرگزاری دولتی سعودی