صنعت تبليغات از گردش مالی نامزدهای انتخابات راضی نيست
بر خلاف روند جاری برگزاری انتخابات در کشور های توسعه يافته، هزينه تبليغات نامزدها در ايران همواره از مبهم ترين مسايل سياسی-اقتصادی اين کشور بوده و حتی بررسی عملکرد صنعت تبليغات تنها می تواند کسری از پولی را که نامزدان نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری صرف ورود به کاخ سعدآباد کرده اند، آشکار کند.
رکود ناشی از تغيير و تحولات سياسی و فرو رفتن اقتصاد ايران در دوره انتظار برای مشخص شدن جهت گيری های دولت آينده، در طول يک سال گذشته نزديک به دو هزار صنف تبليغاتچی فعال در تهران، مرکز سياسی- اقتصادی کشور، را با افت شديد مشتری رو برو کرده است. فعالان بخش تبليغات کاهش محسوس آگهی های تبليغاتی واحد های اقتصادی در رسانه ها و سطح شهرها را شاهدی بر کسادی بازار کار خود می دانند. با اين حال در طول يک ماه گذشته گردش مالی چند ميليارد تومانی حاصل از هزينه های تبليغاتی نامزدهای احراز سمت رياست جمهوری ايران، رونق کوتاه مدتی را به برخی کسب و کارهای اين صنف بخشيده است. هر چند به سياق برگزاری انتخابات گذشته، مشاغلی چون کاغذ فروشی ، چاپخانه داری، طراحی پوستر و امور تبليغاتی با مشتری های بيشتری مواجه شده اند، ولی رويکرد نوين ستادهای کانديداهای نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری ايران به رسانه های تصويری و شيوه های نوين تبليغاتی سبب شده تا بسياری از کاسبان سنتی بخش تبليغات به درآمد های پيش بينی شده خود نرسند. سی دی مجاز ارزان قيمت ترين تبليغ مدرن اين دوره انتشار گسترده لوح های فشرده (سی دی) حاوی فيلم های تبليغاتی کانديدا ها بوده است. برخی از اين فيلم ها در تيراژ يک ميليونی در خيابان ها توزيع شده است. با توجه به ورود فله ای لوح های فشرده خام به ايران هزينه توليد هر نسخه کمتر از ۲۰۰ تومان (۲۰ سنت) است. توزيع کارت های اعتباری دو ساعته برای استفاده از اينترنت که منقش به تصوير کانديداهای مطرح انتخابات است و خودکار های تبليغاتی که کمتر از ۱۰۰ تومان ارزش دارند، جديد ترين شيوه های تبليغی است که در طول دو هفته گذشته از سوی نامزدهای انتخابات ۱۷ ژوئن آزمايش شده است. پولهای پارچه ای رويکرد نامزدها به استخدام مشاوران تبليغاتی خبره با دستمزد ماهيانه بيش از ۲ ميليون تومان (۲۲۰۰ دلار) سبب شده تا شيوه های تبليغ در اين دوره به سمت نصب تبليغات پارچه ای ايستاده و داربستی گرايش پيدا کند. دستمزد گرافيست برای طراحی آگهی های مطبوعاتی و پوستر، بطور ميانگين ۱۰۰ هزار تومان (بيش از صد دلار) و برای بيلبورد ۲۰۰ هزار تومان است. با اين حال، تمامی نامزدها ترجيح می دهند برای تقويت قدرت تاثيرگذاری تبليغات مکتوب خود از استادان صاحب نام و سبک گرافيست بهره جويند که در آنصورت بايد هزينه ای چند ميليون تومانی را متحمل شوند. علاوه بر اينها، نامزدها از تبليغات محيطی به صورت پارچه نوشته و بيلبورد بهره گرفته اند که هزينه آن به مراتب بالاتر از درج آگهی در روزنامه است. هزينه چاپ هر پارچه نوشته که با احداث داربست های فلزی به نمايش در آمده با توجه به تعداد رنگ به کار رفته در آن بين ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان (۵۵ تا ۷۰ دلار) است. علاوه بر اين، هزينه احداث و اجاره هر داربست فلزی برای يک ماه ۴۵ هزار تومان (۵۰ دلار) است. البته براين هزينه ها بايد عوارض شهرداری را برای صدور مجوز برپايی اين داربست های تبليغاتی هم اضافه کرد که بر اساس ميزان نفوذ نامزدها در شهرداری متفاوت است. يکی از فعالان صنف تبليغات که به طور تخصصی به چاپ پارچه نوشته مشغول است، می گويد: "تا کنون واحد ما ۳۵ هزار متر پارچه نوشته برای کانديداها چاپ کرده و در مجموع همکاران ما يک ميليون متر پارچه نوشته به کانديداها فروخته اند." او هزينه چاپ اين ميزان پارچه نوشته را ۱۰ ميليارد تومان (۱۱ ميليون دلار) برآورد می کند. با اين حال فعالان پر رونق ترين بخش صنعت تبليغات چندان از اوضاع حاکم بر بازار راضی نيستند. آنها می گويند پس از تحمل چند ماه رکود سنگين بخش زيادی از همکارانشان تنها به دليل جذب نقدينگی بيشتر به قيمت تمام شده پارچه نوشته را فروخته اند تا با جذب مشتری بيشتر، بدهی های خود را پرداخت کنند. روياهای کاغذی قيمت کاغذ در بازار تهران در سه ماه اخير ۲۵ درصد کاهش يافته است. اين افت قيمت پس از آن اتفاق افتاده که در نيمه دوم سال ۱۳۸۳ بهای انواع کاغذ به طور متوسط ۱۵۰ درصد افزايش يافته بود. عرضه کاغذ دولتی به بازار، واردات مازاد بر نياز کاغذ از سوی تجار علت اصلی کاهش قيمت کاغذ در سه ماه گذشته بوده است. در همين حال رييس اتحاديه فروشندگان کاغذ و مقوای تهران معتقد است که خريد کاغذ توسط ستادهای تبليغاتی کانديداها علاوه برآن که موجب افزايش قيمت ها نشده ، بلکه در برخی اقلام ۱۰ تا ۱۵ درصد افت قيمت را به دنبال داشته است. عمده فروش های بازار کاغذ نيز می گويند که رقابت تجار برای فروش کاغذ وارداتی که با پيش بينی های غلط از روند آتی بازار در ايام انتخابات صورت گرفته از دلايل مهم کاهش قيمت کاغذ در يک ماه گذشته است. واردکنندگان کاغذ در مقطعی که هر بند کاغذ بيش از ۲۶ هزار تومان (۳۰ دلار) بود، به قيمت هر بند ۲۱ هزار تومان ثبت سفارش کرده اند حال پس از ورود اين کاغذها بهای داخلی کاغذ به هر بند ۱۹ هزار تومان (۲۰ دلار) رسيده است. سر رسيد بدهی های خارجی تجار باعث شده تا آنها به صورت رقابتی برای فروش بيشتر و کسب نقدينگی مورد نياز قيمت ها را پايين و پايين تر بياورند. گذشته از اين، ذائقه مشاوران تبليغاتی کانديداها هم در اين دوره از انتخابات تغيير کرده است، به طوری که تقاضای اصلی در بازار کاغذ اين روزها بيشتر به کاغذ نوع گلاسه معطوف شده است. در شرايطی که ساير انواع کاغذ سير نزولی قيمت را طی می کند، بهای کاغذ گلاسه تا کنون ۱۰ درصد افزايش يافته است.بنابراين، آن گونه که از ظاهر خيابان های شهرهای ايران نيز برمی آيد، اين بار اتکای نامزدهای رياست جمهوری به تبليغات کاغذی ساده کاهش يافته و پيش بينی دلالهای بازار کاغذ فروشان برای افزايش تقاضا درست از آب درنيامده است. سريش و پوستر همه نامزدهای انتخابات در ايران عادت دارند از دست اندرکاران ستادهای تبليغاتی خود بخواهند که پوسترها را به صورت "کاغذ ديواری" روی در و ديوار شهرهای بزرگ بچسبانند، از همين رو به آسانی می توان حدس زد هر نامزد به ميليونها پوستر کوچک و بزرگ نياز دارد. هر چند بخش قابل توجه اين پوسترها در چاپخانه های دولتی و وابسته به حاميان مالی کانديداها چاپ می شود ولی چاپخانه های خصوصی نيز توانسته اند با پايين آوردن قيمت های خود بخشی از کار چاپ پوسترها را بر عهده بگيرند. منتها اين رونق نسبی تنها نصيب چاپخانه های تهران شده است، چرا که اکثر اين پوسترها در تهران چاپ و سپس به شهرستان ها و ساير شهرها ارسال می شود. يک چاپخانه دار در تهران هزينه چاپ صد هزار پوستر به قطع A۴ روی کاغذ گلاسه را يک ميليون ۶۰۰ هزار تا يک ميليون و ۸۰۰ هزار تومان (حدود دو هزار دلار) و روی کاغذ تحرير را يک ميليون و ۴۰۰ هزار تا يک ميليون و ۷۰۰ هزار تومان برآورد می کند، ولی می گويد که به دليل نوسان بازار کاغذ و رقابت قيمتی موجود ميان چاپخانه های کوچک بخش خصوصی، اين ارقام "هر روز بالا و پايين می رود". همچنين هر هزار تراکت تبليغاتی با استفاده از کاغذ گلاسه که در اين دوره از انتخابات بيش از پوسترهای کانديداها به روی اتومبيل ها و شيشه های مغازه ها چسبانده شده، ۱۵۰ هزار تومان (۱۶۰ دلار) هزينه چاپ دارد. بيشتر پوسترها را هوادران نامزدها داوطلبانه بين مردم توزيع می کنند، ولی هر ستاد انتخاباتی ناگزير به اجير کردن چند کارگر ساده است. ميانگين دستمزد روزانه هر پوسترچسبان برای اين انتخابات بين پنج تا هفت هزار تومان (شش تا هشت دلار) است، اما دشوار می توان می فهميد هر ستاد در مدت مجاز برای تبليغات چند نفر کارگر را در سراسر کشور برای اين ماموريت اجير می کند. مستاجر جديد کاخ سعدآباد در پايان انتخابات نهمين دوره رياست جمهوری تعيين می شود، ولی واقعا مشخص نخواهد بود کدام ابزار تبليغاتی در پيروزی وی کارآمدتر بوده، اما آنچه روشن است اين که فعالان صنعت تبليغات اميدوارند چهار سال بعد کاسبی شان رونق بيشتری داشته باشد. خدمات