نگرانی سوریه از نرمش ایران در لبنان؟
بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، پس از دیدار با مقام های بلند پایه ایرانی به سفر دو روزه خود از تهران پایان داد و با بدرقه محمود احمدی نژاد همتای ایرانی خود، به کشورش بازگشت.
موضوع مذاکره آقای اسد با مقام های ایرانی گسترش روابط دو جانبه، مقابله با برنامه های آمریکا در خاورمیانه، بررسی اوضاع عراق، لبنان و فلسطین و نیز اختلافات فرقه ای در جهان اسلام اعلام شد، اما به نظر می رسد که مساله لبنان مهمترین انگیزه سفر بشار اسد به تهران در شرایط حاضر بوده است. از برخی شواهد و قرائن چنین بر می آید که سوریه از تلاش پشت پرده ایران و عربستان برای حل بحران سیاسی لبنان راضی نیست و از همین رو، آقای اسد با سفر به تهران خواسته است تا مقام های ایرانی را از پیامدهای حل بحران لبنان بر مبنای علایق سعودی ها، آگاه کند. چند هفته پیش هنگامی که بحث های مربوط به درگیری های فرقه ای در جهان اسلام بالا گرفت، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، با سفر به ریاض و دیدار با ملک عبدالله، پادشاه عربستان، نامه رهبری و رئیس جمهور ایران را مبنی بر آمادگی جمهوری اسلامی برای کمک به کاهش اختلاف های فرقه ای در جهان اسلام تسلیم وی کرد. سعودی ها ظاهرا تصمیم گرفتند تا از آمادگی ایران برای کمک به کاهش اختلاف های فرقه ای در جهان اسلام در جهت پایان دادن به بحران داخلی لبنان استفاده کنند، به همین دلیل در پی دیدار آقای لاریجانی از ریاض، همتای سعودی وی به تهران سفر کرد تا دو طرف برای یافتن راه حلی برای آشتی جناح های رقیب در لبنان مذاکره کنند. هر چند که مذاکرات، غیر علنی و به دور از جنجال های رسانه ای بود، اما تاثیر خود را بر فضای سیاسی لبنان گذاشت. حزب الله، قدرتمندترین گروه مخالف دولت فواد سینیوره نخست وزیر لبنان، که پیش از مذاکرات ایران و عربستان تمام قدرت خود را در جهت سرنگونی یا تسلیم دولت لبنان در برابر خواست های خود و متحدانش به کار گرفته بود، به ناگهان از شدت فشارهای خود بر دولت آقای سینیوره کاست و بدین ترتیب آرامش نسبی بر لبنان حاکم شد. به نظر می رسد سعودی ها در مذاکرات پشت پرده خود با ایران، توانسته اند جمهوری اسلامی را به پذیرش تشکیل دادگاه بین المللی برای محاکمه مظنونان به قتل رفیق حریری، نخست وزیر فقید لبنان، در مقابل واگذاری بيش از سی درصد کابینه لبنان به حزب الله و متحدانش تا حدی متقاعد کنند. این نکته را می توان از سخنان سعدالدین حریری، فرزند رفیق حریری و رئیس فراکسیون اکثریت در پارلمان لبنان، که در دومین سالگرد ترور پدرش در بیروت ایراد شد، تا اندازه ای دریافت. آقای حریری بر خلاف متحدان خود، از جمله سمیر جعجع، رهبر نیروهای لبنانی و ولید جنبلاط، رهبر دروزی ها، خود را نسبت به تقسیم قدرت در لبنان منعطف نشان داد اما تاکید کرد که هر راه حلی برای بحران لبنان از دروازه تشکیل دادگاه بین المللی عبور می کند. سعدالدین حریری روز گذشته (17 فوريه) نیز اعلام کرد کشوری که در مقابل تشکیل دادگاه بین المللی ایستاده، سوریه است، نه ایران. قاعدتا سخنان آقای حریری را، که روابط نزدیک و مستحکمی با سعودی ها دارد، می توان نشانه ای از علاقه عربستان به واگذاری یک – سوم کابینه لبنان به حزب الله و متحدانش در مقابل موافقت آنها با تشکیل دادگاه بین المللی برای محاکمه متهمان قتل رفیق حریری دانست. طبعا اگر بر سر چنین فرمولی بین ایران و عربستان و به تبع آن بین دولت لبنان و مخالفانش توافق حاصل شود، بازنده اصلی سوریه خواهد بود. مهمترین خواست سعودی ها در لبنان تشکیل دادگاهی بین المللی برای مجازات قاتلان متحد نزدیک آنها یعنی رفیق حریری است. اصلی ترین علاقه ایران در لبنان، تقویت حزب الله و حتی المقدور پیشگیری از منزوی شدن آن است. بزرگترین خواست سوری ها نیز جلوگیری از تشکیل دادگاه بین المللی برای محاکمه متهمان قتل آقای حریری است، زیرا طبق تحقیقات کمیته ویژه سازمان ملل، شماری از مقام های سیاسی و امنیتی سوریه و متحدان آن در لبنان، مظنون به مشارکت در قتل نخست وزیر فقید لبنان هستند. بدین ترتیب، فرمولی که از یک سو، تشکیل دادگاه بین المللی را تضمین کند و از دیگر سو، سهم مهمی از قدرت در اختیار حزب الله قرار دهد، با منافع عربستان و ایران همسوست، اما با منافع سوریه در تعارض است. بر همین اساس، احتمالا بشار اسد با سفر خود به تهران در صدد بر آمده است تا مقام های ایرانی را از موافقت با چنین فرمولی بر حذر دارد. استدلالی که احتمالا آقای اسد برای متقاعد کردن مقام های ایرانی به منظور عدم موافقت آنها با تشکیل دادگاه بین المللی ارائه کرده است، نباید چندان پیچیده و دشوار باشد. از نگاه آقای اسد، تشکیل دادگاه بین المللی به معنای تضعیف و انزوای سوریه و قطع شدن کامل نفوذ آن در لبنان است. طبیعتا در غیاب نفوذ سوریه در لبنان، گروههای سیاسی همسو با این کشور نیز به تدریج ضعیف و از میدان خارج خواهند شد و یکی از این گروهها می تواند حزب الله باشد. در این میان، آقای اسد می تواند به سخنان کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا، در سفر جاری وی به خاورمیانه اشاره کند که لبنان را خط مقدم مبارزه بین افراط گرایی و دولت های مسئول نامیده است. قاعدتا اگر دولت لبنان موفق به مهار گروههای معارض خود شود، "خط مقدم مبارزه" به سود آمریکا و همپیمانانش رقم خواهد خورد و این چیزی نیست که مورد رضایت رهبران ایران باشد. بنابر این، احتمال اینکه مقام های ایرانی در دیدار با بشار اسد، تحت تاثیر سخنان او، نرمش در مواضع خود را در برابر بحران لبنان رها کنند، کم نخواهد بود، اما چنین حرکتی از سوی ایران، هم عربستان را خشمگین می کند و هم لبنان را وارد دوره ای از تشنج می سازد و هر دوی این مسائل به نوبه خود، به بالا گرفتن درگیری فرقه ای در جهان اسلام یاری می رساند. خدمات