'حقوق زنان افغان در لابلای کلمات باقی نماند'
مسئول هفته نامه 'آينه زن'، يکی از نشريات زنان در افغانستان، از سوی سازمان' نقد و بررسی مطبوعات جهانی' (World Press Review) به عنوان سردبير سال انتخاب شده است.
اين سازمان در ماه مه سال جاری طی مراسمی در مقر سازمان ملل متحد در نيويورک از "شکريه بارکزی" قدرانی و تنديس بلورين (جايزه ويژه سردبير بين المللی) سال 2004 را به وی اعطا کرد. سازمان آمريکايی "نقد و بررسی مطبوعات جهانی" از سال 1975 ميلادی هر ساله يک روزنامه نگار در خارج از اين کشور را به دليل تلاش وی در جهت پيشبرد آزادی مطبوعات و پشتيبانی از حقوق بشر، به عنوان سردبير بين المللی انتخاب می کند. خانم بارکزی در جريان مراسم اعطای جايزه گفت زنان افغان در شرايط بسيار دشواری بسر می برند و حقوق آنان رعايت نمی شود. وی در ادامه گفت روند دموکراسی در افغانستان به کندی پيش می رود چون معضلاتی مانند خشونت، فساد ادرای، کودک ربايی، قاچاق مواد مخدر، نا امنی، شرايط بد اقتصادی و بهداشتی و همچنين وجود فرماندهان محلی همچنان در اين جامعه مشکل آفرينی می کند. در گفتگو با شکريه بارکزی از فعاليت های وی در سال های اخير (تدريس دختران به طور مخفيانه در دوران طالبان، تاسيس نشريه آينه زن در سال 2002، ...)، و هم از نگاه او به زندگی - در سال های جنگ و مهاجرت - و آينده جويا شدم... فعاليت شما در سالهای اخير - سال های جنگ و ناامنی و پس از سقوط رژيم طالبان - چه بوده است؟ من مانند ميليونها زن و دختر افغان زندگی را در کنار تلخی ها، دشواری ها و محروميت ها سپری کرده ام. زندگی من در سال های اشغال نيروهای شوروی سابق و جنگ های داخلی و بعد از آن زمامداری طالبان - مانند ساير هم ميهنانم - پرماجرا بوده است. اين محروميت ها سبب شد تا با هر آنچه استبداد و ظلم تلقی می کردم، مبارزه کنم. اولين قدم عملی در جهت مبارزه پيگير با استبداد را در ماه ژوئن ۱۹۹۹ برداشتم. در ابتدا در منزل خودم به دختران خردسال درس رياضی می دادم و بعد با همکاری ساير زنان برای فعال نگهداشتن چرخ تعليم و تربيت در افغانستان و در مقابله با سياست غيرانسانی و اسلامی طالبان به مبارزه با ظلم برتافتم . با باز شدن صفحه ای جديد در حيات سياسی افغانستان و با تکيه بر حق آزادی بيان که به دنبال عقد موافقتنامه "بن" حاصل شد، اقدام به نشر اولين هفته نامه آزاد وغير وابسته با نام "آينه زن" کردم. البته هدفم از تاسيس اين نشريه رساندن صدای زنانی بوده است که در قرن بيست و يکم و در قلب قاره آسيا همچنان برای به دست آوردن جايگاه انسانی خود در تلاش هستند. چرا به حرفه روزنامه نگاری علاقه مند شديد؟ آيا روزنامه نگاری حرفه ای دلخواه در ميان زنان افغان تلقی می شود؟ نگاه جامعه افغان به روزنامه نگار زن چگونه است؟ از آنجايی که در جوی از حادثه بزرگ شده ام و با توجه به ضرورت بيان واقعيت ها، همت گماشته ام اين مسلک و مسئوليت را با تمام مشکلاتی که در بردارد، انجام دهم. کار ژورناليستی را دوست دارم و به همين دليل آن را اختيار کردم. بعضی از مردان بر اين باور هستند که پيشه روزنامه نگاری خاص آنان است . ولی زنان در تمام دوره ها در عرصه مطبوعات کار کرده اند. البته حضور زنان و دختران جوان در اين اواخر پر رنگ تر از هر زمان ديگری است . مشکلات اجتماعی و نبود امنيت در بعضی ولايات و نداشتن مصونيت حرفه ای سبب شده تا به طور کلی کار ژورناليست ها، به خصوص زنان، به سختی پيشرفت کند. آينه زن چه هدفی را دنبال می کند؟ اين نشريه چگونه می خواهد بر زندگی و افکار زنان افغان تاثير بگذارد؟ کدام گروه از زنان افغان را مخاطب مطالب خود قرار می دهيد؟ چگونه از نظر زنان به ويژه در شهرهای دورتر آگاه می شويد؟ آينه زن، هم جامعه را با بينش زنان در قبال مسايل مختلف آشنا می کند و هم جامعه را به زنان معرفی می نمايد. آينه زن، بر خلاف اکثر نشريات زنانه، به مسايل مهم روز(مسايل سياسی و وضعيت کنونی جامعه)، چالش هايی که زنان با آن مواجه هستند و نقش سازنده زنان می پردازد. آينه زن در کنار معرفی زنان، برای تغيير بينش مردان نسبت به زنان کوشش می کند و تا حدی در اين راستا موفق شده است. يک نظرسنجی که از خوانندگان آينه زن صورت گرفت، نشان داد که خوانندگان ما شامل همه اقشار جامعه می شود. آينه زن از ولايات مختلف کشور گزارش های اختصاصی دريافت می کند که در بسياری موارد موثر واقع شده است. زنان افغان چه در شهرهای بزرگ و چه در مناطق دور افتاده مشکلات مشابه و همگونی دارند. البته دسترسی به تسهيلات عمده چون مراکز تعليمی و صحی (درمانی) در شهرها ساده تر از دهات است، ولی مشکلات بنيادی و ساختاری را می توان يکسان دانست. ما سعی فراوان کرديم تا هر دو را به هم نزديک سازيم و ارسال آينه زن به ولايات کشور دال بر اين ادعاست. قدردانی از شما به عنوان سردبير برتر سال از سوی سازمان ورلد پرس چه تاثيری بر آينده کاری شما ( به عنوان يک زن افغان) خواهد گذاشت؟ من قبل از اينکه برای خودم خوشحال باشم برای خانواده مطبوعات نو پای افغانستان خوشحالم که نام فراموش شده افغانستان دوباره بر زبانها می آيد و افغانستان که چهار سال قبل چيزی بنام آزادی بيان نداشت امروز جوايز بين المللی را از آن خود می کند . درباره خودم با يد بگويم که بيشتر از گذشته در راستای آزادی بيان و ساير ارزش های دموکراسی، اعاده حقوق بشر و به ويژه زنان کار خواهم کرد. مانند هميشه خستگی ناپذير و قاطع در راه حق و عدالت قدم برخواهم داشت. ارزيابی شما از فعاليت مطبوعات و رسانه ها (روزنامه، راديو، تلويزيون ...) در افغانستان چگونه است؟ افزايش پرسرعت ظهور آنها درسطح جامعه شهری افغانستان را مثبت می بينيد؟ برخورد مردم - چه زن چه مرد - با رسانه ها به ويژه آنهايی که در ارتباط مستقيم با زنان است چگونه بوده است؟ امنيت کاری مطبوعات چگونه است؟ وجود بيش از ۳۶۰ نشريه و ۴۸ ايستگاه راديويی و نزديک به ۲۱ شبکه تلويزيونی نمونه خوبی از استقبال و حمايت مردم چه شهری و چه غير شهری از وجود رسانه های آزاد است . پيروزی روز افزون قلم بر تفنگ و اعتماد مردم بر مطبوعات نمونه ای از موفقيت اهل مطبوعات است. با اين حال، سايه تفنگ و مشکلات اقتصادی و فنی که دست اندرکاران رسانه های همگانی با آن روبرو هستند و نبود مصونيت کاری برای ژورناليست ها - بخصوص زنان - از جمله چالش های عمده در اين عرصه به حساب می آيد. هنوز هم ژورناليست ها به جرم حقيقت نويسی و واقعيت گرايی مورد شکنجه قرار می گيرند و حتی آنان که شعار دموکراسی سر می دهند، نسبت به حقيقت نويسی نگرش مثبتی ندارند. زنان که در اين عرصه در ولايات مختلف فعاليت دارند، با خطرات زيادی مواجهند. حتی منزل يکی از زنان ژورناليست در يکی از ولايات مورد حمله قرار گرفت. گرچه بمب کارگذاشته شده منزل اين ژورناليست را منهدم کرد اما نتوانست مانع از منزل مقصود او شود . آيا پس از سقوط طالبان وضعيت زنان تغييرعمده ای کرده است؟ يعنی نگرش مردم به منزلت زن بهتر شده که زنان افغان را به آينده خود و دخترانشان اميدوار کند؟ چاپ و نشر مطبوعات و رسانه های زنان تا چه حد می تواند به روند گذار از جامعه سنتی به جامعه نوين سرعت بخشد و کمک کند؟ زنان افغان دستاوردهای قابل ملاحظه ای بعد از سقوط طالبان داشته اند. تلاش خود زنان برای بهتر شدن وضيعت آموزشی، اقتصادی، صحی (درمانی) و تقلای مادر بيسواد برای باسواد ساختن دخترش - مبارزه مادری که قربانی سنت های غير اسلامی شده برای دخترش، نمادی از طرز ديد جديد زنان امروز افغانستان است. مطبوعات - چه الکترونيکی و چه چاپی - در مبارزه با محو خشونت عليه زنان، اعاده جايگاه انسانی زن و جايگاه زن در اسلام موثر واقع شده است که همه دست به دست هم داده و ما را به آينده زنان افغان اميدوار می سازد يعنی بدون شک فردای بهتر از امروز را مژده می دهد. اکنون که در قانون اساسی افغانستان حقوق زن و مرد يکسان در نظر گرفته شده است، در برخورد با افرادی که (مرد و زن) در کلام طرفدار مساوات زن و مرد اما در عمل بی تفاوت به حقوق زنان هستند چه رويه ای را موفق و مفيد می دانيد؟ با تاسف بايد بگويم که اين برابری بيشتر از جانب آنان که به شکل سمبوليک از آن بهره کشی می کنند در مقايسه با آنان که معتقد بدان هستند، مورد استفاده قرار می گيرد. اين مسئوليت زنان و حاميان قانون است که برای عملی شدن اين قانون تلاش کنند و طرحهای را تهيه کنند تا در درازمدت زنان افغان شاهد تغييرات بنيادی در عرصه های مختلف زندگی خود باشند. در غير اين صورت آنچه در سفيدی کاغذ و سياهی قلم است در لابلای کلمات باقی می ماند. خدمات