نگاهی به سریال جنجالی "راهی به یازدهم سپتامبر"
نمایش اولین مینی سریال مستند-داستانی در باره حملات یازدهم سپتامبر باجنجال و سروصدای بسیاری در رسانه های آمریکا همراه شد.
مینی سریال دو قسمتی راهی به یازدهم سپتامبر(ThePath to 9/11) که در شب های دهم و یازدهم سپتامبر از شبکه ABC وهمزمان در بریتانیا از BBC2 پخش شد، هم واکنش منفی منتقدان و هم سیاستمداران دمکرات آمریکا را برانگیخت. شبکه ABC از حدود یک سال پیش و پس از پایان کار کمیسیون تحقیق در باره واقعه یازدهم سپتامبر کار بر روی این فیلم تلویزیونی را آغاز کرده بود. آن چنان که این شبکه ادعا کرده است، اسناد و یافته های کمیسیون یازدهم سپتامبر به اضافه اطلاعات و مصاحبه هایی که توسط روزنامه نگاران این شبکه صورت گرفته است مبنای ساخت این مینی سریال چهار و نیم ساعته بوده است. در یک هفته گذشته وپیش ازپخش این مینی سریال رسانه های آمریکا در باره این سریال به بحث پرداخته و صحت اطلاعات آن را مورد ارزیابی قرار داده بودند. خلاصه داستان سریال با استفاده از تکه فیلم های مستند وقایع منجر به حملات یازدهم سپتامبر را بازسازی می کند. ماجرای سریال از زمان اولین اقدام به بمب گذاری درمرکز تجارت جهانی در سال 1993 آغاز می شود که سرانجام به آغاز تهدیدات بن لادن ختم می شود. در همین زمان دولت کلینتون درگیر رسوایی مونیکا لوینسکی است و اعضای القاعده به عملیات خود ادامه می دهند. سرانجام جان اونیل عضو بلند پایه اف بی آی موافقت مقامات امنیتی آمریکا برای حمله به بن لادن را جلب می کند اما وقتی که افسر اطلاعاتی آمریکا به همراه احمد شاه مسعود منتظر تایید حمله به قرارگاه بن لادن هستند، دستور حمله لغو می شود. پس از حمله به سفارت آمریکا در سودان، قرارگاه القاعده در افغانستان توسط آمریکا مورد حمله موشکی قرار می گیرد اما این حمله ناموفق می ماند. به دنبال این حمله، سران القاعده عملیاتی را که آن راعملیات هواپیماها می خوانند طراحی می کنند. احمد شاه مسعود به افسر اطلاعاتی آمریکا هشدار می دهد که حمله ای قریب الوقوع در شرف انجام است او حتی چندی بعد جزئیات بیشتری را به وی اطلاع می دهد ولی مقامات امنیتی آمریکا از دست زدن به تدابیر پیشگیرانه به دلیل کافی نبودن اطلاعات خودداری می کنند. احمد شاه مسعود توسط طالبان ترور می شود و حملات یازدهم سپتامبر کابوس اونیل که بازنشست شده و خود در میان آوار یکی از برج ها کشته می شود را به واقعیت بدل می کند.ساختار سریال شخصیت پردازی تخت و فاقد عمق یکی از اولین نکاتی است که در نگاه نخست به این سریال قابل تشخیص است، کاراکتر های سریال همگی چنان یک بعدی هستند که به شخصیت های کارتونی شبیه می شوند از سوی دیگر ضد قهرمان ها نیز چهره روشنی ندارند، هیچ گاه جز در پایان و در حد یک نگاه گذرا، سریال خود را به ضد قهرمان ها، انگیزه ها و اهداف شخصی شان نزدیک نمی کند. حتی بطرز عجیبی ازنشان دان چهره اسامه بن لادن طفره می رود، شاید برای آنکه هیچ کس حاضر نبوده نقش او را بازی کند! با وجود ریتم تند فیلم که باید حوادث فیلم- سریال را در یک دوره زمانی چندین ساله فشرده می کرد ضربآهنگ آن در اواخر سریال دستخوش سکته می شود. این ناهمگونی درست در زمانی صورت می گیرد که در واقع نقطه اوج فیلم- سریال است و ریتم همگون می توانست در بازسازی تنش و سردرگمی در زمان هواپیما ربایی و پس از اصابت به برج ها نقش موثری داشته باشد. از سوی دیگربا وجود تمهیدات فراوانی کهABC و در واقع والت دیزنی برای بازسازی صحنه های ویرانی پس از اصابت هواپیما ها به برج های دوقلو به خرج داده اند، این صحنه ها در مقایسه با فیلم های مستند و خبری آن واقعه پیش پا افتاده و کم اثر جلوه می کند. دراماتیزه کردن وقایع مربوط به حملات یازدهم سپتامبر به خودی خود البته بسیار مشکل به نظر می رسد زیرا شاید این تنها واقعه تاریخی باشد که تا این حد تصویر و روایت از آن موجود است. فلاش بک ها و فلاش فورواردها به عنوان تمهیدی برای برجسته سازی واقعه اصلی یعنی ربوده شدن اولین هواپیما کارآمد است ولی روند روایت که خود دچار تدوین مجدد شده است را تا حدی برهم می زند. واکنش ها در آمریکا تنها سیزده میلیون نفر این فیلم- سریال را تماشا کردند و در عوض بیست میلیون نفر به تماشای مسابقه فوتبال هفته پرداختند. در بریتانیا اولین قسمت سریال دو میلیون بیننده داشته است. در همین حال رسانه ها و وبلاگ های محافظه کار فرصت یافتند تا به بهانه پخش این سریال بار دیگر دولت بیل کلینتون را متهم به اهمال برای از بین بردن سران القاعده کنند. دولتمردان نیز به اظهار نظر در باره آن پرداختند. حتی ریچارد کلارک که مدیریت بحران در زمان حملات یازدهم سپتامبر از سوی بوش به وی سپرده شده بود نیز آن را"تحریفی آشکار" خواند. در پاسخ به انتقادات گسترده شبکه ABC پیش تر اعلام کرده بود که بخش هایی از سریال را مجددا تدوین خواهد کرد. سریال بی وقفه پس از یک دوره شوک به نظر می رسد رسانه های اصلی آمریکا فضا را برای تولید آثار عظیم در این باره مناسب دیده اند. با وجود ریسک بسیار برای جلب توجه به موضوعی که بیش از حد مخاطبان را اشباع کرده است، رسانه های آمریکا برای بازنمایی این واقعه بی نظیر در تاریخ مدرن که خود آن را به پدیداری فراموش نشدنی حداقل در طول زندگی یک نسل بدل کرده اند، دور خیز کرده اند. از سوی دیگر این رویکرد تازه سبب خواهد شد تا شاید برای بسیاری از مخاطبان هاله ابهام و رازآمیزی که به دور این واقعه تنیده شده است در هم بریزد و آن را به واقعه ای تاریخی بدل سازد. بنابراین گذشته ازصحت اطلاعات در بازنمایی های دراماتیک یا شبه مستند جدیداز این رویداد آن چه بیشتر قابل اهمیت است همین ساختارشکنی از یک ابر رخداد رازآمیز است. خدمات