زلزله شناسان: پايتخت بايد از تهران منتقل شود
دانشمندان ايرانی دولت اين کشور را تشويق می کنند پايتخت را از تهران به شهر ديگری منتقل کند.
آنها می گويند ممکن است زلزله شديدی در انتظار تهران باشد چرا که اين شهر روی دست کم 100 خط گسله شناخته شده قرار گرفته است. سازمان ملل متحد ايران را زلزله خيزترين کشور جهان چه به لحاظ شدت، فراوانی يا شمار قربانيان، رده بندی می کند. زلزله بم که اواخر دسامبر 2003 روی داد جان تقريبا 30 هزار نفر را گرفت و زلزله ديگری در فوريه 2005 در ناحيه زرند بيش از 500 کشته به جا گذاشت. کارشناسان می گويند به طور متوسط روزی يک زمين لرزه خفيف در ايران روی می دهد. جابجايی پايتخت بيش از 12 ميليون نفر ساکن تهران هستند، اما تعداد ساختمان هايی که بتوانند زلزله ای حتی به قدرت شش در مقياس ريشتر را تحمل کنند بسيار اندک است. دکتر بهرام عکاشه، ژئوفيزيکدان و استاد زلزله شناسی در دانشگاه تهران می گويد: "تهران بايد بازسازی شود؛ درغير اين صورت بايد آن را منتقل کرد." "يا بايد با اين واقعيت که ميليون ها کشته و ميليون ها زخمی به جا خواهد ماند کنار بياييم، يا بايد پايتخت را به نقطه ای ديگر منتقل کنيم و قدم هايی برای کاهش جمعيت شهر و مقاوم سازی آن در برابر زلزله برداريم." بنابر محاسبات دکتر عکاشه، احتمال وقوع زلزله ای به قوت شش در مقياس ريشتر در تهران 90 درصد و احتمال وقوع زلزله ای به قوت 5/7 ريشتر در آن 50 درصد است. تنها مشکل اين است که او نمی تواند بگويد زلزله چه زمانی روی خواهد داد. 'تقديرگرا' او می گويد: "ما بايد مساله زمين لرزه را جدی بگيريم." به گفته آقای عکاشه ايرانی ها بيش از حد تقديرگرا بوده و معتقدند هرچه روی دهد اراده پروردگار بوده است. در عوض، دکتر عکاشه معتقد است که مردم بايد از مهارت هايی که خداوند به آنها عطا کرده برای ساختن خانه هايی مقاوم در برابر زلزله استفاده کنند. اما واقعيت اين است که عليرغم رونق خانه سازی در سال های اخير در تهران، کمتر خانه ای در اين شهر يافت می شود که بتواند در برابر زلزله ای شديد مقاومت کند. نمايندگان بنگاه های معاملاتی می گويند که خريداران بيش از پيش نگران ايمن بودن ساختمان ها هستند، اما تعيين ميزان مقاومت يک بنا بدون انجام محاسبات کامل عمرانی ممکن نيست. محمد سرپوشان، مهندس برق، می گويد: "نمی توانستم جايی پيدا کنم که بدون نگرانی بتوانم در آن زندگی کنم." او به تازگی خانه ای کهنه را با اين نيت خريداری کرده است که آن را کوبيده و از نو با استانداردهای ضدزلزله بسازد. او می گويد: "تنها راهش اين است که از صفر شروع کنم. يعنی جايی را پيدا کنم و خودم آن را بسازم و استانداردهای لازم را در آن اعمال کنم چون چاره ديگری نيست." 'دولت را منتقل کنيد' آقای سرپوشان می گويد حاضر است اين همه گرفتاری را تحمل کند چون در نهايت جان خانواده اش مطرح است. هرچند چنين راه حلی برای برخی عملی است، اما دولت نمی تواند کليه ساختمان های دولتی را بازسازی يا مقاوم سازی کند. چنين کاری خارج از توان مالی دولت است. دولت اعلام کرده است که سالانه 200 هزار خانه روستايی را نوسازی می کند، اما اين کار در کشوری 70 ميليونی که کليه شهرهای عمده آن غير از اصفهان در نواحی زلزله خيز واقع شده اند، قطره ای در يک اقيانوس است. تصور می شود بيش از نيمی از ساختمان ها در ايران از نوع ساختمان های آجری تقويت نشده باشد. آقای حسينی، يک مهندس ساختمان در موسسه بين المللی مهندسی زلزله و لرزه شناسی در تهران می گويد: "بهترين راه، بيرون کشيدن دولت از تهران و استقرار آن در نقطه ای نه چندان دور است." او می گويد هنوز فضای کافی برای ساختن شهرهای اقماری در نواحی ايمن تر وجود دارد و اگر برخی از وزارتخانه های دولتی به خارج از پايتخت منتقل شوند، سايرين نيز از آن بيرون می روند. آقای حسينی می گويد او پيشنهاد کرده است که دانشجويان مهندسی دوره کارشناسی ارشد و بالاتر به تحقيق درباره تکنيک های تازه برای تقويت ساختمان های کهنه برای مقاوم سازی آنها در برابر زلزله بپردازند. تلاش های دولتی تا به امروز بر تمرين های آموزشی متمرکز بوده است. افزايش سطح آگاهی کارشناسان معتقدند که آمادگی قبلی می تواند شمار کشته شدگان زلزله را به ميزان يک سوم کاهش دهد و بنابراين تلاش ها در اين زمينه بسيار ارزشمند است. ميليون ها محصل آموزش ديده اند که در صورت وقوع زلزله زير نيمکت ها پناه بگيرند و چگونه مجروحان را تخليه کنند. سرودها و حتی نقاشی هايی درباره زلزله خلق شده است. اما برای دولت سوال اين است که تا چه اندازه برای به کرسی نشاندن پيام خود فشار بياورد. اين نگرانی وجود دارد که اين اخطارها مردم را گوش به زنگ کند و در آن صورت دولت مجبور است به آنها بگويد که پول کافی برای بازسازی خانه ها و محل کارشان وجود ندارد. پس از زلزله دسامبر 2003 بم و زلزله ماه فوريه زرند، برخی خواستار عبرت گرفتن از اين حوادث شدند. اما بسياری از کارشناسان گله می کنند که اين تمايل وجود دارد که تهديد زلزله تنها تا زمانی که خاطره فاجعه اخير در ذهن مردم زنده است جدی گرفته شود. آقای حسينی گفت: "اميدی که من دارم اين است که اين نوع توجه در آينده نزديک زايل نشود." او می افزايد شايد بد نباشد دعا کنيم که زلزله های خفيف، بيشتر روی دهد تا مردم حواسشان جمع بماند. "نه زلزله هايی که جان مردم را بگيرد بلکه از آن نوعی که می گويد 'مراقب باشيد من اينجا هستم'." خدمات