جشنواره کن؛ قاعده بازی؟
جشنواره کن که از حیث ابعاد و گستردگی، کماکان عنوان بزرگ ترین فستیوال سینمایی جهان را با خود یدک می کشد، امسال شصت و یکمین دوره اش را در حالی طی می کند که سینمای ایران برای سه سال پیاپی، نماینده ای در بخش مسابقه ندارد.
آخرین فیلم عباس کیارستمی- فیلمساز محبوب کن و تنها ایرانی برنده نخل طلا -هم به همراه دیگر ۲۱ فیلم ایرانی ارائه شده برای بخش مسابقه، از جشنواره امسال جواب نه شنید و تنها ساخته ای از سامان سالور، فیلمساز جوان، در بخش "دو هفته کارگردانان" به نمایش در می آید. از ایستگاه قطار شهر ساحلی کوچک کن در جنوب فرانسه، مثل هر سال فضای پر شر و شور جشنواره احساس می شود. قریب به ۳۳ هزار میهمان هر ساله فستیوال از سراسر جهان، از فیلمساز و منتقد، تا بازیگر و بازاریاب، فضای شهر را احاطه کرده اند، با نشانی از کارت هایی که به گردن دارند، و البته شهری که اجزایش با سینما زنده است:این شهر معمولا خوش آب و هوا- به استثنای امسال، تا اینجای کار- پر است از حس و حال سینما، سرشار از پوسترهایی که هر گوشه ای به آدم چشمک می زنند و فروشگاه و رستوران هایی که تقریبا بدون استثنا، نشانی از فستیوال دارند. اما جذابیت کن، مثل هر سال، در این است که در گوشه ای- کاخ جشنواره یا حتی کافه ای- ناگهان برمی خوری به مثلا وودی آلن که گوشه ای آرام نشسته و لابد درباره روابط پیچیده بشری فکر می کند و وقتی با او حرف می زنی، از آنجایی که بر اثر کهولت گوش هایش کمی سنگین شده، به شکلی نمادین به دشواری "ارتباط انسان ها با یکدیگر"- تم اصلی آثار آلن- بیشتر فکر می کنی؛ به دنیایی که ارتباط مهمترین دغدغه بشری است. و فستیوال کماکان مملو است از زرق و برق ها و حواشی ای که گاه دلگیر کننده هم می شود و شبیه به یک بازی؛ مثلا جلسات مطبوعاتی که در آن کسانی را می بینی که هیچ ربطی به سینما ندارند و تنها برای تفریح کردن با بهانه نشریه ای آمده اند و ناگهان با سوالاتشان مایه شرم همه حضار می شوند؛ مثلا سوال از وودی آلن که آیا یک میلیون یورو از دولت اسپانیا گرفته است تا فیلمش را در بارسلون بسازد؟(!) یا سوال از پنه لوپه کروز درباره روابط شخصی اش که آه همه خبرنگاران را درآورد. در کمبود بزرگان در بخش مسابقه، این بخش جنبی جشنواره است که رونق بیشتری دارد: یک روز تمام، استیون اسپیلبرگ با ایندیانا جونز سلطنت کرد و یک روز تمام دیگر، وودی آلن با "ویکی، کریستانا، بارسلون". فیلم اسپیلبرگ تکراری است کماکان مشابه با سه قسمت قبلی، این بار با کمی بهره بیشتر از جلوه های ویژه- پس از ۱۹ سال از آخرین فیلم این مجموعه- با هریسون فوردی پیر که حالا بیشتر و بیشتر به مفهوم سنتی خانواده در هالیوود نزدیک می شود- در انتهای فیلم رسما ازدواج می کند!- و کلاهش را از پسرش پس می گیرد تا شائبه آخرین حضورش در این مجموعه را از بین ببرد. و اسپیلبرگ و جرج لوکاس- تهیه کننده- به همراه هریسون فورد و کیت بلانشت و دیگر بازیگران از روی فرش های قرمز عبور می کنند، در حالی که جورج لوکاس در یک بازی تبلیغاتی موفق، صدها یا شاید هزاران کلاه ایندیانا جونز را در بین مردم رایگان توزیع کرده است. وودی آلن اما کماکان از ارتباط انسانی می گوید؛ این بار جدی تر و تراژیک تر- و البته پیچیده تر- : تلفیق دیدنی ای از کمدی، رمانس و فلسفه، که یکی از بهترین آثار آلن را رقم زده و تائید دسته جمعی انواع بینندگان را به ارمغان آورده است و تاکنون بدون شک عنوان محبوب ترین فیلم فستیوال را یدک می کشد. در بخش مسابقه اما هنوز خبر چندان دلگرم کننده ای نیست. فیلم برادران داردن با عنوان "سکوت لورنا"، قصه تلخی از واقعیت زندگی مهاجران در کشورهای غربی با زبانی بی عاریه و تند و گزنده بود که ادامه ای بر سبک فیلم های قبلی این دو برادر به نظر می رسد؛ گاه سرد و کمی خسته کننده و گاه سرد اما بسیار درگیرکننده. نتیجه اما استقبال نسبی منتقدان است که این فیلم را در کنار یک انیمیشن مستند اسرائیلی با عنوان "والس با بشیر" درباره جنگ اول در لبنان در دهه هشتاد، به عنوان محبوب ترین فیلم های بخش مسابقه تا به اینجای فستیوال مطرح می کند. اما بسیاری از فیلم های این بخش منتقدان را نومید کرد. "کوری" بر اساس رمان جذاب خوزه ساراماگو، به عنوان افتتاحیه جشنواره انتظارها را برآورده نکرد و "24 شهر" ساخته فیلمساز چینی ژیا ژانکه - که پیشتر هم شیر طلای جشنواره ونیز را بخاطر فیلم نه چندان لایق "طبیعت بیجان" برده بود- به قدری کند و کسالت بار و آمیخته با سیاست با بیانی غیر هنری بود که بسیاری از منتقدان را برای اولین بار در طول جشنواره از سالن سینما فراری داد. همین طور فیلم فیلیپینی "سرویس"، که هیچ نکته چندان قابل توجهی نداشت و تنها برداشتی تکراری و کشدار و بدون نوآوری برای نمایش واقعیت زندگی بود که نشان داد جشنواره کن در شصت دوره قبلی که فیلمی از فیلیپین را نپذیرفته، چندان هم بی دلیل نبوده و روی خوش امسالش به سینمای این کشور هم چندان محلی از اعراب ندارد. خدمات