طرح پاکستان برای ايجاد موانع در مرز با افغانستان موثر خواهد بود؟
تعداد کمی از افراد انتظار دارند که طرح پيشنهادی پاکستان برای کنترل نفوذ ستيزه جويان به داخل افغانستان از راه کشيدن موانع سيم خاردار و مين گذاری مرز مشترک دو کشور راه حلی عملی برای اين مشکل باشد.
اما بسياری از آن بيم دارند که انجام اين کار شرايط را در مناطق قبيلمه ای شمال غرب پاکستان ملتهب کند و اصطکاک با افغانستان را افزايش دهد. اين نگرانی در کنفرانس خبری مشترک حامد کرزی رئيس جمهور افغانستان و شوکت عزيز وزير امور خارجه پاکستان در کابل در روز پنجشنبه کاملا مشهود بود. آقای عزيز اصرار داشت که پيشنهاد مرزی پاکستان مانع نفوذ هواداران طالبان به داخل افغانستان خواهد شد. اما آقای کرزی عقيده داشت که اين کار موجب جداسازی و بروز اختلاف ميان قبايل خواهد شد. مخالفت به اتفاق آرا تصميم به ايجاد موانع سيم خاردار و مين گذاری در مناطق گزينش شده شامل مناطق پر رفت و آمد، روز ۲۶ دسامبر رسما توسط رياض محمود خان، وزير مشاور پاکستان، در امور خارجه اعلام شد. اعلام اين موضوع چند هفته پس از آن صورت گرفت که آقای کرزی گفت که پاکستان سعی دارد افغانستان را "برده" خود کند. اصل اين پيشنهاد تازگی ندارد. پرويز مشرف، رئيس جمهور پاکستان، اين طرح را ابتدا در سال ۲۰۰۵ مطرح کرد و نظر او در اين مورد بحثهايی را در هردو کشور برانگيخت. اين طرح در افغانستان در محافل گوناگون سياسی به اتفاق آرا رد شد. اما در پاکستان عکس العملهای دوگانه ای نسبت به آن ابراز شد. در ابتدا پاکستان اعلام کرد که خواهان حمايت مالی و معنوی آمريکا از اين اقدام خواهد شد اما اين امر احتمالا بخاطر مخالفت کابل ميسر نشد. حالا که پاکستان تصميمش را برای پيش بردن اين طرح اعلام کرده مخالفت با اين پروژه در داخل پاکستان افزايش يافته است. گروههای ملی گرا در ولايت سرحد بلوچستان در شمال غرب پاکستان اين پروژه را "برای منافع اقتصادی و اجتماعی قبايل پشتون زيانبار" دانسته اند. احزاب بزرگتر مانند ائتلاف شش حزب مذهبی موسوم به ائتلاف MMA نيز با اين طرح مخالفت کرده اند. در حاليکه اين اختلافات تا حدی ريشه در سياستهای داخلی دارد، بيشتر آن به شرايط موجود در مناطق عشايری مربوط می شود. در هرهفت منطقه قبيله نشين در طول مرز با افغانستان، قبايل در هر دو سوی مرز به سر می برند. نه تنها زمينها و کسب و کار آنها به هم ارتباط دارد، بلکه همه آنها تابع ساز و کار اجتماعی خاصی هستند که جرگه يا شورای قبيله ای نام دارد. از اين طريق است که هر قبيله ای امور خود را اداره می کند و به حل و فصل اختلافات می پردازد. جلوگيری به چه قيمتی؟ سيم خاردار کشيدن در مرز بخصوص در نقاطی که مراودات بين قبايل زياد است، بر زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم تاثير سوء می گذارد. سازمان ملل متحد از آن بيم دارد که مين گذاری در مرز جان انسانها را در منطقه ای که هم اکنون نيز در اثر سی سال جنگ پر از مين است، بيش از پيش در معرض خطر قرار دهد. پرسش اين است که آيا اين اقدامات می تواند از مخاصمات در افغانستان جلوگيری کند؟ اگر آری، هزينه انسانی حصارکشی در طول ۲۶۴۰ کيلومتر مرز و نگهداری آن چقدر است؟ بسياری عقيده دارند که اين هزينه آنقدربالاست که مانع انجام اين کار می شود. هيچ بودجه خارجی برای اين پروژه موجود نيست و ارتش پاکستان در بهترين اوقات تنها ۸۰ هزار سرباز در اين منطقه دارد. حصارکشی گزينشی ممکن است در رفت و آمد و کسب و کار مردم اختلال ايجاد کند اما عده کمی فکر می کنند که اين کار جلوی رفت و آمد ستيزه جويان را خواهد گرفت. افراسياب ختک، تحليلگر سياسی و از فعالان سابق حقوق بشری که اينک رهبری گروه ملی گرای ANP را در ولايت سرحد شمالغرب پاکستان بر عهده دارد می گويد: "اتحاد شوروی سابق با ۱۰۰ هزار سرباز و يک نيروی هوايی عظيم نتوانست جلوی مجاهدينی را که با استفاده از کمکهای بين المللی از پاکستان به افغانستان می رفتند، بگيرد." اما به گفته او، اين اقدام می تواند از فشارهای آمريکا، سازمان ملل متحد و ناتو که خواهان اقدام پاکستان برای جلوگيری از حملات ستيزه جويان در افغانستان هستند، بکاهد. هنگامی که دولت پاکستان در منطقه قبيله ای وزيرستان معاهده صلحی را با جنگجويان طالبان به امضا رساند، مقامات از جامعه بين الملی خواستند تا صبر کنند و منتظر ديدن نشانه های به اجرا در آمدن معاهده بمانند. اگر چه به دنبال آن معاهده بر تعداد حملات در داخل افغانستان افزوده شد، با اين حال اين معاهده فشارهايی را که به دولت پاکستان وارد می شد، کاهش داد. برای تقريبا يک سال، دولت پاکستان به ناتو اصرار می کرد که روش اين کشور را دنبال کند و در داخل افغانستان با طالبان به گفتگو بپردازد. اين اصرار ادامه داشت تا اينکه با افزايش خشونتها پاکستان از همه سو مورد انتقاد قرار گرفت. ناظران اين بار نيز انتظار تحرک مشابهی را دارند. طرح حصارکشی تا مدتی پاکستان را از انتقاد مصون نگاه خواهد داشت. اما فعاليت های ستيزه جويان ادامه خواهد يافت و جان غير نظاميان بيشتری از دست خواهد رفت. خدمات