لاريجانی در رياض؛ پيام حسن نيت به آمريکا؟
همزمان با بالا گرفتن تنش بين ايران و آمريکا و پيش از ورود کاندوليزا رايس وزير امور خارجه آمريکا به عربستان، علی لاريجانی، دبير شورای عالی امنيت ملی ايران، با ملک عبدالله، پادشاه عربستان سعودی، در رياض ديدار کرده است.
يک مقام ناشناس سعودی به خبرگزاری رويتر گفته است که رهبران ايران در نامه ای که به گفته وی آقای لاريجانی حامل آن بوده، از شاه عربستان خواسته اند که "پيام حسن نيت ايران را مبنی بر علاقه به همکاری" به آمريکا منتقل کند. مقام ناشناس سعودی توضيح بيشتری در اين باره نداده است. برخی رسانه های عربستان گزارش داده اند که آقای لاريجانی حامل دو نامه از جانب آيت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی و محمود احمدی نژاد رئيس جمهور ايران به ملک عبدالله بوده است، اما خبرگزاری نيمه رسمی فارس در ايران به نقل از منابعی که آنها را مطلع ناميد، گزارش داد که علی لاريجانی حامل نامه آقای خامنه ای به مقام های سعودی نبوده و از قول يک مقام شورای علی امنيت ملی ايران، "تمايل برای همکاری با واشنگتن را به شدت تکذيب کرد." در هر صورت، چنانچه خبر درخواست مقام های ايران از شاه سعودی برای انتقال "پيام حسن نيت ايران مبنی بر علاقه به همکاری" به آمريکا صحت داشته باشد، آن را می توان علامتی از تلاش جمهوری اسلامی برای کاهش تشنج فزاينده در روابط با آمريکا بويژه پس از اعلام استراتژی تازه جورج بوش، رئيس جمهور آمريکا، در مورد جنگ عراق دانست. مصالحه ايران و آمريکا؛ ماموريت غیر ممکن؟ به نظر می رسد که مقام های جمهوری اسلامی انتظار نداشتند که استراتژی تازه جورج بوش در مورد جنگ عراق، توام به تهديد تلويحی ايران به مقابله نظامی باشد. در واقع، آنها با توجه به گزارش گروه مطالعاتی عراق به سرپرستی بيکر – هميلتون که خواستار گفتگوی دولت آمريکا با ايران به منظور مهار درگيری های داخلی عراق شده بود و نيز با اين تصور که آمريکا در "باتلاق" عراق گرفتار شده و امکان تهديد ساير کشورها را ندارد، گمان يک سخنرانی تند و تهديد آميز از سوی بوش عليه جمهوری اسلامی را در سر نداشتند. جورج بوش اما بی توجه به توصيه های گروه مطالعاتی بيکر – هميلتون برای گفتگو با ايران، چشم اندازی از سياست خارجی آمريکا در خاورميانه ترسيم کرد که محور اصلی آن مقابله با نفوذ ايران در منطقه و پيشگيری از دستيابی آن به تسليحات اتمی بود. پس از سخنرانی آقای بوش نيز ساير مقام های بلندپايه دولت آمريکا يکی پس از ديگری عليه ايران موضع گيری کردند و هيچکدام از آنها حاضر به رد قطعی حمله نظامی احتمالی آمريکا به داخل خاک ايران نشدند. قاعدتا اين نوع سخنان و موضع گيری ها مقام های ايران را نگران کرده است، زيرا به نظر نمی رسد سياست آنها وارد کردن ايران به درگيری نظامی با آمريکا باشد. ظاهرا هدف تحرکات منطقه ای ايران که سبب نگرانی شديد آمريکا و متحدانش شده است، وادار ساختن آمريکا به گفتگوی بی قيد و شرط با جمهوری اسلامی است به طوری که روند گفتگوها به پذيرش نظام سياسی ايران و پاره ای منافع خاص آن در منطقه از سوی ايالات متحده منجر شود. سفر به عربستان؛ مانور يا اقدام عملی؟ تحرکات منطقه ای ايران اما به جای آنکه آمريکا را به پذيرش گفتگوی بی قيد و شرط و تن دادن به برخی خواست های جمهوری اسلامی متقاعد کند، نتيجه عکس به بار آورده و دو کشور را در معرض درگيری نظامی قرار داده است. بر اين اساس، سفر علی لاريجانی به عربستان و تسليم پيام مقام های ايرانی به پادشاه اين کشور را می توان تمهيد ديپلماتيک تازه ای از طرف ايران برای تغيير در مسير تخاصم با آمريکا و متحدان آن دانست. با اين همه، در اينکه سفر لاريجانی به رياض بتواند در روند رو به افزايش خصومت بين ايران و آمريکا موثر افتد، ترديد وجود دارد. حتی اگر رهبران ايران علاقه خود را به همکاری با آمريکا در پاره ای از مسائل منطقه ای به اطلاع سعودی ها رسانده باشند، بی اعتمادی عميق بين آمريکا و ايران، مانع از آن خواهد شد که مقام های کاخ سفيد اين موضوع را چيزی فراتر از يک مانور ديپلماتيک از سوی ايران برای کاهش فشارهای جهانی عليه اين کشور تفسير کنند. بر اين مبنا، به نظر می رسد که تغيير در روند رو به وخامت روابط ايران و آمريکا فقط با اقدامات عملی امکان پذير باشد، اما آيا فضای سياسی افراطی ساخته و پرداخته برخی جناح های تندرو حاکم بر ايران، امکان گام نهادن عملی ايران را در جهت رفع مشکلاتش با آمريکا می دهد؟ خدمات