غلبه بر آلودگی پلاستیکی؛ آیا ایران برنامه‌ای دارد؟
روز جهانی محیط زیست امسال بر موضوع پلاستیک و مبارزه با مصرف آن با شعار "غلبه بر آلودگی پلاستیکی" متمرکز است. در بخشی از شعارهای برنامه امسال محیط زیست سازمان ملل آمده است "استفاده نکنید، اگر بازیافتی نیست."
میزبان امسال روز جهانی محیط زیست هند است. براساس آمار رسمی سالانه ۱۳ میلیون تن پلاستیک به اقیانوس‌ها ریخته می‌شود. ۹۳ درصد آب بطری‌ها و ۸۳ درصد آب شیر، حاوی ریز پلاستیک است. هر دقیقه یک میلیون بطری پلاستیکی خریداری می‌شود. ۵ تریلیون پلاستیک هر سال استفاده می‌شود و بازگشت پلاستیک به محیط زیست ۱۰۰ سال زمان می‌برد. با توجه به حجم بالای تولید پلاستیک و آلودگی هر روزه محیط زیست حدود ۶۰ کشور در جهان برنامه‌های داوطلبانه و در مواردی اجباری را برای کاهش مصرف پلاستیک به اجرا گذاشته‌اند. دولت ایرلند از جمله کشورهایی بود که استفاده از پلاستیک در مغازه‌ها و سوپرمارکت‌ها را پولی کرد. با این برنامه مصرف کیسه در این کشور با کاهش چشمگیری مواجه شد. در اتریش نیز برنامه کاهش مصرف پلاستیک به شکل داوطلبانه به اجرا گذاشته شد. اما دولت رواندا به شکل قانونی با مصرف کیسه برخورد می‌کند. و برای این موضوع و تخلف از آن حتی زندان نظر گرفته شده است. کنیا نیز از جمله کشورهایی است که کیسه کاغذی را جایگزین کیسه پلاستیکی کرده است. استفاده، فروش یا تولید کیسه پلاستیکی در کنیا تا چهل هزار دلار جریمه نقدی یا تا چهار سال مجازات زندان را در پی دارد. درباره آلودگی پلاستیک بیشتر بخوانید: روز جهانی کره زمین؛ به آلوده کردن محیط زیست با پلاستیک پایان دهید کرم پیله‌ساز 'می تواند به کاهش زباله پلاستیکی کمک کند'‌ آلودگی پلاستیکی 'مطلقا ممنوع' نهنگ با ۸۰ کیسه پلاستیکی در شکم جان داد شش راهکار ساده برای کاهش مصرف پلاستیک عمده مصرف پلاستیک در بطری‌های آب، کیسه خرید، لیوان پلاستیکی، بسته بندی میوه‌ها و جلد سیگار است. مصرف پلاستیک در ایران محمد درویش، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع ایران، به تازگی اعلام کرده که ایران با تولید ۵۰۰ هزار تن پلاستیک در سال، پنجمین کشور مصرف کننده پلاستیک در دنیا است. براین اساس ایران ۳ برابر متوسط جهانی پلاستیک مصرف می‌کند. اما در دو سال اخیر اقدامات مختلف مردمی در حوزه مقابله با مصرف کیسه پلاستیکی انجام شده است. از آن جمله دو سال پیش پویش (کمپین) "نه به پلاستیک" در چند شهر ایران اجرا شد. از جمله در اصفهان که مردم به جای استفاده از پلاستیک از کیسه‌های پارچه‌ای استفاده کردند. اما نگاه به مساله پلاستیک و زباله از زمان حضور کاوه مدنی در محیط زیست ایران شکل متفاوت تری به خود گرفت. تا قبل از حضور آقای مدنی در سمت معاونت سازمان محیط زیست، عموما سازمان های غیردولتی بدون حمایت های دولتی در بازه زمانی کوتاهی اقداماتی انجام می دادند. اما سال گذشته بود که پویش بی زباله ، از خودمان شروع کنیم در شهرها و روستاهای مختلف ایران فراگیر شد. شاید این نخستین بار بود که برنامه اینچنینی از سوی دولت در سالهای اخیر ارایه می شد، مبدع این طرح کاوه مدنی بود. همچنین آسیه اقدسی، مدیر اداره محیط زیست و انرژی شهرداری منطقه یک تهران، تیرماه سال گذشته از اجرای طرح توزیع کیسه‌های نان پارچه‌ای در نانوایی های شمال تهران با هدف آگاه‌سازی شهروندان در رابطه با کاهش استفاده از کیسه های پلاستیکی و حفظ محیط زیست در هفته بدون نایلکس خبر داده بود. از سال گذشته در دزفول، شیراز، رشت و کرمانشاه نیز کیسه پارچه‌ای بین شهروندان توزیع شده است. برهمین اساس امسال در گناوه و خلخال استفاده از پلاستیک در نانوایی‌ها ممنوع شده است. به گفته فعالان محیط زیست این طرحها هنوز همه گیر نشده است و کاهش مصرف پلاستیک نیازمند آموزش است. براساس گزارش کمیسیون آب، محیط زیست و اقتصاد سبز اتاق بازرگانی ایران که در سال ٩٥ انجام شده است، سالانه ٢ میلیون و ١٠٠ هزار تن مواد پلاستیکی در ایران مصرف می‌شود. در همین رابطه مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، پیشتر با اشاره به مصرف بالای پلاستیک در ایران با انتقاد از نبود برنامه‌ای منسجم برای مقابله با پلاستیک گفت: "فعلا در ایران اجماعی شکل نگرفته تا قوانین تغییر کند. ما در دو مرحله برای انجام مقدمات شکل گیری قوانین محدود کننده مصرف پلاستیک در ایران اقدام کردیم اما این ایده به دلیل اختلاف نظرهایی که در میان مسوولان وجود دارد به تصمیم‌گیری منتج نشد." آقای تجریشی تاکید کرده که در ایران در حال حاضر در حوزه سیاستگذاری فرهنگی، قانونی و قیمت گذاری برای کاهش مصرف پلاستیک، برنامه منسجمی وجود ندارد. پایین بودن قیمت تولید پلاستیک در ایران باعث بالا رفتن مصرف آن در این کشوره شده است. به طوری که اگر هر خانواده ایرانی فقط در هفته یک پلاستیک کمتر مصرف کند، سالانه ۸۱۶ میلیون کیسه پلاستیکی کمتر مصرف می‌شود.‌