چرا قیمت خودرو در ایران در روزهای اخیر افزایش یافت؟
بازار خودرو در ایران در دو هفته اخیر روزهای پرتلاطمی را سپری کرد؛ خودروهای پرتیراژ داخلی با جهش قیمت مواجه شدند و رغبت به فروش خودرو تا حد زیادی کاهش یافت.
برای نمونه پراید ۱۳۱ که در نیمه دوم آذر ماه حدود ۵۰ میلیون تومان قیمت داشت به بالای ۶۲ میلیون رسید هر چند که در هفته جاری این روند صعودی متوقف شد و قیمت‌ها افت کرد. افزایش اخیر قیمت باعث شد فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد دوباره زیاد شود و همین مشوقی برای خریداران شد؛ این اختلاف با احتساب قیمت روز (سه‌شنبه ۲۲ بهمن) برای پراید حدود ۱۳ میلیون تومان است که قطعا در خودروهای گرانتر بیشتر است. نتیجه افزایش اخیر قیمت آن شد که تعداد خودروهای زیر صد میلیون تومان انگشت شمار شود. اشتیاق برای خرید خودرو در روزهای اخیر مشتریان زیادی را به پیش خرید محصولات خودروسازانی نظیر سایپا و ایران خودرو کشاند؛ البته کم نیستند کسانی که می‌گویند این بار هم موفق به ثبت نام برای خرید نشده‌اند. حمید، یکی از متقاضیان خرید اینترنتی خودرو بوده که در سه روز ابتدایی هفته در مجموع ده ساعت برای ثبت نام تلاش کرده ولی نتونسته وارد درگاه بانکی شود. او به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "از تاریخ ۱۹ بهمن ماه تا تاریخ ۲۱ بهمن ماه هر روز ایران خودرو پیش فروش داشت که من از راس ساعت ۱۱صبح شنبه سعی کردم که بعد از نزدیک به چهار ساعت تلاش برای ثبت نام موفق نشدم حتی وارد قسمت انتخاب رنگ خودرو بشم و در روزهای ۲۰ و ۲۱ هم بعد از کلی پیغام خطا برای انتخاب خودرو به هیچ عنوان موفق نشدم وارد درگاه پرداخت بانکی بشم." فعالان بازار خودرو دلایل متعددی را برای افزایش اخیر قیمت خودرو مطرح کرده‌اند؛ بعضی از آنها البته به مشکلاتی بر می‌گردد که خودروسازان ایرانی پیش از این هم با آن دست به گریبان بوده‌اند. از جمله دلایل مطرح شده کاهش عرضه خودروست که البته خودروسازان و متولیان صنعت خودرو چنین اعتقادی ندارند. خودروسازان در ده ماه اول امسال (تا دی ماه) افت تولید داشته‌اند و بعنوان مثال مجموع تولید ایران خودرو طی این مدت به ۱۲۶ هزار دستگاه بود که نسبت به ده ماهه اول سال ۱۳۹۷ حدود ۲۴/۵ درصد کاهش نشان می‌دهد. تندر ۹۰ (اتوماتیک) در دی امسال تولید نشد ولی پارسال در همین ماه ۴۶۶ دستگاه تولید شده بود. ایران خودرو کاهش عرضه را دلیل گرانی نمی‌داند و می‌گوید از ابتدای بهمن ماه ۴۰ هزار خودرو تحویل نمایندگی و مشتریان داده است. ناصر غریب‌نواز، از مدیران بازاریابی و فروش ایران‌خودرو به ایسنا گفت: "به طور میانگین و بدون احتساب روزهای تعطیل روزانه بیش از ۲۶۰۰ دستگاه از محصولات ایران‌خودرو تحویل داده شده است. این آمار نشان می‌دهد که روند تحویل خودرو به بازار بدرستی و به حد کافی صورت گرفته." این در حالیست که ضرردهی خودروسازان بزرگ ایران مزید بر علت است و زیان آنها ادامه دارد. بر اساس صورت‌های مالی ارائه شده به بورس، زیان انباشته فقط سایپا و ایران خودرو از فروردین تا پایان شهریور امسال بیش از ۲۳ هزار و ۵۰۰ میلیون تومان است. زیان انباشته ایران خودرو در شش ماهه اول امسال بیش از ۱۳ هزار میلیارد تومان ثبت شده است فعالان بازار خودرو افزایش اخیر قیمت ارز را هم یکی از دلایل بالا رفتن قیمت‌ها می‌دانند؛ در روزهای اخیر قیمت فروش دلار در صرافی‌ها به ۱۳۶۰۰ تومان رسید و در بازار آزاد در آستانه ۱۴ هزار تومان ایستاد. عده‌ای این افزایش را که بر قیمت خودرو تاثیرگذار بوده، ناشی از نزدیکی به اجلاس آتی FATF می‌دانند و اینکه معلوم نیست ایران در فهرست سیاه این سازمان می‌ماند یا نه. عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران تصمیم این نهاد را بر بازار ارز ایران بی‌تاثیر می‌داند. او در اینستاگرام نوشت: "در شرایط فعلی که اغلب بانک‌های خارجی به دلیل تشدید تحریم‌های آمریکا، همکاری لازم با بانک‌های ایران را ندارند و تبادلات ارزی ما از طریق مکانیسم‌های بانکی جایگزین و غیرقابل تحریم انجام می‌شود، تصمیم آتی FATF اعم از عدم تمدید یا عدم آن نمی‌تواند تأثیر قابل توجهی بر شرایط ارزی کشورمان داشته باشد." افزایش قیمت ارز و مشکلات تحریم از جمله بالا رفتن قیمت مواد اولیه و سخت شدن مراودات بانکی با دنیای خارج در دو سال اخیر از عواملی بوده‌اند که قیمت تمام شده خودرو را بالا برده و این گرانی به مصرف کننده منتقل شده است. به اینها باید مشکلات تامین ارز خودروسازان در سامانه نیما را هم اضافه کرد آن هم در شرایطی که درآمدهای ارزی دولت ایران به دلیل تحریم‌ها کاهش یافته است. عده دیگری از فعالان بازار خودرو، افزایش اخیر قیمت را ناشی از تورم عمومی می‌دانند که مرکز آمار در دی ماه نرخ آن را ۳۸/۶ درصد اعلام کرد. افزایش تقاضا در بازار خودرو در حالیست که "تاخیر در تحویل" خودروهای ثبت نامی همیشه یکی از گله‌های بزرگ خریداران از خودروسازان بوده است. با این حال فروش فوری خودرو به قوت خود باقی است که علت آن را باید در تلاش خودروسازان برای کاهش زیان انباشته جستجو کرد. یکی از مشوق‌های اصلی خریداران، افزایش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد است. احمد نعمت‌بخش، دبیر انجمن خودروسازان به ایسنا گفته است: "تنها علت اصلی گرانی‌های اخیر بازار خودرو فاصله زیاد بین قیمت کارخانه و بازار است که سبب دلال‌پروری شده و ایجاد صف و رانت برای خرید خودرو می‌کند." سال پیش وزارت صمت تصویب کرد که خودروسازان ۲۰ درصد از محصولات خود را خارج از قیمت‌های مصوب و مستقیم به بازار عرضه کنند و با قیمت آزاد بفروشند. مدتی بعد این رویه تغییر کرد و فرمول "پنج درصد زیر حاشیه بازار" به خودروسازان ابلاغ شد که این رویه هم فقط یک ماه اجرا شد.