هاله اسفندیاری و سایه سنگین براندازی نرم
تام کیسی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اتهام‌ های وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی به هاله اسفندیاری را "بی‌معنا" و "نامعقول" دانسته و تاکید کرده که وی تهدیدی علیه دولت ایران و به طور کلی نظام جمهوری اسلامی محسوب نمی‌شود.
پس از انتشار یک سلسله گزارش‌های مطبوعاتی از سوی رسانه‌ های وابسته به حکومت ایران در باره اتهام‌ های خانم اسفندیاری، وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی روز دوشنبه 31 اردیبهشت با انتشار اطلاعیه ‌ای اتهام وی را "براندازی نرم" توصیف کرد. با این همه، در اطلاعیه وزارت اطلاعات، به اتهام‌ هایی که رسانه‌ های تندرو وابسته به حکومت، علیه خانم اسفندیاری طرح کرده بودند، اشاره ‌ای نشده بود. مطبوعات تندرو حکومتی در ایران، هاله اسفندیاری را به اتهام ‌های سنگینی از جمله جاسوسی برای سازمان امنیتی اسرائیل (موساد) متهم کرده بودند، اتهام‌ هایی که وزارت اطلاعات ایران آنها را تایید نکرده است. در واقع اطلاعیه وزارت اطلاعات در باره فعالیت‌ های خانم اسفندیاری نشان می‌دهد که از نگاه مسئولان این وزارتخانه، وی اقدامی که بتوان طبق قوانین ایران، آن را عمل مجرمانه ‌ای دانست، مرتکب نشده است. از همین رو، وزارت اطلاعات در بیانیه خود اتهام "براندازی نرم" را علیه خانم اسفندیاری مطرح کرده است، اتهامی که در قوانین جمهوری اسلامی تعریف نشده و مصداق خاصی را شامل نمی‌شود و به همین جهت، قابل اطلاق به هر نوع عمل مسالمت آمیز و صلح‌ جویانه ‌ای است. دستگاه های امنیتی جمهوری اسلامی بر این باورند که دولت آمریکا در پی کمک به فعالان سازمان ‌های غیر دولتی به منظور به راه انداختن انقلاب مخملی برای سرنگونی جمهوری اسلامی است و به همین علت، نسبت به هر نوع رابطه فعالان سیاسی و اجتماعی داخل ایران با سازمان ‌های خارجی و بین‌المللی و نیز رفت و آمد خارجیان به ایران حساسیت فوق ‌العاده ای نشان می‌دهند. در حقیقت، نخستین پرسشی که در جریان بازجویی از فعالان سیاسی بازداشت شده می‌شود، نوع ارتباط آنها با خارجی‌ها است و فرد بازداشت شده مجبور است هر نوع رابطه ‌ای از این قبیل را با ذکر دقیق جزئیات آن تشریح کند. تلقی دستگاه های امنیتی ایران از برنامه آمریکا برای سرنگونی جمهوری اسلامی، عملا فضای ترس و وحشت از دنیای خارج را در بین ایرانی‌ها دامن زده و بسیاری از ارتباطات بین المللی را که در همه کشورها امری عادی و مجاز است، در ایران ممنوع کرده است. این روند قاعدتا سبب گریز فعالان داخلی از روبرو شدن با هر فرد خارجی و نیز پرهیز متفکران خارجی از سفر به ایران می‌شود و جامعه ایرانی را در انزوای بی‌سابقه ‌ای فرو می‌برد. در عین حال، تاکید مقام‌های ایرانی بر مفاهیمی مانند براندازی نرم و انقلاب مخملین هر چند که ممکن است برای برخی از هواداران حکومت موجه باشد، اما سیمای ایران را در جامعه بین المللی و بخصوص در نزد روشنفکران جهان به کلی مخدوش می‌کند. واکنش نوام چامسکی، روشنفکر چپگرای آمریکایی به دستگیری خانم اسفندیاری در واقع زنگ خطری برای تصمیم ‌گیران جمهوری اسلامی است تا این نکته را دریابند که با شیوه فعلی، فقط همه جریان‌های متضاد بین المللی را علیه خود متحد می‌کنند. آقای چامسکی، متفکر رادیکالی است که معمولا انتقاداتش از سیاست‌های دولت جورج بوش، رئیس جمهوری آمریکا مورد تاکید و استقبال نظام جمهوری اسلامی قرار می‌گیرد و از همین رو، هشدار وی نسبت به دستگیری خانم اسفندیاری از اهمیت به سزایی برخوردار است. مهمتر از این اما، تاثیرات داخلی تلقی دستگاه های امنیتی ایران از براندازی نرم است. در واقع، بر اساس مفهوم براندازی نرم، هر نوع انتقاد از حکومت و یا فعالیت مسالمت‌آمیز برای دفاع از حقوق صنفی و سیاسی افراد می ‌تواند به عنوان اقدامی در جهت براندازی نرم تفسیر شده و با آن برخورد امنیتی صورت گیرد. نسبت دادن اعتراض‌های آرام و مسالمت‌آمیز زنان، فرهنگیان، دانشجویان، کارگران و حتی نوع پوشش جوانان و بانوان به "دست‌های خارج" در حقیقت بازتابی از غلبه یافتن مفهوم براندازی نرم بر کل نظام سیاسی ایران به جای تحلیل دقیق و موردی ریشه‌های هر یک از مسائل فوق است. گذشته از این، بیم یک حکومت از انقلاب مخملی یا براندازی نرم، در عصر حاضر به جای آنکه به عنوان یک نگرانی امنیتی موجه تلقی شود، نقطه ضعف آن حکومت را آشکار می‌کند. مسلما دولتی که نماینده اکثریت مردم کشور خود است و وفاداری آنها را پشت سر خود دارد، دلیلی برای ترس از انقلاب مخملی ندارد، چرا که انقلاب مخملی در جایی رخ می‌دهد که اکثریت مردم امکان پیگیری تقاضاهای قانونی خود را ندارند و با تجمع در یک نقطه، دولت حاکم را به پذیرش خواست خود وادار می‌کنند. در واقع، اصرار دستگاه های امنیتی ایران بر اینکه انقلاب مخملی، بزرگترین تهدید علیه نظام است، اعتراف نا خواسته به ناراضی بودن اکثریت جامعه از وضع موجود است، وگر نه همه می‌دانند که اقلیت هیچگاه نمی‌تواند با تجمع و اصرار بر انتخابات آزاد و عادلانه، نظام سیاسی را تغییر دهد. به هر حال چنین به نظر می‌رسد که دستگاه های امنیتی ایران با تکیه بر مفاهیمی مانند انقلاب مخملی و براندازی نرم و برخورد با کسانی که آنها را زمینه ساز این تحرکات می‌دانند، فقط شرایط داخلی ایران را بسته تر و جامعه بین المللی را علیه خود متحد تر می‌کنند. فشارهای روزافزونی که دستگیری خانم اسفندیاری متوجه دولت ایران کرده است، نشان دهنده آن است که ادامه شیوه‌ هایی که نظام سیاسی ایران از گذشته در دستور کار داشته، روز به روز پرهزینه تر می‌شود و به صلاح حکومت نیست که بر ادامه این شیوه‌ ها اصرار ورزد. خدمات