نیروهای امنیتی افغانستان؛ امکانات اندک، روحیه بالا
وزارت دفاع افغانستان اعلام کرده که قرار است مسولیت عملیات نظامی در سراسر کشور را به زودی برعهده بگیرد. همزمان با این، انتظار می رود تا پایان سال ۲۰۱۳ میلادی مسولیت های امنیتی در سراسر افغانستان از ناتو به نیروهای افغان منتقل شود.
آیا نیروهای امنیتی افغانستان در نبود سربازان ناتو قادر به تامین امنیت خواهند بود؟ این دو مساله که بدون شک از مهم ترین رویدادهای نظامی/سیاسی در سال روان خواهد بود، سوالهای مهمی را نیز بوجود می آورد: نیروهای امنیتی افغان چقدر قادر شده اند با گذشت بیشتر از ده سال، به تنهایی عملیات نظامی را طراحی و اجرا کنند؟ آیا این نیروها در نبود نیروهای ناتو آماده تامین امنیت سراسر افغانستان هستند؟ این سوال ها با آغاز مرحله سوم انتقال مسولیت های امنیتی از نیروهای ناتو به نیروهای افغان در میان حلقات سیاسی، نظامی و شهروندان کشور با جدیت مطرح می شود. ساختارهای رسمی و غیررسمی در حال حاضر مقام های کشور می گویند که نزدیک به ۷۵ درصد مسولیت امنیت افغانستان را نیروهای داخلی بر عهده دارند. این خبر بدون شک برای کشوری که در دو دهه پیش شاهد فروپاشی بیشتر ساختارهای نظامی و امنیتی خود بوده، امیدوار کننده است. در این دو دهه گذشته، به همان اندازه فروپاشی ساختارهای رسمی نظامی، ساختارهای شبه نظامی غیررسمی گسترش یافت و تقریبا کل شریان های امنیتی را مسدود کرد. طالبان نیز در پی همین فعل و انفعلات سیاسی و نظامی که در آن سلاح به شکل بی رویه در میان مردم پخش شده بود، به قدرتی در برابر قدرت های دیگر درآمد و موفق شد بر بخش های بزرگی از خاک افغانستان سلطه پیدا کند. از مشکلات اصلی این دوره می توان به قومی شدن گروه های مسلح در افغانستان اشاره کرد که هنوز هم به عنوان چالش مهم در برابر نظام قرار دارد. دولت افغانستان و جامعه جهانی هر چند تلاش های را به هدف جمع آوری سلاح انجام داد، اما هنوز موجودیت سلاح در میان گروه های گوناگون تباری و قومی تهدیدی جدی برای امنیت افغانستان محسوب می شود. نیروی با انگیزه با توجه به پیشینه این مشکلات، می توان تلاش ها برای ایجاد ساختارهای رسمی امنیتی را مقرون با موفقیت ارزیابی کرد. هرچند هنوز این ساختارها پاسخ گوی کامل نیازهای امنیتی کشور نیستند. در سفری که اخیرا با وزیر دفاع افغانستان به پنج ولایت غربی برای بررسی وضعیت امنیتی و نوع آرایش قوا در این ولایات داشتم، متوجه شدم که ارتش افغانستان از یک روحیه و جسارت نظامی به اندازه کافی برخوردار است. این نیروها از نظر رزمی در موقعیت و وضعیت خوبی قرار دارند. به طور مثال، در ولایت های هرات و بادغیس، نیروهای ارتش توانایی جلوگیری از حملات گروه های شورشی را در حد قابل قبولی بدست آورده است. اگر در بخش های از ولایت بادغیس هنوز چالش های امنیتی برجاست عمدتا به توانایی یا ناتوانی نیروهای ارتش مربوط نمی شود. مشکل اصلی نیروهای امنیتی افغانستان تجهیزات ناکافی است در بخش های از این ولایت تهدیدهای امنیتی به شکل سازمان یافته صورت نمی گیرد و بیشتر نگرانی های امنیتی ناشی از موجودیت اسلحه غیرقانونی در میان افراد با نفوذ قومی و محلی است. در ولایت غور نیز چنین فضایی را می توان حس کرد. این ولایت بیشتر از رویارویی های گروه های عمدتا خودی رنج می برد. تجهیزات ناکافی اما مشکل اصلی در ارتش و پلیس افغانستان می تواند کمبود و یا نبود جنگ افزارها و تجهیزات مدرن نظامی شمرده شود. البته در این میان ارتش نسبت به دیگر نیروهای امنیتی از تجهیزات بهتری برخوردار است، ولی با آن هم، برای موفقیت ارتش، این نیروها نیاز به تجهیزات مدرن جنگی دارد. تا زمانی که این امر برآورده نشده، باید نسبت به امنیت افغانستان نگران بود. روحیه نظامی، بخشی از نیازمندی یک نیروی امنیتی موفق است، اما بخش مهم دیگر آن، برمی گردد به نوع آموزش، جنگ افزارها و اعتماد سازی نسبت به نیروهای افغان در میان جامعه. هنوز در عملیات نظامی، نیروهای افغان به حمایت جنگنده ها و هلی کوپترهای ناتو نیاز دارند. واحدهای که در بخش نیروهای هوایی افغانستان تشکیل شده، هنوز از تجهیزات لازم هوایی برخوردار نیستند و حتی می توان گفت که افغانستان هنوز نیروی هوایی به معنای واقعی ندارد. موجودیت چند فروند هواپیمای باربری که از کشورهای بلوک شرق سابق خریداری شده به هیچ عنوان نمی تواند پاسخ گوی نیازهای ارتش کشور در برابر حملات شورشیان باشد. بحث تجهیزات ناکافی، عملا چالش اصلی را سر راه نیروهای امنیتی ایجاد کرده و معلوم نیست چرا این موضوع از چشم جامعه جهانی پنهان مانده و یا توجه لازم به آن نمی شود.