تلسکوپ فضايی سوئيفت: اميد منجمان برای کشف افق های تازه
دانشمند ارشد پروژه تلسکوپ فضايی سوئيفت می گويد اين رصدخانه به زودی افق های ديد بشر از اعماق کيهان را خواهد شکست و دوردست ترين اجرام موجود در آن را آشکار خواهد کرد.
اين رصدخانه فضايی ناسا قبلا موفق به ثبت نور يک انفجار خارق العاده عظيم ستاره ای در فاصله تقريبا 13 ميليارد سال نوری از زمين در کرانه های دوردست کيهان شده است. اما دکتر نيل گرلز انتظار دارد که سوئيفت حتی شاهد رويدادهايی در فاصله های دورتر باشد. اين منجم می گويد که تلسکوپ مزبور قابليت مشاهده احتمالا نخستين ستارگانی که در کيهان به تابش درآمدند را دارد. وی به نشست ملی نجوم بريتانيا که امسال در دانشگاه ليستر برگزار می شود گفت: "اين اميد بزرگ ماست." دانشگاه ليستر از شرکای عمده ماموريت سوئيفت است و به ساخت يکی از ابزارهای اصلی آن کمک کرده است. دکتر گرلز برای مرور يک سال رصدهای اين تلسکوپ به بريتانيا آمده بود. خيلی جوان؟ اين فضاپيما برای ضبط فوران های اشعه گاما (gamma-ray bursts) يا "جی آر بی" - تابش بسيار شديد اما گذرای تشعشعات پرانرژی که نشانگر يکی از خشن ترين رويدادهای کيهان است - طراحی شده. سوئيفت پس از رديابی اين پديده، به سوی منبع "جی آر بی" می چرخد تا با کمک تلسکوپ های خود آن را در طيف اشعه ايکس، مافوق بنفش و همچنين نور قابل رويت، بررسی کند. سوئيفت همچنين ساير رصدخانه های زمينی و فضايی را برای پيوستن به اين عمليات آگاه می کند. در روز 12 سپتامبر سال گذشته، سوئيفت يک "جی آر بی" را که احتمالا از يک ستاره عظيم درحال مرگ و تولد يک سياهچاله نشات می گرفت ثبت کرد. درجه سرخگرايی (redshift) آن 3/6 بود. "سرخگرايی" ميزان افزايش طول موج اشعه ساطع شده از يک جرم آسمانی در نتيجه پديده موسوم به داپلر است و از آن برای اندازه گيری ميزان "کشيده شدن" نور در اثر انبساط کيهان استفاده می شود. هرچه ميزان "سرخگرايی" بيشتر باشد، جرم آسمانی دورتر است و در تاريخ کيهان زودتر پديدار شده است. سرخگرايی 3/6 درجه ای به معنی آن است که انفجار مورد نظر در فاصله 8/12 ميليارد سال نوری در کرانه های کيهان روی داده است که نشان می دهد ستاره تنها کمی کمتر از يک ميليارد سال پس از انفجار بزرگ (Big Bang) پا به هستی گذاشته است. دکتر گرلز به بی بی سی گفت: "اين يک فوران انفجاری با سرخگرايی خيلی بالا بود - از نوعی که تقريبا هر سه سال يک بار مشابهش را می بينيم." "آن حادثه به مراحل خيلی اوليه دوران شکل گيری ستارگان در جهان مربوط می شود؛ و من خيلی اميدوارم که اگر بتوانيم برای چند سال به اين مطالعات ادامه دهيم، می توانيم آن را عقب بزنيم. وقتی به سرخگرايی 8 يا 10 رسيديم، آنوقت است که واقعا به اولين ستارگان جهان نگريسته ايم." اين اکنون يکی از بزرگترين آرزوهای اخترفيزيک است: تعيين زمان دقيق رويدادهای مهم در مراحل اوليه کيهان. دانشمندان دوست دارند شواهد نخستين نسل ستارگان جهان را مشاهده کنند. اين ستارگان عظيم داغ و آبی، از گازهای سرد خنثی که در جوانی کيهان يعنی تنها چند صد ميليون سال پس از انفجار بزرگ در آن موج می زد به وجود آمده اند. تصور می شود که وقتی اين ستارگان روشن شدند، يک دوره ظلمانی در تاريخ کيهان پايان يافت و همچنين گاز خنثی موجود در کيهان را "سرخ" کرد که حاصل آن پيدايش پلاسمای پراکنده ميان-کهکشانی که امروز ميان ستارگان مشاهده می کنيم بود. تنها مايه حسرت کار کردن با سوئيفت اين است که اين رصدخانه ستارگان را در پايان عمرشان می بيند و اين مساله که آيا اجرامی با درجه سرخگرايی 8 تا 10 به اندازه کافی پخته شده اند که "جی آر بی" توليد کنند يا خير همچنان يک معماست. خدمات