مسايل مربوط به نفت و گاز ايران در کنفرانس لندن
در ادامه کنفرانس دو روزه تخصصی موسسه چتم هاوس با عنوان 'سرمايه گذاری در منابع نفت (و گاز) خاورميانه'، روز سه شنبه 7 نوامبر مسايل انرژی در سه کشور ايران، عراق و عربستان سعودی بصورت مجزا و خاص هر کشور مطرح و مورد تجزيه و تحليل شرکت کنندگان قرار گرفت.
مسايل مربوط به تغيير سياست های نفتی ايران پس از روی کار آمدن دولت محمود احمدی نژاد و مشکلات سياسی-اقتصادی آن دولت، و همچنين تاثير ادامه برنامه های هسته ای ايران بر موقعيت بين المللی اين کشور از جمله مباحث عمده اين بخش از کنفرانس بود. در اين جلسه که شماری از کارشناسان برجسته امور ايران از جمله پاترک کلاسون، از مديران موسسه سياست خاور نزديک در واشنگتن، و چهار کارشناس ايرانی از جمله محمدحسين عادلی، سفير سابق ايران در لندن، حضور داشتند، تاثير سياست خارجی جمهوری اسلامی بر کاهش ميزان سرمايه گذاری خارجی در طرح های استخراج نفت مورد بررسی قرار گرفت و کارشناسان پيش بينی کردند که در صورت اعمال تحريم از سوی شورای امنيت عليه ايران اين شرايط دشوار تر از پيش خواهد شد. در مورد ادامه برنامه هسته ای ايران، شرکت کننده آمريکايی در اين بخش از گفتگو ها تاکيد کرد که احتمال هجوم نظامی از راه هوا عليه تاسيسات نظامی و هسته ای ايران - با توجيه 'بازدارندگی' - هنوز همچنان جدی است و جيمز جنسن، سخنرانی ديگر از امريکا، ايران را پيچده ترين مشکل خاور ميانه خواند. ايران با در اختيار داشتن ۱۳۰ تا ۱۳۷ ميليارد بشکه نفت خام بعد از عربستان سعودی که دارای ۲۸۰ ميليارد بشکه نفت خام است از اين لحاظ در مقام دوم جهانی قرار دارد. اين رقم افزون بر ۱۱% ذخاير مجموع دنيا به شمار می رود، حال آنکه ايران با توليد ۴ ميليون بشکه نفت در روز تنها ۴% از توليد نفت دنيا را در اختيار دارد. روسيه هم زمان با در اختيار داشتن ۵% از ذخاير مجموع دنيا، بميزان ۱۰% از توليد مجموع را در اختيار گرفته که از اين لحاظ بعد از کشور عربستان در مقام دوم دنيا است . پارس جنوبی؛ رقابت ايران و قطر بر سر گاز در بخش مربوط به مسايل گاز اعلام شد که کشور قطر تا کنون از حوزه مشترک گاز پارس جنوبی بمراتب بيش از ايران برخوردار شده و ارزش گازهای توليدی از سوی آن کشور، تاکنون ۲۰ ميليارد دلار بيش از ارزش توليدات گاز ايران از ميدان مزبور بوده است. با توجه به عدم وجود سند حقوقی امضاء شده ما بين دو کشور ايران و قطر داير بر تعريف حدود هر کشور در منابع گاز پارس جنوبی و نحوه و ميزان بهره برداری از اين ميدان، اعلام شد که اين ابهام در بدترين شرايط می تواند به يک بحران تازه منطقه ای تبديل شود. همچنين گفته شد که ادامه وضع موجود نيز ضامن تامين سهم برابر ايران با قطر از ميدان گازی يادشده نيست. بر اساس پيش بينی های شرکت نفتی شل، در شرايطی که قطر تا سال آينده تبديل به بزرگترين صادر کننده گاز مايع دنيا خواهد شد، آينده ايران بعنوان يک صادر کننده گاز همچنان در ابهام قرار دارد. بر اساس محاسبات مطرح شده سرمايه گذاری های لازم برای توسعه گازمنطقه تا پانزده سال آينده بالغ بر ۲۴۰ بيليون دلار خواهد بود. حدود آبها و مرزهای خاکی ايران با پانزده کشور همسايه مشترک است. از اين تعداد حدود مرزی ايران و دستکم هفت کشور همسايه آن موضوع اختلاف است. از جمله اين اين اختلافات می توان به ميدان های نفت و گاز مشترک بين ايران، کويت و عربستان سعودی در آب های خليج فارس اشاره کرد. معضلات مرزی ايران و همسايگانش دعاوی امارات متحده عربی عليه مالکيت ايران بر جزاير تنب کوچک و بزرگ و جزيره بزرگتر ابوموسی از ديگر موارد مورد اختلاف بين ايران و همسايگان است، ضمن آنکه حدود آب های ملی ايران در دريای خزر نيز هنوز روشن نشده است. طبيعی است که ادامه شرايط ياد شده در حدود خارجی ايران عامل افزايش احساس امنيت نزد سرمايه گذاران خارجی نخواهد بود. اختلافات عراق و ايران بر سر حدود مالکيت دو کشور در آب های اروندرود و برخورد فرصت طلبانه رژيم وقت عراق با اين موضوع در سال ۱۹۸۰ ميلادی به آغاز جنگ خونينی انجاميد که طولانی ترين جنگ دنيا بعد از جنگ جهانی دوم نام گرفت. در اين زمينه يکی از سخنرانان با اشاره به هزينه بالغ بر ۷ ميليارد دلاری کشيدن خط لوله گاز ايران به هند از راه پاکستان پرسيد که هزينه اين طرح در صورت عملی شدن آن از چه منبعی تا مين خواهد شد؟ ايران اخيرا آغاز اجرای اين طرح را اعلام کرده حال آنکه مطابق آمار رسمی منتشره بدون در نظر گرفتن هزينه های طرح کوله ياد شده دارای کسری بودجه است. طرح خط لوله ياد شده بدليل اختلافات ايران و هند بر سر تعين قيمت گاز صادراتی و همچنين مخالفت امريکا با اجرای آن بيش از شش سال است که در عين انجام گفتگو های متعدد به نتيجه نرسيده است. هزينه های کشيدن اين خط لوله تنها زمانی قابل توجيه خواهد بود که مقصد نهايی آن تا هند ادامه يابد. با مطرح شدن مسايل امنيت منطقه و آثار آن بر سرمايه گذاری های خارجی، اظهار شد که در صورت ادامه شريط مقابله و عدم حصول توافق با ايران پيرامون برنامه هسته ای کشور هيچ يک از طرحهای توسعه منابع انرژی آن بموقع اجرا در نخواهد آمد. آينده عراق؛ امنيت انرژی در منطقه برنامه روز دوم کنفرانس با طرح مسايل انرژی عراق آغاز شد. در اين بخش دو وزير سابق نفت عراق، تامير قدبان و ايسام چلبی، به طرح نظرات خود پرداختند. در اين بخش از کنفرانس مسايل مربوط به توليد در شرايط تقسيم احتمالی عراق به سه منطقه مورد بررسی قرار گرفت. کارشناسان عراقی مقيم کشورهای اروپا و امريکا که در اين کنفرانس شرکت داشتند تصوير تاريکی از وضع موجود در آن کشور ترسيم کردند. باور عمومی اين گروه اين بود که اوضاع عراق قبل از رو به بهبود نهادن از اين تيره تر خواهد شد. بر اساس اين پيش بينی ها حتی تقسيم عراق به سه منطقه هم راه حل نهايی نخواهد بود، زيرا در داخل هر يک از تقسيمات سه گانه با اعمال نفوذ گروه های کوچکتر تقسيمات بيشتری کاملا محتمل است. لبنانی شدن عراق طی سالهای آينده خطری بو که عموم شرکت کنندگان آنا جدی تلقی ميکردند. در اين بخش از گفتگو ها امکان خروج نيروهای آمريکايی از عراق و نقش ايران در تحولات جاری و آينده عراق مورد گفتگو قرار گرفت. بخش پايانی کنفرانس به مسايل توليد نفت عربستان سعودی و همچنين امنيت انرژی در منطقه تخصيص داده شده بود. در اين بخش تاثير عمليات تروريستی بر امنيت منطقه مورد بر رسی قرار گرفت و از آن بعنوان عامل جدی تحديد امنيت انرژی ياد شد. با توجه به نقش کليدی عربستان سعودی در تامين انرژی دنيا، شرايط سياسی، اقتصادی و فنی حاکم بر صنايع انرژی آن کشور از زوايای مختلف مورد بررسی قرار گرفت: منجمله مشکلاتی که شرکت نفت سعودی آرامکو پيش روی دارد. سوال عمده بخش پايانی کنفرانس چتم هاس اين بود که مهمترين منبع تهديد امنيت انرژی در خاور ميانه چيست و آيا دنيا دوران تازه ای را در ارتباط با انرژی تجربه می کند؟ خدمات