​بلخ؛ نماد تمدن خراسان کهن
مسئولان محلی در بلخ می‌گویند که شماری از آثار و بناهای تاریخی در این ولایت بازسازی شده و در نتیجه کاووش های اخیر، چند اثر مهم باستانی در نقاط مختلف این ولایت نیز به دست آمده است.
صالح محمد خلیق، رئیس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ می‌گوید که اکثر بناهای تاریخی در بلخ در وضعیت خوبی قرار دارند و ۲۵ بنای باستانی تا به حال بازسازی شده و شمار دیگری از این بناها نیز در حال تعمیر هستند. پیشینه بیشتر آبدات و بناهای تاریخی در بلخ بر می‌گردد به دوره اسلامی اما پیشنه تاریخی شمار دگر این آثار مانند نه گنبد و آتشکده نوبهار بر می‌گردد به دوره های پیش از اسلام. رئیس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ می‌گوید شمار مجموعی مناطق باستانی و آبدات تاریخی ولایت بلخ به بیشتر از ۱۰۰ محل می‌رسد که شماری از آنها باسازی شده‌اند. بناهای بازسازی شده شامل آرامگاه احمد خزروی بلخی، آرامگاه فاطمه بلخی، آرامگاه خواجه نظام الدین، آرامگاه میر روزه‌دار و مسجد قلعه تاریخی تخته پل است. مسجد نه گنبد یا حج پیاده، به وسیله ابو خالد برمک از تاجیکان بلخ پس از سال ۱۰۷ هجری قمری ( ۷۲۵ میلادی) زمانی که از سوی اسد بن عبدالله القسری (دوره حکمرانی در خراسان ۱۰۷-۱۲۰ هجری قمری یا ۷۲۵-۷۳۸ میلادی) مامور بازسازی بلخ بود یا به وسیله فضل پسر یحیا، از تاجیکان برمکی، که در سال ۱۷۸ هجری قمری (۷۹۵ میلادی) در بلخ ساخته شد. از سال ۱۳۹۱ شمسی، این بنای تاریخی از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان و به کمک مالی جامعه جهانی توسط بنیاد فرهنگی آقاخان زیر مرمت حفاظتی قرار گرفت مسجد خواجه ابو نصر پارسا که حدود ۶۰۰ صد سال پیش بنا شده و حوادث گوناگونی را نیز شاهد است، با کاشی‌های سبز رنگ دوباره مزین شده و صحن این مسجد نیز با خشت پخته پوشانده شده که زمینه قدم زدن برای گردشگران نیز فراهم شده است. این مسجد یکی از زیباترین بناهای تاریخی بلخ است که با ویژه گی‌های معماری دوره تیموریان در سال ۸۶۷ هجری قمری ( ۱۴۶۲ میلادی) به فرمان میرفرید حاکم بلخ ساخته شد و امروز در باغ مرکزی شهر بلخ قرار دارد. این بنا نیز، در سال‌های اخیر از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان بازسازی شده است. باغ جهان نما آتشکده نوبهار آتشکده نوبهار این بناها شامل آرامگاه احمد خزروی بلخی و آرامگاه فاطمه بلخی است. آرامگاه احمد خزروی بلخی و آرامگاه فاطمه بلخی برج عیاران بلخ برج عیاران بلخ رواق نقاره خانه، بخشی از مدرسه سید سبحان قلی خان ( ۱۰۹۵-۱۱۰۵ هجری قمری یا ۱۶۸۴-۱۶۹۴ میلادی) ساخته شده است. این رواق بلند با نشانه‌هایی از برخی از حجره‌ها و دیوارهای ویرانه تنها یادگار به جا مانده از مدرسه و مسجد سید سبحان قلی خان است ک امروز در آمدگاه شرقی باغ مرکزی شهر بلخ است. در کاشی های به جا مانده ی رواق یاد شده نوشته هایی به خط کوفی دیده می‌شود. بنا مدرسه سید سبحان قلی خان نیز به کمک مالی جامعه جهانی توسط بنیاد فرهنگی آقاخان زیر مرمت محافظتی گرفته شده و فروریخته گی های بدنه ی اصلی رواق بازسازی گردیدند. مدرسه سلطان‌العلما بهاوالدین مدرسه سلطان العلما بهاوالدین در بلخ آرامگاه رابعه بلخی تخت رستم روضه منسوب به حضرت علی در بلخ رواق تنگی شادیان