تاکيد بر ديپلماسی؛ چرا و به چه معنا؟
در حالی که به دنبال گزارش پرونده هسته ای ايران به شورای امنيت سازمان ملل و انتشار بيانيه اين شورا در همين زمينه، اين پرونده عملا وارد مرحله تازه ای شده است، طرف های درگير در اين پرونده همچنان از ديپلماسی و مذاکره به عنوان بهترين و تنها راه برای خروج از وضعيت فعلی ياد می کنند.
کاندوليزا رايس و جک استرا، وزيران امور خارجه آمريکا و بريتانيا، روز يکشنبه، 2 آوريل، بار ديگر بر ضرورت به کارگيری همه روش های ديپلماتيک برای حل بحران هسته ای ايران تاکيد کردند. پيشتر نيز، منوچهر متکی، وزير امور خارجه ايران گفته بود که گفت و گو بهترين راه حل برای پرونده هسته ای جمهوری اسلامی است. تاکيد بر ديپلماسی و مذاکره، به جای هر گزينه ديگری که می تواند دايره ای گسترده از تحريم تا اقدام نظامی را نيز دربرگيرد، در شرايطی صورت می گيرد که به نظر می رسد فعاليت های ديپلماتيک در سه سال گذشته عملا به نتايج مورد نظر برای همه طرف های درگير در اين پرونده منجر نشده است. مذاکرات ايران و سه کشور اروپايی، پس از حدود سه سال در نهايت به بن بست رسيد و متوقف شد. از سوی ديگر و در پی شکست مذاکرات ايران و سه کشور اروپايی، جمهوری اسلامی تلاش های ديپلماتيک خود را بر مذاکره با کشورهايی نظير چين و به ويژه روسيه متمرکز کرد. اما اين مذاکرات نيز تاثيری در حل و فصل مناقشه اتمی نداشت و ايران و روسيه در نهايت نتوانستند بر سر طرح پيشنهادی روسيه برای غنی سازی اورانيوم ايران در خاک آن کشور به توافقی راهگشا دست يابند. مجموعه اين شرايط موجب شد که علی رغم ميل ايران، پرونده هسته ای اين کشور به شورای امنيت گزارش شود و اين شورا نيز پس از چند نشست، بيانيه ای را در اين زمينه صادر کند و خواستار تعليق کليه فرآيندهای مربوط به غنی سازی اورانيوم از سوی ايران شود؛ امری که ناخرسندی جمهوری اسلامی از بيانيه شورای امنيت را به همراه داشت. در چنين وضعيتی، تاکيد طرف های درگير در پرونده هسته ای بر مذاکره و ديپلماسی خالی از ابهام نيست. به نظر می رسد دشواری دستيابی به توافقی همه جانبه و فراگير بين آمريکا، بريتانيا و فرانسه از يک سو و چين و روسيه از سوی ديگر، باعث شده است که در حال حاضر، سخن گفتن از ديپلماسی به عنوان راهکار اصلی مورد توجه قرار گيرد؛ به ويژه آنکه، هر اقدام احتمالی تندتر می تواند پيامدهای گسترده ای در منطقه داشته باشد. جمهوری اسلامی نيز ترجيح می دهد به جای مواجهه با اقدامات سختگيرانه احتمالی نظير تحريم و يا حتی رفتارهايی تندتر، پشت ميز مذاکره در جست وجوی راهی برای برون رفت از موقعيت کنونی باشد. اما، اگر دو طرف تغييری در مواضع خود پديد نياورند، احتمال آنکه تلاش های ديپلماتيک و رايزنی آينده بتواند کليدی برای گشودن قفل پرونده به دست دهد، همچنان اندک خواهد بود. آمريکا و اتحاديه اروپا خواستار تعليق کامل تمامی فعاليت های مربوط به غنی سازی هستند و در اين راه از حمايت نسبی چين و روسيه نيز برخوردارند؛ اما جمهوری اسلامی تاکيد کرده که حاضر به چشم پوشی از حق خود برای غنی سازی، به ويژه در سطوح تحقيقاتی و توسعه نيست. از اين رو، با وجود تاکيدات صورت گرفته بر نقش ديپلماسی، به نظر می رسد که هر يک از طرف های درگير در پرونده هسته ای ايران تفسير و درکی متفاوت از مذاکره و گفت و گو و نتايج ناشی از آن دارند. همين وضعيت، اين گمان را تقويت می کند که موج تازه تاکيد بر ديپلماسی و مذاکره به جای هر گزينه ديگر، در حال حاضر بيش از هر چيز برآمده از دشواری رسيدن به توافقی بنيادين و فراگير برای تعيين گام های بعدی در برخورد با پرونده اتمی ايران باشد. با وجود اين، باز گذاشتن راه مذاکره و گفت و گو از سوی همه طرف های درگير و احتمال باقی ماندن پرونده ايران در چارچوب آژانس بين المللی انرژی اتمی، اين امکان را تقويت می کند که با اجتناب از تندتر کردن فضا، رويکردهای معطوف به تحريم يا اقدامات شديدتر کم رنگ تر شود؛ هر چند، تحقق چنين امری در گرو تحولات و موضع گيری های آينده در اين زمينه است. خدمات