کاندوليزا رايس: نظريه پرداز يا مجری؟
کاندوليزا رايس، وزير خارجه جديد آمريکا در آغاز سفر خود به اروپا و خاورميانه، در لندن با تونی بلر، نخست وزير بريتانيا و جک استرا، وزير امور خارجه اين کشور ديدار کرد.
خانم رايس در يک نشست خبری مشترک با جک استرا سياست دولت خود در مورد ايران را تشريح کرد. بخش عمده ای از سوالات مطرح شده در کنفرانس مطبوعاتی مشترک کاندوليزا رايس در لندن به موضع وزير خارجه جديد آمريکا در قبال ايران اختصاص داشت. خانم رايس در ارزيابی کلی خود از ايران گفت اين کشور به مجموعه اقداماتی دست زده که می تواند ثبات منطقه ای که خود در آن قرار گرفته را به مخاطره اندازد. خانم رايس به طور مشخص ايران را به حمايت از فعاليت های تروريستی که به گفته وی فرايند صلح اسرائيل و خاورميانه را هدف قرار می دهد، متهم کرد. وزير خارجه جديد آمريکا با اشاره به برنامه هسته ای ايران و مذاکرات کشورهای اروپايی برای دستيابی به توافقی در اين خصوص، تاکيد کرد: "ايران نبايد از پوشش فعاليت های هسته ای صلح آميز برای پيش بردن برنامه ای که می تواند به توليد تسليحات هسته ای بيانجامد، استفاده کند." وی افزود: "آمريکا همکاری نزديکی با سه کشور اروپايی داشته تا ايران را وادار به تمکين در مقابل تعهدات بين المللی اش کند." وی ادامه داد: "تاکنون کسی از رييس جمهور آمريکا نخواسته از هيچ يک از روش های مختلفی که در مقابله با برنامه هسته ای ايران وجود دارد، چشم پوشی کند. اما اين را هم بايد اضافه کرد که در حال حاضر راه های ديپلماتيک فراوانی وجود دارد که بايد برای وادار کردن ايران به عمل به تعهدات بين المللی خود، مورد استفاده قرار گيرد." رضا تقی زاده، تحليلگير و کارشناس سياست خارجی ايران، مقيم لندن، می گويد سخنان خانم رايس در پايتخت بريتانيا، حاوی دو پيام عمده برای اروپايی هاست: نخست آن که مشکلات آمريکا با ايران تنها محدود به برنامه هسته ای اين کشور نمی شود و آمريکا، اتهام سنگ اندازی در مقابل صلح خاورميانه و حمايت از تروريسم را نيز به اين کشور وارد می داند. آقای تقی زاده، نقض حقوق بشر و محدوديت آزادی های سياسی در ايران را نيز به فهرست موارد اتهامی آمريکا به ايران اضافه می کند و می گويد: "آمريکا در صدد است به اروپايی ها بگويد حتی اگر مذاکرات شما در خصوص برنامه اتمی ايران به نتيجه برسد، باز هم موارد مهمی وجود دارد که تا هنگامی که حل نشده اند، مشکلات ايران و آمريکا به قوت خود باقی خواهد ماند." رضا تقی زاده می گويد: "تغييراتی که آمريکا در دو سال گذشته برای ايجاد يک چهره هماهنگ سياسی در خاورميانه آغاز کرده است نمی تواند تنها به افغانستان وعراق محدود شود. آمريکايی ها انتظار دارند با الحاق ايران به اين پروژه، گام بعدی را در عملی کردن طرح کلان خود بردارند. متحد الشکل کردن اين منطقه، تا هنگامی که موقعيت مطلوب آنها در منطقه پياده نشده، ادامه خواهد يافت." تاثير تحولات منطقه در معادلات سياسی داخلی ايران، برجستگی ويژه ای در سخنان خانم رايس در لندن داشت. وزير خارجه آمريکا در سخنان خود، ايران را تافته ای جدابافته در منطقه خاورميانه ندانست. وی گفت: "ايران مصونيتی در قبال تغييرات رخ داده در منطقه ندارد. شرکت افغان های مقيم ايران در انتخابات آزاد افغانستان و مشارکت عراقی های مقيم ايران در انتخابات آزاد عراق، بدون شک در مردم ايران که خواهان برگزاری انتخابات آزاد در کشور خود هستند، موثر واقع خواهد شد. حکومت ايران بايد بداند نوع انتخاباتی که در اين کشور برگزار می شود، نخواهد توانست از حمايت جامعه بين الملل برخوردار شود." کاندوليزا رايس در خصوص "تلاش های ايران برای اثرگذاری در عراق و افغانستان" به ايران هشدار داد. وزير خارجه آمريکا گفت: "حکومت ايران بايد در روابط خود با کشورهای همسايه اش عراق و افغانستان، شفافيت به خرج دهد." وی افزود: "البته نفس وجود رابطه بين ايران و اين دو کشور همسايه اش، کاملا طبيعی است و مشکلی در وجود اين روابط وجود ندارد اما هرگونه تلاش ايران برای مانع تراشی در مقابل تحولات دموکراتيک در اين کشورها، اقدامی اشتباه خواهد بود." کارنامه حقوق بشر ايران نيز، مورد تاکيد وزير خارجه جديد آمريکا قرار گرفت. خانم رايس ضمن تجليل از فرهنگ و تمدن ايران گفت: "همه ما در خصوص پرونده حقوق بشر رژيم ايران، نگرانی هايی داشته ايم و می دانيم که مردم ايران با برخورداری از تاريخ و فرهنگی درخشان، شايسته حکومتی بهتر از اين هستند و نبايد عده محدودی از افراد غير منتخب، آمال و آرزوهای اين ملت را نقش بر آب کند." در خصوص اهميت سخنان کاندوليزا رايس و مواضع اخير جورج بوش، رييس جمهور آمريکا، در مقابل ايران، منصور فرهنگ، استاد دانشگاه در آمريکا معتقد است با توجه به اين که موضع دولت آمريکا در قبال ايران، در آستانه انتخابات اخير رياست جمهوری اين کشور از اعتدال و نرمش برخوردار بود، تغيير لحن ناگهانی اين کشور در مقطع کنونی، حائز اهميت است. آقای فرهنگ می گويد: "اشارات جورج بوش به ايران در گزارش سالانه اش به کنگره و اظهارات خانم رايس در لندن نشان می دهد که مناظره و بحث ماه های گذشته در دستگاه رهبری آمريکا در رابطه با برخورد با ايران، به سود موضع تندروها و طرفداران نظريه تقابل کامل است." با اين وجود منصور فرهنگ می افزايد: به لحاظ بيان ديپلماتيک، هيچ گاه نمی توان از مواضع اعلام شده اخير، نتيجه گرفت که احتمالا در آينده اقدامات تندی عليه ايران صورت خواهد گرفت. آقای فرهنگ تاکيد می کند که نبايد به دنبال استخراج نکته جديدی از اين بيان ديپلماتيک کلاسيک بود. نقش کاندوليزا رايس در دومين دوران رياست جمهوری جورج بوش و ميزان تاثير او در سياستگذاری های آمريکا، موضوع بحث های فراوانی قرار گرفته است. رضا تقی زاده، خانم رايس را از چهره های کليدی کابينه جديد جورج بوش می داند. وی می گويد: "خانم رايس يکی از قدرتمندترين وزرای خارجه آمريکا خواهد بود. شايد بعد از هنری کيسينجر، وزير خارجه ای به قدرت خانم رايس، عهده دار اين سمت نشده است." وی علت اين قدرت را در "دسترسی بی اندازه کاندوليزا رايس به رييس جمهور آمريکا و نفوذ غير قابل ترديد وی بر جورج بوش می داند." اما منصور فرهنگ نظر متفاوتی دارد: "کالين پاول در مسايل خاورميانه صاحب نظر بود و بر اساس شواهد و قراينی که در دست هست با برخی تصميمات رييس جمهور آمريکا مخالف بود و به همين دليل هم کنار گذاشته شد. اما خانم رايس بيانگر بی چون و چرای مواضع رييس جمهور است و هيچ نظريه و موضع خاصی از خود ندارد." آقای فرهنگ ادامه می دهد: "ترديدی نيست که در حال حاضر، تعيين کننده نظريات دولت آمريکا درباره ايران، ديک چنی معاون رييس جمهور و دونالد رامسفلد، وزير دفاع هستند." در هر حال، اگر در اين که چه کسی طراح سياست خارجی آمريکاست، اختلاف نظرهايی وجود دارد، در اين که سکاندار آن ظرف چهار سال آينده خانم رايس خواهد بود ترديدی نيست و از همين رو، اظهارات اخير وی، در محافل سياسی ايران و جهان انعکاس وسيعی خواهد داشت. خدمات