راز دانش: منجمان در انتظار بلعیده شدن یک سحابی عظیم توسط یک سیاهچاله
گشایش بزرگترین نیروگاه برق خورشیدی که با ایجاد حرارت کار می کند، کشف این مساله که واکنش مغز سگ ها به صداها تقریبا شبیه به مغز انسان است، و فرصت بی نظیر منجمان در ماه های آینده برای مشاهده بلعیده شدن یک سحابی توسط یک سیاهچاله از خبرهای راز دانش این هفته است.
افتتاح بزرگترین نیروگاه برق خورشیدی-حرارتی جهان بزرگترین نیروگاه برق خورشیدی جهان موسوم به ایوانپا متشکل از تقریبا ۳۵۰ هزار آینه فعالیت خود را در صحرای موهاوی در ایالت کالیفرنیا شروع کرده است. قرار است این نیروگاه ۴۰۰ مگاواتی برق ۱۴۰ هزار خانه را تامین کند. نیروگاه حاوی سه برج بسیار بلند به اندازه ساختمان های ۴۰ طبقه است که نور خورشید بر آنها متمرکز می شود. هدف داغ کردن آب موجود در برج هاست تا بخار شود و توربین های برق را به کار بیاندازد. مایکل وومرسلی استاد اکولوژی انسانی در کالج یونیتی در ایالت مین آمریکا به بی بی سی فارسی گفت: "این بزرگترین نیروگاه از این نوع در جهان است و از نظر توسعه زیرساخت انرژی های تجدید پذیر خیلی مهم است. به نظرم این فناوری در مرحله آزمایشی است چون هنوز کاملا مقرون به صرفه ترین سیستم را پیدا نکرده ایم هر چند این یکی، از یک نوع سطح انعکاسی ارزان استفاده می کند که از آینه های گران پرهیز می کند." یکی از مشکلات این نوع نیروگاه ها این است که شب ها برق تولید نمی کند و ذخیره برق توسط آنها هنوز مقرون به صرفه نیست. البته نیروگاه های دیگر خورشیدی قبلا ساخته شده که نور خورشید را با صفحات فوتوولتئیک جذب و مستقیما تبدیل به الکتریسته می کند. با ورود چین به صنعت تولید صفحات خورشیدی قیمت آنها افت زیادی کرده، اما هنوز گران هستند و به گفته دکتر وومرسلی نیروگاه های انعکاسی مثل ایوانپا در کالیفرنیا که با ایجاد حرارت الکتریسته تولید می کند ارزان تر تمام می شود. ساختن نیروگاه هایی که با انرژی تجدیدپذیر کار می کنند وقت و هزینه زیادی می برد و نیازمند انگیزه و مشوق های قوی دولتی است که همیشه وجود ندارد. به همین دلیل بعضی کارشناسان آینده این نوع نیروگاه ها را زیر سوال می برند. شرکت اینترنتی گوگل، ان آر جی انرژی و برایت سورس انرژی سرمایه گذاران در نیروگاه تازه هستند. ساخت این نیروگاه ۲.۲ میلیارد دلار هزینه داشته و دولت آمریکا برای ساختن آن یک وام یک و شش دهم میلیارد دلاری داده است. هزینه ساخت این نیروگاه خیلی بیشتر از یک نیروگاه برق است که با گاز طبیعی کار می کند. اما به گفته کارشناسان یک نقطه روشن در انرِژی های تجدید پذیر، صفحات خورشیدی خانگی است. دکتر وومرسلی می گوید: "اشتها برای نصب صفحات خورشیدی در خانه های مسکونی درحال افزایش است، و علت اصلی آن این است که بازار عرضه بزرگی از صفحات ارزان چینی وجود دارد. می توانید این صفحات را روی بام خانه نصب کنید و در بیشتر مناطق آمریکا برقی تولید کنید که ارزان از برق شبکه است. این شیوه مقرون به صرفه است و تنها دلیل اینکه افراد بیشتری به آن روی نمی آورند این است که از وجود سرویس هایی برای نصب این صفحات خبر ندارند." علیرغم همه موانع با گران شدن نفت در یک دهه اخیر گام هایی در جهت تقویت تولید برق از انرژی های تجدیدپذیر برداشته شده که بعید است به راحتی متوقف شود. واکنش سگ ها به صدا خیلی از کسانی که در خانه سگ نگهداری می کنند می گویند که سگ هایشان آنها را درک می کنند. و حالا تحقیقات تازه نشان می دهد که شاید این حرف درست باشد. محققان در مجارستان با قرار دادن سگ ها در دستگاه ام آر آی دریافتند که واکنش مغز سگ ها به صداها تقریبا شبیه به مغز انسان است. مثلا صداهایی که آمیخته به احساسات شدید مثل گریه یا خنده است، باعث واکنش های مشابه انسان در سگ ها شد. نتایج این مطالعه در نشریه کارنت بیولوژی چاپ شده است. آتیلا آندیکس نویسنده اصلی این مقاله در دانشگاه بوداپست می گوید که به نظر تیم او سگ ها و انسان ها مکانیسم های خیلی مشابهی برای پردازش اطلاعات عاطفی دارند. یازده سگ خانگی در این مطالعه شرکت کردند و بنابراین آموزش آنها کمی وقت برد. در نهایت سگ ها یاد گرفتند برای مدت حداکثر هشت دقیقه بدون حرکت روی دستگاه ام آر آی بخوابند. برای مقایسه محققان مغز ۲۲ انسان را در همان دستگاه ها اسکن کردند. دانشمندان برای انسان و سگ از اصواتی محیطی مثل صدای ماشین تا صدای انسانی (البته فاقد کلمات) و همچنین صدای سگ پخش کردند. محققان دریافتند که یک منطقه مشابه مغز در بخش شقیقه هنگام شنیدن صداهای انسانی در هر دو فعال شد. اما فقط صدای انسان بر سگ ها موثر نبود، صدای سگ هم تاثیر مشابهی بر انسان داشت. مثلا وقتی که سگ ها با خشم پارس می کنند یا با صدای زیر جیغ می کشند. دکتر آندیکس می گوید که مطالعات بعدی اش بر بررسی تاثیر کلمات بر سگ ها متمرکز خواهد بود. پنجره ای به روی یکی از بزرگترین معماهای کیهان عکس تلسکوپ فضایی سوئیفت از قلب راه شیری جایی که سیاهچاله کمان الف قرار دارد سیاهچاله ها، اجرام بسیار فشرده ای در فضا هستند که حتی نور از آنها نمی گریزد. مرموز و دست نیافتنی چون راهی برای مشاهده مستقیم آنها وجود ندارد و منجمان فقط می توانند تاثیر آنها بر محیط اطراف را ببینند. اکنون برای اولین بار اخترشناسان فرصتی برای مشاهده بلعیده شدن یک توده گاز توسط یک سیاهچاله را دارند. آنها انتظار دارند که در ماه مارس یا آوریل توده ای از گاز و غبار که در حال حرکتی سریع به سوی مرکز راه شیری بوده توسط سیاهچاله ای که در آن منطقه قرار دارد مکیده شود. سیاهچاله موسوم به قوس یا کمان الف در صورت فلکی قوس ۲۶ هزار سال نوری از ما فاصله دارد بنابراین ما شاهد وقایعی هستیم که ۲۶ هزار سال قبل رخ داد. جرم این سیاهچاله ۴ میلیون برابر خورشید تخمین زده می شود و جرم توده گازی که به سوی آن می رود چهار برابر زمین است. حرکت این توده گاز به سوی سیاهچاله ابتدا در سال ۲۰۱۱ مشاهده شد. منجمان اخیرا در نشست انجمن نجوم آمریکا گفتند سوالات زیادی دارند: از جمله می خواهند ببینند آیا توده گاز هرگز به سیاهچاله خواهد رسید؟ و اگر بله با چه سرعتی؟ و بعد چه می شود؟ توده گاز کاملا ناپدید می شود یا نه بخشی از آن مثل لیزر به بیرون شلیک خواهد شد؟ اگر سیاهچاله بخش بزرگی از غبار را ببلعد، فرآیندی که می تواند چند ماه تا چند سال طول بکشد، امکان دارد منجمان شاهد چیزی مثل یک آتش بازی آسمانی باشند. دلیلش این است که دمای توده هنگام سقوط به داخل سیاهچاله به چند میلیارد درجه می رسد و ممکن است در آخرین مرحله ورود به سیاهچاله تشعشعاتی عظیم از اشعه ایکس خواهد داشت. لئو مایر از دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس گفته است که این می تواند بزرگترین وعده غذای سیاهچاله مرکز راه شیری در چند صد سال گذشته باشد. این حادثه پنجره ای است به روی یکی از بزرگترین معماهای جهان. تیم دکتر مایر نزدیک شدن توده گازی را با تلسکوپ کک در هاوایی دنبال می کند. محققان می گویند که شاهد باریک شدن سحابی مثل یک رشته اسپاگتی هستند چون سیاهچاله سر توده گاز را با سرعت خیلی بیشتری از بخش انتهایی توده گاز می کشد. همزمان تلسکوپ فضایی سوئیفت ناسا سیاهچاله را زیر نظر گرفته است. این تلسکوپ اشعه ایکس قادر خواهد بود اولین نشانه های برخورد توده گاز به سیاهچاله را ثبت کند. ناتالی ‌دنگار از محققان‌ اصلی سوئیفت می گوید این رویدار آنقدر نادر است که همه می خواهند شاهد لحظه وقوع آن ‌باشند. به گفته دکتر مایر اگر حادثه ثبت شود دانشمندان می توانند انواع نظریه های نجومی را محک بزنند.