بزرگترين کتابفروشی اينترنت افقهای فکر را می گستراند
دشوار می توان در نبوغ جف بزوس شک کرد.
با نزديک شدن دهمين سالگرد تاسيس سايت Amazon.com بنيانگذار اين شرکت، دنيای خرده فروشی ای را بررسی می کند که وی زيرورو کرده است. تا پيش از آمدن جف بزوس، کتابفروشی ها از آجر و ملات بودند. اکنون آنها روی صفحه رايانه من و شما هستند و با چند کليک ماوس می توان کتاب يا يکی از بسيار اجناسی را خريد که در اين وب سايت فروخته می شود. سود اينترنتی اما آيا ايده ای درخشان به کسب و کاری با برکت می انجامد؟ سايت آمازون، برخلاف سالهای اوليه که آقای بزوس مرتبا به استوديوهای تلويزيونی می رفت و لبخند زنان به سرمايه گذاران اطمينان می داد که "ميزان سوخت و ساز" شرکتش رو به کاهش است، اکنون يقينا به سوددهی رسيده است. به خاطر داريد که ميزان سوخت و ساز يکی از آن اصطلاحات خاص دهه ۱۹۹۰ به مفهوم سرعت بلعيده شدن پول بود. در خلال رونق شرکتهای اينترنتی گاه گمان می رفت که هر چقدر ميزان سوخت و ساز بيشتر باشد، شرکت عملکرد بهتری دارد. اواخر دهه ۱۹۹۰ درآمد سايت آمازون حدود يک و نيم ميليارد دلار بود ولی همچنان ضرر می داد. همچنين اين شرکت سالی قريب به يک ميليارد دلار قرض می گرفت تا ورشکست نشود. اما حالا سايت آمازون توفان را پشت سر گذاشته و اگرچه به آبهای آرام و آبراه های آسان نرسيده و همچنان در درياهای دشوار تجاری حرکت می کند، ولی دستکم با خيالی آسوده فعاليت می کند و پيوسته به پيش می رود. امسال ارزش سهام آمازون افت کرده و اصلا با اوج خود در آن سالهای حبابی قابل قياس نيست، اما اين شرکت اکنون مرتب سود می برد. هدف آقای بزوس اين بود که سايت آمازون را به بزرگترين فروشگاه خرده فروشی لوازم الکترونيکی تبديل کند. شعار شرکتش نيز اين بود: "تند بزرگ شو!" بعد از گذشت ده سال، وی شرکتی ايجاد کرده که بزرگترين فروشگاه اينترنت است، هرچند که گستردگی و سوددهی سوپرمارکتهای بزرگ را ندارد. پنجاه ميليون مشتری سال گذشته فروش آمازون حدود هفت ميليارد دلار، بيش از تمام فروشگاه های اينترنتی بود. شرکت رايانه سازی "دل" فقط سه ميليارد و ۲۵۰ ميليون دلار کالا فروخت. فقط eBay با فروش ۳۴ ميليارد و ۲۰۰ ميليون دلاری بزرگتر از آمازون بود، اما eBay تنها در نقش واسطه برای ساير فروشندگان عمل می کند. اما تحليلگران وال استريت از استراتژی آقای بزوس کاملا راضی نيستند. برخی معتقدند که شايد رشد آهسته تر در برخی زمينه ها در دراز مدت سودمندتر باشد. سال گذشته يکی از تحليلگران بانک آمريکا اين سوال را مطرح کرد که شايد بهتر باشد آمازون اقلام کمتری را بفروشد و فروش خود را به اجناسی محدود کند که سود بيشتری به ارمغان می آورند. ديدگاه مخالف اين است که ايجاد وفاداری ميان مشتريان (آمازون ۵۰ ميليون مشتری دارد) وقت می برد و منوط به اين است که مردم با علم به اين که هرچيزی بخواهند در آمازون هست، به طور خودکار به اين سايت مراجعه کنند. اگر مردم نتوانند کتابی را در آمازون بيابند، آنها ديگر مکررا به اين سايت نخواهند آمد. سبک بزوس واقعا نمی توان استراتژی آقای بزوس را از سبک وی متمايز دانست. تمام آن اشتهار طلبی اواخر دهه ۱۹۹۰ به ثمر نشسته است. وی شخصيتی بردبار و سرشار از شور و شوق دارد و اين وجهه، برازنده شرکت آمازون است.آقای بزوس همواره معتقد بوده که فراز و فرودهای بازار سهام نمی تواند شرکتش را پيش براند. از همين رو، سايت آمازون بر رشد دراز مدت تاکيد دارد و اين بدين مفهوم است که صرف نظر از هزينه آن، بايد مشتری را بر تخت سلطنت نشاند. چند نوآوری ناب در آمازون صورت گرفته، از جمله نرم افزاری که جزييات شما را به خاطر می سپارد و "چرخ دستی خريد" مشتری را سريع و آسان به پای صندوق می برد. خريد کتاب زحمتی ندارد زيرا سايت آمازون آدرس پستی و جزييات کارت اعتباری خريدار را به خاطر می سپارد. همچنين از علايق وی آگاه می شود تا مرتبا کتابهايی را پيشنهاد کند که ممکن است بر اساس خريدهای پيشين مورد پسند قرار گيرد. محصولات جديد آمازون مرتبا اجناس تازه ای ارايه می دهد و کسب و کارش را می گستراند. مثلا اين شرکت به دنبال راهکاری است تا بتوان کتابها را بنا به تقاضای مشتريان چاپ کرد. اين شرکت همچنين به ساير فروشندگان اجازه می دهد تا از وب سايتش برای عرضه محصولات خود استفاده کنند. وب سايت آمازون جالب و غريب است و خوانندگان، کتابها را نقد و توصيه می کنند. اما اين کسب و کار دشواری است که هزينه های آن بالا می رود و موفقيت در بازاری که ورود به آن نسبتا آسان است، رقيب می تراشد. علاوه بر اينها، برای فروش کتاب يا ساير اجناس در اينترنت بايد تخفيف کلانی داد، برای همين سود، اندک است. هفته آينده، سايت آمازون دهمين سالگرد تاسيس خود را با برنامه ای موسوم به "نمايش سپاسگذاری" جشن می گيرد. سپاسگذاری از آمازون نيز لازم است. کتابفروشی های اينترنتی، مطالعه را دگرگون کرده و اين امکان را فراهم آورده اند که کتاب بيشتر در دسترس عموم قرار گيرد و در نتيجه افقهای فکری گسترش يابد. اما آيا اين راهی برای کسب پول کلان است؟ اين مساله ديگری است. خدمات