نياز امروز، سابقه ديروز؛ چرا روند مذاکرات ايران و آمريکا شفاف نيست
در حالی که پيش از اين، برخی از منابع خبری گزارش داده بودند مذاکرات مستقيم ايران و آمريکا روز شنبه هفته آينده در بغداد آغاز خواهد شد، خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی تاکيد کرده که اين مذاکرات روز شنبه انجام نمی ‌شود، اما احتمال آغاز آن در اواسط هفته آتی وجود دارد.
ايرنا به نقل از يک مقام سفارت جمهوری اسلامی در بغداد که نام وی را اعلام نکرده، همچنین گزارش داده که تا کنون هيچ هيئتی از سوی ايران برای مذاکره با مقامات آمريکايی وارد عراق نشده است. اين مقام سفارت ايران در عراق در عين حال تاکيد کرده است که شرط ايران در مذاكره با آمريكا در خصوص مسايل عراق شفافيت و اعلام صريح نتايج به ملت عراق است. تاکيد بر شفافيت مذاکرات و اعلام نتايج به مردم عراق در شرايطی صورت گرفته که به نظر می رسد در داخل ايران به چنين موضوعی کمتر توجه شده است. از هنگامی که رهبران جمهوری اسلامی اعلام کردند خواسته عبدالعزيز حکيم، رييس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، از گروه های شيعه نزديک به ايران در اين کشور را مبنی بر مذاکره مستقيم با آمريکا درباره مسايل عراق پذيرفته اند، به رغم بحث ها و اظهار نظرهای گوناگون و گاه متناقض، هنوز مشخص نشده که اين مذاکرات در چه سطحی انجام خواهد شد و چه کسی رهبری آن را برعهده خواهد داشت. ابراهيم جعفری، نخست وزير عراق به خبرنگاران گفته است قرار است ديدار حسن کاظمی قمی، کاردار ايران و زلمی خليلزاد، سفير آمريكا در بغداد برای انجام مقدمات مذاكره دو كشور با حضور طرف عراقی برگزار شود. از سوی ديگر، بر اساس برخی گزارش های تاييد نشده، محمد جعفری، فرمانده سابق نيروی زمينی سپاه پاسداران و معاون امنيت داخلی شورای عالی امنيت ملی ايران، به عنوان سرپرست تيم مذاکره کننده ايرانی، با زلمی خليلزاد، سفير آمريکا در عراق به گفت و گو خواهد پرداخت. با اين حال، خبرگزاری مهر به نقل از وزارت امور خارجه ايران با غير دقيق خواندن اخبار منتشر شده، اعلام کرده که زمان و افراد مذاکره کننده مشخص و تعیین نشده و اطلاعات لازم در اين زمينه به محض روشن شدن به طور رسمی اعلام می شود. ابهام در چگونگی انجام مذاکرات، از زمان آغاز آن گرفته تا ترکيب تيم مذاکره کننده، تا حد زيادی می تواند برآمده از شرايط داخلی در جمهوری اسلامی باشد. در بيش از دو دهه گذشته، اگرچه در مواردی دو کشور با يکديگر در تماس بوده اند، اما همواره بحث رابطه و يا حتی مذاکره با آمريکا، با حساسيت ها و پيامدهای گسترده ای روبه رو بوده است و منازعات درون حاکميتی و رويارويی های حاد، عملا فرصتی برای پيگيری آن باقی نگذاشته است. با آنکه همواره تاکيد شده هر نوع مذاکره با آمريکا با اجازه و زير نظر مستقيم رهبر جمهوری اسلامی خواهد بود، اين موضوع که چه کسی در عمل اين مذاکرات را پيش ببرند، به شدت مورد توجه طيف های مختلف در ساختار قدرت در ايران بوده است. نحوه مواجهه و برخورد با پرونده هسته ای و ترکيب تيم مذاکره کننده در داخل ايران، نمونه ای از اين حساسيت ها را آشکار کرده است و در مورد مساله رابطه با آمريکا، که عموما گمان می رود می تواند حتی بر وضعيت نيروها در معادلات داخلی نيز موثر باشد، چنين حساسيتی می تواند بيشتر نمود يابد. اگرچه در پی تحولات سياسی اخير در ايران، اکنون حاکميت خود را با دشواری های نسبتا کمتری رو در رو می بيند؛ اما به نظر می رسد که در اين ميان، رقابت های درون گروهی همچنان می تواند بر روند رويدادها تاثير گذارد. اصلاح طلبان درون حاکميت، به شدت از سوی رقبای محافظه کار خود در اين زمينه تحت فشار بوده اند، اما محافظه کاران با آنکه با چنين مانعی روبه رو نيستند، در مقابل مجبورند به نوعی هواداران خود را برخلاف سنت سال های اخير خود مجاب سازند که مذاکره با آمريکا در شرايط کنونی نه تنها برخلاف اصول نيست، بلکه به سود دوستان ايران در عراق و در نهايت مصالح نظام خواهد بود. از سوی ديگر، همزمانی انجام اين مذاکرات با فرآيندهای مربوط به پرونده هسته ای جمهوری اسلامی، موجب شده که ناظران تاکيد کنند حتی اگر مذاکره مستقيم ايران و آمريکا به مسايل عراق محدود بماند، پيشرفت دو طرف در اين مسير می تواند بر سرنوشت پرونده هسته ای نيز تاثيری قابل توجه برجای گذارد. به هر حال، شرايط تغيير يافته امروز، رهبران جمهوری اسلامی را در موقعيتی قرار داده است که دست کم به صورت موردی از خط قرمز قبلی خود عبور کنند و مذاکره مستقيم با آمريکا را بپذيرند، اما پيشينه چنين بحثی در داخل ايران و نيز انتظارات متفاوت دو طرف از نتايج مذاکرات حرکت در اين مسير را دشوارتر ساخته است. خدمات