రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్: ‘జాతీయవాదం ప్రమాదకారి. భారతదేశ సమస్యలకు అదే మూలం’
''జాతీయవాదానికి సరైన అర్థాన్ని భారతదేశం ఎన్నడూ తెలుసుకోలేదు'' అని రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పేర్కొన్నారు.
'జాతీయవాదం' పేరిట వెలువడ్డ ఓ పుస్తకంలో పాశ్చాత్య దేశాల్లో, జపాన్‌లో, భారతదేశంలో జాతీయవాదం గురించి ఆయన చేసిన ప్రసంగాలు, రచనలను చేర్చారు. 'ది సన్‌సెట్ ఆఫ్ ద సెంచురీ' అనే కవితను కూడా ఇందులో ప్రచురించారు. 1917లో తొలిసారిగా ప్రచురితమైన ఈ పుస్తకంలో రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పేర్కొన్న కొన్ని అభిప్రాయాలు ఇలా ఉన్నాయి. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త ఐన్‌స్టీన్‌ జాతి.. జాతీయవాదం ఠాగూర్ గురించి కొన్ని ఆసక్తికరమైన విషయాలు విద్యా విధానంపై ఠాగూర్ ఆలోచనలు 1901వ సంవత్సరంలో ఠాగూర్ శాంతినికేతన్ విద్యాలయాన్ని ప్రారంభించారు. అత్యంత ప్రాచీనమైన తపోవన విద్యావిధానాన్ని ఆయన ప్రోత్సహించారు. గురువు, శిష్యులు ప్రకృతికి దగ్గరగా ఉండే, ఎలాంటి గోడలు లేని విద్యావిధానమే మేలని భావించారు. ఇక్కడ సాహిత్యం, కళలతో పాటు తర్వాత సైన్స్‌ను కూడా బోధించేవారు. శాంతి నికేతన్‌కు అవసరమైన నిధుల కోసం ఆయన విదేశాల్లో ప్రసంగాలు చేసి, విరాళాలు స్వీకరించేవారు. విద్యా విధానంపై వందేళ్ల కిందట ఠాగూర్ రాసిన 'బంగారు పంజరంలో చిలుక' కథ ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విద్యావిధానంలోని లోపాలను గుర్తు చేస్తుంది. ఆ కథలో ఒక రాజు స్వేచ్ఛగా తిరిగే చిలుకకు చదువు చెప్పాలని ఆదేశాలు జారీ చేస్తాడు. బంగారు పంజరం కట్టి, పనివాళ్లను, పండితుల్ని నియమించి, పుస్తకాలను చిలుక నోట్లో కుక్కుతుంటారు. రాజు కూడా చిలుక చదువుకు చేసిన ఏర్పాట్లపైనే దృష్టి పెడతాడు తప్ప చిలుక ఏం నేర్చుకుంటోంది? అది సరైన పనేనా? కాదా? అన్నవి పట్టించుకోడు. ఈ విధానాన్ని ఎత్తిచూపిన వ్యక్తిని కూడా శిక్షిస్తాడు. చివరకు చిలుక ప్రాణాపాయ స్థితికి చేరుకుంటుంది. దాని స్వేచ్ఛను కోల్పోతుంది. సహజ లక్షణాలను ప్రోత్సహించకుండా యాంత్రిక చదువులు సరికాదనే అర్థంతో సరిగ్గా వందేళ్ల కిందట 1918వ సంవత్సరంలో ఠాగూర్ ఈ కథను రాశారు. గాంధీ-ఠాగూర్ స్నేహం..వైరుధ్యం మహాత్మా గాంధీ, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్ ఇద్దరూ స్నేహితుల్లా పరస్పరం గౌరవించుకుంటూనే, కొన్ని విషయాల్లో విరుద్ధమైన భావాలు కలిగి ఉండేవారు. గాంధీ సూచించిన గ్రామ స్వరాజ్యం సిద్ధాంతాలను ఆచరించేందుకు, ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఠాగూర్ కృషి చేశారు. రాజకీయ అధికారం, స్వాతంత్ర్యం సాధించాలన్నదే గాంధీ ప్రధానోద్దేశం కాగా.. ఠాగూర్ మాత్రం భారతదేశానికి రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం కంటే సమాజాభివృద్ధి, సామాజిక సంస్కరణలే ప్రధానమని భావించారని చంద్రికా కౌల్ తెలిపారు. ఇంటిని చక్కదిద్దుకోకుండా రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం సాధించినప్పటికీ.. దేశం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను అది పరిష్కరించలేదని ఆయన భావించేవారు. 1920-22 సంవత్సరాల్లో గాంధీ సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని చేపట్టగా.. ఠాగూర్ మాత్రం శాంతి నికేతన్ కోసం విరాళాలు సేకరించేందుకు యూరప్ పర్యటనలో ఉన్నారు. భారతదేశానికి పాశ్చాత్య యూనివర్శిటీలు, మేధావుల సహకారం అవసరమని ప్రచారం చేస్తున్నారు. విదేశీ వస్తువులను దగ్ధం చేయాలని, పాఠశాలలను బహిష్కరించాలని గాంధీ పిలుపునిస్తే.. దీన్ని ఠాగూర్ వ్యతిరేకించారు. పేదలకు వస్త్రాలు ఇవ్వకుండా వారివద్ద ఉన్న వాటిని కూడా దగ్ధం చేయాలని కోరడం సమంజసం కాదని, అలాగే.. సరైన ప్రత్యామ్నాయం చూపకుండా విద్యాసంస్థల్ని బహిష్కరించాలని విద్యార్థులకు పిలుపునివ్వటం ఏమిటని ఠాగూర్ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. ఇరువురూ తమతమ అభిప్రాయాలను పత్రికల్లో వ్యాసాల ద్వారా విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు. ఠాగూర్.. అంతర్జాతీయవాది ఠాగూర్ ఒక అంతర్జాతీయవాది అని చంద్రికా కౌల్ వ్యాఖ్యనించగా.. ఎడిన్‌బరో నేపియన్ యూనివర్శిటీలో ఇంగ్లీష్ లిటరేచర్, క్రియేటివ్ రైటింగ్ ప్రొఫెసర్‌ బషబి ఫ్రేజర్ కూడా ఏకీభవించారు. ఆయన భారతదేశంలోనే కాకుండా జపాన్, అమెరికాల్లో జాతీయవాదాన్ని కూడా విమర్శించారని ఆమె బీబీసీకి చెప్పారు. పాశ్చాత్య దేశాలతో ఠాగూర్‌కు మంచి సంబంధాలు ఉండేవని, ఆ సంస్కృతిని ఆయన ఇష్టపడేవారని తెలిపారు. అయితే, అంతా పాశ్చాత్య దేశాలవైపు చూస్తున్నప్పుడు ఆయన జపాన్, చైనా వంటి దేశాలపైనా దృష్టి సారించారని వెల్లడించారు. భారతదేశానికి కావాల్సింది స్వాతంత్ర్యం మాత్రమే కాదని, ప్రపంచంతో సంబంధాలని కూడా ఆయన భావించారన్నారు. అన్ని దేశాలు, వాటి సంస్కృతుల మధ్య సత్సంబంధాలు ఉండాలని ఠాగూర్ భావించారని లండన్ యూనివర్శిటీ దక్షిణాసియా విభాగంలో పనిచేస్తున్న జాన్ స్టీవెన్స్ తెలిపారు. సంస్కృతులు పరస్పరం పంచుకున్నప్పుడే అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుందని, కాబట్టి భారతదేశం ప్రపంచానికి దూరంగా కాకుండా.. ప్రపంచ దేశాలతో కలసి అభివృద్ధి చెందాలని ఠాగూర్ ఆకాంక్షించారన్నారు. బ్రిటిష్ సంస్కృతిని ఠాగూర్ స్వాగతించినప్పటికీ.. ఆ దృష్టి కోణంలోనే భారతదేశం ఎదగాలని ఆయన కోరుకోలేదన్నారు. ఠాగూర్ ఐదు ఖండాల్లో దాదాపు 30 దేశాల్లో పర్యటనలు చేశారు. బహుశా ఆయన జరిపిన విస్తృత అంతర్జాతీయ పర్యటనలతో ఏర్పడ్డ భావాలను ఆచరణాత్మకంగా అమలు చేయాలని ఠాగూర్ భావించి ఉండవచ్చునని జాన్ వెల్లడించారు. (మే 7న రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జయంతి సందర్భంగా బీబీసీ ప్రత్యేక వ్యాసం) ఇవి కూడా చదవండి: (బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)