అభిప్రాయం: నెరవేరని దళిత రాజకీయ ఆకాంక్షలు
ప్రాచీన సాహిత్యంలో 'చండాలులు', 'అవర్ణులు', 'పంచములు' మొదలైన పేర్లతో పిలిచే నేటి దళితులు సామాజికంగా, ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా అనేక ఒడిదుడుకులను అధిగమించి సుదీర్ఘ పోరాటం తర్వాత ఇప్పుడు 'దళితులు' (ఖండించబడిన వారు అని ఒక నిరసనతో కూడిన పేరుతో) ఎక్కువగా పిలుస్తున్నారు.
బౌద్ధ సాహిత్యంలో పేర్కొన్న 'నాగ', 'యక్ష' జాతులు ఇప్పటి దళితులే అనే అభిప్రాయం కూడా పరిశోధకులలో ఉంది. బ్రాహ్మణ మత సాహిత్యంలో అదే 'నాగులు', 'యక్షులు' వైదిక కర్మకాండలను నాశనం చేసే దుర్మార్గులుగా పేర్కొనడం విశేషం. ప్రాచీన కాలంలో కులవ్యవస్థ ఏర్పడి, సామాజిక అంతస్తులలో పైనున్న కులాలు తమకంటే కింది కులాల పట్ల అంటరానితనాన్ని పాటించడం మొదలయ్యాక సహజంగానే అంటరానితనానికి, పరాయీకరణకు, వివక్షకు గురయ్యే కులాలను ఇతరులు ఒక విధమైన ద్వేష భావంతో చూడడం, వారిని పరాయి వారిగా పరిగణిస్తూ శత్రుపూరితంగా వ్యవరించడం మామూలే. ఆ క్రమంలో పై కులాలు ఈనాటి 'దళితుల' పరంగా 'చండాలుడు', 'అవర్ణుడు' వంటి పదాలను ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. వైదిక సాహిత్యంలో చెప్పిన చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ పరిధిలోకి రాని వారిని 'పంచములు'గా పేర్కొనడం కూడా వారిని సమాజంలో కలుపుకోకపోవడంలో భాగమేనని అర్థమవుతుంది. దళితులపై ఇతరులు అంటరానితనాన్ని పాటించడం మొదలై ఎంతకాలమైందో స్పష్టంగా తెలియక పోయినా వారు బ్రాహ్మణ వాదాన్ని, మతాన్ని అంగీకరిచక బౌద్ధాన్ని అనుసరించడం, వైదిక కర్మ కాండలను ధిక్కరించడం వారిపై ఇతరుల శత్రుత్వానికి, తద్వారా పరాయీకరణకు కారణాలని తెలుస్తుంది. అంటరానితనం అనే శిక్షలో భాగంగా గ్రామాలలో దళితులు వూరెలపటితనాన్ని, పేదరికాన్ని, 'నీచ' వృత్తులైన చెప్పులు కుట్టడం, గొడ్డు తోలుతో వివిధ పనిముట్లు తయారు చేసి ఇతరులకు అందించి వారిచ్చే 'మిరాసి' ద్వారా జీవనోపాధిని పొందడం, చచ్చిన పశువులను తరలించడం, చనిపోయిన వారి దహన కార్యాలు నిర్వర్తించడం చేశారు. వారు పై కులాలవారి చావుకు డప్పు కొట్టడం, ఇతరుల మల, మూత్రాలు ఎత్తిపోసే పారిశుధ్య పనులు, వ్యవసాయ కూలీలుగా, పెత్తందారీ కులాల దగ్గర వెట్టి చాకిరీ, పాలేరుతనం చెయ్యడం వంటి అనేక వృత్తులను తరాలుగా చేశారు. కనీస గుర్తింపు, గౌరవం లేకుండా సమాజపు అట్టడుగు పొరల్లో జీవిస్తూ వచ్చారు. దళిత స్త్రీలపైన పెత్తందారీ కులాల లైంగిక దోపిడీ, వేధింపులూ ఎక్కువే! మతం పేరుతో వారిపైన తెలంగాణలో 'జోగిని', 'మురళి' రాయలసీమలో 'బసివి', ఉత్తరాంధ్రలో 'దేవుడమ్మ', దక్షిణ కోస్తా జిల్లాలలో 'మాతంగి' వ్యవస్థలు ఆ స్త్రీలను ప్రచ్చన్న వ్యభిచార కూపంలోకి నెట్టాయి. గ్రామదేవతారాధనతో ముడిపడిన ఈ సంస్కృతి పెద్ద దేవాలయాల్లోని 'దేవదాసీ' వ్యవస్థను పోలి ఉన్నప్పటికీ దేవదాసీల వలే గ్రామీణ పేద స్త్రీలైన వీరికి ఎలాంటి ఆర్థిక వెసులుబాటు ఉండదు. దళితులు ప్రాచీన కాలంలో వైదిక హిందూ మతాన్ని కాదని చార్వాక, లోకాయత తాత్విక ధోరణుల వైపు వెళ్లి తర్వాత బౌద్ధాన్ని అనుసరించారు. మధ్యయుగాల్లో సామాజిక సమానత్వాన్ని ప్రతిపాదించిన వీరశైవ మతాన్ని స్వీకరించి 'జంగములు' గా, వైష్ణవాన్ని పాటించి 'దాసరులు'గా కొంత ఊరట పొందారు. కొందరు ఇస్లాం స్వీకరించారు. వీటికి తోడు గ్రామ దేవతారాధనలో వారే పూజారులుగా, పోతురాజు వంటి పాత్రల్లో తమదైన మత విధానాన్ని పాటించారు. అయితే బ్రిటీషు వారితో పాటు వచ్చిన క్రైస్తవ మిషనరీలు దళితులకు చేసిన సేవ, మతమార్పిడి ద్వారా అంది వచ్చిన చదువు, పరిశుభ్రత, ఆత్మగౌరవం దళితుల చరిత్రలో కీలకమైన అధ్యాయం అని చెప్పొచ్చు. అప్పటిదాకా అంటరానితనం, వివక్ష, ఆర్థిక పరాధీనత, వెట్టిచాకిరీల కింద నలిగిపోయిన దళితులకు క్రైస్తవ మతం చదువుకునే అవకాశాన్ని, తద్వారా ఆత్మగౌరవాన్ని బహూకరించిందని చెప్పాలి. క్రైస్తవ మిషనరీలు దళితవాడల్లో నెలకొల్పిన 'లేబర్ స్కూళ్లు'.. తరాలుగా విద్యకు, మర్యాదకు దూరమై వెట్టి బతుకులు ఈడుస్తున్న దళితులకు బాహ్య ప్రపంచపు ద్వారాలను తెరిచాయి. తొలితరం విద్యావంతులైన కొందరు పాశ్చాత్య భావజాలం వైపు ఆకర్షితులై సంఘ సంస్కరణకు పూనుకున్నారు. క్రమంగా వెట్టి చాకిరీ, పాలేరుతనం, వారిపై రుద్దిన 'హీన' వృత్తులను వదిలి మిషనరీ స్కూళ్లు, హాస్టళ్లలో చేరారు. తొలినాటి దళిత కవి బోయి భీమన్న రాసిన 'పాలేరు' నాటకం ఈ పరిస్థితికి అద్దం పడుతుంది. విద్యావంతులైన దళితులు తమ వ్యక్తిగత జీవితాలలో వెలుగులు నింపుకోవడమే కాక సంఘ సంస్కర్తలుగా, కవులు, రచయితలుగా, పాత్రికేయులుగా తమ సమాజాభివృద్ధికి కృషి చేశారు. అయితే, కొందరు దళితులు చైతన్యవంతులై గ్రామీణ కుల సమాజపు వివక్ష నుంచి తప్పించుకుని వెళ్లి సైన్యంలో కింది స్థాయి సిపాయిలుగా, బొగ్గు గని కార్మికులుగా జీవనోపాధిని పొంది కుల రక్కసి కోరల నుంచి బయట పడ్డారు. అంతేకాదు పొరుగు దేశాలైన బర్మా, శ్రీలంకలలో కార్ఖానాలలో పనివారుగా జీవనోపాధిని పొందిన చైతన్యం కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్ దళితులకు ఉందనే చెప్పాలి. అలాంటి వారు గోదావరి జిల్లాలలో కనిపిస్తారు. వీరి సంఖ్య చాలా తక్కువే అయినా వారి చైతన్యం చెప్పుకోదగినది. 20 శతాబ్దం మొదట్లో జరిగిన దళిత ఆత్మగౌరవ ఉద్యమాల ఫలితంగా ఈ ప్రాంతపు దళితులు తమ పూర్వపు కుల గుర్తింపును వదిలి 'ఆది ఆంధ్ర' అనే కొత్త కులంగా మారారు. అది 1930 వ దశకంలో మొదలయింది. మహారాష్ట్రలో మహర్లు తమ విముక్తి ప్రదాత అయిన అంబేడ్కర్ తో పాటు బౌద్ధాన్ని స్వీకరించాక 'నియో-బుద్ధిష్ట్' అనే కొత్తరకం సామాజిక గుర్తింపును పొందినట్టు ఆంధ్ర ప్రాంతంలో కూడా దళితులు అటువంటి సామాజిక చలనానికి దారులు వెతికారు. వ్యవసాయ కూలీలుగా, కౌలుదారులుగా ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా అత్యధిక శాతం వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడే తెలుగు రాష్ట్రాల దళితులు భూమిపై సొంతదార్లుగా ఉన్న సందర్భాలు తక్కువ. ఎంతో కష్టపడి ఎకరం, రెండెకరాలో సంపాదించుకునే దళితులను గ్రామాలలో పెత్తందారీ కులాల భూస్వాములు పెట్టే తిప్పలు అన్నీ, ఇన్నీ కావు. వారిని తమ భూములు సాగు చేసుకోనివ్వకుండా అడ్డుకోవడం, వారి పంట చేలోకి గొడ్లను తోలి నాశనం చెయ్యడం, పొలంలోకి నీరు, దారి ఇవ్వకుండా అడ్డుకుని ఆ భూమిని సాగుచేసుకోలేని స్థితికి వారిని నెట్టడం, చివరికి వారు ఆ చిన్నపాటి భూమిని కూడా వదులుకోవడం వంటి సంఘటనలు కూడా చరిత్రలో చోటుచేసుకున్నాయి. కానీ, వారి శ్రమ లేనిదే ఎక్కడా వ్యవసాయ రంగ అభివృద్ధి ఊహించలేం. దళితుల కష్టంతోనే హరిత విప్లవాలు వర్ధిల్లాయని చెప్పాలి. బ్రిటీషువారి రాకతో పాటు వచ్చిన క్రైస్తవ మిషనరీలు దళితుల జీవితాలలో నింపిన వెలుగు కంటే వారి పరంగా డాక్టర్. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ వంటి సామాజిక విప్లవకారులు రాజ్యాంగం ద్వారా సాధించి పెట్టిన హక్కులు, అవకాశాలు, ఆయన తన కార్యాచరణ ద్వారా అందించిన ఆత్మగౌరవ చైతన్యం దళితుల తరతరాల సంకెళ్లను తెంచాయనవచ్చు. రాజ్యాంగం ద్వారా వచ్చిన రిజర్వేషన్లుతో వారి ఆర్థిక, సాంఘిక పరిస్థితులలో చెప్పుకోదగిన మార్పు వచ్చింది. ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడిన వారు గ్రామాలను వదిలి పట్టణాలలో నివసిస్తూ గ్రామీణ కుల సమాజపు దుర్భర స్థితి నుంచి కూడా బయటపడగలిగారు. మొదటి తరం విద్యావంతుల్లో ఎక్కువగా స్కూలు టీచర్లుగా, మిలిటరీ సర్వీసుల్లోనూ, పోలీసు సర్వీసులోనూ, స్త్రీలైతే నర్సులు, ఆయాలు, టీచర్లుగా ఉద్యోగాలు పొందారు. క్రమంగా ప్రభుత్వ రాయితీలు ఉపయోగించుకుని ఉన్నత విద్య ద్వారా పై స్థాయి ఉద్యోగాలలో కూడా స్థిరపడ్డారు. దళితులు విద్య ఉద్యోగ రంగాలలో కొంతమేరకు స్థిరపడినప్పటికీ ఇంకా వారిలో నిరక్షరాస్యత, పేదరికం, నిరుద్యోగం, ఆరోగ్య భద్రత లేకపోవడం, ప్రభుత్వం కల్పించే రాయితీలను అందిపుచ్చుకునే చైతన్యం, స్థాయి లేకపోవడంతో పాటు వారిపై పెత్తందారీ కులాల వివక్ష, దోపిడీ అనేక రంగాలలో నిరంతరాయంగా కొనసాగుతూనే ఉంది. ఇంకా అత్యధిక శాతం దళితులు వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడే కూలీలుగా, కౌలుదారులుగా గ్రామాలలో నివసిస్తూ కుల వివక్షను, శ్రమ దోపిడీని, స్త్రీలు లైంగిక దోపిడీని ఎదుర్కుంటున్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దేశ జనాభాలో దళితులు అత్యధికంగా 25.39% గా ఉన్నప్పటికీ వారిలో 37 శాతం మంది దారిద్ర్య రేఖకు దిగువున జీవిస్తూ కనీసపు అవసరాలు, సౌకర్యాలు లేకుండా అతి తక్కువ జీవన ప్రమాణాలతో జీవిస్తున్నారు. వీరిలో 54 శాతం మంది దళిత బాలలు పోషకాహారలోపంతో రోగాల బారినపడి నెట్టుకొస్తున్నారు. ప్రతి వెయ్యి మంది బాలల్లో 83 మంది శారీరక లోపాలతో పుట్టి ఏడాదిలోపే మరణిస్తున్నారు. దళితులలో ఇంకా 45 శాతం మంది నిరక్షరాస్యులుగానే ఉన్నారు. గ్రామాలలో దళిత స్త్రీల అక్షరాస్యత 37.8 శాతం మాత్రమే ఉండడం ఆందోళన కలిగిస్తుంది. 27 శాతం మంది దళిత స్త్రీలకు కనీసం ప్రసూతి సౌకర్యాలు లేక దురవస్థపాలవడం గమనార్హం. మూడొంతుల దళిత గృహాలకు నీరు, విద్యుత్తు వంటి మౌలిక సదుపాయాలు అందుబాటులో లేవు. గ్రామాలలో వీరికి వైద్యం అందించడానికి ప్రాధమిక వైద్య ఆరోగ్య సిబ్బంది సుముఖంగా లేకపోవడం కుల వివక్ష వల్లనేనన్నది అర్థమవుతోంది. ఇంకా అనేక ప్రభుత్వ పాఠశాల్లో దళిత విద్యార్థులు ఇతర విద్యార్థులకు దూరంగా, విడిగా కూర్చుంటున్నారు. గ్రామాల్లో దళితులకు పోస్టులో వచ్చే ఉత్తరాలను బట్వాడా చేయికపోవడం ఇంకా కొనసాగడం కుల వివక్ష తాలూకు రూపంగానే అర్థం చేసుకోవాలి. ఎస్సీ , ఎస్టీ అత్యాచార నిరోధక చట్టం ప్రకారం 15 శాతం కేసుల్లోనే నిందితులను అదుపులోకి తీకుకోగా, ఇంకా 85 శాతం కేసులు పెండింగ్‌లో ఉండటం గమనార్హం. నేషనల్ క్రైం రికార్డ్ బ్యూరో నివేదిక ప్రకారం దళితులపై నేరాలు ఇటీవల కాలంలో 66 శాతం పెరిగాయని తెలుస్తుంది. ప్రతిరోజు కనీసం ముగ్గురు దళిత స్త్రీలు దేశంలో ఎక్కడో ఒక చోట అత్యాచారానికి గురౌతున్నారు. ఇద్దరు దళితులు హత్యకు గురౌతున్నారు. కనీసం రెండు దళిత గృహాలను పెత్తందారీ కులస్తులు తగలబెడుతూ కనీసం పదకొండు మంది దళితులను శారీరకంగా చిత్ర హింసలపాలు చేస్తున్నారు. మరోవైపు కొన్ని గ్రామాల్లో రెండు గ్లాసుల పధ్ధతి కొసాగుతూనే ఉంది, వారికి దేవాలయ ప్రవేశం లేదు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో దళిత స్త్రీలపైన పెత్తందారీ పురుషుల వేధింపులు రోజు రోజుకూ పెరిగిపోతున్నాయి. జోగినీ వ్యవస్థ గ్రామాల్లో నిరాటంకంగా కొనసాగుతుంది. తెలంగాణలో సుమారు పది వేల మంది, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తొమ్మిది వేల మంది స్త్రీలు ఇంకా జోగినీ వ్యవస్థలో మగ్గుతున్నట్టు అంచనా. తెల్ల బట్టలు వేసుకున్నారని, గుడిలోకి వెళ్లారని, గుర్రం పైన తిరిగారని, మీసం పెంచారని, తమ వీధుల్లో ఊరేగింపులు జరిపారని, సినిమా హాల్లో పక్కనే కూర్చుని సినిమా చూస్తే కాలు తగిలిందని రకరకాల సాకులతో దళితులపై దేశవ్యాప్తంగా దాడులు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఇటీవల తెలుగు రాష్ట్రాలలో దళితులను వివాహం చేసుకున్నారని, ప్రేమించారని పరువు హత్యలు, వెలివేతలు పెచ్చుమీరాయి. దళితులకు ప్రభుత్వం ద్వారా లభించిన చిన్నపాటి భూములు పెత్తందారీ కులాలవారు లాక్కుని అదేమని అడిగితే వారిపై భౌతిక దాడులకు పాల్పడడం వంటి సంఘటనలు ఎక్కువయ్యాయి. ఆత్మగౌరవంతో వారు తలయెత్తిన చోట ఏదో ఒక సాకుతో వారిపై దాడి చేయడం, రకరకాలుగా కట్టడి చేమడం చూస్తుంటే దళితులు అభివృద్ధితో , ఆత్మవిశ్వాసంతో ముందుకొస్తే పెత్తందారీ కులాలు తరాలుగా అనాయాసంగా అనుభవించిన ఆధిపత్యం ఇక చెల్లదనే భావనతో చేస్తున్నారనిపిస్తుంది. అంబేడ్కర్ కృషి వల్ల వచ్చిన రాజ్యాంగ పరమైన హక్కులు, రిజర్వేషన్లు దళితుల భౌతిక అవసరాలు కొరతను కొంత మేర తీర్చినా ఇంకా వారిలో అధిక శాతం మంది పేదరికపు కోరల్లోనే చిక్కి ఉన్నారు. సామాజిక ఉద్యమాలు అందించిన చైతన్యం ఇంకా పూర్తిస్థాయిలో రాజకీయ చైతన్యంగా మారలేదు. అంబేడ్కర్ అన్నట్టు సామాజిక, ఆర్థిక రంగాలలో ప్రజాస్వామ్యం రానంతవరకూ వారికి రాజ్యాంగం ద్వారా లభించిన రాజకీయ హక్కులను ఉపయోగించుకునే పరిస్థితి ఉండదు. అందుకే దళితులు దేశ జనాభాలో 25 శాతానికి పైగా అంటే సుమారు 300 మిలియన్ల మంది అంటే ఇతర సామాజిక వర్గాలందరి కంటే ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ వారు తమ రాజకీయాలను నిర్మించుకోకపోవడం వల్లే ఇంకా దేశంలో పరాయివారిగా నిరంతరం దాడులకు, వివక్షకు గురవుతున్నారు. ఇవి కూడా చదవండి (బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)