#LikeMinded: సోషల్ మీడియా చేటు చేస్తుందా?
సోషల్ మీడియా.. ఈ రోజుల్లో మనుషులు ఇందులోనే నవ్వుతున్నారు.. ఏడుస్తున్నారు.. అరుస్తున్నారు.. కరుస్తున్నారు.
ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు 300 కోట్ల (40 శాతం) మంది సోషల్ మీడియాలో విహరిస్తున్నట్లు అంచనా. వీరు రోజుకు సగటున 2 గంటల సమయం ఇందులోనే గడుపుతున్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. జీవితంలో ఇంతగా భాగమై పోయిన ఈ సోషల్ మీడియా మనిషికి భారంగా మారుతోందా? మానవుల ఆలోచనలు, భావాలు, ఉద్వేగాలు, బంధాలపై ప్రభావం చూపుతోందా? సోషల్ మీడియా దాదాపు దశాబ్ద కాలం కిందట మాత్రమే పుట్టుకొచ్చింది. అందువల్ల మనిషి భావో‌ద్వేగాలపై దీని ప్రభావాన్ని కచ్చితంగా అంచనా వేయగల పూర్తి స్థాయి పరిశోధనలు ఇంకా జరగలేదు. ఇప్పటి వరకు జరిగిన పరిశోధనలన్నీ దాదాపు ఫేస్‌బుక్ చుట్టూనే ఉన్నాయి. అయితే ప్రస్తుతం సోషల్ మీడియా ప్రభావంపై పరిశోధనలు మరింత లోతుగా జరుగుతున్నాయి. ఇప్పటి వరకు వచ్చిన కొన్ని పరిశోధనల ఫలితాలను సమీక్షించి ఆసక్తికరమైన విషయాలను బీబీసీ ఫ్యూచర్ మీ ముందుకు తెస్తోంది. మానసిక ఒత్తిడి (స్ట్రెస్) సోషల్ మీడియాతో మానసిక ఒత్తిడి పెరుగుతోందా? తగ్గుతోందా? ఈ విషయంపై వాషింగ్టన్ డీసీకి చెందిన ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ 2015లో పరిశోధనలు చేసింది. 1,800 మంది పురుషులు, మహిళల అభిప్రాయాలు సేకరించింది. మహిళలు ఎక్కువగా ఒత్తిడికి లోనవుతున్నట్లు ఫలితాలు వచ్చాయి. ట్విటర్ విషయంలో పురుషులతో పోలిస్తే మహిళలు తక్కువ ఒత్తిడికి లోనవుతున్నట్లు ఆ పరిశోధన చెబుతోంది. మొత్తానికి సోషల్ మీడియా వల్ల ఒత్తిడి కొంతమేరకు ఉందని, అదేమీ భరించలేని స్థాయిలో లేదని ప్యూ రీసెర్చ్ నివేదిక వెల్లడించింది. మానసిక స్థితి (మూడ్) సోషల్ మీడియా మానసిక స్థితిని కూడా ప్రభావితం చేయగలదు. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా 2009-2012 మధ్య 100 కోట్లకు పైగా ఫేస్‌బుక్ స్టేటస్ అప్‌డేట్లను పరిశీలించింది. వాతావరణం బాగాలేపుడు నెగిటివ్ పోస్టులు 1 శాతం పెరిగాయి. వర్షం పడుతున్న ప్రాంతంలోని వ్యక్తి ఒక నెగిటివ్ పోస్ట్ చేస్తే.. వర్షం పడని ఇతర ప్రాంతాలలోని సదరు వ్యక్తి స్నేహితులు కూడా ఆ ప్రభావంతో 1.3 నెగిటివ్ పోస్టులు పెట్టినట్లు పరిశోధకులు గుర్తించారు. మంచి విషయం ఏమిటంటే.. ఒక సంతోషకరమైన పోస్ట్ ప్రభావంతో 1.75 ఎక్కువ సంతోషకర పోస్టులు వచ్చాయి. ఆందోళన (యాంగ్జైటీ) సోషల్ మీడియా వినియోగదారులు అశాంతి, నిద్రలేమి, ఏకాగ్రత లేకపోవటం వంటి ఆందోళనకర పరిస్థితులకు లోనవుతున్నారా? 2 కంటే ఎక్కువ సోషల్ మీడియా వేదికలు ఉపయోగించేవారు 3 రెట్లు అధికంగా ఆందోళన చెందేందుకు అవకాశం ఉందని 'కంప్యూటర్స్ అండ్ హ్యూమన్ బిహేవియర్' జర్నల్‌ ప్రచురించిన అధ్యయనం చెప్తోంది. అయితే సోషల్ మీడియా ఈ ఆందోళనకు ఎలా కారణమవుతుందో ఆ పరిశోధనలో తెలియలేదు. మానసిక కుంగుబాటు (డిప్రెషన్) ఆన్‌లైన్ వేదికగా జరిగే సంభాషణలకు.. దిగులు, నిరాశ, నిస్పృహ వంటి కుంగుబాటు లక్షణాలకు సంబంధం ఉన్నట్లు ఈ నివేదికలు చెబుతున్నాయి. దాదాపు 700 మంది విద్యార్థులపై జరిపిన రెండు అధ్యయనాలు ఈ విషయాలను వెల్లడించాయి. నెగిటివ్ పోస్టులు చేసివారిలో ఎక్కువ మంది కుంగుబాటుకు లోనవుతున్నట్లు పరిశోధకులు కనుగొన్నారు. అత్యధిక సోషల్ మీడియా వేదికలు ఉపయోగించే వారు 3 రెట్లు అధికంగా కుంగుబాటుకు లోనయ్యే ముప్పు ఉందని 2016లో జరిపిన ఒక పరిశోధన తేల్చింది. ఆన్‌లైన్ వేధింపులు (సైబర్-బుల్లీయింగ్) వంటివి ఇందుకు కారణమని ఆ అధ్యయనం చెప్తోంది. కుంగుబాటును గుర్తించి, సత్వరమే చికిత్స అందేలా చూడటానికి సోషల్ మీడియాను ఎలా వినియోగించుకోవచ్చనే అంశం మీద శాస్త్రవేత్తలు దృష్టి పెట్టారు. మైక్రోసాఫ్ట్ పరిశోధకులు 476 మందికి చెందిన ట్విటర్ ప్రొఫైళ్లను విశ్లేషించారు. భాష, శైలి, భావోద్వేగం తదితర అంశాలను పరిశీలించారు. పదింట 7 కేసుల్లో కుంగుబాటు లక్షణాలను ముందే గుర్తించవచ్చని ఫలితాలు తెలిపాయి. నిద్రపై ప్రభావం ప్రస్తుతం ప్రజలు పడుకునే ముందు చివరిసారిగా చూసేది, నిద్రలేవగానే తొలుత వెతికేది స్మార్ట్‌ఫోన్లు, ట్యాబ్‌లు వంటి వాటినే. ఎందుకంటే సోషల్ మీడియా వినియోగదార్లు రాత్రిళ్లు కూడా ఫేస్‌బుక్, ట్విటర్ వంటి వాటిలో విహరిస్తుంటారు. ఈ పరికరాల నుంచి వెలువడే కాంతి వల్ల నిద్రనిచ్చే మెలటోనిన్ హార్మోన్ ఉత్పత్తిని తగ్గించేస్తుందని పరిశోధనలో వెల్లడైంది. గత ఏడాది 18-30 ఏళ్ల వయసు గల 1,700 మంది సోషల్ మీడియా అలవాట్లపై యూనివర్సిటీ ఆఫ్ పిట్స్‌బర్గ్ పరిశోధించింది. నిద్రలేమిలో నీలి కాంతి పాత్ర కూడా ఉందని నిర్ధారించారు. అయితే నిద్రలేమికి సోషల్ మీడియా కారణమవుతోందా? లేక కలత నిద్ర పోయేవాళ్లు ఎక్కువ సమయం సోషల్ మీడియాలో గడుపుతున్నారా? అనే విషయాలు ఈ పరిశోధనల్లో స్పష్టం కాలేదు. వ్యసనం సోషల్ మీడియా నేడు వ్యసనంగా మారుతోందా? ఈ అంశం మీద గతంలో నిర్వహించిన 43 అధ్యయనాలను నాటింగామ్ ట్రెంట్ యూనివర్సిటీకి చెందిన డారియా కస్, మార్క్ గ్రిఫిత్‌లు విశ్లేషించారు. సోషల్ మీడియా వ్యసనం ఒక మానసిక ఆరోగ్య సమస్య అని, దానికి నిపుణుల చికిత్స అవసరం 'కావచ్చున'ని వారు నిర్ధారించారు. సోషల్ మీడియాలో అధిక సమయం గడపడానికి చదువులో రాణించకపోవటం, మానవ సంబంధాల్లో ఒడుదొడుకులు వంటివి కారణాలుగా వారు గుర్తించారు. అయితే సోషల్ మీడియా వ్యసనం ఇంకా మానసిక అనారోగ్యల జాబితాలోకి చేరలేదు. ఈర్ష్య సోషల్ మీడియా వేదికలపై ఎక్కువ సమయం గడిపేవారిలో చిరాకు, ఈర్ష్య అధికంగా కనిపిస్తుంటాయని ఓ సర్వేలో తేలింది. ప్రధానంగా ఇతరులు తమ ప్రయాణాలకు సంబంధించిన ఫొటోలు పెట్టినప్పుడు ఈ భావాలు అధికంగా వ్యక్తమవుతున్నాయని సర్వేలో పాల్గొన్న 600 మంది చెప్పారు. అయితే.. సోషల్ మీడియా వల్ల ఏర్పడే ఈర్ష్య కొన్నిసార్లు మేలు కూడా చేస్తుందని మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం పరిశోధకులు తెలిపారు. ఈ ఈర్ష్య కొందరిలో మరింత కష్టపడాలన్న కసి కూడా పెంచుతుందని వెల్లడించారు. 380 మంది విద్యార్థులకు సోషల్ మీడియాలో ఖరీదైన వస్తువులు, ప్రయాణాలతోపాటు, వివిధ రకాల పోస్టులను చూపించారు. తర్వాత వారిలో మరింత కష్టపడాలన్న పట్టుదల, కసి పెరిగినట్టు పరిశోధకులు గుర్తించారు. ఒంటరితనం (లోన్లీనెస్) అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసిన్‌ అధ్యయనం ప్రకారం సోషల్ మీడియాలో ఎక్కువ సేపు గడిపేవారిలో ఒంటరితనం పెరుగుతోంది. 19 నుంచి 32 ఏళ్ల వయసున్న 7,000 మందిపై అధ్యయనం నిర్వహించారు. వారిలో సామాజిక అనుబంధాలు, బంధుత్వాల పట్ల అవగాహన కొరవడుతోందని తేలింది. సోషల్ మీడియాలోనే ఎక్కువగా సంభాషణలు జరపడం ద్వారా ముఖాముఖి పరిచయాలు తగ్గిపోతున్నాయి. దాంతో కొందరు వెలివేతకు గురయ్యామన్న భావనకు లోనవుతున్నారని పరిశోధకులు అభిప్రాయపడ్డారు. ముక్తాయింపు ఇప్పుడు సోషల్ మీడియా మంచిదా? కాదా? అని చెప్పలేం. అయితే సోషల్ మీడియా ప్రభావం ఒక్కో వ్యక్తిపై ఒక్కో విధంగా ఉంటుందన్న మాట వాస్తవం. అది ఆయా వ్యక్తుల పరిస్థితి, వ్యక్తిగత లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సోషల్ మీడియాలో అతిగా గడపాలని సలహా ఇవ్వలేం. ఇదే సమయంలో సోషల్ మీడియాతో పూర్తిగా చెడే జరుగుతుందని చెప్పడం పొరపాటే. ఎందుకంటే దాని వల్ల అనేక ప్రయోజనాలు కూడా ఉన్నాయి. 'సోషల్ మీడియా, మానసిక ఆరోగ్యం' అంశంపై మరిన్ని విశ్లేషణాత్మక కథనాలను టెక్ట్స్, వీడియోల రూపంలో #LikeMinded పేరుతో సిరీస్‌గా అందించబోతున్నాం. మనమంతా సంతోషకరమైన, ఆరోగ్యవంతమైన డిజిటల్ లైఫ్‌ను ఆస్వాదించేందుకు ఉపయోగపడే పరిష్కారాలను ఈ సిరీస్ చూపుతుందని ఆశిస్తున్నాం. ఇతర కథనాలు: (బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)