హిందీ భాషా వివాదం: అమిత్ షా మాటల మీద ఎందుకంత నిరసనలు? అసలు భారతదేశ జాతీయ భాష ఏమిటి? అధికార భాషలు ఏవి?
''భిన్న భాషలు, భిన్న మాండలికాలు మన దేశపు బలం. కానీ విదేశీ భాషలకు చోటు దొరకకుండా ఉండటానికి మన దేశానికి ఒక భాష అవసరం ఉంది. అందుకే స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు హిందీని రాజ భాష (జాతీయ భాష)గా అమలు చేయాలని కాంక్షించారు.'' హిందీ దివస్ (హిందీ దినోత్సవం) సందర్భంగా సెప్టెంబర్ 14వ తేదీన కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా దిల్లీలో ఒక కార్యక్రమంలో మాట్లాడుతూ చేసిన వ్యాఖ్యలివి.
అమిత్ షా ఇదే అభిప్రాయాన్ని ట్విటర్‌లో కూడా వ్యక్తం చేశారు. ఆయన హిందీలో చేసిన ట్వీట్‌లో ''భారతదేశం భిన్న భాషల దేశం. ప్రతి భాషకూ దాని సొంత ప్రాధాన్యం ఉంది. కానీ మొత్తం దేశానికి ఒక భాష ఉండటం చాలా అవసరం. ఆ భాష అంతర్జాతీయంగా భారత గుర్తింపు కావాలి. నేడు దేశాన్ని ఐక్యం చేయగల ఒక భాష ఏదైనా ఉందంటే.. అది అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష - హిందీయే'' అని వ్యాఖ్యానించారు. హిందీ భాషను ఒకే దేశ భాషగా చేయాలన్నది మహాత్మా గాంధీ, సర్దార్ పటేల్‌ల స్వప్నం అంటూ.. హిందీ భాష ప్రతి ఇంటికీ, ప్రతి ఒక్కరికీ చేరాలని అమిత్ షా హిందీ దివస్ ప్రసంగంలో పేర్కొన్నారు. ఈ వ్యాఖ్యలు దేశవ్యాప్తంగా మరోసారి భాష మీద దుమారం రేపాయి. రాజకీయంగానూ సాంస్కృతికంగానూ కలకలం రేకెత్తించాయి. ముఖ్యంగా దక్షిణాది రాష్ట్రాల నుంచి 'హిందీ జాతీయ భాష' ప్రతిపాదన మీద తీవ్ర ఆగ్రహావేశాలు వ్యక్తమయ్యాయి. కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్, పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రి వి.నారాయణసామి, డీఎంకే అధ్యక్షుడు ఎంకే స్టాలిన్, ఎంఎన్ఎం నాయకుడు కమల్‌హాసన్ తదితరులు స్పందిస్తూ.. హిందీ భాషను రుద్దే ప్రయత్నాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తామన్నారు. కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి, బీజేపీ సీనియర్ నేత యడ్యూరప్ప సైతం అమిత్ షా వ్యాఖ్యలను తిరస్కరించారు. పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ కూడా నిరసన స్వరం వినిపించారు. కర్ణాటకలో కన్నడ మద్దతుదారులు శనివారం నాడు బ్లాక్ డేగా పాటించారు కూడా. మరోవైపు తమిళనాడులో సెప్టెంబర్ 20వ తేదీన హిందీ జాతీయ భాష ప్రయత్నాలను వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన కార్యక్రమాలకు డీఎంకే పిలుపునిచ్చింది. మరోవైపు.. హిందీని 'జాతీయ భాష'గా వ్యతిరేకించేవారికి దేశం మీద ప్రేమ లేదని త్రిపుర ముఖ్యమంత్రి బిప్లవ్ కుమార్ దేవ్ వ్యాఖ్యానించారు. అయితే హిందీని బలవంతంగా రుద్దటానికి తాను ప్రయత్నించటం లేదని వివరణ ఇచ్చారు. అమిత్‌షా వ్యాఖ్యలను కేరళ గవర్నర్ ఆరిఫ్ మొహమ్మద్ ఖాన్ ఆహ్వానించారు. హిందీ ద్వారా దేశ సమైక్యత బలోపేతం అవుతుందని పేర్కొన్నారు. అయితే.. హిందీ భాష 'సమైక్యం' చేసే భాష అని మాత్రమే అమిత్ షా అన్నారని.. ప్రాంతీయ భాషల కన్నా హిందీకి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఎవరూ అనలేదని కేంద్ర మంత్రి డీవీ సదానందగౌడ చెప్పారు. విమర్శలు వెల్లువెత్తటంతో అమిత్ షా వివరణ ఇస్తూ.. ప్రాంతీయ భాషల మీద హిందీని రుద్దాలని తాను ఎన్నడూ అనలేదని చెప్పారు. మాతృభాష తర్వాత హిందీ నేర్చుకోవాలని మాత్రమే తాను కోరానన్నారు. ‘‘నేను కూడా హిందీయేతర రాష్ట్రమైన గుజరాత్ నుంచే వచ్చాను. ఎవరైనా రాజకీయాలు చేయాలనుకుంటే వారి ఇష్టం’’ అని వ్యాఖ్యానించారు. అమిత్ ఇచ్చిన వివరణతో.. తాము చేపట్టదలచుకున్న ఆందోళనను వాయిదా వేస్తున్నట్లు డీఎంకే పేర్కొంది. భారత కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికార భాషగా హిందీతో పాటు ఇంగ్లిష్ కూడా కొనసాగుతుందని రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 343 చెప్తోంది భారత జాతీయ భాష ఏమిటి? నిజానికి.. 'జాతీయ భాష హిందీ' అనే ప్రతిపాదన, దాని మీద వివాదం ఇప్పటిది కాదు. స్వాతంత్య్రానికి ముందు నుంచే ఈ అంశం తరచుగా తీవ్ర వివాదాలకు కారణమవుతోంది. రాజ్యాంగం ప్రకారం భారతదేశానికి ఒక జాతీయ భాష అనేది లేదు. జాతీయ స్థాయిలో అధికార భాషలుగా హిందీ, ఇంగ్లిష్‌లు కొనసాగుతున్నాయి. వీటితో పాటు.. రాజ్యాంగం ఎనిమిదో షెడ్యూలులో చేర్చిన 22 భాషలకు కూడా అధికార భాషల హోదా ఉంది. జాతీయ భాష అంటే.. జాతీయ పతాకం, జాతీయ జంతువు తరహాలో భారతదేశానికి, సంస్కృతికి ఒక చిహ్నంగా ఉండే భాష. ఒక భాషను ఒక దేశానికి జాతీయ భాషగా ప్రకటించటం అంటే.. ఆ దేశానికి చెందిన ప్రజలందరూ ఆ భాషా సంస్కృతులకు చెందిన వారనే సందేశాన్ని ప్రపంచానికి చాటడమేనని చెప్పొచ్చు. అధికార భాష అంటే.. ఆ దేశ లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పాలనలో, పాలన, అధికార యంత్రాంగం సమాచార మార్పిడిలో మిగతా రాష్ట్రాలతో సంప్రదింపుల్లో ఉపయోగించే భాష. పార్లమెంటు, అసెంబ్లీ సహా చట్టసభల చర్చల్లో, కోర్టు విచారణల్లో ఉపయోగించే భాష. ఇక భిన్న భాషలున్న భారతదేశంలో సాంస్కృతికంగా దేశ సమైక్యతకు దోహదం చేయటానికి ఒక జాతీయ భాష అవసరమనే వాదన.. స్వాతంత్య్రానికి ముందు నుంచీ ఉంది. దేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే జాతీయ భాష ఒకటి కావాలన్న అంశం మీద స్వాతంత్ర్యం ముందూ, తర్వాతా సుదీర్ఘ చర్చ జరిగింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశంలో ఎక్కువ మంది మాట్లాడే హిందీ భాషను జాతీయ భాషగా చేయాలన్న ప్రతిపాదనల మీద వాడివేడిగా చర్చ జరిగింది. ఇంకా జరుగుతూనే ఉంది. ఈ అంశం అనేక వివాదాలకు, హింసాత్మక నిరసనోద్యమాలకు కూడా కారణమైంది. హిందీ ఏకైక అధికారిక భాషగా ఉంటే.. దానివల్ల హిందీ రాని ప్రజలకు అన్యాయం జరుగుతుందన్నది ప్రధాన అభ్యంతరమైతే.. తమది కాని భాషను తమపై బలవంతంగా రుద్దటం ఏమిటనేది రెండో అభ్యంతరం. మహాత్మా గాంధీ సారథ్యంలో అనీబిసెంట్ 1918లో చెన్నైలో హిందీ ప్రచార సభ ప్రారంభించారు. జాతీయోద్యమం.. హిందీ ప్రచారం... బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా భారతదేశంలో మొదలైన జాతీయోద్యమంలో భాగంగా.. ‘ఒక దేశం, ఒక భాష, ఒక సంస్కృతి’ అనే భావనను కూడా కొందరు నాయకులు బలపరుస్తూ వచ్చారు. ఆ క్రమంలో హిందీ మాట్లాడని దక్షిణాది రాష్ట్రాలను - హిందీ మాట్లాడే ఉత్తరాది రాష్ట్రాలను సమైక్యం చేసే ఉద్దేశంతో మహాత్మా గాంధీ స్వాతంత్య్రానికి మూడు, నాలుగు దశాబ్దాలు ముందుగానే దక్షిణాదిన హిందీ ఉద్యమం ప్రారంభించారు. ఆయన నేతృత్వంలోనే అనీబిసెంట్ 1918లో నాటి మద్రాసు (నేటి చెన్నై) నగరంలో దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభను స్థాపించారు. మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీతో పాటు దక్షిణాదిన ఉన్న హైదరాబాద్, మైసూర్ తదితర సంస్థానాల్లో హిందీ భాష నేర్చుకోవటాన్ని ప్రోత్సహించటం ఈ సంస్థ లక్ష్యం. 1937 హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం... 1937లో నాటి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలోని పాఠశాలల్లో హిందీ బోధనను తప్పనిసరి చేస్తూ అప్పటి కాంగ్రెస్ సారథ్యంలోని సి.రాజగోపాలాచారి ప్రభుత్వం ఆదేశాలు జారీచేసింది. దీనిని.. ద్రవిడ ఉద్యమ నాయకుడు పెరియార్ ఇ.వి.రామస్వామి తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. నాటి జస్టిస్ పార్టీ సారథ్యంలో ప్రజలు ఉద్యమించారు. దాదాపు మూడేళ్ల పాటు ఈ ఉద్యమం సాగింది. ఈ క్రమంలో ఇద్దరు వ్యక్తులు చనిపోగా.. వందలాది మంది అరెస్టయ్యారు. మరోవైపు రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో భారత్ పాల్గొనటాన్ని నిరసిస్తూ 1939 అక్టోబర్‌లో రాజగోపాలాచారి ప్రభుత్వం రాజీనామా చేసింది. ఆ తర్వాత 1940 ఫిబ్రవరిలో నాటి మద్రాస్ బ్రిటిష్ గవర్నర్ హిందీ తప్పనిసరి బోధన ఉత్తర్వులను రద్దు చేశారు. జాతీయ భాషపై భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవటంతో రాజ్యాంగ సభ చీలిపోయే పరిస్థితి తలెత్తింది రాజ్యాంగ సభలో ఏం జరిగింది? స్వాతంత్య్రానికి ముందు బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వం పాలనా వ్యవహరాలన్నీ ఇంగ్లిష్ భాషలో సాగేవి. భారత ప్రజలకు ఒక జాతీయ భాషగా.. హిందువులు - ముస్లింల మధ్య ఐకమత్యానికి దోహదపడేలా హిందుస్తానీ భాషను ఉపయోగించాలని మహాత్మా గాంధీ అభిప్రాయపడేవారు. కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా ఆ భాష వైపే మొగ్గింది. స్వాతంత్య్రానికి ముందే పాలన, రాజకీయ వ్యవహారాలను పరిష్కరించుకోవటం కోసం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారత రాజ్యాంగ సభను 1946లో ఏర్పాటు చేసింది. ఈ సభలో ఆరంభం నుంచే భాష అనే అంశం వివాదాస్పదంగా మారింది. జాతీయ పతాకం ఖరారైంది. జాతీయ భాష చర్చకు వచ్చేటప్పటికి సభలో కొందరు సభ్యులు హిందీ కావాలంటే.. ఇంకొందరు హిందుస్తానీ కావాలన్నారు. మరికొందరు ఇంగ్లిష్ వైపు మొగ్గుచూపారు. సంస్కృతం, బెంగాలీ, ఒడియాలను కూడా కొందరు సభ్యులు ప్రతిపాదించారు. అయితే.. భావోద్వేగపరంగానూ జాతీయంగానూ సమైక్యత సాధించటం కోసం ఒక భారతీయ భాష ఉండాలని.. అధికారిక కార్యక్రమాలు, రాష్ట్రాలతో సంప్రదింపుల కోసం ఇంగ్లిష్ స్థానాన్ని ఆ భారతీయ భాషతో భర్తీ చేయాలని రాజ్యాంగసభలో చాలా మంది సభ్యులు భావించేవారు. కానీ.. 1947లో భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత పరిస్థితులు మారిపోయాయి. ఒకవైపు పాకిస్తాన్ వేరే దేశంగా ఏర్పడింది. మరోవైపు గాంధీ హత్యకు గురయ్యారు. దీంతో హిందుస్తానీ భాష ప్రాధాన్యం కోల్పోయింది. దానిని రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదో షెడ్యూల్ నుంచి కూడా తొలగించారు. హిందీ విషయంలో చీలిక... భారతదేశానికి హిందీ భాష అధికారిక భాషగా ఉండాలని ఉత్తరాది ప్రాంత సభ్యులు పట్టుబట్టారు. జాతీయ స్థాయిలో హిందీని అధికారిక భాషగా అమలు చేయాలని, అన్ని రాష్ట్రాల్లో హిందీ భాషను అధికారిక భాషగా ప్రవేశపెట్టాలని వాదించారు. ''ఒక భాష ప్రజలను ఐక్యం చేస్తుంది. రెండు భాషలు ప్రజలను విడదీస్తాయి. సంస్కృతిని భాష పరిరక్షిస్తుంది. భారతీయులు సమైక్యం కావాలని, ఒక ఉమ్మడి సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేసుకోవాలని భావిస్తున్నారు కనుక భారతీయులందరూ హిందీని తమ భాషగా సొంతం చేసుకోవాల్సిన బాధ్యత అందరి మీదా ఉంది'' అని రాజ్యాంగ నిర్మాత డాక్టర్ బీఆర్ అంబేడ్కర్ కూడా అభిప్రాయపడ్డారు. కానీ.. ఈ వాదనలతో దక్షిణాది రాష్ట్రాల సభ్యులు కొందరు విభేదించారు. హిందీని ఏకైక అధికారిక భాషగా చేయటాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. హిందీ మాట్లాడని ప్రజల మీద ఆ భాషను బలవంతంగా రుద్దటానికి హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలు ప్రయత్నిస్తున్నాయని మండిపడ్డారు. ''మా భాష కాని ఇంగ్లిష్ భాషనే అయిష్టంగా నేర్చుకున్నాం. ఇప్పుడు హిందీని బలవంతంగా నేర్చుకోవటానికి మేం సిద్ధంగా లేం. కేంద్ర ప్రభుత్వ భాషను మాట్లాడని వారిని బానిసలుగా చేసుకునే భయం మాకు కలుగుతుంది. ఇప్పటికే వేర్పాటు కోరుతున్న శక్తులు దక్షిణ భారతదేశంలో ఉన్నాయని దక్షిణ భారత దేశ ప్రజల తరఫున నేను హెచ్చరించదలచుకున్నాను. యూపీలోని నా గౌరవ మిత్రులు 'హిందీ సామ్రాజ్యవాదా'న్ని బలంగా రుద్దటం వల్ల ఉపయోగం ఉండదని చెప్తున్నా. మొత్తం భారతదేశం కావాలా లేదంటే హిందీ-భారతదేశం కావాలా అనేది వారి ఇష్టం'' అని టి.టి.కృష్ణమాచారి పేర్కొన్నారు. మున్షీ - అయ్యంగార్ ఫార్ములా... ఎటూ తెగని ఈ చర్చలతో భిన్నాభిప్రాయాలతో రాజ్యాంగ సభ చీలిపోయే పరిస్థితి తలెత్తింది. దేశవ్యాప్తంగా హిందీ అభివృద్ధి చెందలేదు కనుక.. ఆ భాష అభివృద్ధి చెందే వరకూ ఇంగ్లిష్‌‌ను కూడా అధికారిక భాషగా కొనసాగించాలని కొందరు సూచించారు. నాటి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ కూడా హిందీ వైపే మొగ్గుచూపారు. అయితే.. హిందీ మాట్లాడని వారి మీద దానిని బలవంతంగా రుద్దకూడదని పేర్కొన్నారు. ఆ నేపథ్యంలో అధికారిక భాషల విషయంలో సభ్యులందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన అంశాలను రూపొందించే పనిని రాజ్యాంగ సభ సభ్యులైన కె.ఎం.మున్షీ, గోపాలస్వామి అయ్యంగార్‌లకు అప్పగించారు. వారు రూపొందించిన ఫార్ములాను 'మున్షీ - అయ్యంగార్' ఫార్ములాగా వ్యవహరిస్తారు. ఈ ఫార్ములా అధికారిక భాష అని మాత్రమే చెప్పింది కానీ.. జాతీయ భాష ప్రతిపాదన ఏదీ చేయలేదు. దీని ప్రకారం.. హిందీని దేవనాగరి లిపిలో భారత సమాఖ్య అధికార భాషగా అమలు చేయటంతో పాటు.. ఇంగ్లిష్‌ను కూడా 15 సంవత్సరాల పాటు అధికారిక భాషగా కొనసాగించాలి. ఆ పదిహేను సంవత్సరాల కాలం తర్వాత.. పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఇంగ్లిష్‌ను అధికారిక భాషగా కొనసాగించవచ్చునని రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 343లో పొందుపరచారు. ఈ ఫార్ములాను రాజ్యాంగ సభ 1948 సెప్టెంబర్ 14వ తేదీన ఆమోదించింది. ఈ అంశాలను పొందుపరచిన రాజ్యంగం 1950 జనవరి 26 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది. అయినా.. హిందీని అధికార భాషగా ఆమోదించిన సెప్టెంబర్ 14వ తేదీని 'హిందీ దివస్'గా నిర్వహిస్తున్నారు. ఎనిమిదో షెడ్యూలులో అధికారిక భాషలు... అదే సమయంలో దేశంలో హిందీ భాషను పెంపొందించటానికి.. దేశంలోని ఇతర ప్రధాన భాషలను ఉపయోగించుకోవటం ద్వారా హిందీని సుసంపన్నం చేయటం కోసం ఎక్కువ మంది ప్రజలు మాట్లాడే భాషలను అధికారిక భాషలుగా గుర్తిస్తూ రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదో షెడ్యూలులో చేర్చారు. అయితే.. అనంతర కాలంలో ఈ షెడ్యూలులోని భాషల ప్రాధాన్యం మరింతగా పెరిగింది. హిందీతో పాటు ఈ భాషలను కూడా అభివృద్ధి చేయటం భారత ప్రభుత్వ రాజ్యాంగ విధి అయింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 344(1), ఆర్టికల్ 355ల ప్రకారం ఎనిమిదో షెడ్యూలులో ప్రస్తుతం 22 భాషలు ఉన్నాయి. అవి: 1. అస్సామీస్, 2. బెంగాలీ, 3. గుజరాతీ, 4. హిందీ, 5. కన్నడ, 6. కశ్మీరీ, 7. కొంకణి, 8. మలయాళం, 9. మణిపురి, 10. మరాఠీ, 11. నేపాలీ, 12. ఒడియా, 13. పంజాబీ, 14. సంస్కృతం, 15. సింధీ, 16. తమిళం, 17. తెలుగు, 18. ఉర్దూ, 19. బోడో, 20. సంతాలీ, 21. మైథిలి, 22. డోగ్రీ. వీటిలో తెలుగు, తమిళం వంటి వాటితో పాటు 14 భాషలు భారత రాజ్యాంగంలో మొదటి నుంచీ ఉన్నాయి. సింధీ భాషను 1967లో చేర్చారు. 1992లో కొంకణి, మణిపురి, నేపాలీ భాషలను చేర్చారు. అనంతరం 2004లో బోడో, డోగ్రీ, మైథిలి, సంతాలీ భాషలను చేర్చారు. రాష్ట్రాలు ఈ భాషల్లో ఒకటి లేదా ఎక్కువ భాషలను తమ అధికారిక భాష లేదా భాషలుగా ఎంచుకోవచ్చు. మరోవైపు.. ఇంగ్లిష్, భోజ్‌పురి పాలీ, తుళు తదితర 38 భాషలను కూడా ఎనిమిదో షెడ్యూలులో చేర్చాలని, అధికారిక భాషలుగా గుర్తించాలని డిమాండ్లు ఉన్నాయి. 1965 హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం... ఇంగ్లిష్‌ను అధికారిక భాషగా కొనసాగించటానికి రాజ్యాంగంలో ప్రాథమికంగా పేర్కొన్న 15 ఏళ్ల కాలం 1965 జనవరి 26వ తేదీతో ముగిసింది. అయితే.. అధికారిక భాషగా హిందీని మాత్రమే కొనసాగిస్తూ ఇంగ్లిష్‌ను తొలగించటానికి అవసరమైన విధంగా హిందీ భాష అభివృద్ధి చెందలేదు. దీంతో 1963లో కేంద్ర ప్రభుత్వం, పార్లమెంటులలో ఇంగ్లిష్‌ భాష వినియోగాన్ని కొనసాగించటం మీద కొత్త అధికారిక భాషల చట్టాన్ని రూపొందించారు. నాడు ప్రధానమంత్రిగా జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, హోంమంత్రిగా లాల్‌బహదూర్ శాస్త్రిలు ఉన్నారు. లాల్‌బహదూర్ ఈ బిల్లును 1963 ఏప్రిల్ 13న లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు. 'రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న 15 సంవత్సరాల గడువుతో నిమిత్తం లేకుండా (అంటే 1965 తర్వాత కూడా) హిందీతో పాటు ఇంగ్లిష్‌ను కూడా అధికారిక భాషగా కొనసాగించవచ్చు‘ అని ఈ బిల్లు పేర్కొంది. కానీ.. బిల్లులో ఇంగ్లిష్‌ను అధికార భాషగా ‘కొనసాగించవచ్చు’ (.. ఇంగ్లిష్ లాంగ్వేజ్ మే కంటిన్యూ...) అనే పదాలు వాడటం పట్ల దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రజలు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ‘కొనసాగించవచ్చు’ అనే పదాన్ని ‘కొనసాగించాలి’ (‘ఇంగ్లిష్ లాంగ్వేజ్ మే కంటిన్యూ’ బదులు ‘ఇంగ్లిష్ లాంగ్వేజ్ షల్ కంటిన్యూ’) అని ఉండేలా బిల్లును మార్చాలని డీఎంకే రాజ్యసభ సభ్యుడు సి.ఎన్.అన్నాదురై డిమాండ్ చేశారు. పార్లమెంటులో వాడివేడి చర్చ అనంతరం ఈ బిల్లును ఉభయసభలూ ఆమోదించాయి. రాష్ట్రపతి అదే ఏడాది మే 10వ తేదీన ఆమోదించటంతో చట్టంగా మారింది. దీంతో తమిళనాడులో అన్నాదురై హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం ప్రారంభించారు. విద్యార్థుల నుంచి భారీ ఎత్తున నిరసన పెల్లుబికింది. మరోవైపు.. ఇంగ్లిష్ భాషను హిందీయేతర రాష్ట్రాల మీద బలవంతంగా రుద్దబోమని హామీ ఇచ్చిన నెహ్రూ 1964లో చనిపోయారు. దీంతో ఆయన హామీని గౌరవించరన్న ఆందోళన కూడా తమిళనాడులో తీవ్రమైంది. ఈ నేపథ్యంలో 1965 జనవరిలో రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఆందోళనలు హింసాత్మకంగా మారాయి. రాష్ట్రంలో అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ పార్టీ పారా మిలటరీ బలగాలను మోహరించింది. ఈ హింసలో దాదాపు 70 మంది ఆందోళనకారులు, ఇద్దరు పోలీసులు చనిపోయారని అధికారిక అంచనా. అధికారిక భాషా చట్టానికి 1967 సవరణ నాటి ప్రధానమంత్రి లాల్‌బహదూర్‌శాస్త్రి హామీతో ఆందోళనలు చల్లారాయి. అయితే.. ఆయన ఇచ్చిన మాట ప్రకారం అధికార భాషా చట్టానికి సవరణ చేయటానికి హిందీ రాష్ట్రాల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకత వ్యక్తమైంది. దీంతో చట్టాన్ని సవరించే ప్రయత్నాలు ముందుకు సాగలేదు. 1966లో ఇందిరాగాంధీ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. 1967 ఎన్నికల్లో కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం మెజారిటీ తగ్గినా తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. కానీ తమిళనాడులో కాంగ్రెస్ అధికారం కోల్పోయింది. హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమానికి సారథ్యం వహించిన డీఎంకే అధికారంలోకి వచ్చింది. దీంతో 1963 అధికార భాషా చట్టంలోని సెక్షన్-3ను 1967 డిసెంబర్‌లో సవరించారు. హిందీని అధికారిక భాషగా ఎంచుకోని రాష్ట్రంతో సమాచార మార్పిడికి ఇంగ్లిష్‌ను అధికార భాషగా ఉపయోగించటం తప్పనిసరి చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవహారాలన్నిటికీ 1965కు ముందున్నట్లుగా హిందీతో పాటు ఇంగ్లిష్ భాష వినియోగాన్ని తప్పనిసరి చేశారు. అలాగే.. ఏవైనా రెండు రాష్ట్రాల మధ్య ఏదైనా ఒక రాష్ట్ర అధికార భాష హిందీ కాకపోయినట్లయితే.. ఆ రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సమాచార సంబంధాలకు ఇంగ్లిష్‌నే అధికార భాషగా ఉపయోగించటం తప్పనిసరి. దేశంలో హిందీ అధికారిక భాషగా లేని రాష్ట్రాలతో పాటు పార్లమెంటు కూడా.. ఇంగ్లిష్ భాష వినియోగాన్ని నిలిపివేస్తూ తీర్మానాలు చేసే వరకూ ఇంగ్లిష్ అధికార భాషగా కొనసాగుతుంది. కానీ.. హిందీ విషయంలో 1968లో, 1986లో, 2004 ల్లో కూడా దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో ఉద్యమాలు జరిగాయి. తాజాగా అమిత్ షా వ్యాఖ్యలతో మరోసారి హిందీని వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన గళాలు బలపడుతున్నాయి. ఆందోళనల రూపం తీసుకుంటున్నాయి. ఇవి కూడా చదవండి: (బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)