రఫేల్ ఒప్పందంలో ‘లంచం’ ఇవ్వడం శిక్షార్హం అన్న నిబంధనను తొలగించారు - ఎన్.రామ్
రఫేల్ యుద్ధ విమానాల కొనుగోలు అంశంలో ఓవైపున రక్షణ శాఖకు చెందిన బృందం సంప్రదింపులు జరుపుతుండగానే.. మరోవైపు 'ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం (పీఎంవో) నేరుగా ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వంతో సమాంతర చర్చలు జరిపిందంటూ 'ది హిందూ' పత్రిక ఇటీవల ఓ కథనం ప్రచురించింది. పీఎంవో తీరుపై రక్షణ శాఖ అధికారులు కూడా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్లు చూపుతున్న పత్రాలను కూడా ఆ పత్రిక బహిర్గతం చేసింది.
దాని తర్వాత అదే రఫేల్ ఒప్పందం మీద తాజాగా మరో కథనాన్ని కూడా రాసింది. ఈ నేపథ్యంలో 'ది హిందూ' గ్రూపు అధిపతి ఎన్.రామ్‌తో, ఈ కథనాలను రాసినవారితో బీబీసీ ప్రతినిధి మురళీధరన్ కాశీ విశ్వనాథన్ మాట్లాడారు. ప్రశ్న: ఈ ఒప్పందంలో ఏం జరిగింది? జవాబు: ఇప్పటి వరకు, ఈ వ్యవహారం మీద 'ది హిందూ' పత్రిక మూడు కథనాలు ప్రచురించింది. కొన్ని పత్రాల గురించి మేం వివరించాం. మేం ఏమేం గుర్తించామో వివరిస్తాను. మొదటిది.. ఈ విమానాల ధర. 2007లోనే ఈ జెట్ విమానాల కొనుగోలు కోసం చర్చలు మొదలయ్యాయి. 2012లో చర్చలు ముమ్మరం అయ్యాయి. 2016లో ఒక్కసారిగా అంతా మారిపోయింది. 126 విమానాలకు బదులుగా 36 కొనాలని నిర్ణయించారు. అదే కాకుండా, జెట్ విమానాల తయారీ నుంచి హెచ్‌ఏఎల్‌‌ను తప్పించారు. విమానం ధర పెరిగింది. ధర ఎందుకు పెరిగిందో కారణాలను చూద్దాం. భారత్‌కు అనుగుణంగా మార్పులు, ఈ విమానాల్లో 13 రకాల సవరణలు (కస్టమైజ్) చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ఆ మార్పులు చేయడానికి 1.4 బిలియన్ యూరోలు అవుతుందని వాళ్లు చెప్పారు. తర్వాత దాన్ని 1.3 బిలియన్ యూరోలకు తగ్గించారు. 126కు బదులుగా 36 జెట్లను కొనాలని నిర్ణయించడంతో.. ఒక్కో విమానం ధరా పెరిగింది. అది 2007లో మాట్లాడిన ధరతో పోల్చితే 41 శాతం అధికం, 2011 నాటి ధర కంటే 14 శాతం అధికం. దీని గురించి పార్లమెంటులో అనేక మంది ప్రశ్నించినా.. ప్రభుత్వం సమాధానం చెప్పేందుకు నిరాకరించింది. వాటి ధరల వివరాలను బయటపెడితే, ఇతర దేశాలకు ఆ వివరాలు తెలిసిపోతాయని ప్రభుత్వం అంటోంది. విమానాల కొనుగోలు కోసం ఓవైపు రక్షణ శాఖ సంప్రదింపులు జరుపుతుండగా.. అదే సమయంలో సమాంతరంగా ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం మంతనాలు జరిపిందన్న విషయాన్ని మేం బహిర్గతం చేశాం. యుద్ధసామగ్రి సమకూర్చుకోవడానికి, ఆర్మీకి సంబంధించిన ఇతర సామగ్రి కొనుగోళ్లకు అప్పటికే ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉన్నాయి. అలాంటి కొనుగోళ్లు జరపాలంటే ముందుగా ఒక నిపుణుల కమిటీని నియమించాలి. ఆ కమిటీనే తయారీదారులతో, ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరుపుతుంది. రఫేల్ జెట్ల కొనుగోలుకు సంబంధించి డస్సాల్ట్ మరియు ఎంబీడీఏలతో నిపుణుల కమిటీ చర్చలు జరుపుతుండగానే.. అదే సమయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా సంప్రదింపులు జరిపిందని రక్షణ శాఖ పత్రాలు చెబుతున్నాయి. 'సమాంతర చర్చల' వ్యవహారంపై రక్షణ శాఖలోని కింది స్థాయి అధికారుల నుంచి కార్యదర్శి వరకు అందరూ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. అలా చేయడం ద్వారా భారత్‌కు బేరమాడే శక్తి తగ్గుతుందని అధికారులు చెప్పారు. ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా మలచుకుని ఫ్రాన్స్ కంపెనీ భారత్‌కు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించే ప్రమాదం కూడా ఉంటుందని అన్నారు. ఇది నిజానికి మాజీ రక్షణ మంత్రి మనోహర్ పారికర్‌కు వెళ్తున్న దస్త్రం. సాధారణంగా ఇలాంటి ఫైళ్లకు ఆయన వేగంగా స్పందిస్తుంటారు. కానీ, ఈ ఫైళ్లను మాత్రం చాలాకాలం పాటు తన వద్దే ఉంచుకున్నారని అనిపిస్తోంది. ఏం చేయాలో తోచక ఆయన అలా చేసి ఉంటారు. తర్వాత దాని మీద "ఇది అతి స్పందన. దయచేసి ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం ప్రధాన కార్యదర్శితో మాట్లాడి, ఈ సమస్యను పరిష్కరించండి" అని పారికర్ అధికారులకు నోట్ పంపారు. ఆ సమయంలో దాని మీద ఆయనకు ఎలాంటి వైఖరీ లేదని ఆ నోట్ చెబుతోంది. ఒకవేళ రక్షణ శాఖ కార్యదర్శి వ్యక్తం చేసిన అభ్యంతరాలను పారికర్ అంగీకరించకుండా ఉంటే.. అప్పుడే తాను అంగీకరించడంలేదని చెప్పి ఉండేవారు. అలా కాకుండా.. అది 'అతి స్పందన' అని వ్యాఖ్యానించారు. రఫేల్ ఒప్పందం మీద సంతకాలు జరగడానికి ముందు 2016 సెప్టెంబర్‌లోనూ కొన్ని జరిగాయి. యుద్ధ సామగ్రి కొనుగోలు జరిగేటప్పుడు పాటించాల్సిన 8 నిబంధనలను విస్మరించారు. అందులో, లంచం వ్యతిరేక నిబంధన కూడా ఉంది. 'పెనాల్టీ ఫర్ అన్‌డ్యూ ఇన్‌ఫ్లుయెన్స్' పేరుతో ఉన్న నిబంధనను తొలగించారు. "కమీషన్ రూపంలో లంచం తీసుకోవడం/ఇవ్వడం" శిక్షార్హం అని ఆ నిబంధన చెబుతుంది. దాన్ని తొలగించారు. అంతేకాదు, సంస్థ ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని తనిఖీ చేసేందుకు సంబంధించిన నిబంధనను సడలించారు. ఇవన్నీ ఆఖరి నిమిషంలో ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం జోక్యం వల్ల జరిగాయి. డస్సాల్ట్ సంస్థ ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉంది. కాబట్టి, ఆ కంపెనీ తరఫున ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం గ్యారంటీ ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. ఆ సంస్థ ఆర్థిక సమస్యలు ఎదుర్కొంటున్నందున.. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం గ్యారంటీ ఇవ్వాలని భారత్‌కు చెందిన త్రిసభ్య నిపుణుల కమిటీ అడిగింది. అలాగే, ఒక బ్యాంకు నుంచి పూచీకత్తు కావాలని కోరింది. కానీ, వాటికి సంబంధించిన నిబంధనలను సడలించారు. ఈ నిబంధనల సడలింపు వ్యవహారం అనుమానాలకు తావిస్తోంది. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆర్థిక సలహాదారు సుధాన్షు మొహంతీ రాసిన నివేదికలను కూడా మేం బహిర్గతం చేశాం. రక్షణ మంత్రి అకస్మాత్తుగా నిబంధనలను మార్చేసి, మొహంతీ అభిప్రాయాన్ని అడిగారు. మంత్రి పంపిన నివేదిక పూర్తిగా చదివేందుకు సరిపడా సమయం కూడా ఆయనకు ఇవ్వలేదు. హడావిడిగా నివేదికను పూర్తి చేసి, మూడు ముక్కల్లో నోట్ పంపించారు. అందులో ముఖ్యమైన పాయింట్.. డస్సాల్ట్, ఏడీపీఏ సంస్థలు ఆర్థిక సమస్యల్లో ఉన్నందున ఎస్క్రో అకౌంట్ తెరవడం. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం ఒక బ్యాంకు ఖాతా తెరుస్తుంది, అదే ఎస్క్రో అకౌంట్. జెట్ల కొనుగోలుకు ఉద్దేశించిన డబ్బును భారత ప్రభుత్వం ఆ ఖాతాలో జమ చేస్తుంది. అనుకున్న విధంగా విమానాలను సంస్థ డెలివరీ చేస్తే.. భారత ప్రభుత్వ అనుమతితో వాయిదాల రూపంలో డబ్బు ఆ సంస్థకు వెళ్తుంది. కానీ, మొహంతీ విజ్ఞప్తిని తిరస్కరించారు. మొత్తంగా చూస్తే.. ఈ ఒప్పందంలో విమానాల ధర పెంపు, నిబంధనల్లో మార్పులు, 126 విమానాలకు బదులుగా తుది జాబితాలో 36 విమానాలనే పేర్కొనడం లాంటి అనేక లోపాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా అలాంటి భారీ ఒప్పందాల్లో.. ఒక బ్యాచ్‌కు చెందిన విమానాల్లో సగం మాత్రమే కొనుగోలు చేసేలా నిబంధనలు ఉంటాయి. అవే షరతులతో బ్యాచ్‌లో మొత్తం విమానాలను కూడా కొనుగోలు చేసే వెసులుబాటు ఉంటుంది. ఈ ఒప్పందంలో అది కూడా లేదు. అత్యంత ఆందోళన కలిగించే విషయం.. 'లంచగొండితనానికి వ్యతిరేకంగా జరిమానా' విధించే నిబంధనను సడలించడం. అదే వారికి రక్షణ ఇస్తుంది. ఫ్రాన్స్‌కు వెళ్లిన ప్రధాని మోదీ, 36 రఫేల్ జెట్లు కొనుగోలు చేయాలని ప్రభుత్వం చర్చించి నిర్ణయం తీసుకుందని చెప్పారు. ఆ సమావేశంలో రక్షణ మంత్రి మనోహర్ పారికర్ లేరని అనిపిస్తోంది. ఈ ఒప్పందానికి కొన్ని రోజుల ముందే, "హెచ్‌ఏఎల్‌తో చర్చలు 95 శాతం పూర్తయ్యాయి" అని డస్సాల్ట్ సీఈవో ఎరిక్ ట్రాప్పియర్ చెప్పారు. కానీ, హెచ్‌ఏఎల్‌ను పక్కన పెడుతూ ప్రభుత్వం ప్రకటన చేసింది. ఈ విషయంలో 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' మాటను కూడా పక్కన పెట్టింది. సాధారణంగా ఇలాంటి ఒప్పందాల్లో 30 శాతం విడి భాగాలను భారత్‌లోనే తయారు చేయాలన్న నిబంధన (క్లాజ్) ఉంటుంది. కానీ, ఈ ఒప్పందంలో 50 శాతం దేశంలోనే తయారు చేసేందుకు డస్సాల్ట్ అంగీకరించింది. అయితే, ఒప్పందం నుంచి హెచ్‌ఏఎల్‌ను తప్పించి, అనిల్ అంబానీకి చెందిన 'రిలయన్స్ డిఫెన్స్‌'ను చేర్చారు. ఆ సమయంలో "మాకు మరో అవకాశం లేదు" అని ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు హోలాండ్ అన్నారు. 'రిలయన్స్ డిఫెన్స్' ఆర్థిక పరిస్థితి ఎలా ఉందో మాకు తెలియదు. కానీ, అనిల్ అంబానీ మాత్రం అప్పటికే ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్నారు. ప్రశ్న:మొదట రక్షణ శాఖ అధికారులు రాసిన నోట్స్‌ను మీరు ప్రచురించారు. మరి, రక్షణ మంత్రి మనోహర్ పారికర్ రాసిన నోట్స్‌ను ప్రచురించడంలేదు? సమాధానం: ఆ రోజు దొరికిన పత్రాల్లో పారికర్ రాసిన నోట్స్ లేవు. ఆ తర్వాత రోజే ప్రభుత్వం ఆ పత్రాలను విడుదల చేసింది. ఇప్పుడు సమాచారాన్ని కత్తిరించామని ప్రభుత్వం ఆరోపిస్తోంది. మేం అలా చేయలేదు. ఏదైనా ఒక విషయంపై పరిశోధన చేస్తున్నప్పుడు, సమాచారమంతా ఒకేసారి దొరకదు. కొద్దికొద్దిగా వస్తుంది. దాన్ని వివిధ దఫాలుగా ప్రచురిస్తాం. ఆయన (మనోహర్ పారికర్‌)కు రఫేల్ కొనుగోలుకు సంబంధించిన చర్యల గురించి తెలియకపోయినా, నిబంధనల్లో మార్పుల గురించి మాత్రం తెలుసు. అందుకు సంబంధించిన దస్త్రం ఆయనకు 2015 డిసెంబర్‌లో వచ్చింది. సాధారణంగా ఆయన తొందరగా నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. కానీ, ఆ దస్త్రాన్ని మాత్రం 2016 జనవరి వరకూ తన దగ్గరే పెండింగ్‌లో ఉంచారు. అయితే, జులై- ఆగస్టులో సంప్రదింపుల్లో ఆయన కూడా ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనడం ప్రారంభించారు. ఆ ఒప్పందంతో తనకు సంబంధం లేదని ఆయన అనొచ్చు. కానీ, ఇలాంటి ఆరోపణలు వీపీ సింగ్ లాంటి వారిమీద వచ్చి ఉంటే పదవికి రాజీనామా చేసి ఉండేవారు. ప్రశ్న:'ది హిందూ' ప్రచురించిన కథనాలను రఫేల్ ఒప్పందం కోసం చర్చలు జరిపిన కమిటీ ఛైర్మన్ ఎయిర్ మార్షల్ ఎస్‌పీపీ సిన్హా తీవ్రంగా విమర్శించారు కదా... సమాధానం:1980వ దశకం తర్వాత రక్షణ శాఖ అధికారులు ఎన్నడూ అలాంటి సంప్రదింపుల్లో భాగం కాలేదు. కానీ, రఫేల్ కోసం నియమించిన కమిటీ బాధ్యతలు ఆయనకు అప్పగించారు. ఎంకే శర్మకు చెందిన నోట్స్‌ మీద ఆయన విమర్శలు చేశారు. కానీ, రక్షణ శాఖ కార్యదర్శికి చెందిన నోట్స్ కూడా ఆ పత్రాల్లో ఉన్నాయి. వాటి గురించి ఆయన ఏం చెబుతారు? ప్రశ్న: ఇందులో నిబంధనల ఉల్లంఘన జరిగిందని అనుకుంటున్నారా? లేక కుంభకోణం జరిగిందని అనుమానిస్తున్నారా? సమాధానం: రాజకీయ పార్టీల్లాగా మేం మాట్లాడలేం. ఒక్కో అడుగు ముందుకు వేస్తాం. ప్రశ్న: గతంలో రక్షణ రంగంలో జరిగిన ఒప్పందాల్లో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయా? సమాధానం: ఉన్నాయి. కానీ, బోఫోర్స్ కుంభకోణం తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమ నిబంధనలతో ముందుకొచ్చింది. ఒకవేళ ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వంతో మాత్రమే తాము చర్చలు జరిపామని కేంద్రం చెబితే.. మరి డస్సాల్ట్.. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వ సంస్థ కాదు కదా. అదొక ప్రైవేటు సంస్థ. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం గ్యారెంటీ ఇస్తే బాగుండేది. కానీ, అలాంటి హామీలేమీ ఇవ్వలేదు. 'లెటర్ ఆఫ్ కంఫర్ట్' అనే పత్రాన్ని ఫ్రాన్స్ ఇచ్చింది. చట్టం ప్రకారం, దీనికి ఎలాంటి న్యాయపరమైన గుర్తింపు ఉండదు. భవిష్యత్తులో డస్సాల్ట్ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తే.. ఈ పత్రమేమీ అడ్డుకోలేదు. ప్రశ్న: 2019 లోక్ సభ ఎన్నికల తరువాత కేంద్రంలో ప్రభుత్వం మారితే ఈ ఒప్పందం రద్దవుతుందా? జవాబు: రఫేల్ మంచి విమానం. కానీ, యూరో-ఫైటర్ అనే మరో సంస్థ పోటీలో ఉంది. బ్రిటన్, జర్మనీ, ఇటలీ, స్పెయిన్‌లు కన్సార్షియంగా ఏర్పడినదే ఈ యూరో ఫైటర్. వారు తమ జెట్‌లను 20 శాతం తగ్గింపుతో సరఫరా చేసేందుకు ముందుకొచ్చారు. ఇవి రఫేల్ కంటే తక్కువ ధరకు వస్తాయని నిపుణుల కమిటీ కూడా చెప్పింది. కానీ, వాటిని తీసుకోలేదు. కారణం.. నిపుణుల కమిటీకి ఉన్న అధికారాలు పరిమితం. పైగా 2015 ఏప్రిల్‌లో ప్రధాని కార్యాలయం దీనిపై మాట్లాడడం ప్రారంభించడం. ఇప్పుడు ఒప్పందం రద్దు సాధ్యం కాదు. కాకుంటే దీనిపై దర్యాప్తు చేయొచ్చు. ప్రశ్న: ఈ కథనాలు ప్రచురించిన తరువాత 'ది హిందూ'పై జరిగిన దాడులను ఎలా చూస్తారు? జవాబు: నేను దీన్నేమీ సీరియస్‌గా తీసుకోలేదు. ఆన్‌లైన్లో ఉన్న కొందరు వికీపీడియాలో నా వివరాలు మార్చేశారు. నన్నొక ముస్లింగా పేర్కొన్నారు. అయితే, ఆ తరువాత అది సరిచేశారనుకోండి. నా గురించి ఎన్నో తప్పుడు వార్తలు ప్రచారంలోకి తెచ్చారు. వేరే రకమైన దాడులేమీ జరగలేదు. ప్రశ్న: బోఫోర్స్ కుంభకోణంపై కథనాలు రాసేనాటికి.. ఇప్పడు రాఫెల్‌పై కథనాల సమయంలో వచ్చిన స్పందనల్లో ఎలాంటి మార్పులు చూశారు? జవాబు: బోఫోర్స్ కుంభకోణాన్ని బయటపెట్టినప్పుడు ఎంతో స్పందన వచ్చింది. ఎన్నో మీడియా సంస్థలు దానిపై కథనాలు రాశాయి. ఇప్పుడు కొన్ని చానళ్లే ఈ కథనాన్ని ప్రసారం చేశాయి. సోషల్ మీడియాలో దీనిపై ఎంతో చర్చ జరుగుతోంది. బోఫోర్స్ కుంభకోణం బయటపడినప్పుడు ప్రింట్ మీడియా దీనిపై కథనాలు ఇచ్చింది. కుంభకోణానికి బోఫోర్స్ మారుపేరుగా మారిపోయింది. ఇప్పుడు మేం వేసినా కూడా మా పోటీదారులు దీనిపై ఏమీ రాయడం లేదు. కానీ, వారు దీన్ని విస్మరించలేరు. ప్రశ్న: బోఫోర్స్‌ను బయటపెట్టినప్పుడు ప్రభుత్వం నుంచి ఏమైనా బెదిరింపులొచ్చాయా? జవాబు: అలాంటిదేమీ లేదు. అరుణ్ శౌరి, ఎం. కరుణానిధిలు ఇచ్చిన సమాచారంతో తమిళనాడు ప్రభుత్వం నాకు భద్రత కల్పించింది. ఆ తరువాత కొన్నాళ్లకు భద్రత వద్దని చెప్పేశాను. రాజీవ్ గాంధీ నాతో నేరుగా మాట్లాడేవారు. ఆ తరువాత కూడా మేమిద్దరం శ్రీలంక వ్యవహారాల గురించి మాట్లాడుకునేవాళ్లం. బోఫోర్స్ కుంభకోణం గురించి ఆయన నన్నేమీ అడగలేదు. ఒకసారి మేమిద్దరం ప్రత్యక్షంగా కలుసుకున్నప్పుడు జరిగిందంతా ఆయనకు చెప్పాను. ఆయనేమీ దాన్ని ఖండించలేదు. ఆ తరువాత మాత్రం ఆయన 'బోఫోర్స్‌లో నిజంగా డబ్బులు తీసుకున్నదెవరని అనుకుంటున్నారు?' అని నన్నడిగారు. ప్రభుత్వ పెద్దలకు తెలియకుండా ఇదంతా జరుగుతుందా? అని నేను అనగా.. ఆయన, తనకు గానీ, తన కుటుంబానికి గానీ ఈ కుంభకోణంతో ఎలాంటి సంబంధం లేదని చెప్పారు. ఆయన నాతో చాలా మృదువుగానే మాట్లాడారు. ఆ తరువాత వీపీ సింగ్ ప్రధాన మంత్రయ్యారు. అప్పుడు కొందరు పాత్రికేయులు ఆయన్ను బోఫోర్స్ కుంభకోణం గురించి అడగ్గా.. 'మీరు దీనిపై రామ్‌ను అడగండి. ఆయనకు దీని గురించి బాగా తెలుసు' అని నవ్వుతూ చెప్పారు. ప్రశ్న: రాఫెల్ డీల్ గురించి మీదగ్గర ఇంకా ఎలాంటి సమాచారం ఉంది.. ఎప్పుడు బయటపెడతారు? జవాబు: ఇప్పుడు చెప్పొచ్చు. కానీ, చాలా ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలు రాబోతున్నాయి. మాకు మరిన్ని పత్రాలు వస్తున్నాయి. ప్రశ్న: 'ది హిందూ' వామపక్ష పత్రిక అని.. ఎన్.రామ్‌ది వామపక్ష భావజాలమని సోషల్ మీడియాలో విమర్శలు వస్తున్నాయి.. జవాబు: రహస్య ఉద్దేశాలున్న వ్యక్తులకు నేను సమాధానాలివ్వను. ప్రగతిశీల వామపక్ష భావాలు నాకున్నాయన్నది నిజం. కానీ, ఈ ఉదంతానికి, నా భావజాలానికి సంబంధం ఏమిటి? రైట్‌వింగ్ ఆలోచనలున్నవారు ఇలా రాసినా కూడా మేం దాన్ని గౌరవిస్తాం. వాళ్లకేమైనా అభ్యంతరాలుంటే నేను ప్రచురించిన అంశాలపై అభ్యంతరాలు తెలపాలి. నేనెందుకు పారికర్ నోట్స్ ప్రచురించలేదంటున్నారు. కొన్ని ఒకదాని తరువాత ఒకటి పరిశీలించి ప్రచురిస్తాం. బోఫోర్స్ అప్పుడూ అలాగే చేశాం. ఎన్. రామ్, ది హిందూ గ్రూప్ ఛైర్మన్ ప్రశ్న: దేశంలో పరిశోధన జర్నలిజం స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయంటారు? జవాబు: ఇన్వెస్టిగేటివ్ జర్నలిజం చేసేవారు చాలామంది ఉన్నారు. కానీ, వారి సంస్థలు వారిని ఆపుతుంటాయి. ది వైర్, కారవాన్, స్క్రోల్, ది హిందూ వంటివి ఇలాంటి ఇన్వెస్టిగేషన్ జర్నలిజం చేస్తున్నాయి. ఈ విషయంలో 'కారవాన్' చాలా బాగా పనిచేస్తోంది. బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రభుత్వం ఎన్ని కేసులు పెడుతున్నా కూడా 'డైలీ స్టార్' పట్టువదలకుండా ఇన్వెస్టిగేషన్ జర్నలిజం చేస్తోంది. పాకిస్తాన్‌లో 'డాన్' కూడా మంచి ఇన్వెస్టిగేషన్ జర్నలిజం చేస్తుంది. ప్రశ్న: వాదనలు విన్న తరువాత సుప్రీంకోర్టు దీనిపై కేసును కొట్టివేసింది కదా.. జవాబు: కోర్టుకు తప్పుడు సమాచారం అందివ్వడంతో వారు ఆ నిర్ణయానికి వచ్చారు. ఇప్పటికే కొందరు న్యాయవాదులు మళ్లీ న్యాయస్థానానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతున్నారు. అరుణ్ శౌరి, యశ్వంత్ సిన్హాలు కూడా రివ్యూ పిటిషన్ వేశారు. రక్షణ శాఖతో సమాంతరంగా పీఎంవో జరిపిన చర్చలు.. చాలా నిబంధనలను సడలించడానికి సంబంధించి కోర్టుకు సమాచారం అందలేదు. రఫేల్ డీల్ రాద్ధాంతం ఏంటి? ఎందుకు? ఎలా? ఇవి కూడా చదవండి. (బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)