कोरोना लस : मासिक पाळी आली असताना कोरोना लस घेऊ शकता का?
1 मे 2021 पासून 18 वर्षांवरील सगळ्या लोकांचं कोरोना लसीकरण सुरू होतंय. पण त्याआधी मासिक पाळीबाबतचा एक मेसेज फिरतोय आणि अनेकजण त्याबाबत प्रश्न विचारू लागलेत. अनेकांचा गोंधळ उडालाय. हेच हेरून, पाळी सुरू असताना लस घ्यायची की नाही, हा प्रश्न आम्ही तज्ज्ञांना विचारला आणि वैज्ञानिक माहिती मिळवली.
पण हा प्रश्न उद्धभवला का? तर सोशल मीडियावर फिरणारा हा मेसेज वाचा - "एक तारखेपासून 18 पेक्षा जास्त वयाच्या सगळ्यांसाठी लसीकरण सुरू होत आहे. लसीकरणासाठी नोंदणी करताना मासिक पाळी कधी येते आहे त्याच्याकडे लक्ष ठेवा. मासिक पाळीच्या पाच दिवस आधी आणि पाच दिवस नंतर लस घेऊ नका. कारण मासिक पाळीदरम्यान आपली रोगप्रतिकारक क्षमता कमी झालेली असते. लशीचा पहिला डोस आपली रोगप्रतिकार क्षमता कमी करतो आणि मग हळूहळू रोगप्रतिकारक क्षमता वाढवतो. त्यामुळे मासिक पाळीदरम्यान लस घेतली तर कोरोना संसर्ग होण्याचा धोका सर्वाधिक आहे. त्यामुळे मासिक पाळी काळात लस घेऊ नका." गेल्या काही दिवसांपासून व्हॉट्सअप तसंच अन्य मेसेजिंगच्या अॅपवर हा आणि अशा स्वरुपाचे मेसेज फिरू लागले आहेत. केंद्र सरकारच्या नव्या धोरणानुसार 18 वर्षांवरील सगळ्या व्यक्तींना लस देण्यात येणार आहे. त्यासाठी नोंदणी सुरू होईल. पहिल्या टप्प्यात डॉक्टर, नर्स, वैद्यकीय क्षेत्रातील कर्मचारी यांना लस देण्यात आली. त्यानंतर ज्येष्ठ नागरिक म्हणजे 60पेक्षा जास्त वयाच्या लोकांना लस देण्यात आली. त्यानंतर 45 पेक्षा जास्त वय असलेल्या लोकांना लसीकरण खुलं करण्यात आलं. मासिक पाळी नव्या धोरणानुसार आता 18ते 45 वयोगटातील स्त्री पुरुषांना लस घेता येणार आहे. या निर्णयाच्या घोषणेनंतर मासिक पाळीदरम्यान लस घेऊ नका असं सांगणारे मेसेज सोशल मीडियावर फिरू लागले. 'लशीने तुमच्या शरीराला अपाय नाही' लसीकरणाचा मासिक पाळीवर परिणाम होतो का? किंवा मासिक पाळीदरम्यान रोगप्रतिकारक क्षमता कमी असल्याने लस घेऊ नये असं खरंच तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे का यासंदर्भात आम्ही डॉक्टर गायत्री देशपांडे यांच्याशी बोललो. डॉ. गायत्री देशपांडे या नानावटी सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये ऑब्स्ट्रेट्रिक्स आणि गायन्कॉलॉजी विभागाच्या सीनियर कन्संल्टंट आहेत. डॉ. देशपांडे सांगतात, "मासिक पाळी ही नैसर्गिक गोष्ट आहे. त्याच्यामध्ये कोणताही अडथळा असू नये. तुम्हाला ज्यावेळी वेळ मिळाली असेल तेव्हा जरूर लस घ्या. तरुण मुली कामानिमित्ताने घराबाहेर पडत असतील कारण सगळ्यांना वर्क फ्रॉम होम शक्य नसतं. अत्यावश्यक सेवेत अनेक महिला काम करतात. त्यांची मासिक पाळी केव्हाही सुरू असू शकते किंवा नसू शकते. त्यांची नोंदणी झाली असेल आणि लस मिळत असेल तर त्यांनी जरूर लस घ्यावी." लशीने तुमच्या शरीराला अपाय होण्याची भीती नाही, असंही डॉ. गायत्री देशपांडे सांगतात. भारत सरकारनं काय स्पष्टीकरण दिलंय? सोशल मीडियावर मासिक पाळी आणि लसीकरणासंदर्भात मेसेज फिरू लागल्यानंतर प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोने यासंदर्भात फॅक्ट चेक जारी केलं. त्यात असं म्हटलं आहे की, मुलींनी तसंच महिलांनी मासिक पाळीच्या आधी पाच दिवस आणि नंतर पाच दिवस लस घेऊ नये असे मेसेज फिरत आहेत. ते मेसेजफेक आहेत. अफवांवर विश्वास ठेऊ नका. 18 वर्षांवरील सगळ्यांसाठी लसीकरण मोहीम 1 मे पासून सुरू होत आहे. त्याकरता 28 एप्रिलपासून cowin.gov.in यावर नोंदणी सुरू होत आहे. कोरोनाचा मासिक पाळीवर परिणाम होतो का? यासंदर्भात बीबीसी मराठीने याआधीही डॉक्टरांकडून माहिती घेतली होती. कोव्हिडमुळे बदलू शकतं मासिक पाळीचं चक्र? महाराष्ट्रात कोरोनारुग्णांच्या एकूण संख्येपैकी जवळपास 40 टक्के महिला आहेत. त्यामुळे स्त्रीरोगतज्ज्ञांकडून आम्ही हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला की, कोव्हिडमुळे महिलांच मासिक पाळीचं चक्र बदलतं का? याबाबत बीबीसीशी बोलताना फोर्टिस हॉस्पिटलच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. सोनल कुमटा सांगतात, "कोरोनामुक्त झालेल्या महिलांमध्ये पाळी अनियमित येणं, पाळी येण्यास उशिरा होणं, रक्तस्राव होण्याचा पॅटर्न बदलणं, खूप जास्त रक्तस्राव होणं अशा तक्रारी आढळून आल्या आहेत." मासिक पाळी तज्ज्ञांच्या मते, कोरोनासंसर्गातून मुक्त झालेल्या रुग्णांमध्ये इतर वैद्यकीय समस्या दिसून येतात. त्यामुळे पाळीत बदल कोव्हिडमुळे झाला का? याबाबत ठोस सांगता येणार नाही. याबाबत बीबीसीशी बोलताना सर जे.जे रुग्णालयाच्या स्त्रीरोग विभागाचे माजी प्रमुख डॉ. अशोक आनंद सांगतात, "कोव्हिडनंतर महिलांच्या अंडाशयाला सूज येण्याच्या माहितीची कागदोपत्री नोंद आहे. या केसेस नोंदवण्यात आल्या आहेत." "कोरोना संसर्गानंतर अंडाशयाला सूज असेल तर, मासिक पाळी दरम्यान त्रास किंवा बदल होण्याची शक्यता असते" असं डॉ. आनंद पुढे सांगतात. 'अॅमेनोरिहा' (Amenorrhea) म्हणजे काय? वेब-एमडीच्या माहितीनुसार, 'अॅमेनोरिहा' म्हणजे पाळी न येणं. एखाद्या महिलेला हा त्रास असेल तर तिला पाळी येणार नाही. हा आजार नाही. पण, डॉक्टरांना याबद्दल माहिती दिली पाहिजे. कोरोना आणि मासिक पाळीचा संबंध आहे? तज्ज्ञ सांगतात, कोरोनाचा मासिक पाळीवर थेट परिणाम झाल्याचा ठोस पुरावा नाही. हिरानंदानी रुग्णालयाच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. मंजिरी मेहता म्हणतात, "मासिक पाळीत झालेल्या बदलाचा थेट कोव्हिड-19 शी संबंध लावता येणार नाही. कोरोना संसर्गाचा मासिक पाळीवर परिणाम होतो हे दाखवणारा पुरावा अजूनही उपलब्ध नाही." मासिक पाळी मुंबईतील स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. कोमल चव्हाण यांच्याकडे कोरोनामुक्त झाल्यानंतर मासिक पाळीचा त्रास असल्याची तक्रार घेऊन एकही महिला आलेली नाही. बीबीसीशी बोलताना त्या सांगतात, "लॉंगटर्म आजारानंतर महिलांच्या मासिक पाळीत बदल होतात. काहीमध्ये जास्त किंवा कमी रक्तस्राव होतो. पण, कोव्हिडमुक्त झाल्यानंतर मासिक पाळीत बदल किंवा त्रास झाल्याची तक्रार माझ्याकडे कोणीही केली नाहीये." "पण, यावर अभ्यास होणं गरजेचं आहे," असं डॉ. कोमल यांचं मत आहे. कोव्हिडनंतर महिलांच्या प्रजनन प्रणालीत बदल होतात? कोरोना संसर्गात शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते. काहींना फुफ्फुसाचा त्रास होतो. तर, काहींमध्ये इतर वैद्यकीय समस्या निर्माण होतात. "कोव्हिडनंतर रोगप्रतिकारशक्ती कमी झाल्याने प्रजनन प्रणाली कमकुवत होण्याची शक्यता असते." असं फोर्टिस रुग्णालयाच्या डॉ. सोनल कुमटा सांगतात. महिलांनी काय करावं? स्त्रीरोगतज्ज्ञांच्या मते, महिलांनी स्वतःची काळजी घ्यायला हवी. कोव्हिड-19 संसर्गानंतर शरीराची झालेली झीज हळूहळू भरून येत असते. "त्यामुळे मासिक पाळीचं चक्र हळूहळू पूर्वपदावर येईल," असं डॉ. कुमटा सांगतात. लॉकडाऊनमध्ये महिलांना पाळीचा त्रास झाला का? डॉ. मंजिरी पुढे सांगतात, "लॉकडाऊनच्या काळात पीसीओडी (पॉलिसिस्टिक ओव्हेरिअन डिसीज) असलेल्या महिलांनी व्यायाम केला नाही. वर्क फ्रॉम होम असल्याने खाण्या-पिण्याच्या वेळा बदलल्या. जंकफूड खाणं जास्त झालं. त्यामुळे वजन वाढल्याचा त्रास झाला. यामुळे महिलांना मासिक पाळीचे त्रास सुरू झाले होते." हे वाचलंत का? (बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि Twitter वर नक्की फॉलो करा. बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता. 'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहिले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)