वसिम जाफर: वयाच्या आकड्याला लाजवणारा क्रिकेटपटू
टीम इंडियाचा माजी ओपनर, फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये मुंबई आणि विदर्भ संघाचा आधारस्तंभ वसिम जाफरने सर्व प्रकारच्या क्रिकेटमधून निवृत्त होत असल्याची घोषणा केली.
वसिम जाफर 42वर्षीय जाफरने 31 टेस्टमध्ये भारताचं प्रतिनिधित्व केलं. टेस्ट मॅचेसमध्ये जाफरच्या नावावर 1944 धावा आहेत. टेस्टमध्ये जाफरने 34.10च्या सरासरीने 5 शतकं आणि 11 अर्धशतकं झळकावली. जाफरने 2 वनडे सामन्यात भारताचं प्रतिनिधित्व केलं. फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये जाफरने 260 सामने खेळताना 19, 410 रन्स केल्या. फर्स्ट क्लास क्रिकेटमध्ये जाफरच्या नावावर 57 शतकं आणि 91 अर्धशतकं आहेत. जाफरने 314 धावांची सर्वोत्तम खेळी केली होती. जाफरने शेवटच्या मॅचमध्येही 57 धावांची खेळी केली होती. "मी अल्लाचे आभार मानतो. त्यानेच मला हा खेळ खेळण्यासाठी प्रतिभा दिली. माझ्या घरचे, नातेवाईक यांचा या प्रवासात सिंहाचा वाटा आहे. प्रशिक्षक, निवडसमितीचे आभार मानतो. ज्या कॅप्टन्सच्या मार्गदर्शनाखाली मी खेळलो त्यांचे माझ्यावर ऋण आहेत. विविध संघांच्या सपोर्ट स्टाफची भूमिका उल्लेखनीय आहे. बीसीसीआय, मुंबई क्रिकेट असोसिएशन आणि विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन यांनी मला संधी दिली. इंडियन ऑईल कॉर्पोरेशनने 20 वर्षं माझी काळजी घेतली. अंजुमन-ए-इस्लाम शाळेत मी क्रिकेटची धुळाक्षरं गिरवली. सुधीर नाईक सरांचं मला मार्गदर्शन लाभलं. चंद्रकांत पंडित सरांनी माझ्यावर विश्वास ठेवला", असं जाफरने म्हटलं आहे. वसिम जाफर "भारताचं प्रतिनिधित्व करायला मिळणं, वेस्ट इंडिज आणि पाकिस्तानविरुद्ध द्विशतकी खेळी हे कारकीर्दीतील अविस्मरणीय क्षण राहतील. सचिन तेंडुलकर, राहुल द्रविड, सौरव गांगुली, वीरेंद्र सेहवाग, व्हीव्हीएस लक्ष्मण या दिग्गजांबरोबर खेळण्याची संधी मिळाली. मुंबई क्रिकेटने मला खडूस क्रिकेटर म्हणून ओळख दिली. मी भारतासाठी खेळावं अशी वडिलांची इच्छा होती. ही इच्छा प्रत्यक्षात साकारू शकलो याचा अभिमान आहे. निवृत्त झालो असलो तरी क्रिकेटशी ऋणानुबंध सदैव कायम राहतील", असं जाफरने सांगितलं. जाफरच्या कारकीर्दीचा आढावा ही गोष्ट आहे साधारण 3 वर्षांपूर्वीची. स्थानिक क्रिकेटमधली रणजी करंडक स्पर्धा सगळ्यांत प्रतिष्ठेची स्पर्धा. रणजी स्पर्धेत सर्वाधिक धावा नावावर असणाऱ्या वसिम जाफरचं नशीब रुसलं होतं. टीम इंडियासाठी सलामीवीराची भूमिका निभावलेला वसिम वर्षानुवर्षे मुंबई क्रिकेटचा आधारस्तंभ होता. वसिम एका सरकारी कंपनीसाठी करारबद्ध होता. क्रीडापटूंना भरती करण्याचं अनेक कंपन्यांचं धोरण असतं. खेळत असताना या खेळाडूंना अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे दररोज येऊन विशिष्ट काम करण्याची सक्ती नसते, कारण त्यांचा बहुतांश वेळ सराव, स्पर्धा आणि प्रवासात जातो. मात्र decategorised झाल्यानंतर, म्हणजे एखादा हंगाम पूर्ण हुकल्यानंतर खेळाडूला अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे काम करावं लागतं. मात्र दुखापतीमुळे संपूर्ण हंगाम खेळू न शकल्याने वसिमला अन्य कर्मचाऱ्यांप्रमाणे काम करायला सांगण्यात आलं. मात्र वसिमला खेळायचं होतं. वसिम जाफर मुंबई क्रिकेटपासून दुरावलेल्या वसिमने अन्य संघटनांशी संपर्क साधला. त्याने मित्रांशी चर्चाही केली. नावावर तगडी आकडेवारी असतानाही वसिमला अनेक नकार मिळाले. अनेक वर्षं तळपत्या उन्हात, जिवंत खेळपट्टयांवर, चांगल्या गोलंदाजांविरुद्ध ओतलेल्या धावांच्या राशी उपयोगाच्या ठरणार नाहीत, असं चित्र होतं. मात्र त्याच वेळी एक आशेचा किरण प्रकटला. उत्तम संघबांधणी झालेल्या विदर्भ संघाला एका सीनियर खेळाडूची आवश्यकता होती, जो बॅटिंग तर करेलच मात्र त्याहीपेक्षा युवा खेळाडूंसाठी मेंटॉर म्हणूनही महत्त्वाचा असेल. वसिमला विदर्भच्या रूपात हक्काचा संघ मिळाला आणि विदर्भला भक्कम असा आधारवड मिळाला. वसिम जाफर मूळच्या त्या भागातल्या नसलेल्या, संघटनेशी संलग्न नसलेल्या मात्र संघाची गरज म्हणून घेण्यात येणाऱ्या खेळाडूला 'प्रोफेशनल प्लेयर' म्हटलं जातं. रणजी क्रिकेटमध्ये खेळणारे संघ संघाला बळ मिळवून देण्यासाठी प्रोफेशनल खेळाडूंना संघात समाविष्ट करतात. त्या खेळाडूला पैसे मिळतात आणि संघाला अनुभवी खेळाडू मिळतो. जाफरने प्रोफेशनल प्लेयर म्हणून मिळणारं वेतन नाकारलं. मला खेळायला संधी द्या, तेवढं पुरेसं आहे, असं जाफरने विदर्भ क्रिकेट असोसिएशनला सांगितलं. तेव्हापासून जाफर आणि विदर्भचे ऋणानुबंध जुळले ते कायमचेच. पस्तिशी ओलांडल्याने शरीराच्या कुरबुरी होत्या. रणजीचा पूर्ण हंगाम खेळायचा असेल तर फिटनेस पक्का हवा, हे जाणून वसिमने दरवर्षीप्रमाणे इंग्लंड गाठलं. इंग्लंडमध्ये एका स्थानिक लीगसाठी वसिम खेळतो. याबरोबरीने त्याने ट्रेनरच्या मदतीने व्यायाम आणि आहाराचं वेळापत्रक आखलं. जिममध्ये तासन तास देतानाच वसिमने खाण्यापिण्याचं कडक पथ्य पाळायला सुरुवात केली. वसिमने जंक फूड पूर्णत: बंद केलं. पिझ्झा-बर्गरसदृश सगळं त्याने सोडून दिलं. आता तर तो संध्याकाळी सहानंतर काही खातही नाही. वसिम कधीच 'सिक्स पॅकअॅब्स' दाखवणाऱ्या खेळाडूंपैकी नव्हता. मात्र तीन महिन्यांच्या रणजी हंगामासाठी आपण शारीरिकदृष्ट्याही कणखर असायला हवं, हे जाणून वसिम जिममध्ये रीतसर घाम गाळतो. वसिम जाफर या सगळ्याचा परिणाम वसिमच्या गेल्या वर्षीच्या आणि यंदाच्याही कामगिरीत दिसतो आहे. वसिमने हंगामात हजार धावांचा टप्पा पार केला. रणजी स्पर्धेत अकरा हजार धावांचा टप्पाही पूर्ण केला. समकालीन खेळाडू कोचिंग तसंच कॉमेंट्रीत स्थिरावत असताना जाफर धावांची राशी ओतत राहिला. गेल्या रणजी हंगामात त्याची आकडेवारी होती- 34, 206, 98, 178, 126, 30, 13, 0, 153, 41, 34, 27, 63. प्रेक्षकांचं मन रिझवण्यासाठी काहीतरी अतरंगी, आकर्षक फटके मारणाऱ्यांपैकी वसिम नाही. मॅचमधली परिस्थिती काय, खेळपट्टीचा नूर कसा आहे, गोलंदाजी कशी आहे, हे समजून घेऊन शास्त्रोक्त इनिंग्ज बांधणाऱ्यावर वासिमचा विश्वास आहे. IPL आणि त्याधर्तीवर जगभरात पेव फुटलेल्या ट्वेन्टी-20 लीगमुळे कमीत कमी चेंडूत जास्तीत जास्त धावा, हे समीकरण रुळताना दिसत आहे. अशा बॅटिंगमध्ये अनाठायी धोका पत्करणं अपेक्षित असतं. चांगल्या चेंडूचा सन्मान वगैरे तत्त्वांपेक्षा येणारा प्रत्येक चेंडू बाउंड्रीबाहेर पिटाळणं, हे बॅट्समनसाठी महत्त्वाचं कौशल्य झालं आहे. वसिम जाफर भारतासाठी, मुंबईसाठी आणि विदर्भासाठी खेळलेला वासिम IPLमध्येही होता. रॉयल चॅलेंजर्स बेंगलुरूकडून पहिल्या दोन हंगामांमध्ये जेमतेम 8 सामने तो खेळला. मात्र खेळपट्टीवर ठाण मांडून, शिस्तबद्ध इनिंग्ज उभारण्याच्या कौशल्यावर त्याचा आजही विश्वास आहे. त्यामुळेच त्याला 16.25च्या सरासरीने या आठ सामन्यांमध्ये एकूण 130 धावा काढल्या. त्यातही एक अर्धशतक होतं, हे विशेष. पण पारंपरिक फॉर्मॅटमध्ये वयाच्या चाळिशीतही तो अवघड खेळपट्यांवर, चांगल्या बॉलिंगसमोर धावा करतो आहे. तो कालबाह्य होत नाही. रणजी स्पर्धेत 11,000 धावा त्याच्या नावावर आहेत. रणजी स्पर्धेत सर्वाधिक मॅचेस खेळण्याचा विक्रम त्याच्याच नावावर आहे. गेल्या हंगामात हजार धावांचा टप्पाही जाफरने ओलांडला आहे. आजकाल त्याची प्रत्येक धाव कुठला ना कुठल्या विक्रमाला गवसणी घालते. स्थानिक क्रिकेटमधल्या दुर्लक्षित संघापैकी विदर्भ एक होता. या संघात अनेक गुणी युवा खेळाडू आहेत. फैझ फझल आणि उमेश यादव यांनी विदर्भ संघाला बैठक प्राप्त करून दिली आहे. प्रशिक्षक चंद्रकांत पंडित आणि अनुभवी खेळाडू वासिम जाफर या मुंबईकरांनी विदर्भाला बळकटी दिली. 2018मध्ये विदर्भ संघाने रणजी करंडक स्पर्धेच्या जेतेपदावर नाव कोरलं. विदर्भचं कौतुक झालं, मात्र ते एका हंगामाचा चमत्कार आहेत अशीही चर्चा क्रिकेट वर्तुळांमध्ये होती. मात्र विदर्भने सलग दुसऱ्या वर्षीही दमदार खेळ करत विदर्भाने जेतेपदावर नाव कोरलं. जेतेपदांची हॅट्ट्रिक करण्याची विदर्भकडे संधी होती. मात्र यंदा त्यांना अंतिम फेरी गाठता आली नाही. काही दिवसांतच IPL स्पर्धा सुरू होणार आहे. किंग्ज इलेव्हन पंजाबच्या कोचिंग ताफ्यात जाफर दिसेल. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.'बीबीसी विश्व' रोज संध्याकाळी 7 वाजता JioTV अॅप आणि यूट्यूबवर नक्की पाहा.)