ऑनलाइन शॉपिंग करताय... सावधान!
ऑनलाइन शॉपिंग अनेकांच्या आयुष्याचा भाग झाला आहे. मात्र त्याचवेळी ऑनलाइन घोटाळ्यांचं प्रमाण वाढलं आहे. सणासुदीच्या काळात घोटाळ्यांपासून वाचण्यासाठी काय करावं यासंदर्भात तज्ज्ञांनी दिलेला सल्ला.
ऑनलाइन शॉपिंग तसंच व्यवहार करताना काळजी घेणं आवश्यक आहे. दिल्ली पोलिसांनी शिवम चोपडा आणि सचिन जैन नामक दोन व्यक्तींना अटक केली आहे. त्यांच्यावर अमेझॉन या ऑनलाईन शॉपिंग पोर्टलला लाखो रुपयांचा गंडा घातल्याचा आरोप आहे. दिल्ली पोलिसांच्या सायबर सेलचे सब इन्स्पेक्टर विकास कुहार यांनी बीबीसीशी बोलतांना सांगितलं की, "शिवम अमेझॉन वरून फोन विकत घेत असे आणि डिलीव्हरी न झाल्याचा बहाणा करत शॉपिंग पोर्टलकडून पैसे परत मागत असे." "सचिनवर आरोप आहे की त्याने शिवमला फसवणुकीसाठी 150 प्री अक्टिव्हेटेड सीम कार्ड्स पुरवली. अशा प्रकारे 166 फोन विकत घेतले. हे फोन नंतर या दुकलीने विकले." दिल्ली पोलिसांनी ऑनलाइन तक्रारींची दखल घेत कार्यवाही केली. पोलिसांनी सांगितलं की, अटकेच्या वेळी दोघांकडे 25 फोन, 12 लाख रुपये, 40 बँकाचे पासबुक आणि दोन मालमत्तेचे कागद सापडले. पहिलंच प्रकरण नाही तंत्रज्ञानाचा वापर करून फसवणुक करण्याचं हे पहिलं प्रकरण नाही. वेळेच्या अभावामुळे आजकल ऑनलाईन शॉपिंगचं प्रमाण वाढलं आहे. सरकारदेखील डिजिटल पेमेंटला उत्तेजन देत आहे. त्यामुळे लोकांना असलेल्या कमी माहितीचा फायदा घेऊन त्यांना फसवण्याच्या प्रकरणात मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे. काही पोर्टलच्या माध्यमातून लोकांना फसवण्यात येतं तर काही जण पोर्टललाच थेट गंडा घालतात. पवित्रा वेलपुरी प्रकरण याच वर्षी जुलै महिन्यात पुण्यात पवित्रा वेलपुरी यांनी प्रसिद्ध वेबसाईट OLX वर लहान मुलांची बाबागाडी विकण्याची जाहिरात दिली होती. एका व्यक्तीने ती विकत घेण्यासाठी स्वारस्य दाखवलं. पैशाची बोलणी झाल्यावर पवित्रा यांनी त्या व्यक्तीला आपल्या बँक खात्याची माहिती पाठवली. काही मिनिटांतच पवित्रा यांच्या खात्यात 13500 रुपये जमा झाल्याचा त्यांना मेसेज आला पण तो स्ट्रॉलर फक्त 3500 रुपयांचा होता. पवित्रा यांनी फोन करून त्या व्यक्तीला अतिरिक्त पैसै जमा झाल्याची माहिती दिली. त्या व्यक्तीने अनवधानाने जास्त पैसै जमा झाल्याचं सांगितलं. तसंच त्यांनी दहा हजार रुपये पेटीएमने आपल्या आईच्या खात्यात पाठवायला सांगितलं. पुण्याच्या पवित्रा वेलापुरी यांना ऑनलाइन घोटाळ्याचा फटका बसला होता. पवित्रा पैसे पाठवणार होत्या, पण सावधगिरीचा उपाय म्हणून त्यांनी एकदा बँक अकाउंट चेक केलं तेव्हा त्यांना मोठा धक्का बसला. कारण त्यांच्या खात्यात पैसै जमा झालेच नव्हते. ज्या व्यक्तीने स्ट्रॉलर विकत घेतला त्याच्याकडे चौकशी केली तेव्हा बँकेकडून कधीकधी उशीर होऊ शकतो, असं कारण सांगितलं. पण त्याच वेळी आईला खूप गरज असल्यामुळे दहा हजार रुपये आईच्या खात्यात जमा करण्यासाठी दबाव आणायला सुरुवात केली. पवित्रा यांना या प्रकरणात काहीतरी काळंबेरं जाणवलं. त्यांनी बँकेत फोन केला. बँकेनं त्यांना सांगितलं की, अशी कोणतीही रक्कम त्यांच्या खात्यात जमा झालेली नाही. त्याचवेळी ती व्यक्ती पैसे लवकर पाठवण्यासाठी वारंवार दबाव आणू लागली. बँकेकडून माहिती मिळाल्यावर पवित्रा यांनी त्या व्यक्तीची कसून चौकशी केली. आपली डाळ इथे शिजणार नाही असं त्या ठगाच्या लक्षात आलं. नंतर त्याने पवित्रा यांच्याशी संपर्क केला नाही. अजाणतेपणी माहिती सादर बँकेतून बोलतो आहे असं सांगून लोकांना कॉल करून माहिती मागितली जाते. बँकेचं नाव सांगितल्यामुळे विश्वासार्हता निर्माण होते आणि लोक शहानिशा न करता गोपनीय माहिती देऊन टाकतात. जसलीन कौर यांनी आपला अनुभव सोशल मीडियावर मांडला. अकाउंटशी आधार कार्ड संलग्न करायचं आहे असं सांगून किंवा कार्ड ब्लॉक झालं आहे ते अनब्लॉक करण्यासाठी सांगून बँक खात्याचा तपशील मागितला जातो. काम महत्त्वाचं असल्यानं माणसं माहिती देतात आणि सापळ्यात अडकतात. नायजेरिया घोटाळा नावाने प्रसिद्ध असणऱ्या घोटाळा प्रकरणात वन टाइम पासवर्ड किंवा एखादा कोड मागून माहिती मिळवली जाते. या सगळ्या प्रकरणात ज्या नंबरवरून फोन येतात, ज्या विश्वासानं पलीकडची माणसं बोलतात आणि जी कारणं देतात तो कोणालाही द्विधा मनस्थितीत टाकू शकतं. ऑनलाइन घोटाळ्यापासून वाचण्यासाठी काय कराल? ऑनलाइन शॉपिंग करताना किंवा व्यवहारादरम्यान घोटाळ्यात अडकू नये यासाठी काय काळजी घ्यावी याबाबत बीबीसीने तज्ञांशी चर्चा केली. व्हॉयजर इन्फोसेकचे संचालक आणि सायबर सुरक्षा तज्ज्ञ जितेन जैन यांनी नेटीझन्सकरता सल्ला दिला आहे. कार्डाची माहिती मिळवून गोपनीय तपशीलावर कब्जा केला जातो. जसलीन कौर यांनी आपला अनुभव सोशल मीडियावर मांडला. बँक बाजार डॉट कॉमचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आदिल शेट्टी यांचा सल्ला ऑनलाइन घोटाळ्याचा फटका बसल्यास काय कराल? जितेन आणि आदिल यांनी यासंदर्भात अधिक सल्ला दिला. तुमच्या एटीएमचा वापर करताना काळजी घ्या. (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)