जाहिरातींमध्ये नवऱ्याचं चित्रण कसं होतं?
जाहिरातीत दीपिका पादुकोणला लग्नाचं आमंत्रण येतं. ती छान छान कपडे खरेदी करायला जाते आणि ते फिट होतील की नाही याविषयी चिंता करण्याऐवजी ती केलॉग्स कॉर्नफ्लेक्स खाते जेणेकरून तिला दोन आठवड्यात तिला बारीक होता येईल.
ती दोन आठवड्यात बारीक होतेही. कॅमेरा तिच्या कमरेवर स्थिरावतो आणि ती म्हणते, "या लग्नाच्या मोसमात फक्त वजन कमी करा, आत्मविश्वास नाही." म्हणजे बारीक मुलगी सुंदर असते आणि जर ती बारीक नसेल तर तिच्यात आत्मविश्वास नसतो. अनेक दशकांपासून सगळ्या स्त्रियांना गोरी, सडपातळ, उत्तम गृहिणी, मुलाबाळांचा सांभाळ करणारी तसंच घर आणि ऑफिसमध्ये संतूलन ठेवणारी असं तिचं चित्रण केलं जात आहे. मात्र एक नवीन संशोधनात समोर आलं आहे की आशियात ज्या जाहिराती दाखवल्या जातात त्या जाहिरातींमध्ये नवऱ्याचं चित्रण कसं होतं? त्यात फक्त स्त्रियाच नाही तर पुरुषांचं चित्रणही रुढीवादी पद्धतीनं होतं. फक्त 9 टक्के जाहिरातींमध्ये पुरुषांना घरचं काम करताना किंवा मुलांचा सांभाळ करताना दाखवलं जातं. तीन टक्के जाहिरातीत वडील मुलांची काळजी घेताना दाखवले आहेत. वातावरण बदलण्याचा प्रयत्न चीन, भारत आणि इंडोनेशियात या वर्षीच्या पहिल्या सहा महिन्यात दाखवलेल्या 500 पेक्षा जास्त जाहिरातींचं आंतरराष्ट्रीय मीडिया कंपनी इबिक्विटी आणि मल्टीनॅशनल कंपनी यूनिलिवरनं हे सर्वेक्षण केलं आहे. या संशोधनात असं समोर आलंय की दोन टक्के जाहिरातींमध्ये 40 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या पुरुषांना दाखवलं आहे. जे लोक सौंदर्याच्या व्याख्येत बसत नाही त्यांना दाखवण्याचं प्रमाण फक्त एक टक्का होतं. जाहिरातींमुळे वातावरण बदलण्याचा गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रयत्न होत आहेत तेव्हाचे हे आकडे आहेत हे विशेष. हॅवेल्स कंपनीने पंख्याची जाहिरात करताना एका युवा जोडप्याला लग्नाची नोंदणी करताना दाखवलं आहे. नवरा म्हणतो की लग्नानंतर त्याची पत्नी आपलं नाव बदलणार नाही उलट तो आपल्या नावामागे पत्नीचं नाव लावेल. एरियल कंपनीच्या जाहिरातीत, एक पिता आपल्या मुलीला ऑफिसच्या कामाबरोबर तिच्या नवऱ्याचा शर्ट धुताना, मुलांना होमवर्कमध्ये मदत करताना, त्यांची खेळणी गोळा करताना, चहा करताना आणि स्वयंपाक करताना पाहतो आणि हे सगळं पाहत असताना आपण आपल्या पत्नीला ही सगळं कामं करण्यासाठी आपण मदत करत नाही याचं त्यांना वाईट वाटतं. या सगळ्यासाठी ते वडील जबाबदार आहेत कारण त्यांनी आपल्या मुलांना घरातली कामं करायला शिकवलं नाही. मग ते मुलीला पत्र लिहून सांगतात की ते आता कपडे धुण्यापासून सुरुवात करतील जेणेकरून आईला कामात मदत होईल. OECD (Organisation for Economic co operation and development) च्या एका सर्वेक्षणात असं दिसलं आहे की भारतात एका दिवसात पुरुष 19 मिनिटं घरकाम करतात आणि स्त्रिया 298 मिनिटं. म्हणून जाहिरातीत बदलती विचारसरणी दाखवणं महत्त्वाचं ठरतं. स्कॉचब्राईट कंपनीच्या एका जाहिरातीत, घर सगळ्यांचं तर काम सगळ्यांचं असा संदेश देण्यासाठी एका पुरुषाला भांडी विसळताना दाखवलं आहे. तो पुरुष म्हणतो की ती काही फार मोठी गोष्ट नाही कारण घर ही सगळ्यांची जबाबदारी आहे. रेमंड कंपनीने आपल्या जुन्या घोषणेला म्हणजे द कम्पलिट मॅनला एक नवा आयाम दिला आहे. या जाहिरातीत नवऱ्याने आपल्या नवजात शिशूची देखभाल करण्यासाठी घरात थांबण्याचा निर्णय घेतला. म्हणजे पत्नी शांततेत कामावर जाऊ शकेल. बदलत्या भूमिका मुलांची काळजी आणि घरातलं कामंच नाही तर अनेक नातेवाईकांची भूमिका बदलताना दाखवण्यात आलं आहे. मायक्रोमॅक्स या फोन विकणाऱ्या कंपनीनं रक्षाबंधनाला जारी केलेल्या एका जाहिरातीत एका भावाला आपल्या बहिणीला राखी बांधताना दाखवलं आहे. भाऊ त्या बहिणीचे आभार मानू इच्छितो कारण भाऊ आपल्या बहिणीची जशी काळजी घेतो त्याचप्रमाणे बहिणीने भावाची काळजी घेतली होती. बीबा या कपडे उत्पादक कंपनीनं चेंज द कॉन्वरसेशन या जाहिरातीत मुलीच्या वडिलांना हुंडा न घेण्यासाठी आग्रह करताना दाखवलं आहे. मात्र हा बदल कासवगतीने सुरू झाला आहे. त्याला गती देण्यासाठी यावर्षी 2017 मध्ये UN Wowen, world federation of advertisers आणि जाहिरात क्षेत्रातल्या अनेक आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांनी एकत्र येऊन अनस्टिरीओटाईप अलायंस तयार केला आहे. WAFAच्या अध्यक्षांच्या मते जाहिरात उद्योगाला समाजाचा खरा चेहरा दाखवण्याची हिंमत करायला हवी आणि होणारा सकारात्मक बदल दाखवायला हवा. हा विचार लक्षात घेऊनच या युतीचा एक सदस्य असलेल्या युनीलिव्हर कंपनीनं यशराज फिल्म्सला बरोबर घेऊन ट्रान्सजेंडर लोकांसाठी सिक्स पॅक बँड लाँच केला. हम है हॅप्पी नावाच्या या कँपेनचं उद्दिष्ट ट्रान्सजेंडर लोकांविषयीचा दृष्टिकोन बदलण्याचा होता. WAFAचे सीईओ स्टीफन लोर्क यांच्यामते जाहिराती तयार करताना एक मुक्त विचार ठेवणं हे एक जबाबदार पाऊलच नाही तर त्यामुळे व्यापारातसुद्धा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. Ebay कंपनीच्या एका जाहिरातीत Things that don't judgeचं सुद्धा काहीसं असंच मत आहे. लोक भले काहीही म्हणोत पण माझे घुंगरू मला हे नाही सांगत की ते फक्त बायकांसाठीच बनले आहेत. माझा पंजाबी ड्रेस मला काकूबाई नाही ठरवत. दिवाळीचे दिवे मला माझं पूर्ण नाव नाही विचारत. अंगठीला फक्त माझं प्रेमच दिसतं. माझा मोबाईल मला मोकळेपणाने पाऊट करू देतो. ही आरामखुर्ची मला नाही विचारत की गृहिणीला आरामाची काय गरज. स्कीपिंग रोप मला माझं वय नाही विचारत. हेही वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)