लैंगिक शिक्षण : लहान मुलांशी सेक्स एज्युकेशनबद्दल कसं बोलायचं?
'सेक्स'कडे भारतीय समाजात 'टॅबू' म्हणून पाहिलं जातं. चारचौघात हा शब्द उच्चारण्यास अनेकांना लाज वाटते. लहान मुलांसमोर चर्चा शक्यच नाही, अशी पालकांची पहिली प्रतिक्रिया असते.
इंटरनेटच्या या युगात, एका क्लिकवर माहिती उपलब्ध असताना. मुलांपर्यंत चुकीची माहिती पोहोचू नये, यासाठी सेक्स एज्युकेशन महत्त्वाचं असल्याचं तज्ज्ञांचं मत आहे. मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. मुंदडा सागर सांगतात, "सेक्स एज्युकेशन हा एक निरंतर प्रवास आहे. पालकांनी मुलांसोबत हा प्रवास केला पाहिजे. जन्मापासून मूल 18 वर्षांचं होईपर्यंत विविध टप्प्यात हा प्रवास केला पाहिजे." मुलांना सेक्स एज्युकेशन कसं द्यायचं? कोणत्या वयोगटातील मुलांना किती आणि कोणती माहिती द्यायची? मुलांशी चर्चा कशी सुरू करायची? तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून मुलांना सेक्स एज्युकेशन कसं द्यायचं याच्या टिप्स जाणून घेऊया. लैंगिक शिक्षणाचं महत्त्व काय? तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक मुलाला त्याच्या शरीरात होणाऱ्या बदलाबाबत आणि लैंगिकतेबद्दल जाणून घेण्याचा अधिकार आहे. फोर्टिस रुग्णालयाच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. सोनल कुमटा सांगतात, "मुलं सेक्सबद्दल प्रश्न विचारतात, शोधतात, प्रसंगी धोका पत्करतात. शारीरिक बदलांसोबत भावनिक, मानसिक आणि सामाजिक विकास होत असतो. म्हणून योग्यवेळी सेक्स एज्युकेशन अत्यंत महत्त्वाचं आहे." किशोरवयात (Puberty) आणि बालपण-तारूण्यामधील काळात (adolescence) हॉर्मोनल बदल सतत होत असतो. शरीरात होणाऱ्या बदलांबद्दल मुलं जाणून घेण्याचा सतत प्रयत्न करतात. मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. सागर मुंदडा सांगतात, "सर्वांसाठी लसीकरण, शिक्षण याप्रमाणेच प्रत्येक मुलासाठी आणि पालकांसाठी सेक्स एज्युकेशनची गरज आहे. जेणेकरून मुलांना योग्य माहिती मिळू शकेल." मुलांना सेक्स एज्युकेशन केव्हा द्यावं ? मुलांना हल्ली शाळेतच सेक्स एज्युकेशन दिलं जातं. मुला-मुलींना गुड-बॅड टचबद्दल माहिती दिली जाते. विविध माध्यमांतून मुलांपर्यंत याबाबत माहिती पोहोचवली जाते. डॉ. सागर म्हणतात, "मूल इतक्या वर्षांचं झाल्यानंतर सेक्स एज्युकेशन द्यावं, असे काहीच मापदंड नाहीत. लहानपणापासूनच मुलांना याबद्दल माहिती देण्यात आली पाहिजे. योग्य माहितीमुळे मुलं तरुण वयात चांगले नागरिक बनू शकतील." पालकांनी मुलांसोबत सेक्सबद्दल कसं बोलावं? मुलांशी सेक्स या खासगी विषयावर बोलणं पालकांसाठी कठीण गोष्ट आहे. यासाठी मानसोपचारतज्ज्ञ आणि सेक्सॉलॉजिस्ट डॉ. सागर मुंदडा पाच महत्त्वाच्या टीप्स सांगतात. तज्ज्ञांच्या मते, मुलांना त्यांच्या प्रायव्हेट पार्टबद्दल योग्य माहिती असायला हवी. त्यांना याची लाज वाटता कामा नये. 3-5 वर्षांच्या मुलांना कोणती माहिती द्यावी? डॉ. सागर मुंदडा सेक्सॉलॉजिस्ट म्हणून मुलं आणि पालकांचं काउंसिलिंग करतात. ते म्हणतात, 3 ते 5 वर्षाच्या मुलांना शरीराच्या चार जागांची माहिती पालकांनी दिलीच पाहिजे. • ओठ, स्तन, लिंग आणि कुल्ला (पार्श्वभाग) "शरीराचे हे भाग खासगी आहेत. पालक आणि डॉक्टर सोडून या जागांना, इतर कोणालाही स्पर्श करू द्यायचा नाही. हे मुलांना सांगितलं पाहिजे," असं फोर्टिस रुग्णालयाच्या डॉ. सोनल सांगतात. मुलांना चांगला आणि वाईट स्पर्श कळला तर, मुलं लैंगिक शोषणाबाबत योग्य माहिती देऊ शकतात असं तज्ज्ञांच मत आहे. मुलांना कळलं पाहिजे 'NO-GO-TELL' तज्ज्ञ सांगतात, यासाठी पालकांनी मुलांना 'NO-GO-TELL' या तीन शब्दांची ओळख करून दिली पाहिजे. डॉ. सागर सांगतात, "मुलांसोबत अशी घटना घडली तर मुलांचं ऐकून घ्या. याचा मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर मोठा परिणाम होतो." 6 ते 9 वयोगटातील मुलांना काय सांगावं? तज्ज्ञांच्या मते, या वयोगटातील मुलं शाळेत जातात. अनेकांकडे मोबाईल असतो. पालकांना 24 तास मुलांवर लक्ष ठेवणं शक्य नाही. त्यामुळे पालकांनी खालील गोष्टींवर लक्ष ठेवावं डॉ. सागर पुढे सांगतात, "लहान मुलांचं सर्वात जास्त लैंगिक शोषण याच वयात होतंय. मुला-मुलींनी चुकीचं पाउल उचलल्याच्या अनेक केसेस आम्ही पाहिल्या आहेत, जिथे मुलं न्यूड फोटोशूट करून सोशल साइट्सवर अपलोड करतात." 8 ते 12 वर्ष वयोगटातील मुलांचं लैंगिक शिक्षण कसं करावं? किशोरवयात आलेल्या मुलांना सेक्सबद्दल जाणून घेण्याची खूप उत्सुकता असते. त्यांचे अनेक प्रश्न असतात. बीबीसीशी बोलताना नाव न घेण्याच्या अटीवर एक पालक सांगतात, "माझ्या 8 वर्षांच्या मुलीने, मुला-मुलींची सूसूची जागा वेगळी का असते? असा प्रश्न विचारला. मला उत्तर काय देऊ हे सुचलंच नाही. तेव्हा मुलांना सेक्स एज्युकेशन किती महत्त्वाचं आहे याची जाणीव झाली." या वयात मुलांच्या शरीरात काय बदल होतात? 12 ते15 वर्षाच्या मुलांना काय सांगावं? तज्ज्ञांच्या मते, या वयात मुलं स्वातंत्र्य शोधत असतात. मित्र-मैत्रिणी शोधत असतात. यावेळी पालक आणि मूल यांच्यातील नातं बदललं पाहिजे. डॉ. मुंदडा म्हणतात, "पालकांनी मुलांशी मैत्री केली पाहिजे. या वयात सेक्ससारख्या विषयांवर चर्चा केली पाहिजे. त्यांच्यावर याबाबत बोलू नका अशी जबरदस्ती करून चालणार नाही. मग मुलं त्या गोष्टी अधिक जास्त करतात." डॉ. सोनल कुमटा सांगतात, "या मुलांना सुरक्षित सेक्स, गर्भधारणा, गर्भधारणा निरोधक औषधं, सेक्स केल्यामुळे होणारे आजार यांबाबत माहिती दिली पाहिजे. चांगलं नातं कोणतं आणि वाईट नातं काय यातील फरक त्यांना ओळखता आला पाहिजे." टीव्हीवर एखादा सीन आला तर काय करावं? अनेक वेळा चित्रपट किंवा सिरिअल पहाताना प्रेमसंबंधांचा एक सीन येतो. लहान मुलं सोबत असतील तर आपण चॅनल बदलतो. पण, तज्ज्ञांच्या मते, दोन लोकांमध्ये प्रेम नैसर्गिक आहे याची पालकांनी मुलांना याची माहिती दिली पाहिजे. हे वाचलंत का? #BoisLockerRoom: मुलांना चुकीचं वळण लागू नये म्हणून काय काळजी घ्याल? 'अश्लील उद्योग': पॉर्नविषयी पालकांनी मौन सोडण्याची वेळ आलीये? तुम्ही मुलांना 'बलात्कार' कसा समजावून सांगता? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)