कोरोना व्हायरस : लहान मुलांमध्ये आढळणारी कोव्हिड-19ची लक्षणं कोणती? MIS-C म्हणजे काय?
कोव्हिड 19च्या दुसऱ्या लाटेमध्ये लहान मुलांनाही कोरोना व्हायरसचा संसर्ग होण्याचं प्रमाण वाढलेलं आहे. या लाटेतल्या संसर्गादरम्यान मुलांमध्ये लक्षणं दिसून येतायत.
कोरोना व्हायरसच्या पहिल्या लाटेदरम्यान लहान मुलं किंवा कुमारवयीन मुलांमध्ये कोव्हिड- 19 चं प्रमाण फारसं नव्हतं. पण दुसऱ्या लाटेदरम्यान मात्र 18 वर्षांपर्यंतच्या वयोगटातल्या रुग्णांची संख्या वाढलेली दिसते. कोरोना व्हायरसमध्ये बदल घडून झालेले नवीन स्ट्रेन, रुग्णसंख्या कमी झाल्याने मुलांनी खेळायला घराबाहेर पडणं, घरातल्या मोठ्यांची सुरू झालेली ऑफिसेस आणि त्यानिमित्ताने होणारा प्रवास ही कारणं या रुग्णसंख्येमागे असल्याचं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. लहान मुलांमध्ये कोरोना व्हायरसची कोणती लक्षणं आढळतात? कोरोना व्हायरसचा संसर्ग झालेल्या मुलांमध्ये नेहमीच्या ताप, घसा खवखवणं यासोबतच इतर काही लक्षणं आढळून येत आहेत. लहान मुलांना नेहमी होणाऱ्या पोट बिघडणं, उलट्या होणं याच्याशी या लक्षणांचं साधर्म्य असल्याचं बालरोगतज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. म्हणून मुलांचं पोट बिघडलं वा दुखू लागलं, उलट्या झाल्या तर त्याचा संबंध कोरोनाशीही असू शकतो, हे लक्षात असू द्या. बोलू न शकणारी मुलं सतत चिडचिड करत असतील, न थांबता रडत असतील, त्रागा करत असतील, तर हे त्यांचं अंग दुखत असल्याचं लक्षण असू शकतं. बॉम्बे हॉस्पिटलचे कन्स्लटिंग पीडिआट्रिशियन डॉ. मुकेश संकलेचा यांचा लहान मुलांमधल्या संसर्गजन्य रोगांविषयी अभ्यास आहे. लहान मुलांमध्ये आढळणाऱ्या लक्षणांबाबत बीबीसी मराठीशी बोलताना डॉ. संकलेचा म्हणाले, "मुलांना त्यांचे पालक वा कुटुंबातल्या कोणाकडून तरी कोरोनाचा संसर्ग होण्याची शक्यता असते. बहुतेक मुलांमध्ये अगदी सौम्य लक्षणं दिसून आली आहेत. काहींना जास्त ताप भरल्याचंही आढळलं. यासोबतच काही वेगळी लक्षणंही आढळून आली आहेत. तोंडाची चव गेल्याचं वा वास येणं थांबल्याचं लहान मुलांना सांगता येणार नाही. पण मुलांची अन्नावरची वासना अचानक जाणं, त्यांनी खाणं कमी करणं हे याचं लक्षण असू शकतं. पण मुलं लवकर बरी होतात. मोठ्यांप्रमाणे लहान मुलांवर आयसीयूमध्ये अॅडमिट करायची पाळी येत नाही." सामान्य लक्षणं दुसऱ्या लाटेत लहान मुलांमध्ये आढळलेली वेगळी लक्षणं मुलांची कोव्हिड चाचणी कधी करायची? डॉ. संकलेचा सांगतात, "जर पालकांपैकी कोणी पॉझिटिव्ह असेल तर ते मूल पॉझिटिव्ह असण्याची शक्यता दाट असते. कारण अगदी लहान मुलं आई-वडिलांच्या आजूबाजूलाच असतात. विशेषतः आईच्या. आपण मोठ्यांच्या टेस्टिंगवर भर देतो, कारण त्यांची तब्येत बिघडल्यास त्यांच्यावरच्या उपचारांमध्ये तसे बदल करावे लागू शकतात. लहान मुलांच्या बाबतीत बोलायचं झालं, तर बहुतेक मुलांना वेगळ्या उपचारांची गरज भासत नाही. त्यामुळे त्यांच्या टेस्टिंगची गंभीर गरज नसते. पण अनेकदा पालक गोष्टी स्पष्ट व्हाव्यात म्हणून लक्षणं दिसत नसताना मुलांचीही टेस्ट करतात. ही टेस्ट पॉझिटिव्ह आली, तरी मुलांना फार मोठी ट्रीटमेंट लागत नाही. पण असं मूल बाहेर जाऊन खेळलं, मित्रांच्या घरी गेलं, तर त्या मुलांसोबत त्यांच्या पालकांनाही कोरोना व्हायरसचा संसर्ग होण्याचा धोका असतो." पण मुलांमध्ये लक्षणं दिसत असल्यास त्यांची चाचणी करून घ्यावी. मुलांना लक्षणं आढळल्यास घ्यायची खबरदारी मुलांमध्ये कोरोनाची लक्षणं दिसून येण्याचं प्रमाण वाढलं असलं, तरी मुलं यातून पटकन बरी होत असल्याने घाबरून जाण्याची गरज नसल्याचं डॉक्टर्सचं म्हणणं आहे. स्तनपान देणारी आई पॉझिटिव्ह झाली तर? तुमच्या बाळाच्या डॉक्टरांशी बोलून याचा निर्णय घेता येईल. पण या महिलेला लक्षणं सौम्य असल्यास मास्क लावून बाळाला स्तनपान देता येईल. 6 महिन्यांपेक्षा लहान बाळ असल्यास ते आईसोबतच क्वारंटाईन होऊ शकतं का, हे तुमच्या डॉक्टरना विचारा. कारण आईने बाळाला दूध पाजून त्याला परत खोलीबाहेर आजी-आजोबा वा इतर कुटुंबियांकडे देताना, संसर्ग घरातल्या ज्येष्ठांमध्ये पसरण्याची शक्यता जास्त आहे. डॉ. मुकेश संकलेचा म्हणतात, "आई पॉझिटिव्ह आल्यानंतरही स्तनपान सुरू ठेवावं, या बाळाला संसर्ग होण्याची शक्यता असली तरी बाळावर संसर्गाची लक्षणं दिसण्याची फारशी शक्यता नाही. आणि या लहानशा धोक्याच्या तुलने बाळाला स्तनपानाद्वारे मिळणाऱ्या पोषणाचे फायदे कित्येक पटींनी जास्त आहेत." ही खबरदारी घ्या : MIS - C काय आहे? MIS - C म्हणजे मल्टीसिस्टीम इन्फ्लमेटरी सिंड्रोम इन चिल्ड्रन (Multi Inflammatory Syndrom in Kids). मुंबईतल्या बालरोगतज्ज्ञ डॉ. गीतांजली शहा सांगतात, "कोव्हिड 19 होऊ गेल्याच्या 2 ते 4 आठवड्यांनंतर लहान मुलांमध्ये या सिंड्रोमची लक्षणं आढळतात. या मुलांच्या शरीरात कोव्हिडसाठीच्या अँटीबॉडीज असतात आणि त्यांच्या शरीरातली रोग प्रतिकारक शक्ती हा जास्त कार्यरत झाल्याने ही परिस्थिती उद्भवते. ही गोष्ट अतिशय दुर्मिळ आहे त्यामुळे पालकांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. पण याबद्दल त्यांना माहिती असायला हवी. असं होऊ शकतं हे लक्षात ठेवायला हवं. म्हणून कोव्हिड बरा झाल्यानंतर निर्धास्त होऊन जाऊ नये." यामध्ये मुलांच्या शरीरातल्या महत्त्वाच्या अवयवयांचा दाह (Inflamation), पोट बिघडणं, पोटात दुखणं, उलट्या, अंगावर पुरळ उमटणं, डोळे लाल होणं, ताप येणं, जीभ - घसा लाल होणं अशा गोष्टी आढळतात. हृदय, फुफ्फुसं, किडनी, मेंदू, डोळे, त्वचा, पोटातील आतडी या अवयवांवर याचा परिणाम होऊ शकतो. मुलांमध्ये आढळणाऱ्या कावासाकी सिंड्रोमसारखीच ही लक्षणं असतात. कावासाकी सिंड्रोम हा 5 वर्षांखालच्या मुलांमध्ये आढळतो. MIS - C वर तातडीने उपचार होणं गरजेचं असतं. यासाठी मुलांमध्ये ही लक्षणं आढळल्यास त्यांना पूर्वी कोव्हिड होऊन गेला होता का, याविषयी डॉक्टरांना सांगणं आवश्यक आहे. मुलांची कोव्हिड टेस्ट केलेली नसल्यास, काही काळापूर्वी घरातलं कोणी कोव्हिड पॉझिटिव्ह होतं का आणि परिणामी या काळात मूलही एसिम्प्टमॅटिक असण्याची शक्यता आहे का, याचीही डॉक्टरना कल्पना द्या. मुलांमध्ये आढळणाऱ्या लक्षणांचा संबंध इतर कोणत्याही विकाराशी लागत नसल्यास मुलांना कोव्हिड होऊन गेला होता का, याची तपासणी अँटीबॉडी टेस्ट द्वारे केली जाऊ शकते. डॉ. संकलेचा सांगतात, " काही महिन्यांपूर्वी आमच्याकडे एका 12 वर्षांच्या मुलाला हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं. त्या आधीच्या महिन्यांमध्ये त्याला कोणताही त्रास झाला नव्हता. पण तो हॉस्पिटलमध्ये येण्याच्या 3-4 दिवस त्याला सतत भरपूर ताप होता, उलट्या होत होत्या, अंगावर पुरळ होता आणि त्याचा रक्तदाब कमी झालेला होता. त्याला अॅडमिट करावं लागलं. आम्ही त्याच्या कोव्हिड अँटीबॉडीज तपासल्या तर त्याच्या शरीरात भरपूर अँटीबॉडीज होत्या. अशा प्रकारच्या लक्षणांवर तातडीने उपचार करावे लागतात. नाहीतर याचा हृदयक्रिया बंद पडण्यापर्यंतचा परिणाम होऊ शकतो आणि तो जीवघेणा ठरू शकतो." लहान मुलांना लस मिळणार का? सध्या तरी लहान मुलांना कोरोनासाठीची कोणतीही लस देण्यात येत नाही. जगभरात लशीचं उत्पादन करणाऱ्या विविध औषध कंपन्यांनी या वयोगटासाठीच्या लशीच्या चाचण्या सुरू केल्या आहेत. चाचण्यांदरम्यान आपली लस 12 ते 15 वयोगटासाठी 100 टक्के परिणामकारक ठरली असून ही लस घेतल्यानंतर शरीरात चांगली रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण झाल्याचं फायझर कंपनीने मार्च अखेरीस म्हटलं. अमेरिकेत 2,260 मुलांवर ही चाचणी घेण्यात आली. फायझर - बायोएनटेकच्या लशीची आता 12 वर्षांखालच्या मुलांवर चाचणी घेण्यात येणार आहे. अॅस्ट्राझेनकानेही युकेमध्ये 6 ते 17 वयोगटामध्ये लशीच्या चाचण्या घेणार असल्याचं जाहीर केलं होतं. हे वाचलंत का? (बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.रोज रात्री8 वाजता फेसबुकवर बीबीसी मराठी न्यूज पानावर बीबीसी मराठी पॉडकास्ट नक्की पाहा.)