Syria 'sụp đổ từ bên trong'
Thủ tướng Syria chạy khỏi đất nước hôm thứ Hai 6/8, lên án “chính thể khủng bố” của Tổng thống Bashar al-Assad.
Riad Hijab là nhân vật cao cấp nhất ly khai khỏi chính thể Syria Người phát ngôn của ông Riad Hijab nói với hãng tin AP ông đã định ly khai hai tháng trước, vào lúc Tổng thống đề nghị giao ông chức Thủ tướng với tối hậu thư “Nhận lấy hay là chết”. Ông Hijab, 46 tuổi, là người từ thành phố phía đông Deir al-Zour, nơi cũng nằm trong tầm ảnh hưởng của phe nổi dậy. Giống như hầu hết các nhân vật đào tẩu đến nay, Hijab theo dòng Hồi giáo Sunni chiếm đa số ở Syria. Sự thoát ly của ông đặt giả thiết là khối Sunni – từ lâu là trụ cột của chính thể - có thể ngày càng bất mãn với chính sách cứng rắn của tổng thống đại diện cho cộng đồng người Alawite chiếm thiểu số ở Syria. Nhân vật trung thành Người phát ngôn cho ông nói với hãng tin AP tại Amman, Jordan: “Tay tội phạm Assad ép ông làm thủ tướng và buộc ông chấp nhận.” “Hắn bảo: ‘Nhận lấy chức vụ, nếu không sẽ bị giết’.” Người phát ngôn, Mohammad Otari, cho hay Hijab và gia đình đang ở Amman và dự kiến sẽ bay sang Qatar. “Ông xem mình là người lính của cuộc cách mạng,” viên trợ lý nói. Mặc dù vui mừng vì bằng chứng rằng đang có mâu thuẫn nơi cung đình ở Damascus, có vẻ chưa nhiều người trong phe nổi dậy xem Hijab là đồng minh, vì hàng chục năm phục vụ chính thể của ông. Riad Hijab có bằng tiến sĩ ngành nông nghiệp, và leo cao trong đảng cầm quyền nhờ sự trung thành. Ông được giao chức thống đốc tỉnh Latakia tháng Hai năm 2011, một tháng sau khi xảy ra các cuộc biểu tình đòi cải cách. Hai tháng sau, ông trở thành bộ trưởng nông nghiệp và được phong làm thủ tướng ngày 6/6, một tháng sau cuộc bầu cử quốc hội mà phe đối lập tẩy chay. Dẫu vậy, việc Hijab đào tẩu là thêm cú đánh vào Assad sau khi một loạt viên tướng và đại sứ đào ngũ. Từ Washington, thư ký báo chí Nhà Trắng, Jay Carney, nói “chính thể Assad đang sụp đổ từ bên trong”. Ngoại trưởng Pháp nói đây là bằng chứng “một chính thể đang để mất ủng hộ vì lựa chọn bạo lực vũ trang”. Truyền hình nhà nước Syria nói Hijab đã bị cách chức, và Omar Ghalawanji, từng giữ chức phó thủ tướng, được bổ nhiệm lãnh đạo nội các. Ngoại giao bế tắc Giao tranh vẫn đang diễn ra ở thành phố thứ hai Aleppo Sự tê liệt ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đã khiến đặc phái viên về Syria, ông Kofi Annan, quyết định không tiếp tục công việc khi hết hạn. Trong khi đó, phe nổi dậy đã làm các chuyên gia quân sự ngạc nhiên khi đang giữ được thành phố Aleppo bất chấp máy bay quân chính phủ đánh bom. Trong bối cảnh này, chính quyền Tổng thống Mỹ Barack Obama đang thay đổi toan tính, theo hãng tin AP. Trước đây, Washington đã hy vọng chứng kiến ngừng bắn và rồi ông Assad tự nguyện ra đi. Nhưng nay người ta đang nói về khả năng quân nổi dậy chiến thắng, hoặc những người trung thành của Tổng thống sẽ đứng lên lật đổ chính thể khi thấy gió xoay chiều. Washington đã giảm bớt ủng hộ dành cho kế hoạch của Kofi Annan, từng được cả Mỹ và Nga ủng hộ hồi tháng Sáu. Kế hoạch đó muốn thành lập một chính phủ tạm thời với các thành viên thuộc cả chính quyền Assad và phe nổi dậy. Sự dàn xếp này bị nhiều người trong phe nổi dậy bác bỏ, và người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Patrick Ventrell hôm 6/8 chỉ còn gọi nó là “căn bản để có một khung làm việc tốt”. Ông này nói một chính phủ tạm thời cần được lựa chọn bởi phe đối lập và “những tàn dư của chính thể không thấm máu trên tay” – tức là loại trừ Assad và các quan chức cao cấp. Dường như Hoa Kỳ đang miễn cưỡng chấp nhận rằng một Syria hậu Assad sẽ phức tạp hơn là kế hoạch sáu điểm của Kofi Annan. Giới chức Mỹ nói về “sự hạ cánh mềm”, tránh khoảng trống quyền lực như Iraq thời hậu Saddam Hussein. Nhưng không ai rõ thời đại hậu Assad sẽ đến khi nào và với giá nào. Đa số các đánh giá cho rằng Tổng thống Assad sẽ tử thủ tại Damascus. Những người khác lại dự đoán tàn quân chính phủ có thể rồi sẽ rút về cứ địa của người Alawite ở miền tây bắc. Cả hai tình huống này đều sẽ chứng kiến máu đổ.