Người Mỹ gốc Việt và chuyện chính trị
Vẫn còn ít người Mỹ gốc Việt tham dự dòng chính mạch của nền chính trị Hoa Kỳ.
Bài viết sau - đăng trên báo Việt Mercury và được chúng tôi giới thiệu lại - là một cái nhìn tham khảo, nói về một số nét thay đổi trong giới những người Mỹ gốc Việt làm chính trị tại đây: Người Việt ở Mỹ, đặc biệt là ở bang California, trong những năm qua đã tổ chức những sinh hoạt gây quỹ với nhiều mục đích, có khi là công tác từ thiện giúp người nghèo ở Việt Nam, có khi cho những giáo hội để xây dựng chùa chiền. Nhưng tổ chức gây quỹ cho những sinh hoạt trong chính trường Mỹ thì còn ít. Tuy đã có những buổi gây quỹ công khai để ủng hộ những ứng cử viên và kết quả thường còn khiêm nhường, được vài ngàn đô la, so với những công tác từ thiện, tôn giáo mà số tiền quyên được thường lên đến vài trăm ngàn. Nhìn chung, việc gây quỹ vận động tranh cử ở Hoa Kỳ chưa được người Mỹ gốc Việt chú ý lắm. Cho đến vài năm gần đây. Hơn một thập niên trước đã có một số anh em trẻ hoạt động trong đảng Dân Chủ tổ chức gây quỹ tranh cử cho ứng cử viên của đảng mình như phó thống đốc Leo McCarthy vào chức thượng nghị sĩ liên bang, hay John Burton vào ghế nghị viện tiểu bang California. Anh em bên đảng Cộng Hòa cũng đã có những bữa tiệc gây quỹ cho Pete Wilson, cho Matt Fong. Khi có những ứng cử viên gốc Việt ra tranh cử thì việc gây quỹ trong cộng đồng người Việt cũng chưa phải là điều mà người Việt quan tâm lắm. Phần vì một số ứng cử viên ra tranh cử những chức như thống đốc, dân biểu liên bang chỉ để lấy tiếng. Vì nếu những ứng cử viên này thực sự muốn làm người đại diện dân, họ phải biết vị thế và sức mạnh của mình ở chỗ nào. Một lý do nữa khiến người Việt không quen với sinh hoạt chính trị ở Mỹ là vì quá khứ tại quê nhà đã cho nhiều người Việt những ấn tượng không được tốt đẹp về chính trị và về những vị dân cử. Vài năm trở lại đây đang có những thay đổi về những cái nhìn như thế. Với ông Tony Lâm là người gốc Việt đầu tiên được bầu làm nghị viên hội đồng thành phố Westminster, ở quận Cam, nơi được coi là chiếc nôi của người Mỹ gốc Việt, thì nay ở California đã có nhiều vị dân cử gốc Việt. Họ là những thành phần trẻ, đa số ở tuổi trên dưới 30. Vùng quận Cam hiện có luật sư Nguyễn Quốc Lân là ủy viên giáo dục của học khu Garden Grove; nghị viên Trần Thái Văn ở thành phố Garden Grove và nghị viên Andy Quách, thành phố Westminster. Vùng San Jose có cô Madison Nguyễn là ủy viên giáo dục học khu Franklin-McKinley ở khu vực phía đông của thành phố San Jose. Trong kỳ bầu cử tháng 11 sắp đến, có nhiều ứng cử viên gốc Việt nữa ra tranh cử. Hiện có hai người Việt tranh cử vào hội đồng giáo dục và hai người khác vào hội đồng thành phố Garden Grove. Có những vị dân cử đương nhiệm lại ứng cử vào những chức vụ cao hơn, như nghị viên Trần Thái Văn ứng cử dân biểu tiểu bang địa hạt 68, nghị viên Andy Quách ứng cử thị trưởng thành phố Westminster. Còn gần 4 tháng nữa mới đến ngày bầu cử, nhưng mấy tuần vừa qua sinh hoạt ở vùng Bắc California có hai chuyện đáng chú ý - tuy không có nhiều quan hệ trực tiếp với người Việt ở địa phương này - là hai buổi tiệc gây quỹ cho nghị viên Andy Quách tranh chức thị trưởng trong một cuộc vận động tranh cử hứa hẹn gay go, với đối thủ là đương kim thị trưởng, và được chú ý vì kết quả sẽ được coi như phản ánh dư luận cử tri gốc Việt, và cả người bản xứ, về nghị quyết không hoan nghênh những phái đoàn cộng sản Việt Nam chính thức đến thăm viếng Westminster, mà Andy Quách là đồng tác giả. Một nghị quyết được nhiều người Việt và nhà nước Việt Nam chú ý đến. Buổi gây quỹ ở San Jose thu được hơn 18,000 đô la, Oakland được trên 20,000 là những kết quả đáng khích lệ và là dấu chỉ cho thấy người Việt đã nhập vào dòng chính của sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ. Ðặc biệt là những vị dân cử gốc Việt, không phân biệt quan hệ với hai chính đảng đều có mặt để yểm trợ cho Andy Quách, từ dân chủ Madison Nguyễn cho đến cộng hòa Trần Thái Văn và Nguyễn Quốc Lân. Trong buổi tiệc ở Oakland còn có sự có mặt của những vị dân cử không phải gốc Việt là giám sát viên gốc Hoa Fiona Ma của thành phố San Francisco và nghị viên gốc Châu Phi Terry Gregory từ San Jose. Sự có mặt của hai vị dân cử da màu này nói lên một điều là những chính trị gia gốc Việt đang tạo một thế liên minh để cùng tranh đấu cho những nguyện vọng chung của khối cử tri thiểu số, trong đó có người Mỹ gốc Việt. Trong số 400 người đến dự tiệc yểm trợ cho Andy Quách ở Oakland, có lớp cao niên như bác Nguyễn Hồng Tuyền, cựu sĩ quan không quân, hoặc lớp trẻ có anh Trần Hồng Phúc, chủ tịch phòng thương mại Việt-Mỹ Oakland, bên cạnh là những thương nhân như ông Lê Văn Chiêu, chủ công ty bánh mì Lee's Sandwitch; gia đình ông David Dương, giám đốc công ty Waste Solution; và những chủ cơ sở thương mại, văn phòng bảo hiểm, bác sĩ, luật sư; những công nhân, những sinh viên. Ông David Dương, một mạnh thường quân đã yểm trợ tài chánh tích cực cho nhiều ứng cử viên trong đó có Andy Quách, nói trong bữa tiệc gây quỹ hôm 16 tháng Bảy tại Oakland: "Mình phải đưa người gốc Việt vào chính trường, không phân biệt dân chủ hay cộng hòa, để bênh vực cho quyền lợi của mình, cho người mình khỏi bị chèn ép." Nhiều người Việt vùng Oakland và San Jose ủng hộ nghị viên Andy Quách - cũng như nghị viên Trần Thái Văn - không phải vì nghị quyết không chào đón cộng sản mà vì họ là những người đã vào dòng chính của sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ và có thể tiến xa hơn nữa trong việc phục vụ cộng đồng người Mỹ gốc Việt. ..................................................................................................................... (Bài đăng lần đầu trên tuần báo Việt Mercury, San Jose ngày 23 tháng 7, 2004)