ኢትዮጵያ: ዝውውር ዘይሕጋዊ ዕጥቅታት ንምንታይ ተበራኺቱ?
ኣብ ኢትዮጵያ ዝውውር ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ዝምልከት ዜና ምስማዕ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ።
ቅድሚ መዓልታት፡ ፖሊስ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 3 ብሬን ዝዓይነቱ ዕጥቅታትን ብርክት ዝበለ ጠያይትን ሒዙ'ሎ። ጸብጻባት ከምዘርእይዎ፡ ካብ ሓምለ 2010 ዓ.ም ጀሚሩ ክሳብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ኣስታት 8 ሽሕ ዝተፈላለዩ ዓይነት ዕጥቅታት ዶብ ሰጊሩ ናብ ኢትዮጵያ እንትኣቱ ተታሒዙ እዩ። ካልኦት ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ዕጥቅታት ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ካብ ቦታ ናብ ቦታ እንትዘዋወሩ ተተሒዞም እዮም። ኣብዝሓ ዓይነት ካብዞም ዕጥቅታት ሽጉጥን ክላሽንን ክኸውን ከሎ፤ ቁጽሪ ዝተሓዝ ጠያይቲ እውን ውሕድ ኣይኮነን። ተንታኒ ጉዳያት ጸጥታ፡ ኣይተ ዳደ ደስታ "እቶም ዝተሓዙ ዘለዉ ውሑዳት እዮም። እቶም ዘሰክፉ፤ እቶም ዝተሓዙ ዘለዉ ዘይኮኑስ፡ እቶም ዘይተሓዙ ዕጥቅታት እዮም" ብምባል ዝውውር ዘይሕጋዊ ዕጥቅታት ካብዚ ኣሃዝ ኣዝዩ ዝገፍሕ ከምዝኾነ የብርሁ። ንምዃኑ፤ እዞም ዕጥቅታት ካበይ እዮም ዝመጽኡ ዘለዉ? ኮሚሽነር ፖሊስ ፌደራል ኣይተ እንደሻው ጣሰው "እቲ ዕጥቅታት ካብ ደገ ዝኣተወ ጥራይ ኣይኮነን" ክብሉ ንቢቢሲ ተዛሪቦም። እቶም ኮሚሽነር፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እታ ሃገር መኽዝን ዕጥቅታት ከምዘለዉ ይጠቕሱሞ "ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ብዝተልዓለ ዘይምርግጋዕ፡ ዕጥቂ ተኸዚኑሎም ናብ ዝነበሩ ቦታታት፡ ገለ ሓይልታት ኣትዮም ዘሚቶም ከምዝወሰዱ መረዳእታታት ኣለዉ" ይብሉ። እቶም ኮሚሽነር ነዞም "ገለ ሓይልታት" ዝበልዎም ብስም ኣይጸርሑን። ቅድም ክብል፡ ካብ መንግስታዊ መኽዘናት ዕጥቂ ከምዝተዘምተ ግን ሰብመዚ ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ፡ ኮሚሽነር ፖሊስ ኦሮሚያ ኣለማየሁ እጅጉ፡ ኣብ ዞባ ቄለም ወለጋን ምዕራብ ወለጋን ካብ ዝርከቡ መደብራት ፖሊስ ልዕሊ 2 ሽሕ ኤኬ47 ክላሽናት ከምዝተዘመቱ ገሊጾም ነይሮም። ናይ ቱርክን ግብጽን ዕጥቅታት ኮሚሽነር ጀኔራል እንደሻው ጣሰው፡ ዘይሕጋዊ ዕጥቅታት ብደቡብ ሱዳን፣ ጅቡቲን ሶማልያን ኣቢሎም ናብ ኢትዮጵያ ከምዝኣትዉ ይዛረቡ። እቶም ዕጥቅታት ዋላኳ በዘን ሃገራት ኣቢሎም ዝኣትዉ እንተኾኑ፤ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝፈረዩ ምዃኖም'ውን እቶም ኮሚሽነር ይገልጹ። ኣብዝሓ ካብቶም ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትዉ ዕጥቅታት፡ ስራሓት ቱርኪ እኳ እንተኾኑ፤ "ናይ ግብጺ ዕጥቅታት እውን ረኺብና ኢና" ይብሉ እቶም ኮሚሽነር። ተንታኒ ጉዳያት ጸጥታ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣይተ ዳደ ደስታ ድማ፡ እቲ ዞባ ዕጥቅታት ዝበዝሖ ከምዝኾነ ይዛረቡ። "ኩለን እተን ኣብዚ ኸባቢ ዘለዋ ሃገራት፤ ሶማልያ፣ ሱዳን፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንብዙሕ ዓይነት ዕጥቅታት መዓልቦ ኮይነን ዝጸንሓ እየን። ናይ ውግእ ከባቢ እውን ኮይኑ ስለዝጸንሐ" ይብሉ። ኣይተ ዳደ፤ ዕጥቂ ካብ መንግስታዊ ትሕዝቶ እናወጸ፡ ናብ ኢድ ውልቀሰባት ወይ ከኣ ሸርሸርቲ ከምዝኣቱ የብርሁ። ንምንታይ ሃይሃይታ ዕዳጋ ተፈጢሩ? ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ፡ ንንግዲ ዘይሕጋዊ ዕጥቂ ዝጠልብ ጥጡሕ ባይታ ከምዘሎ ኣይተ ዳደ ይገልጹ። ልዑል ጠለብ ዕጥቂ ምስ ልሕሉሕ ቁጽጽር መንግሰቲ ተደሚሩ ድማ ሓደገኛ ኩነታት ይፈጥር ኣሎ ይብሉ። ሰባት ኣብ መሓውር ጸጥታ መንግስቲ እምነት ስለዝሰኣኑ ዕጥቂ ክውንኑ ምድላዮም፡ ሃይሃይታ ዕዳጋ ክላሽ፣ ሽጉጥን ጠያይትን ክህሉ ካብ ዝገበሩ ምኽንያታት ሓደ ከምዝኾነ እቶም ተንታኒ የቐምጡ። ውልቀሰባት ጥራሕ ከይኮኑስ፡ ገለ ፖለቲካዊ ጉጅለታት'ውን "ንሕማቕ መዓልቲ" ዝእክብዎ ዕጥቅታት ኣሎ በሃሊ እዮም። ሰባት ዕጥቂ ክዓጥቁ ዘተባብዑ ስጉምትታት መንግስቲ እውን ከም ተወሳኺ ምኽንያት የቐምጥዎ። ነዚ ከብርሁ፡ ንመንግስቲ ክልል ኣምሓራ ከም ኣብነት የልዕሉ። ዕጥቅታትኩም እንተመዝጊብኩም ሕጋዊ ፍቓድ ክንህበኩም ኢና' ዝብል ሕጊ ምውጽኡ ስዒቡ፤ "ዕጥቂ እናዓደግካ ፍቓድ ናይ ምርካብ ዓብይ ድልየት ይፈጥር ኣሎ" ይብሉ። ኮሚሽነር ፖሊስ ፌደራል ኣይተ እንደሻው ጣሰው ድማ፡ ዕጥቂ ዝምልከት ብደረጃ ሃገር ሓደ ዓይነት ኣዋጅ ዘይምህላዉ፡ ንዝውውር ዘይሕጋዊ ዕጥቅታት ኣበርክቶ ከምዘለዎ እዮም ዝገልጹ። ኣይተ ዳደ፡ ምርግጋጽ ጸጥታን ደሕንነትን ናይ መንግስቲ ብሕታዊ ዋኒን እንተነበረ'ኳ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ገለ ሰባትን ጉጅለታትን ብኢድ ወነኖም ነዚ ሓላፍነት ይርከቡ ከምዘለዉ ይዛረቡ፤ "እዚ ድማ ብጣዕሚ ሓደገኛ ዝንባለ እዩ" ክብሉ ይድምድሙ።