ኣብ ዓለምና እታ ዝዓበየት ንህቢ ተረኺባ
ሳይንስ ንዓመታት፡ ዓሌት እዞም ዓብይ ንህቢ ከምዝጠፍኡ እዩ ዝሓስብ ነይሩ።
ሕዚ ግን፡ ክንዲ ዓባይ ኣፃብዕቲ ወዲ ሰብ እትኸውን ንህቢ ኣብ ሓንቲ ደሴት ኢንዶኔዥያ ተረኺባ ኣላ። እዛ ኣንስተይቲ ንህቢ፡ ደሕሪ ናይ ሰብ ሞያ ናይ መዓልቲታት ድልያ እያ ተረኺባ። እዚ 'ዓብዪ ንህቢ ወለስ' እናተብሃለ ዝፍለጥ ዓሌት ንህቢ፡ ብስም እቲ ብ 1858 ነዚ ዓሌት ንህቢ ዘላለየ እንግሊዛዊ ዳህሳሳይን፡ 'ናቹራሊስትን' ኣልፈርድ ወለስ እዩ ተሰይሙ። ኣብ 1981፡ ተመራመርቲ ብዙሓት ዓሌት ናይዚ ንህቢ ረኺቦም እኳ እንተነበሩ፡ ድሕሪኡ ግን እቲ ንህቢ ኣይተርኣየን። ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ፡ ሓደ ጉጅለ ነቲ ንህቢ ንምርካብን ስእሊ ንምስኣልን በታ ወለስ ዝተጉዓዘላ መገዲ ኢንዶኔዥያ ከይዱ እዩ። ''ነዚ ጠፊኡ እዩ ኢልና እንሓስቦ ዝነበርና ገዚፍ ነፍሳት ምርኣይ አዐርዩ የሕጉስ'' ይብል ነታ ንህቢ ፈለማ ዝሰኣላ ሰኣላይ ክለይ ቦልት። ''ከመይ ዓባይን ፅብቕትን ከምዝኾነት ምርኣይን፡ ድምፃ እናስመዐት በሪራ ብዝባነይ እንትትሓልፍን፡ ዝገርም ስምዒት ፈጢሩለይ'' ኢሉ። ዓባይ ንህቢ ወለስ (ማጋቺል ፕሉቶ) ከባቢ ሽዱሽተ ሳንቲ ሜትር ክንፊ ከምዘለዋ ዝግመት እዛ ንህቢ፡ እታ ካብ ዓለምና ዝዓበየት ንህቢ እያ። እታ ኣንስተይቲ ንህቢ ኣብ ጒላ ፍልሖ እያ ሰፈራ እትሰርሕ። እዚ ዓሌት ኣናህብ ኣነባብርኡ ኣብ መታሕት ኣብ ዝርከቡ ጫካታትን፡ ኣብ ኣእዋም ኣብ ዝተሰርሑ ሰፈራት ፍልሖን ዝተመስረተ እዩ። ኣብ ኢንዶኔዥያ ደሴታት ሞሉካስ፡ ምርካብ እዛ ንህቢ ስዒቡ፡ ካልኦት ኣእ ምጽናት ዝርከቡን ዝድለዩ ዘለዉን ዓሌታት ነፍሳት ክርከቡሉ ይኽእሉ እዮም ዝብል ተስፋ ፈጢሩ እዩ። ኣብቲ ጉዕዞ ዝተሳተፈ ባዓል ሞያ ንህቢ ኤሊ ዋይማን፡ ምርካብ እዛ ንህቢ፡ካብ ምጥፋእ ንክትድሕን ክግበሩ ብዛዕባ ዘለዎም ፃዕርታት ንምፍላጥ መልዐሊ ነጥቢ እዩ ይብል። እቲ ጉዕዞ ኣለሻ፡ ብዓለምለኻዊ ዕቀባ ሂወታውያን ድጋፍ ተገይሩሉ እዩ። ''እዛ ንህቢ ወሲድካ ኣብ ሰፈር ካብ ምቕማጥ፡ ከም ምልክት ዕቀባ ወሲድካ ብምፍላጥ፡ ነቲ ዓሌት ዝሓሸ ተስፋ ከምዝፈጥር ንኣምን'' ይብል ሮበን ሙር። ብተወሳኺ ኣብ ወርሒ ጥሪ፡ እቲ ዳህሳሲ ጉጅለ፡ ቁፅሮም ናብ ሓደ ተባዕታይ ጥራሕ ተደሪቱ ከምዝተረፈ ክግለጽ ዝጸንሐ ጭንቁራዕ ቦሊቭያ ከምዝረኸበ ዝፍለጥ እዩ።