ቤተ-መዘክር ብሪጣኒያ ካብ ኢትዮጵያ ዝተዘምቱ ቅርስታት ብልቓሕ ክመልስ ወሲኑ
እቲ ቪክቶሪያ ኤንድ ኣልበርትስ (ቪ ኤንድ ኤ) ዝተባህለ ቤተ-መዘክር ብሪጣኒያ፡ ኣኽሊል፣ ንጉሳዊ ናይ መርዓ ኣልባሳትን ብወርቂ ዝተሰርሑ መስተዪ ነቢትን ዝርከብዎም ክቡራት ቅርስታት ብመልክዕ ልቓሕ ንኢትዮጵያ ክመልሰላ ከምዝደሊ ገሊጹ።
እዚ ንጉሳዊ ኣኽሊል ብዘጌጽዎ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታዊ ምስልን ግርማን ኣድናቖት ዘትረፈ'ዩ እቶም ሓድግታት ቅድሚ 150 ዓመታት ካብ ኢትዮጵያ ብወትሃደራት ብሪጣኒያ ከምዝተዘመቱ ይግለፅ። እቲ እማመ ነቲ ናይ 1868 ውግእ መቕደላ ንምዝካር እቶም ቅርስታት ኣብቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ቤተ-መዘክር ክሳብ ወርሒ ሰነ ንምርኢት ኣብ ዝቐርብሉ ዘለዉ እዋን'ዩ ቀሪቡ። ተመራመርቲ ታሪኽ ከምዝብልዎ፡ ንኹሉ'ቲ ካብታ ሰሜናዊት ዕርዲ ናይ ዳግማዊ ሃጸይ ተድሮስ ዝነበረት መቕደላ ዝተዘምተ ንብረት ንምጉዕዓዝ 15 ሓራምዝን 200 ኣባቕልን ከምዘድለየ ይሕብሩ። ኣብ 1860ታት ዘተሰርሐ ክዳን መርዓ ንግስቲ ወይዘሮ ጥሩነሸ ኣብ 2008፡ ኢትዮጵያ ኩሉ'ቲ ካብ መቕደላ ዝተዘምተ ዋጋ ሚሊዮናት ዶላራት ዝኾነ ቅርስታታ ክምለሰላ ንዝተፈላለያ ትካላት ብሪጣኒያ ብወግዒ ሓቲታ ነይራ። እዞም ቅርስታት ንብረት ናይቲ ቤተ-መዘክር እዮም፡ እንተኾነ ግን ብመንገዲ ናይ "ነዊሕ እዋን ለቓሕ" ናብ ዓዶም ክምለሱ ይኽእሉ እዮም ኢሉ ዳይረክተር ቪ ኤንድ ኤ ትሪስትራም ሃንት። መቕደላ 1868 መቕደላ 1868 - ኣብ መፋርቕ ናይ መበል 19 ክፍለ ዘመን ሃጸይ ቴድሮስ ግዝኣቱ ኣበሲኒያ ዘመናዊ ንምግባር ምስ ብሪጣኒያ ዝምድና ክገብር ወሲኑ። - ዝሓተቶ ወተሃደራዊ ሓገዝ ጸማም እዝኒ ምስ ተወሃቦ ግን ነገራት ተበላሽዮም። - ከም ግብረ-መልሲ ድማ ሃጸይ ቴድሮስ ንሓላፊ ቆንስላዊ ጉዳያት ብሪጣኒያን ካልኦት ወጻእተኛታትን ኣሲሩዎም። - ብሪጣኒያ ድማ ናብታ ዕርዲ ናይ ሃጸይ ቴድሮስ ዝነበረት መቕደላ ሰራዊት ሰዲዳ። - ብወተሃደራት ብሪጣኒያ ንኸይማረኽ ሃጸይ ቴድሮስ ህይወቱ ኣሕሊፉ። - ወትሃደራት ብሪጣኒያ ብኢድ ዝተጻሕፉ ሰነዳት፣ ኣኽሊላት፣ መስቀላት፣ መስተዪ ነቢት፣ ሃይማኖታውያን ምስልታት፣ ንጉሳውያንን ሃይማኖታውያንን ካባታት፣ ዋልታታትን ኣጽዋርን ሒዞም ከይዶም። - ወዲ ሸውዓተ ዓመት ዝነበር ወዲ ሃጸይ ቴድሮስ'ውን ንብሪጣኒያ ተወሲዱ ኣብ ቤት ትምህርቲ ራግቢ ከምዝመሃር ተገይሩ። ኣለማየሁ ቴድሮስ - ወዲ ዓሰርተ ሸሞንተ ዓመት ምስ ኮነ ግን ብሕማም ነድሪ ሰደራ ሳንቡእ ሞይቱ፡ ኣብ ዊንድሰር ድማ ተቐቢሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣስከሬኑ ክምለሰላ ሓቲታ'ላ። - ኣብ 1872፡ ቤት ግምጃ ብሪጣኒያ ነቲ ወርቃዊ ኣኽሊልን መስተዪ ነቢትን ኣብ ቪ ኤንድ ኤ ወሲዱ ኣቐሚጥዎ። - እቶም ካልኦት ካብ መቕደላ ዝተዘምቱ ንብረታት ግን ድሒሮም'ዮም ብመልክዕ ልግስን ዕድጊን ናብ ቪ ኤድ መጺኦም። ካልኦት ንብረት ንግስቲ ጥሩነሽ ዝኾኑ ከም በዓል ናይ ክሳድ ጌጽን ጽዋዕ ወይንን ኣብ ቤተ-መዘክር ይርከቡ እቲ ናይ ምልቃሕ እማመ ንኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ብሪጣኒያ ከምዝተሓበሮ ሚስተር ሃንት ንጋዜጣ ኣርት ገሊጹ። እቲ ኤምባሲ ድማ ኣብ ምድላዋት ነቲ ሓሙስ ዝኽፈት ምርኢት ምኽሩ ለጊሱ'ዩ ኢሉ። "በዚ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ቪ ኤንድ ኤን ተጀሚሩ ዘሎ ሓዲሽ ሽርክነት ሕጉሳት ኢና፡ ንረብሓ ክልቴና ድማ ብሓባር ክንሰርሕ ንደሊ" ኢሉ ኣምባሳደር ሃይለሚካኤል ኣበራ ኣፈወርቂ ንጋዜጣ ብሪጣኒያ፡ ጋርዲያን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ። እቶም ዕስራ ኣብቲ ምርኢት ዝቐርቡ ንብረታት ንሓደስቲ በጻሕቲ ጽባቐ ስርሓቶም፣ ሕልኽላኽን ክኢላውን ስራሓት ሓጺን ዓለባን ንኸድንቑን ኣካታዒ ታሪኾም ክግንዘቡን ክሕግዞም'ዩ። እቲ ምርኢት ገለ ካብቶም ቀዳሞት ተምሳሌት ጥበብ ወተሃደራዊ ስእሊ ናይ ብሪጣኒያ'ውን የጠቓልል፡ እዚ ድማ ኣንፈት ዘመናዊ ስእሊ ጋዜጠኝነት (ፎቶ ጆርናሊዝም) ዝሐበረ'ዩ ነይሩ ኢሉ እቲ ቤተ-መዘክር።