ትካላት ልምዓት ንዉልቀ ሰብ ሃፍቲ ምሻጥ ክሳብ ክንደይ ይረብሕ?
ንዉሕ ንዝበሉ ዓመታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ቑልፊ ትካላት ልምዓት ንብሕቱ ተቖጻጺሩ ምሓዙ ካብ ዓለምለኸ ትካላት ገንዘብ ነቐፌታ ከተኣናግድ ጸኒሑ'ዩ።
ኣብዚ እዋን ትካለዊ ለዉጢ ብምምጻእ ቑጠባዊ ስግግር ንምርግጋጽ ከምዝስራሕ ዝተመጻብዐ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ትማሊ ብፈጻሚት ስርሕ ገዛኢ ግንባር ኢህወደግ ኣቢሉ ሰብ ሃፍቲ ዉሽጢ ዓዲ ኣብ ገዘፍቲ ፕሮጀክታት ብጽሒት በዓል ዋንነት ክህልዎም ወሲኑ ኣሎ። ብመሰረት እዚ ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ኮይኖም ኣብ ህንጸት ዘለዉ ፕሮጀክታት ልምዓት ሽኮር፣ ፓርክ ኢንዳስትሪ፣ ሆቴልን ዝተፈላለዩ ትካላት መፍረዪን ሙሉእ ንሙሉእ ወይ'ዉን ብኽፋል ብመሸጣ ኣክስዮን ናብ ዉልቀ ሰብ ሃፍቲ ክዛወሩ፡ ከምኡ ድማ ትካላት መገዲ ኣየር፣ ኢትዮ-ቴሌኮም፣ መፍረዪ ጸዓትን መጓዓዝያ ባሕር ሎጀስቲክስን እቲ ዝዓበየ ብጽሒቶም ብመንግስቲ ተታሒዙ እቲ ዝተረፈ ንሰብ ሃፍቲ ዉሽጢ ዓድን ወጻእን ክመሓላለፍ ኣንፈት ኣቐሚጡ'ዩ። ገዘፍቲ ትካላት ንምንታይ ይሽየጡ? በዓል ሙያ ምጣነ ሃብትን ኣመሓዳሪ ቤት ምኽሪ ንግዲ ኣፍሪቃን ኣቶ ክቡር ገና ከም መገዲ ኣየርን ኢትዮ ቴሌኮምን ዝኣመሰሉ ዓብዪ መኽሰብ ዘምጽኡ ዘለዉ ትካላት ንዉልቀ ሰብ ሃፍቲ ክሽየጡ ግቡእ ኣይኾነን'ዮም ዝብሉ። "ብጽሒት እዞም ትካላት ምሻጥ ሃገር ክረብሕ እዩ ምባል ኣጸጋሚ'ዩ። መገዲ ኣየር እንተድኣ ወሲድና ብዘይ ዝኾነ ናይ ስራሕ ኣድማን ዕረፍትን ብዝሰርሕ ሰራሕተኛ እዚ መስዋእትነት ተኸፊሉዎ ዝተሃነጸ ትካል'ዩ። በብዓመቱ ድማ ኣብዪ መኽሰብ ዘምጽእ ትካል'ዩ። ቴሌ ኮምን መገዲ ኣየርን ዝኣመሰሉ ሽም ሃገር ዝሓዙ ትካላት ምሻጥ ሃገር ምክፍፋል'ዩ ዝመስለኒ" ይብሉ። መንግስቲ ሕዚ ተግባራዊ ክገብሮ ዝኣተዎ ዉሳነ ብእወንታ ዝርእዩዎ በዓል ሙያ ምጣነ ሃብቲ ሕርሻ ኣቶ ደምስ ጫንያለዉ ግና እዚ መስርሕ ምትሕልላፍ ትካላት ልምዓት ሓድሽ ከምዘይኾነ'ዮም ዝዛረቡ። "ሜጋ ፕሮጀክታት ንሰብ ሃፍቲ ምኽፋቱ ዓብዪ ነገር'ዩ። እዚ ግብራዊ ክኸዉን ግና ምምሕያሽ ፖሊሲ የድሊ'ዩ" ክብሉ ድማ የጠናኽሩዎ። እዚ ጉዳይ ብፍላይ ድማ ልምዓታዊ መገዲ ክትኽተል ንዝጸንሐት ሃገርን ገና ኣብ ትሕቲ ድኽነት ዝርከቡ ቑጽሮም ዘይነዓቕ ዜጋታት ንእተመሓድርን ሃገር ኣካታዓይ'ዩ። ዉጽኢታዉነት እዚ መገዲ ግና መንግስቲ ብዘካይዶ ጥንኩር ስራሕቲ ምቁጽጻርን ክትትልን ከምዝዉሰን ዝገልጹ ሙሁር ስነ ቑጠባ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣይተ ባህረ ገብሩ ድማ፡ መፍረያይነት ክዓቢ፣ ዉጽኢታዉነት ትከጃላት ክጠናኸርን ጽፈት ስራሕቲ ክብርኽን ሓጋዛይ ግደ ክህለዎ ከምዝኽእል ምግማት ይከኣል ይብሉ። እዚ ድማ ዉልቀ ሰብ ሃፍቲ ኣትረፍቲ ክኾኑ ስለዝደልዩ ኣብዚ ወጻኢኦም ነክዮም ትርፊ ንምብዛሕ ኣብ ዝገብሩዎ ጻዕሪ ጽፈት ክተባባዕን ኣድኸምቲ ቢሮክራሲያዊ ጉዳያት ብምንካይ ግዘን ጉልበትን ዝቑጠበሉን ባይታ ክፈጥር ተስፋ ምግባር ከምዝከኣል ሓቢሮም። "ገዘፍቲ ትካለት ዉልቀ ሰብ ሃፍቲ ክኣትዉዎ ምግባር ንሕንሕ ስለዘተባብዕ፡ ሓደ ዋጋ ይንኪ፡ መንግስታዊ ኣታዊ'ዉን ክዉስኽ ይኽእል። ይኹን'ምበር ዋላ'ኳ እቶም ሰብ ሃፍቲ ከትርፉ ክብሉ ዝሰርሑ እንተኾኑ፡ መንግስቲ ብኽፋል ስለዘቕርቦ ግና ካብቲ ሚኢቲ ሚኢታዊ ንብሕቱ ዝረኽቦ ዝነበረ መኽሰብ ክማቐል ስለዝጅምር ክንድቲ ዝረኽቦ ዝነበረ መኽሰብ ዘይክረክብ ይኽእል'ዩ" ክብሉ ድማ ኣቶ ባህረ ይገልጹ። ኣብ ማሕበር ቑጠና ኢትዮጵያ ተመራማሪ ስነ ቑጠባ ዶክተር ሰይድ ድሩ ድማ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበራ ቑጠባዊ ምንቅስቓስ ዝተፈለየ መልክዕ ክትፈጥር ዝዓለመ'ዩ ይብሉ። "ካብ ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢ ንምድሓን፡ ተለቂሓ ዝጀመረቶም ፕሮጀክታት ንምዝዛም ክሕግዛ'ዩ" ዝብል ርኢይቶ ኣለዎም። ኮይኑ ግና እዞም ሰብ ሃፍቲ ብርግጽ ከልምዑ ድዮም ዝብል ድማ ርግጸኛ ምዃን ከምዘይከኣል ገሊኦም ሰብ ሙያ ስነ ቑጠባ ስግኣት ኣለዎም። "እተን ትካላት ንናይ ደገ ሰብ ሃፍቲ ዝሽየጣ እንተድኣሃልየን፡ እቶም ሰብ ሃፍቲ ሰሪሐም ዶላር ሒዞም ክወጽኡ ስለዝኽእሉ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ'ዉን ዘይሕጋዊ ናይ ገንዘብ ምዝዉዋር ክፍጠር ይኽእል" ዝብል ስግኣቶም ዝገልጹ ኣይተ ባህረ፡ መንግስቲ ኣብዚ ጉዳይ ዕላምኡ ጽፈት ንምብራኽን ሰብ ሃፍቲ ዉሽጢ ዓዲ ንምትብባዕን ክኸዉን ከምዘለዎ የገንዝቡ። ካብዚ ሓሊፉ፡ ጠንካራ ናይ ክትትል ቁጽጽርን ስራሕቲ ክተኣታቶ፣ ግልጽነት'ዉን ክህሉ ከምዘለዎ ሓቢሮም። ፈጻሚት ስራሕ ኢህወደግ ኣፈጻጽማ እዚ ዉሳኔኡ ተኸታታሊ ዕብየት እታ ሃገር ብዘቐጽልን ዘላቒ ረብሓኣ ብዘረጋግጽን መልክዑ ክምራሕ፡ ዝርዝር ኣፈጻጽምኡ ድማ ብሰብ ሞያ ተሓጊዙ ብጥቡቕ ዲስፒሊን ግብራዊ ክኸዉን ኣዚዙ'ዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ድማ፡ ኣብ ዓዉዱ ቴሌ ኮም ኣፍሪቃ ገዘፍቲ ዝኾኑ ክልተ ኩባኒያተት ደቡብ ኣፍሪቃ ቮዳ ኮምን ኤምቲኤንን ድሌት ኣርእዮም ኣለዉ።