ኢትዮጵያ: ብናዕቢ ዝሕቆና ዘለዋ ዩኒቨርስቲታት ከመይ ኣለዋ?
ቀዳማይ ሚኒስተር ዶ/ር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ዘሎ ኩነታት እንተዘይሃዲኡ ክዕፀዋ ከምዝኽእላ ኣጠንቂቑ እዩ። ንምዃኑ እተን ናዕቢ ዝተረኣየለን ዩኒቨርስቲታት ከመይ ቀንየን? ዘላቒ ፍታሕ'ኸ?
መንቀሊ ቅድሚ 10 መዓልታት ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወልድያ፡ ብዘጋጠመ ብሄር ተኮር ጎንጺ፡ ክልተ ተምሃሮ ተወለድቲ ኦሮሞ ምቕታሎም ይዝከር። ነዚ ስዒቡ ካብ ክልል ኦሮምያን ፌደራልን ዝመጽኡ መራሕቲ፣ ዓበይቲ ዓድን ኣመራርሓ እቲ ዩኒቨርሲትን ነቶም ተምሃሮ ኣዘራሪቦምዎም። እቲ ዩኒቨርሲቲ'ውን፡ ተምሃሮ ናብ መኣዲ ትምህርቶም ንክምለሱ ጸዊዑ። እቲ ኩነታት ግን ክሃድእ ኣይከኣለን። ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ብዘጋጠመ ዘይምርግጋእ፡ ንዝሓለፉ ትሽዓተ መዓልታት ኣብ ደገ ክሓድሩ ዝጸንሑ እዞም ተምሃሮ፡ 'እቲ ዘሎ ኩነታት ንድሕነትና ስለዘስግአና፡ ናብ ኦሮሚያ ክንምለስ ንደልይ ኢና' ብምባል፡ ትማሊ ሰኑይ፡ ሰልፊ ተቓውሞ ኣካይዶም። እቲ ዩኒቨርሲቲ ግን፡ ተምሃሮ፡ ካብ ቀጽሪ እቲ ዩኒቨርሲቲ ንከይወጽኡ ኣጊድዎም'ዩ። ቅድሚ ሒደት ሰሙን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ድሬዳዋ ዝተወልዐ ጎንጺ'ውን ቅሂሙ፡ ተምሃሮ ግን ናብ መኣዲ ትምህርቶም ክምለሱ ኣይከኣሉን። ብምኽንያት እቲ ጎንጺ፡ ዝተጎድኡ ተምሃሮ ኣብ ሆስፒታል ሕክምና ይከታተሉ ከምዘለዉ፡ ካብቲ ዪኒቨርሲቲ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመልክት። ጾታዊ ጥቕዓት ኣብ ድሬዳዋ? ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ብኣካላት ጸጥታ ፌደራልን ሰራዊት ምክልኻልን እዩ ዝሕሎ ዘሎ። ትማሊ ሰኑይ፡ ተምሃሮ ናብ ትምህርቶም ክምለሱ ዝብል ትጽቢት ነይሩ። ተምሃሮ እቲ ዩኒቨርሲቲ ግን ብሓጹር ዘሊሎም ካብ ምህዳም ወጻኢ፡ ናብ መምሃሪ ክፍሊ ክምለሱ ኣይከኣሉን። እኳድኣስ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰናብቲ፡ ተምሃሪት እቲ ዩኒቨርሲቲ ተዓሚጻ ዝብል ሓበሬታ፡ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ተላቢዑ። ፕረዝደንት ቤት ምኽሪ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ድሬዳዋ የኣብስራ ኣስፋው ግና፡ 'ስኑዕ ሓበሬታ እዩ' ክትብል ምላሽ ሂባትና። "ክሳብ ሕዚ ብመሰረት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ፡ ናይታ ተዓሚጻ ዝተብሃለት ተምሃሪት ስም ኣይረኸብናን። ሓንቲ ተምሃሪት ተዓሚጻ ዝብል ወረ ተወርዩ፡ ግን ካብ ቤላቤሎ ሓሊፉ ርቱዕ ሓበሬታ ዝዛረብ የለን" ኢላ። "ዝጠፍኣ ተምሃሮ እንተልየን ኣብ ሓድሕድ መሕደሪ ተምሃሮ ከይድና ኣረጋጊጽና፣ ግን ፍርቀን ኣብ ከተማ ድሬዳዋ እየን ዝነብራ ዘለዋ። እቶም ተምሃሮ ከምዚ ዓይነት ሓበሬታ ካበይ ከምዘምጽእዎ ኣይፈልጥን፤ ተባሂሉ እዮም ዝብሉ ዘለዉ። ክነጻርይ ፈቲንና፤ ግን ርእየ ኢሉ ዝዛረብ ሰብ ኣይረኸብናን" ክትብል'ውን ወሲኻ ሓቢራ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወሎ ኣጋጢሙ ብዝነበረ ብሄር ተኮር ጎንጺ፡ መጉዳእቲ በጺሕዎ ኣብ ሆስፒታል ሕክምና ክከታተል ዝጸንሐ ተምራይ [ተወላዲ ኦሮሞ]፡ ህይወቱ ከምዝሓለፈ፡ እቲ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ ነይሩ። ምዕጻው ፍታሕ ይኸውን'ዶ? ንምዃኑ፡ ኣብ ሓደ ዩኒቨርሲቲ ዘጋጥም ዕግርግር፡ ኣብ ካልኦት ከባብታት ናብ ዝርከባ ዩኒቨርሲቲታት ብምልባዕ፡ መኣዲ ፍልጠት ናብ መኣዲ ሕንፍሽፍሽ ኣብ ዝቕየረሉ፡ ሚንስቴር ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ኢትዮጵያ እንታይ ይገብር ኣሎ? ዘላቒ መፍትሒ'ኸ እንታይ ይኸውን? ኣብ ሚንስቴር ሳይንስን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ኢትዮጵያ ዳይሬክተር ጉዳያት ኮምዩኒኬሽን ኣይተ ደቻሳ ጉሙ፡ ኣብዚ ጉዳይ ኩሉ ተሓባቢሩ ክሰርሕ ጻውዒት የቕርቡ። "ናይ ተምሃሮን ዩኒቨርሲቲን ኣጀንዳ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ዝተፈጠረ ጸገም ኣይኮነን ዘጓንጾም ዘሎ፤ ካልእ ናይ ፖለቲካ ዛዕባ እዩ። እዚ ድማ ናብ ብሄር ተኮር ጎንጺ ተስፋሕፊሑ። ዩኒቨርስቲታት ናብ ዝነበርኦ ሰላም ንክምለሳ ከኣ፡ ኩሉ ዝምልከቶ ኣካል ሓቢሩ ክሰርሕ ይግባእ" ኢሎም። "ዩኒቨርሲቲ ሰላማዊ እንተድኣ ዘይኮይኑ ተምሃሮን ወለድን ምስግኦም ኣይክተርፍን። እዚ ስግኣት እዚ ንምፍታሕ ድማ፡ ኣመራርሓ ቦርድ እቲ ዩኒቨርሲቲ፣ ዓበይቲ ዓዲን ኣካላት ጸጥታን ዝርከብዎም ዝተፈላለዩ ኮሚቴታት ብምጥያሽ ሓቢርና ንሰርሕ ኣለና" ዝብሉ ኣይተ ደቻሳ፡ ተምሃሮ ስለዝሰግኡ ግን፡ ንዕኡ ንምርግጋእ ይሰርሑ ከምዘለዉ ተዛሪቦም። ጠንቂ እቲ ጸገም እንከይተፈትሐ፡ተምሃሮ ካብ ቀጽሪ ዩኒቨርስቲታት ንከይወጽኡ ምኽልካልን ብኣካላት ጸጥታ ምሕላውን ክሳብ መዓስ መፍትሒ ክኸውን ይኽእል? ኣይተ ደቻሳ ነዚ መልሲ ክህቡ ከለዉ "ኣይትውጽኡ፣ ጽንሑ ንብሎም ዘለና እኮ ንድሕንነቶም እዩ። ዩኒቨርሲቲ ዓጺኻ ምብታን መፍትሒ ክኸውን ስለዘይኽእል እዩ" ዝብል መልሲ ሂቦም። "ልዕሊ እቲ ዝተፈፀመ ነገር፡ ዝውረ በለካ ለኸዐካ እዩ ዝገድድ። ተምሃሮ ወላ ሓደ ከባእሶም ዝኽእል ምኽንያት የለን። እዚ ንምፍታሕ ድማ ሙሉእ ሓይልና ተጠቂምና ንሰርሕ ኣለና" ኢሎም።