ሬሳ ኢቴን ቲሺኬዲ፡ ካብ ቤልጅም ድሕሪ ክልተ ዓመት ናብ ዲሞክራሲያዊት ኮንጎ መጺኡ
ሬሳ ፕሬዝደንት ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ነበካብ ቤልጅም ድሕሪ ክልተ ዓመት ናብ ሃገሩ መጺኡ።
ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት እታ ሃገር ንኢቴን ትሺኬዲ [መራሒ ተቓማዊ ሰልፊ'ውን ነይሩ] ዘለዎም ክብሪ ንምግላጽ ድማ ኣብ ስታዲየም እታ ሃገር ተኣኪቦም። ኢቴን ትሺኬዲ፡ ወርሒ ለካቲት 2017 ኣብ 84 ዓመቱ'ዩ ኣብ ቤልጅም ዓሪፉ። ምስ ፕሬዝደንት ነበር ጆሴፍ ካቢላ ብዝነበሮ ምስሕሓብ ድማ ሬስኡ ናብ ሃገሩ ከይመጽአ ጸኒሑ። እቲ ወጥሪ ከብቅዕ ዝኽኣለ፡ ዝሓለፈ ዓመት ወዱ ፌሌክስ ፕሬዝደንት ምስ ኾነ'ዩ። ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ኪንሻሳ ዝርከብ ስታዲየም ሰማእታት፡ ኣስክሬን ኢቴን ትሺኬዲ እንትዓርፍ ፍሉይ ኣቀባብላ ተገይርሉ። ደገፍቲ ኢቴን ትሺኬዲ ናብቲ 80 ሽሕ ሰብ ናይ ምትእንጋድ ዓቕሚ ዘለዎ ስታዲየም ውሒዞም፤ ሓዘኖም ገሊጾም። ፕሬዝደንት ሩዋንዳን ኣንጎላን ካብ ሞንጎ'ቶም ነቲ ፕሬዝደንት ነበር ዘለዎም ክብሪ ንምግላጽ ዝመጽኡ'ዮም። ሬሳ ኢቴን ትሺኬዲ ኣብ ሃገሩ ክቕበር ኣብ ዝነበረ ጎስጓስ፡ ፕሬዝደንት ፊሊክስ ትሺኬዲ፡ ካብ መራሒ እታ ሃገር ዝነበረ ጆሴፍ ካቢላ ብዙሕ ዕንቅፋት ገጢሙዎ'ዩ። ሕዚ፡ ሬስኡ ናብታ ሃገር ምምጽኡ ደገፍቲ ትሺኬዲ ኣንጻር መንግስቲ እታ ሃገር ዝነበረ ዝተመዝገበ ዓወት ገይሮም'ዮም ዝቖጽሩዎ። ማዕኸን ዜና ቤልጅም ቤልጋ፡ ኣወሃሀድቲ ምምላስ ኣስክሬን ትሺኬዲ ንሬሳ ጻጽን ዝኸውንን ኣባላት ሰልፊ ሕብረት ንዲሞክራስን ማሕበራዊ ለውጥን ዝኸውን እኹል ቦታ ንምርካብ፡ ኤርባስ ኤ330 ክካረዩ መደብ ነይሩዎም ኢሉ። ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ፡ ንኤኤፍፒ ከም ዝበሉዎ ድማ፡ "ምስ ትካል እቲ በረራ ብዝተትሓሓዙ ጉዳያት" እዩ ተሰሪዙ። ብድሕሪ እዚ፡ ሓንቲ ንኡሽቶ ጀት ብሕቲ ነቲ ሬሳን 10 ኣባላት ትሺኬዲ ሒዛ ናብ ኮንጎ መጺኣ። ሓሙስ ኣጋ ምሸት፡ እታ ሬሳ ዝሓዘት ነፋሪት ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኪንሻሳ እንትትዓርፍ፡ ብፕሬዝደንት ፊሌክስ ትሺኬዲ ዝተመርሐ ልኡኽ ተቐቢሉዋ። ገለ ደገፍቲ'ውን "ህዝቢ ይቕድም" ዝብሉ ጭርሖታት ብቋንቋ ፈረንሳ ብምግዋሕ ነቲ ፕሬዝደንት ነበር ዘለዎም ኽብሪ ገሊጾም። ብዙሓት ድማ ትሺኬዲ ካብ ብልሽውና ናጻ'ዩ ነይሩ ዝብል መልእኽቲ ንምሕላፍ ናቱ ስእሊ ዝዓረፎ ጻዕዳ ማልያ ተኸዲኖም ነይሮም። ስርዓተ ቐብሪ ትሺኬዲ ሎሚ ቐዳም ኣብ ከተማ ምብራቕ ኪንሻሳ ንሴሌ ክፍጸም'ዩ። ንመራሕቲ ኣንጎላ፣ ሩዋንዳን ኮንጎ ብራዛቪልን ሓዊሱ መራሕቲ ሽዱሽተ ሃገራት ክርከቡ ትጽቢት ይግበር። ትሺኬዲ ንዓሰርታት ዓመታት ህይወቱ ኣብ ፖለቲካ ዘሕለፈ እንትኾን፡ ብዙሕ ግዘ ፕሬዝደንት ንምኻን ተወዳዲሩ ወዲቑ'ዩ። ናብ ሰልፊ ተቓውሞ ቅድሚ ምጽምባሩ፡ ኣብ እዋን መሪሕነት ሞቡቱ ሴስሴኮ ድማ ሚኒስትር ውሽጢ ዓዲ ኾይኑ ሰሪሑ። ንውሕ ንዝበለ ግዘ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ሕብረት ንዲሞክራስን ማሕበራዊ ለውጥን ዝብል ሰልፊ ብምጥያስ፡ ብሞቡቱ ቐዳማይ ሚኒስትር ኮይኑ ተሸይሙ። ኣብ 1997 ሞቡቱ ኣቦ ጆሴፍ ካቢላ ላውሬንት ብዝመርሖ ዓመጽ ካብ ስልጣኑ ምስተኣለየ፡ ትሺኬዲ ተቓዋሚ እዚ ሓድሽ ምምሕዳር ኾይኑ። ላውረንት ካቢላ ኣብ 2001 ምስተቐተ ድማ ጆሴፍ ካቢላ ፕሬዝደንት ኮይኑ። ወዲ ትሺኬዲ፡ ፍሌክሲ ትሺኬዲ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝተኻየደ ከቢድ ምርጫ ተዓዊቱ። እታ ሃገር ኣብ 1960 ካብ ግዝኣት ቤልጅም ናጻ ካብ እትወጽእ ንነዘ ድማ፡ ፈላማይ ሰላማዊ ስግግር ስልጣን ተኻይዱ። ይኹን'ምበር፡ ብርክት ዝበሉ ጉጅለታት ተዓዘብቲ ምርጫ፡ ሕጹይ ተቓዋሚ ሰልፊ ኮይኑ ዝቐረበ ማርቲን ፋይሉ እቲ ትኽክለኛ ተዓዋቲ'ዩ ይብሉ። ፍሌክሲ ትሺኬዲ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ናብዚ ድማ ምስ ሰልፊ ፕሬዝደንት ነበር ጆሴፍ ካቢላ ብሓባር ንምስራሕ ተሰማሚዑ'ዩ።