ፖለቲካ፡ ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ብሓቂ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ሰላም ኣምጺኡ ድዩ?
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ሽልማት ኖቤል ሰላም ንክቕበል ኣብ ኖርወይ ከተማ ኦስሎ'ዩ ዝርከብ።
እዚ ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ዝኣተወ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ቅድሚ እቲ ናይ ሽልማት ጽንብል፡ ንጋዜጠኛታት መግለጺ ኣይህብን እየ ምባሉ ብዙሕ የዘራርብ ኣሎ። ኮሚቴ ሽልማት ኖቤል፡ ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረ ዶባዊ ሽግር ክፈትሖ ምኽኣሉን፡ ኣብ ሃገሩን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃን ሰላምን ዕርቅን ንኽሰፍን ብዝተጻወቶ ተራ ከም ዝረቖሖ'ዩ ዝገልጽ። ደገፍቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ እዚ ሽልማት ከም ዝግበኦ'ዮም ዝማጎቱ። እንተኾነ ንኣካይድኡ ብነቀፌታዊ ዓይኒ ዝጥምቱ ኸኣ ህሉው ኩነታት ኢትዮጵያን ኣብ ውሽጣ ዘሎ ዓሌታዊ ጎንጺን ብምጥቃስ ቅሬትኦም የቕርቡ። ዓቢ ብድሆ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ክመጽእ እንከሎ፡ ምስታ ምስ ኤርትራ ንዕስራ ዓመት ዝነበረ ወጥሪ ኣብ ቦትኡ'ዩ ነይሩ። ኣብ ስልጣን ምስ መጽአ ግን ኣብ ውሑዳት ኣዋርሕ ምስ ኤርትራ ዝነበረ ወጥሪ ንምህዳእ፡ ምስ ፕረዚደንት ኤርትራ ውዕል ሰላም ክኽትም ክኢሉ። ጎኒ ጎኒ እዚ፡ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ 1998-2000 ዝተኻየደ ዶባዊ ኵናት፡ ነታ ንኤርትራ ዝተውሃበት ባድመ፡ ክሳብ ሕጂ እኳ ኣይተግበር እምበር፡ ንኤርትራ ከረክብ ቃል ኣትዩ። ኣብዪ ኣሕመድ ብዘይካ'ዚ፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ'ውን ሰፊሕ ጽገናዊ ለውጥታት ብምግባር፡ ኣብቲ ዞባ ዝነበረ ሓድሕዳዊ ወጥሪ ሃገራት ኣብ ምፍታሕ'ውን ዝነኣድ እጃም ከምዘበርከት ይጥቀስ እዩ። ምስ ኤርትራ ዝተገበረ ስምምዕ ሰላም ቀጺሉ ድዩ? ኣብ መጀመርታ እቲ ንኤርትራን ንኢትዮጵያን ዘራኽብ ዶባት ተኸፊቱ። ህዝቢ ካብን ናብን እዘን ክልተ ሃገራት ንግዳዊ ምልውዋጥን ምብጽጻሕን ከካይድ ክኢሉ ነይሩ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን እንትርፎ ብበራራ ነዛን ሃገራት ዘራኽበን ኩሉ ዶባት ተዓጽዩ፡ እቲ ዶባት ህላወ ሰራዊት ነጊስዎ ይርከብ። እታ ብዓለምለኻዊ ብይን ንኤርትራ ዝተብሃለት ባድመ'ውን እንተኾነት ክሳብ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ እያ ዘላ። እቲ ኣብ ኣስመራን ኣብ ጅዳን ኣብ ሞንጎ እዞም ክልተ መራሕቲ ሃገራት ዝተገበረ ክልተኣዊ ስምምዓት እውን እንታይ ትሕዝቶ ከም ዘለዎ ክሳብ ሕጂ ብዕሊ ኣይተገለጸን። ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ዘሎ መራኸቢ መስመር ከኣ እንኮ ብኣየር ጥራይ ኮይኑ ተሪፉ ኣሎ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ነቲ ሰላም ከምዝተቐበሎ እኳ እንተገለጸ፡ እቲ ባድመ ንኤርትራ ዝነየነ ውሳነ ኮሚሽን ዶባት ግን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ትግራይ ህዝባዊ ተቓውሞ ኣጋጢምዎ እዩ። እቲ ኣብ ትግራይ ዝርከብ ዓብላሊ ሰልፊ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)፡ ካብ መስርሕ ሰላም እዘን ክልተ ሃገራት ተገሊልና ብዝብል ስምዒት፡ ነቲ ኣብ መንጎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድን፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ዝግበር ዝነበረ መስርሕ ሰላም ብጽቡቕ ኣይተቐበሎን። ውዕል ሰላም ኣብ ዝተፈረመሉ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንህወሓት ብተደጋጋሚ ክነቕፎም ይስማዕ ነይሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሰራዊት ካብ ዶባት እዘን ክልተ ሃገራት ከንቀሳቅስ ኣብ ዝጀመረሉ እውን፡ በቶም ኣብ ሞንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ዳግማይ ኵናት ከይውላዕ ዝሰግኡ ተቐማጦ እቲ ከባቢ፡ ናይ ሰራዊት መካይን ካብቲ ቦታ ከይንቀሳቐሳ ዓጊቶመን እዮም። ገለ ገለ ተንተንቲ ፖሎቲካ እቲ ቦታ፡ ቀንዲ ምኽንያተር ምድንጓይ መስርሕ ሰላም እዘን ክልተ ሃገራት ፕረዚደንት ኢሰይያስ ኣፈወርቂ ምኳኑ ይጠቅሱ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንሃገሩ ዓጽዩ ብምሓዝ፡ ነታ ሃገር ሓንቲ ካብተን ዕጹዋት ሃገራት ክገብራ ክኢሉ'ዩ። ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ምምሕያሻት ዘይምግባሩ ከኣ እዞም ተንተንቲ ይነቕፍዎ። ኣብ ኢትዮጵያ'ኸ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ተኻይዱ ድዩ? ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ፡ ኣሽሓት ፖሎቲካውያን እሱራት ፈቲሑ፡ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ከምዝልዓል ጌይሩ፡ ብዙሓት ፖሎቲካውያን ሰልፍታትተ ኣብ ልዕሊአን ተነቢሩ ዝነበረ እግዳ ኣልዒሉለን እዩ። ኣብታ ሃገር ናይ መጀመርታ ዝኾነት ጓል ኣንስተይቲ ፕረዚደንት መዚዙ፡ ፍርቂ ካብ ካቢነ ሚኒስተራቱ ደቂ ኣንስትዮ ከምዝኾና ገይሩ፡ እታ ሃገር ኣብ 2020 ኣብ እትገብሮ ምርጫ እውን ብዙሕነት ሰልፍታተ ንኽህልወዋ ፈቂዱ። እዚኦም ኩሎም ብኣወንታ ክጥቀሱ ዝኽእሉ ነጥብታት እዮም። ነቀፍቲ ግን ኣመራርሕኡ ውለቀ ኣመራርሓን ኣምልኹንን ዝዓይነቱ ኣካይዳ ከምዝኽተልን፡ ኣብ ኣገደስቲ ውሳኔታት ንሚኒስተራቱ ብምጉናይ ንበይኑ ከምዝውስን ይጠቅሱ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ዓሌታዊ ጎንጺኸ ብኢሱ ድዩ? ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ዓሌታዊ ጎንጺ፡ ኣብታ ሃገርን ኣብቲ ዞባን ሓደ ካብ ቀንዲ ዛዕባ እዩ፡ እንተኾነ እቶም ዝነበሩ ገበርትን ሓደግትን ኣመራርሓታት ኣቃልቦ ኣይሃብዎን ወይ እውን ጸቂጦም ሒዘሞ እዮም ነይሮም። ኣብ ገለ ቦታታት ኢትዮጵያ ዝተኸሰተ ዓሌታዊ ጎንጺ፡ ኣስታተ 2.5 ሚልዮን ኢትዮጵያውያን ካብ ቤት ንብረቶም ንኽዘናበሉ ምኽንያት ኮይኑ እዩ። ኣብ ወርሒ ሕዳር ናይ 2019 ካብ ትካል ስደተኛታት ዝወጽአ ጸብጻብ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንውሽጣዊ ተመዛበልቲ ናብቲ ገና ርግኣት ዘይሰፈኖ ቦታታት ንኽምለሱ ምግዳዱን፡ ድሕነት ህዝቢ ንምሕላው ልሕሉሕ ዝኾነ ኣካይዳ ምኽታሉን ነቂፉ ነይሩ። ተራ ኣብይ ኣህመድ ኣብ ዞባዊ ዕርቂ እንታይ እዩ ነይሩ? ኣብዪ ኣሕመድ፡ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ኣብ ሓጺር እዋን ኣብ ዞባ ምብራቅ ኣፍሪቃ ሰላም ንኽሰፍን ኣገዳሲ ተራ ተጻዊቱ'ዩ። ኣብ ሱዳን ንነዊሕ ኣዋርሕ ዝቐጸለ ተቃውሞ ኣብ ምህዳእን ልፍንታዊ መንግስቲ ንኽትከልን ተራ ኣብዪ ኣሕመድ ቀሊል ኣይነበረን። ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ጅቡትን ዝነበረ ምትፍናን ንኽሃድን ዲፕሎማስያዊ ርክባት ንኽጅመሩን ኣብዪ ኣሕመድ ዓቢ ግደ ነይርዎ እዩ። ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ ሞንጎ ሶማልን ኬንያን ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖን ዝነበረን ናይ 'ይግብኣኒ' ዶባዊ ጸገም ከም ሞንጎኛ ኮይኑ ኣዛትዩ እዩ። ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ሞንጎ ፕረዚደንት ሳልቫኬርን መራሒ ተቃወምቲ ሪክ ማቻርን ሰለማዊ ዘተ ንኸካይዱ ንጡፍ ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብዪ ኣብ ሞንጎ እዞም ክልተ ተተፋነንቲ ደቡብ ሱዳናውያን ኣብ ዝሓለፈ ወርሑ ሰነ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክራኸቡ፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ብሕጂ ተጋባራዊ ዝኸውን ውዕል ሰላም ክፈራረሙን ኣኽኢሉ እዩ። ቅድሚ ሕጂ ሽላማት ኖቤል ዝረኸቡ ኣፍሪቃውያን ብዓል መን'ዮም? ዝርዝር ኣብ ብዝተፈላለ ዓውድታት ሽልማት ኖቤል ዝረኸቡ ኣፍሪቃውያን። ካብ ኣፍሪቃ ደቡብ ኣፍሪቃ 10 ዜጋታት ሽልማት ኖቤል ብምዕዋቶም ኣብ ቅድሚት ትስራዕ ሃገር እያ። ቅድሚ ሕጂ ሽላማት ኖቤል ዝረኸቡ ኣፍሪቃውያን