Christopher Sapara Williams: Agbẹjọ́rò àti olóṣèlú tó ṣe bẹbẹ lásìkò ìjọbá òyìnbó amúnisìn
Ọjọ kẹrinla, oṣu Keje, ọdun 1855 ni wọn bi Christopher Alexander Sapara-Williams.
Bo ti lẹ jẹ pe orilẹede Sierra Leone ni wọn bi i si, ọmọ Ijẹṣha ni Naijiria ni. Baba rẹ jẹ ọkan lara awọn ẹrú to gba ominira ni Sierra Leone, iya rẹ si jẹ ọmọ Ẹgba. O lọ si ileewe girama CMS nilu Eko, lẹyin naa lo lọ si Wesley College, Sheffield ni orilẹ-ede United Kingdom. Imọ nipa ofin ni Sapara-Williams kọ nileewe Inner Temple, nilu London. Ọjọ kẹtadinlogun, oṣu Kọkanla, ọdun 1879 si ni wọn gba a wọle gẹgẹ bi amofin nilẹ Gẹẹsi. Jimoh Odutola, akọni oníṣòwò tí kò kàwé, àmọ́ táwọn Ààrẹ orílẹ̀-èdè ń ké sí láti wá dá iléesẹ́ Ǹjẹ́ o ti gbọ́ nípa Da Rocha? Olówó yalumọ àkọ́kọ́ nílẹ̀ Yorùbá Mọ̀ sií i nípa Oba Yesufu Asanike , Olubadan tí kìí fi ọ̀rọ̀ sí abẹ́ ahọ́n sọ kódà níwájú sọ́jà Mọ̀ síi nípa ìṣẹ̀lẹ̀ ilẹ̀ ríru tó mú ẹ̀mí 16,000 èèyàn lọ tó sì ba dukia $206b jẹ́ Eyi lo mu ko di agbẹjọro akọkọ to jẹ ọmọ Naijiria. Ọdun 1888 lo pada si Naijiria, ninu oṣu Kinni, lati bẹrẹ iṣẹ gẹgẹ bi amofin. Ilu Eko si lo ṣi ọfiisi rẹ si. Gẹgẹ bi agbẹjọro, Sapara-Williams tayọ pupọ. O fi orukọ silẹ ni ile ẹjọ to gaju lọ ni Naijiria, gẹgẹ bi agbẹjọro akọkọ to jẹ ọmọ Naijiria. Bakan naa lo jẹ Alaga ẹgbẹ agbẹjọro lọdun 1900 si 1915. Botilẹ jẹ pe oun ni agbẹjọro akọkọ to jẹ ọmọ Naijiria, kii sẹ oun nikan lo n ṣiṣẹ amofin lasiko naa. Nitori aisi awọn agbẹjọro, titi di ọdun 1913 ni wọn n gba awọn ti kii ṣe amofin, amọ to ka iwe diẹ, to si ni imọ nipa ofin ilẹ Gẹẹsi, si iṣẹ agbẹjọro. Àwọn Ọba Yorùbá kan rèé tí wọ́n rọ̀ lóyè, tí ọba míràn jẹ lójú ayé wọn Ọba Lamidi Adeyẹmi, òṣìṣẹ́ adójútòfò àti Abẹ̀ṣẹ́kùbíòjò kó tó jọba Ìtàn Àrọ̀gìdìgbà jẹ́ kí ń rò pé bàbá mi yan Yemọ̀ja ní àlè - Ọmọ Fagunwa Ìtàn rèé nípa bí Ogbomoso ṣe pa ọba wọn ní ọdùn tó ti pẹ́ díẹ̀ sẹ́yìn Lara awọn gbajugbaja ẹjọ to mojuto ni Cole vs Cole, agbẹjọro agba Gusu Naijiria ati ileeṣẹ John Holts. Ko fi iṣẹ amofin rẹ mọ ni Naijiria, o tun ṣiṣẹ de orilẹ-ede Ghana. Sapara-Williams gẹgẹ bi oloṣelu Iṣẹ amofin nikan kọ ni Sapara-Williams mojuto, o tun ko ipa pataki ninu ọrọ oṣelu Naijiria lasiko iṣakoso awọn oyinbo amunisin. Lọdun 1904, itan sọ pe Sapara-Williams gẹgẹ bi ọmọ ile aṣofin, daba pe ki wọn o ṣatunto alaafo to wa laarin ẹkun Ariwa ati Gusu Naijiria . Sapara Willaims ati awọn agbẹjọro akẹẹgbẹ rẹ to jẹ alawọ̀ funfun Ọna to ni ki wọn gbe e gba ni pe ki wọn ko gbogbo awọn eeyan to n sọ ede Yoruba papọ wa si Gusu, labẹ iṣakoso kanṣoṣo. Amọ ṣa, Lord Lugard tako aba naa, pẹlu awawi pe iṣakoso naa ko ni rọrun, ati pe ero awọn eniyan yoo yatọ. Ipa kekere kọ ni Sapara-Williams ko lọdun 1914 ti Lord Lugard so Gusu ati Ariwa pọ di orilẹ-ede Naijiria. O jẹ ọkan lara awọn ọmọ ile aṣofin lasiko naa, ile aṣofin naa lo si wa lati ọdun 1901 titi di ọdun 1915 to kú. Lọdun 1905 , o ṣabẹwo si ilẹ Gẹẹsi. Nigba to wa ni ibẹ, o daba fun awọn alaṣẹ to n mojuto imunisin lati ṣe ayipada si awọn ilana ti wọn fi n dari. Lara awọn aba to da fun wọn ni idasilẹ ile ẹkọ awọn olukọ nilu Eko. Yatọ si eyi, o tun tako ofin ọdun 1909, ti ko faaye gba awọn oniroyin lati bu ẹnu atẹ lu ijọba. O ni "iru ofin yii ko si ninu iwa ati iṣe awọn Yoruba, bẹẹ ni ko si ba ofin wọn mu". Ṣugbọn o ṣeni lanu pe, bo ṣe bẹbẹ to, awọn oyinbo amunisin papa sọ aba naa di ofin. Ọjọ kẹẹdogun, oṣu Kẹta, ọdun 1915 ni Christopher Alexander Sapara-Williams kú lẹni ọdun mọkandinlọgọta