Shonkee—Mandara hambaa seenaa waggoota 900f gaara gubbaarraa mul'attu
Araddaan Shonkee balbalawwan seensaafi bahiinsaa lamaan alatti naannaan isaa marti hallayyaan kan marfamedha. Madarri kun gaara gubbaarratti waggoota 900f kan mul'atuufi seenaansaa kan hin dubbatamneedha.
"Gandi kun ganda akaakkayyuufi abaabayyuu keenyaati jennee biyya ormaa deemuu jibbine. Sanaaf dhagaa kana jaalanna. Magaala ammaa isa calaqqisu kanaaf fedhii hin qabnu," jedhu maanguddoon araddaa Shonkee Haji Mahaammad Isamaa'el. Shonkeen araddaa qarooma hojii dhagaatiin ijaaramedha. Duubni ijaarama araddaa Shonkee seenaa waggoota 900'tti siiqu akka qabu himama. Naannoo Amaaraa Godina Addaa Saba Oromoo Aanaa Dawwaa Caffaa keessatti kan argamu araddaan Shonkee, manneen dhagaa haalli ijaarsaafi teessuma isaanii 'adda' ta'e qabaachun beekkama. Manneen tabba tokkicha irratti walirratti tuullamanii ijaaraman kunneen ummata Argobbaa naannoo Amaaraa keessatti argamaniif dawoo ta'uun jaaraawwan hedduuf turaniiru. "Manneen kana ebalutu ijaare jechuun hin jiru. Ni jiga jedhanii yaada'uunis hin jiru. Qorris, hoo'is hin jiru. Fayyaa namaatiif mijataadha," jedhu maanguddoon araddaa Shonkee Haji Mahaammad Ismaa'el. Manneen araddaa Shonkee dhagaa waliratti tuuluufi ejersaan utubuun akka ijaaraman dubbatu maanguddoon kun himu. Iddoo citaafi qorqoorroos manneen araddaa Shonkee mukaafi baala ejersaa akkasumas ciirrachafi biyyoo walirratti tuuluun hojjetame. Waggoota 800 dura… Haji Mahaammad Ismaa'el hawaasa Argobbaa araddaa Shonkee keessa jiraatan bakka bu'uun ganda kana daawwachiisu. Haji Mahaammad araddaan kun jabana Nabii Mahaammaditti Arabootaan akka hundeeffame himu. Shonkeen Naannoo Amaaraa Godina Addaa Saba Oromoo Aanaa Dawwaa Caffaatti argama. "Arabootni kun achii citanii dhufanii mana dhagaa kana ijaaran," kan jedhan Hajiin maqaan Argobbaa jedhus jechoota "Arab gabbaa," jedhan irraa akka madde himu. Gama biraatiin ammoo maqaan Argobbaa jedhu haala uffannaa aadaafi jiruufi jireenya ummatichaa ka'umsa gochuun kan kenname akka ta'e himama. Yeroo ammaa araddaan Shonkee manneen dhagaa seena qabeessa ta'an 140 ol akka qabuufi namootni 800 ta'an araddaa kana keessa akka jiraatan ragaan Waajjira Aadaaf Tuurizimii Godina Addaa Saba Oromoo ni agarsiisa. Hajii Mahaammad immoo lakkoofsi manneen dhagaa araddaa Shonkee yeroo keessa gadi bu'aa akka dhufeefi yeroo ammaattis maatiwwan dhibba lamaaf shantama ta'an araddicha keessa akka jiraatan himu. Araddaan Shonkee balbalawwan lamaan qabuun cinatti burqaawwan bishaanii lama kan bonaafi ganna hin gogne qaba. Hambaa xiyyeeffannoo dhabe Ummatni Argobbaa araddaa Shonkee keessa jiraatan aadaafi afaan isaanii eeganii tursiisuu danda'aniiru jedhama. Masjiidotni Shonkee keessatti argaman sadii hambaalee amantaa Isalaamaa hedduu qabaatanillee kunuunsi gaarin taasifamaaf hin jiru. Hayyuuleen amantaa Islaamaa hedduu biyya keessaafi biyyoota biroo keessattuu, Yamanirraa gara Shonkeetti deemuun barnoota amantaa Islaamaa fudhataa akka turan maanguddootni Shonkee ni himu. Hambaaleen amantaafi aadaa araddaa Shonkees sababa guuttamuu dhabuu bu'uraalee misoomaatiin daawwattoota biyya keessaas ta'ee biyya alaa argachuu hin dandeenye. Daandiin kiloomeetira 25 magaala Kamiseedhaa hanga araddaa Shonkeetti geessuu hammaataa ta'uu isaatin konkolaataan bakka sana gahuun baay'ee rakkisaadha. Kana malees, araddaan Shonkee iddoo turtiifi kennaa tajaajila tuuristootaa goonkumaa hin qabu.