Koronaavaayiras: 'Dhibee hamaa biraa qabaadhus dhibee Covid-19 irraa bayyanadheera'
Namoota dhukkubba biraa qabaniif koronaavaayirasiidhaan qabamuun yaaddoo guddaa uumuu danda'a. Ta'us garuu namoonni carraan saaxilamuu isaanii ol'aanaa ta'e yeroo koronaavaayirasirraa bayyanatanis ni jira jetti Biroonii Hoopkiins gaazexeessituu BBC kan taate.
Wantan godhe yoo jiraate darbii/gulantaa ol bahuu qofa ture. Garuu akkuma harganuu dadhabeen onnee kiyyarratti dhiibbaan uumamun baree. Inni kun koronaavaayirasiidhaa? Mana kiyya keessaa, qaama keessa, somba kiyya keessa seeneera? Rakkoo fayyaa Dhibee Crohn jedhamu kan dhibee humna ittisa qaamaa miidhun qaba. Kana jechuun sirna bullaa'ina nyaataa ofiisaatiin miidhaa ofirratti kan geessisu jechuudha. Dhibeen dandeettii qaamni dhukkuba ofirraa ittisuu hanga barbaadamuun ol uumamee miidhaa waan qaqqabsiisuuf qoricha isa gadi deebisuun tasgabbeessun fayyadama. Yeroo jalqaba mallattooleen koronaavaayiras ibsaman - bowwoo mataa, dadhabuu- inni kun miirri gaariin akka natti dhagahamu hin goone. Dhukkuba hin fayyine qabda taanaan sodaadhaan jiraatta. Rakkoo hukkubbii diina kiyyaaf hin hawwine keessa darbeera. Ho'inni qaamaa kiyya baay'ee dabalee ture. Hospitaala galuufii? Veentileetarri na barbaachisaa? Du'uuf ta'aa? Carraa qorannoon taasisuu waan hin qabneef haakimni Covid-19 ta'uu akka danda'u natti hime. Haalli keessa jiru natti hammaata taanan mana yaalaa akka deemu natti himame. Haalli kiyya garuu fooyyee agarsiise. Humni ittisni qaama kiyyaa hojii gaarii hojjate. Ana qofa miti seenaa akkanaa kan qabu. Namoonni biroo dhukkubbichaaf saaxilamoodha jedhaman bayyanataniiru. "Sodaa keessa turus abdii hin kutanne" Kadijjaan ganna 25 yoo taatu, daa'imummaasheerraa dhukkubba sukkaaraa (diabetes) qabdi. "Koronaavaayirasiidhaaf nama baayyee saaxilamuu malu akkan ta'e ergan beeke booda baay'ee sodaadhe," jetti. Baay'een sodaadhee ture. Kadijjaan haadhashee narsii dhukkubsattoota Covid-19 yaaltu waliin jiraatti. Torbee afur booda mallattoolee vaayirasichaa agarsiisuu jalqabde. Ho'i qaamaashee dabaluu, harganuuf rakkachuu mul'isaa turte. "Yeroo jalqabaa mallattoo agarsiisuu jalqabu san baay'ee sodaa keessan ture. Humni ittisa dhibee qaama kiyyaa hagas hunda jabaa hin turre. "Oduuwwan dhagahu hundi waa'ee nama du'ee malee bayyanatuu hin odeessan ture. Akkuma hospitaala seeneen lubbuudhaan hin deebi'u jedheen yaada ture." Torbee muraasa booda Kadijjaan Covid-19 irraa bayyanattee jirti. "Keessa kiyyaatti nageenya qaba ture" Fireeyaan ganna 37 yoo taatu, dhukkuba asmiidhaan waggoota hedduuf jiraatteetti. Qorichi Isteeroyidii dhukkuba asmiidhaaf fudhattu humna ittisa qaamaa ni hir'asa waan ta'eef vaayirasichaaf saaxilamoo si taasisu. Uggura dura Fireeyaan sodaa qabdi turti. Oduun namoonni hedduu vaayirasichaan qabamuu erga dhageessee booda garuu sodaan ishee haalan dabale. "Sodaa asiin dura na mudatee hin beekne keessa seene," jetti. "Keessa kiyyatti nageenyi waan natti dhagahamuuf uggurri na hin yaachisne ture." Torbee lamaan booda hargansuuf rakkachuuniifi dadhabbiin itti dhagahame. Haakimashee bira deemtee erga ilaalmtee booda namootarraa adda of baasuu akka qabdu itti himame. "Baay'een qufa'aa ture, harganuufis rakkataan ture waan ta'eefi jaalalleen kiyya ambulaansii bilbilee waame." Fireeyaan sa'aatii shaniif hospitaala turtus qorannoo Covid-19 hin taasisne. Mallattoonshee torbee lamaaf itti fufuunis suuta suutaan bayyanateetti. "Guyyoota muraasa dura turtii ji'oota lamaa booda manaa baheera, miiraa gaarii qaba ture!" "Dhukkubichaan qabamuu dandeessa, akkasumas mallattoo jiddu galeessa mul'isuu ni dandeessa" Joo'ee Daansteer dhukkuba kalee qaba. Bara 2000 jijjiirraan kalee taasifameefii ture. Innis qoricha humna ittisa dhibee gad buusan fayyadama. Yeroo mallattoo Covid-19 jalqaba mul'ate sana mana keessa turuu jalqabe. Mana keessa turuun garuu mallattoo dhukkubbichaa mul'isuurraa isa hin hambisne. Innis ammoo dhukkubbicha haadha warraa haakima taateerraa isa qabuu akka hin oollee shakka. Haati warraasaas dhukkubsachuu jalqabdee turte. "Nu lachuu onnee keenyarratti dhiibbaa uumameen rakkachuu jalqabne. Turtiin booda qufa'uu jalqabe." Joo'ee ho'i qaamasaa dabaluu jalqabnaan mallattooleen inni qabu hundi dhukkubba Covid-19n qabamuusaa mul'isan. "Guyyaa itti aanu dhukkubbiini natti dhagahame. Guyyoota 10'f qufaan qaba ture. Adadumaan inniifi haati warraasaa garuu dhibee kanarraa bayyanachuu danda'aniiru.