Umurii wal qunnamtii saalaa jalqabuun gaariidha jedhame qorannon ifoome
Dargaggoonni hedduun dafanii wal qunnamtiii saalaa jalqabuun, dubartoonni ammoo durbummaa isaanii dhabuun akka isaan gaabbisiisu qorannoon tokko ifoomse.
Dubartoonni Biriiten qorannicha keessatti hirmaatan harki sadii yeroon isaan itti wal qunnamtii saalaa jalqaban umurii sirrii akka hin taane himan. Dhiironnis akkasuma harka afur keessaa harka tokko tahan yeroon wal qunnamtii saalaa itti jalqaban waan ariifateef akka isaan gaabbisiiu himaniiru. Dargaggoonni qorannicha irratti hirmaatan umurii isaanii kan waggaa 20 hin guunneefi kaan ammoo jalqaba waggaa 20 ffaa keessa kan jiranidha. Akka UKtti namni kamiyyuu wal qunnamtii saalaa gaggeessuuf umuriidhaan waggaa 16 ol tahuun dirqmadha. Qorannoo akka biyyaalessaatti sadarkaa jireenyaafi ilaalcha saalqunnamtii irratti gaggeefame irratti umuriin seeraan wal qunnamtii jalqabuuf taa'e qophii qaamaa gahaa gochuuf gahaa miti jedhame. Qorannoon akkasii kun waggota kudhan keessatti al takkaa kan gaggefamu yoo tahu ilaalchaafi amala wal qunnamtii saala ilaachisee mul'atu irratti odeeffannoo guutuu qindeessa. Qorattoonni London School of Hygiene and Tropical Medicine bara 2010 hanga 2012 gidduutti deebii dargaggoota 3,000 argataniiru. Akkaataa qorannichaatti shamarran 40% fi dardaroonni 26% tahan yeroon isaan jalqaba wal qunnamtii saalaa gaggeessan sirrii akka hin taaneefi akka gaabban deebisan. Yeroo bal'inaan deebii kennanis hedduun isaanii durbummaa isaanii osoo hin balleessiin osoo turaniiru tahe akka itti tolu amanu. Kaan ammoo dafanii raawwachuu isaanii sirridha jedhu. Tahus lakkoofsaan baay'ee xiqqaadha. Dubartoonni hedduun yeroo umuriin isaanii waggaa 18 tahu wal qunnamtii saalaa akka jalqaban himan, walakkaatii ol kan tahan ammoo xumura umurii isaanii waggaa 16ffaa irratti yoo tahu harka sadii keessaa tokko ammoo osoo umuriin isaanii wagga 16 hin guutiin wal qunnamtii saalaa raawwatan. Qorannichi qophii wal qunnamtii saalaa isaniis ilaalera. Dargaggoonni kunneen amma yeroon itti wal qunnamtii saalaa gaggeesudha jedhanii amananiimoo dhiibbaa hiriyyaan gara murtoo kanaatti galu kan jedhus qorateera. Dubartoonni walakkaa ol tahan gaafficha kufaniiru dhiirota kudhan keessaa amoo namni afur akkasuma yaada kana irratti kufaniiru. Kana jechuun murtoo mataa isaaniin osoo hin taane tasa ykn dhiibbaa hiriyaan gara murtichaatti akka galan himan. Miiltoon qorattoota qorannicha irratti hirmaatanii Dr Melisa Palmer dubartoonni warra dhiirotaa caalaa wal qunnamtii akka gaggeessaniif hiriyyaa isaanii irraa dhiibbaaf saaxilamu jette. Shamarran shan keessaa tokkoofi dhiirota kudhan keessaa tokko yeroo wal fakkataatti wal qunnamtii saalaa raawwachuuf qophii akka hin taane himan. Namoota kudhan keessaa sagala kan tahan guyyaa jalqaba wal qunnamtii saalaa gaggeessan malawwan ittisa ulfaafi dhukkubaalee ni fayadamu. Mobaayiloonni ammayyaa yaada qunnamtii saalaa dargaggoota Indiyaa faalaa jiru Umurii sirriin yoomi? Gaaffiiwwan kanneen of gaafadhu. Yoo gaaffiiwwan kannen olii hunda eeyye'' jettee deebiste yerichi wal qunnamtii saalaa gaggeessuuf qophii tahuu kee agarsiisa taha. Yoo gaaffiiwwan kanaan gadi jiran ''eeyyee'' jettee deebiste ammoo qophii miti jechuudha Wal qunnamtii saalaa jalqabuun dura namni kamiyyuu gaaffiiwwan kanneenin of ilaaluun gaarii akka tahu qorannichi ibseera.