Lola Tigraay, Itoophiyaa: Loltoonni Eertiraa Tigraay keessaa ba’aa akka jiran himame
Lola Naannoo Tigiraayitti dhalate booda gara Itoophiyaa seenuun isaanii kan dhaga’ame loltoonni Eertiraa, gadhisanii ba’aa jiraachuu isaanii Ministeerri hajaa alaa Itoophiyaa ibse.
Loltoota Itoophiyaa daandiiwwan Maqaleerra - Bitootessa 7, 2021 Ministeerichi kana kan ibse Jimaata gareen biyyootaa G7 haala Tigraay keessatti uumame irratti ibsa baasaniif deebii kennan irrattidha. Yunaayitid Kingdam, US fi Gamtaa Awurooppaa kan of keessaa kan qabu gartuun G7 kun, Tigraay keessatti waraana Itoophiyaa waliin hiriiraniiru kan jedhu loltoonni Eertiraa kun akka ba’aniif gaafatee ture. Kana hordofee Ministeerri Dhimma Alaa Itoophiyaa deebii kenneen; torban darbe akkuma himame daangaa Itoophiyaa ce’anii seenanii kan turan “loltoonni Eertiraa amma ba’uu eegaluu isaanii fi Raayyaan Ittisaa Itoophiyaas naannolee daangaa to’achaa jiraachuu isaanii'' ibseera. Dhaabbileen mirga namoomaa idiladdunyaa, waraanni Ertiraa naannoo Tigraayitti sarbama mirgaa cimaa raawwataniiru jechuun himatu. Mootummoonni Itoophiyaafi Ertiraa yeroo dheeraaf erga waraana Tigraay keessatti hirmaannaa loltoota Ertiraa erga haalaa turanii booda, MM Abiy Ahimad paarlaamaatti dhiyaachuun, Ertiraan sodaa nageenyaa waan qabduuf waraanashee daangaa cehuun galte jedhan. Ertiraan gamasheen haga ammaa loltoonni ishee Itoophiyaa galuu ifatti kan hin amanne oggaa tahu, himannaalee dhiyaatanis waakkachaa turteetti. Dabalataanis biyyootiin miseensa gartuu G7 ta’an, mootummaan Itoophiyaa haala Tigiraay keessa jiru foyyeessuuf tarkaanfii inni fudhate irratti ragaa jiru hubannoo keessa ibsa hin galchine baasaniiru jechuun komateera. Miseensonni G7 ibsa baasan irratti “namoota nagaa irratti ajjeechaan, haleellaan saalaa, haleellaan meeshaa waraanaa gurguddaa bakka tokkotti hin qiyyaaffanneefi jiraattoota fi godaantoota humnaan qe’ee irraa buqqisuu akka balaaleeffatu ibsuun, yakkoota raawwataman jedhaman irratti qorannoon walabaafi ifa ta’e taasifamee kanneen mirga namoomaa sarban seeraan akka itti gaafataman akka godhuuf gaafatee ture. Dabalataanis gartuun kun naannoo wadhabdee kanaatti “hanqinni nyaataa hammaachaa jiru” akka isa yaaddessu ibsuun “hatattamaan gargaarsi namoomaa hin daangeeffamne akka dhiyaatuuf” haalli akka mijeeeffamuuf gaafateera. Kanaafis ministeerri hajaa alaa deebii kenneen, mootummaan Itoophiyaa miidiyaaleen idil addunyaa gara Tigraay akka seenaniif eeyyamuu dabalatee, gargaarsa daangaa hin qabne mijeessuu isaa akkasumas dhimma sarbama mirga namoomaa irratti qorannoon dhiyeenya akka eegalu beeksiseera. Ta’us garuu mootummaan tarkaanfiwwan kunneen fudhatus dhimma dhiyeessii namooma fi nyaata irratti hawaasa idil addunyaa irraa gargaarsi jiru garuu kan eegamuun gadi akka ta’e ibseera. Kanaafis naannichatti rakkoo jiran guutummaa fi yeroon furuuf hojiin gargaarsa barbaachisu dhiyeessuu, hunda dursa argachuu qaba jedhan. Qorannoon viidiyoo ajjeechaa jumlaa Tigraayitti raawwatame irratti gaggeeffame maal agarsiisa? Ministeerri hajaa alaa ibsa isaa irratti, mootummaan Itoophiyaa namoota miiliyoona 4.2’f gargaarsa dhiyeessuuf hanga dandeettii isaa gochaa jiraatus, gargaarsi waayiloota idiladdunyaa irraa dhiyaatu, isa barbaadamurraa harka sadii keessaa tokko kan hir’atu ta’uu ibsuun hanqinni dhiyeessii gargaarsaa jiraachuu beeksiseera. Ministeerichi yaaddoo gareen biyyootaa G7 dhiyeesse mootummaan Itoophiyaa akka kabaju ibsuun, ta’us garuu xiyyeeffannoon ibsichaa dhimma dhiyeessi gargaarsa fayyaa fi nyaataa ifa ta’e ta’uu qaba ture jedheera. Lola naannoo Tigiraayitti uumame booda namootni 70,000 ol gara Sudaanitti baqachuu isaanii dhaabbileen gargaarsaa ni himu. Bulchiinsi yeroo Tigraay akka jedhutti, hanga ammaatti naannicha keessatti namootni miiliyoona lamaa ol buqqa’anii kan jiran yoo ta’u, namootni miiliyoona afurii ol ta’an ammoo gargaarsi namoomaa isaan barbaachisa.