Gumaata Kaampaasii 9: Qormaata kufuurraa hanga barsiisaa Yuuniversitiitti
Lammii Silashiin jedhama. Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Magaalaa Shaambuu keessattin dhaladhe.
Barnoota sadarkaa jalqabaa, sadarkaa lammaffaa fi qophaa'inaa achuma magaalaa Shaambuuttin baradhe. Daree keessatti sadarkaadhaan barataa giddu galeessaan ture. Qormaata dareettis ta'e kan ministirii milkaa'inaan keessa darbeera, kutaa 10ffaattis maatirikii qabxii bareedan argadhe, kutaa 12ffaan garuu seenaa barnootaa koo cilee dibeera. ''Qormaati kutaa 12ffaa seenaa koo cilee dibe'' Qormaata sadarkaa garagaraatti qoramaa ture milkaa'inaan keessa darbaa turus kutaa 12ffaarratti milkii dhabeera. ''Qormaata kutaa 12ffaa qoramee gara Yuuniversitiitti darbuuf akkuma hiriyoota kootii qophii barbaachisu taasiseen ture. Garuu qabxiin naaf deebi'e kan Yuuniversitii na seensisu hin turre.'' Yeroof abdii kutannaan natti dhagahamus boodarra garuu hamilee cimsadheen waggaa itti aanu irra deebiin qoramuuf of amansiise, yerooma kanan akkan yuuniversitii seenu onnadhee ka'e. Raawwii daree keessaarraa jalqabee hanga qormaata seensa Yuuniversitiitti karaakoo wanti natti hafe hin jiru. Yeroo koo waan biraaf kennee barnoota koo dhiisee waan biraa utuun hojjedhuun qormaata kufe jedhee waanan of komadhu hin qabu. Ani waan tokkottin amana, innis kaayyoo qabaachuudha. Barnoota baayyeen jaalladha. Waan baayyee jaallannu keessattimmoo qormaati akka nu mudatus beekuun barbaachisaadha. Hudhaawwan nu mudachuu malan ammoo akka carraatti itti fayyadamnee irra aanuuf xiiqeffannee hojjechuutu milkaa'inatti nu geessa. Anillee kaayyoo akkasii waanan durumaa kaasee qabuuf abdii kutuurra egeree kiyya fageessee ilaaluun jalqabe. ''Waggaa tokkoof utuu abdii hin kutin qo'annaarran ba'e'' Qabxiin seensa yuuniversitii ga'aan naaf deebi'uu dhabullee an abdii muree galee hin teenye. Yookaan addunyaa barnootaatti nagaa dhaamee xurree biraa soquutti hin teenye. Meeshaalee barnootaa kiyya walitti qindeeffadheen bakka jijjiirradhee ofiin of barsiisuutti gadi taa'e. Qo'annaan waggaa tokkoof qo'adhe jireenya koo jiita'ee turetti lubbuu horeera. Waggaa tokkoof Magaalaa Hawaasaa obboleessa kiyya bira taa'een qo'achaa ba'e. Qormaata kutaa 12ffaa irra deebi'ee qorameen qabxii gaariidhaan Yuuniversitii seene. Jireenya al tokko tokko carraa ta'us ,hiree ofii kan midhaaffatu uni mataa keenya ta'uun amma naaf ife. Inumaa waggaa tokko irra deebiin qo'achaa ba'uun koo daranuu akkan cimu na taasiseera. Barnoota koo itti aanuufillee akkan qophii ga'aa qabaadhu na gargaareera. Imala kaayyoof... Isa boriif yaadanii abdii kutuu dhiisanii jabaannaan kaayyoo ofii bira ni ga'u. Wanti guddaan kaayyoo qabaachuudha. Qorumsa seensa Yuuniversitii Magaalaa Hawaasaattin qorame. Ergan qormaata darbuu koo baree baayyeen kaka'e. ALI bara 2004 Yuuniversitii Madda Walaabuu seenee achittis hedduun milkaa'e. Amma hamileen koo duraan laafee ture kaayyoon koo wayita milkaa'u daranuu jabaachuun eegale. Muummee barnootaa Siivil Injineriingii seeneen qabxii olaanaadhaan xumure. Seemisteera jalqabaa qabxii afur fidullee ergasii garuu, simisteeratti B tokko qofa argachaan warra kaan hunda 'A' fidaan xumure.'' Jiruu kaampaasii Madda Walaabuu Carraa kaampaasii jirutti fayyadamuun daranuu milkaa'uuf kaayyoo koo haaresseen barnoota kiyya eegale. Jabaadhen yoo qo'adhee dorgomaa ta'ee gara sadarkaa gaariitti ce'uuf of amansiiseen barnoota kiyyatti ciche. Yuuniversitii seenuun hamilee kiyya duubatti deebi'ee ture dandamachiisee daranuu na jabeesse. Wayituman digirii jalqabaa baradhun waa'ee digirii lammaffaa itti yaaduu jalqabe. Yuuniversitii dirree itti milkaa'uunis baduunis danda'amuudha. An carraa jiru keessaa isa milkaa'inaaf ta'u filadheera. Amala kaayyoo koo gufachiisuu danda'an dursee waan qo'adheef irraa of eegeera. Xiyyeeffannoodhaan qo'achuun koo akkan qabxii gaariidhaan eebbifamu na gargaareera. Yuuniversitii keessatti umuriin dargaggummaas qormaata biraadha. Sadarkaa miira keenya to'achuu hin dandeenya keessa waan jirruuf salphaatti kaayyoorraa ce'uu dandeenya. Garuu yoo dursinee haalli kun jiraachuu beekne salphaatti kaayyoo keenya dagannee hin kufnu. Hiriyaa shamarranii qabaachuu, yeroo qo'annaafaa shamarran waliin dabarsuu fi miira barnootaa keessaa of baasuun ni mul'ata. An kanneen hundayyuu osoo keessa hin seenin barnoota kiyya qofarratti cicheen haala gaariin xumuree ALI bara 2008 eebbifame. Jiruu Yuuniversitii Madda Walaabuu boodaa Yuuniversitii Madda Walaabuutii qabxii olaanaadhaan waan eebbifameef barsiisaa Yuuniversitichaa ta'uuf dorgomeen ture. Haa ta'u haala sababa isaa hin beekneen osoo hin milkaa'in hafeera. Yeroodhaaf milkii dhabuun koo madaa durii natti yaadachiisuuf yaalus an garuu osoo abdii hin kutin carraa biraa baraaduun eegale. Ji'a ja'a booda Yuuniversitiin Bulee Horaa beeksisa baasnaan achitti dorgomee darbe. Yuuniversitii Bulee Horaatti samisteera sadi ergan barsiisee booda carraan barnootaa biyya alaa dhufnaan dorgomeen darbe. Barnoota koo digirii jalqabaarratti daangessuu hin barbaadu Yoo jabaanne, abdii kutuudhaa yoo baanne carraan harka keenya jirti. Carraa iskoolaarshiippii karaa Ministeera Barnootaa dhufe dorgomeen darbe. Amma biyya Raashiyaa Yuuniversitii RUDN jedhamu keessatti digirii lammaffaa koo muummee barnootaa Computational Siivil Injiniiringiitiin barachaan jira. Carraa akkanaa argachuun koo akkan hamilee horadhee raawwii gaariidhaan eebbifamu na gargaaraa jira. Ammas barumsa koo kanarratti dhaabuu hin barbaadu, sadarkaa PHDttis itti fufuun barbaada. Barnooti an baradhu akka hawaasan keessaa ba'e fayyaduuf qorannoowwan rakkoo hawaasa keenyaa furan irratti xiyyeeffachuun barbaada. Waanan yaade bira ga'uuf ammoo akkuman kanaan dura gochaa ture ammas nan ifaaja. Barattoonni keenyallee haalota rakkisoo fi carraawwan badaa isaan mudataniin duubatti jechuu dhiisanii kaayyoo fi hamilee cimsatanii barachuu qabu. Carraa harka keenya jirtu namatu nuuf kenna osoo hin taane ifaajee keenyaan arganna. Abdii osoo hin kutin, kaleessarra har'a wayya, borimmoo waan gaarii baatee dhufa amantaa jedhuun gara sadarkaa itti aanuutti ce'uun nurra jiraata. *Odeessi Gumaata Kaampaasii, jiruufi jireenya barattoota yunivarsiitii hirmaachisuun BBC Afaan Oromoo irraa torbaniin altokko kan isinii dhiyaatudha. Odeessaalee dabran