Obboleettiin gaggeessaa Koriyaa Kaabaa tibbana US akeekkachiifte eenyu?
Kiim Yu Jaang jedhamti. Ija ummataatti mul'achu kan eegaltees waggoota muraasaa as. Obbooleettii quxisuu gaggeessaa Koriyaa Kibbaati.
Kiim Joong un obbooloota isaa keessaa kan akka ishee ofiitti siiqsu hin jiru. Kana malees, caasaan mootummaa biyyattii ifa waan hin taaneef, eenyu itti gaafatamaa eenyuu akka ta'e hin beekamu. Dargaggeessi biyyattii gaggeessaa jiru kun garuu hundaan ol. Namoota isaanii gaditti argaman keessaa olaantuun obboleettii isaa quxisuu Kiim Yu Joong tokko. Ofii Kiim eenyuudha? Kiim gaggeessaa Koriyaa Kaabaa waliin abbaafi haadha tokkorraa waliin dhalatu. Isheenis yeroo jalqabaatiif ifatti kan mullatte bara 2018tti ture. Yeroo sanattis biyya diinaa kan taate Kooriyaa Kibbaa obboleessa ishee waliin dowwachuu deemte. Tibba sanas biyyoonni walii hin gallee lamaan waliin Oloompiika gannaa qophheessuuf waliin hojjataa turan. Haaluma kanaanis obboleessa ishee waliin ta'uun pirezidaantii Koriyaa Kibbaa Muun Jee Iniin, Pirezidaantii Chaayinaa Shii Jiin Piingiin, akkasumas Pirezidaanitii Ameerikaa yeroo sanaa Tiraampiin wal agarte turte. Yeroo sana irraa eegaleeti addunyaan dubartiin kun kan laayyoo akka hin taane shakku eegale. Baatii Ebla bara bara 2020 keessa obboleessi ishee ija ummataa duraa badee ture. Tibba sanattis eenyutuu isa bakka bu'uu danda'a laata gaaffii jedhu kaasuun, maqaashee ballinaan eeramaa ture. Gaheen siyaasaa obbooleettii Kiim tanaas ifatti yeroo jalqabaatiif kan barame baatii Onkololeessaa bara 2017tti ture. Isheenis miseensa yeroo pooliiti biiroo ta'un mudamte. Isaan dura ammoo Daarektara ittaantuu Ministira Piropaagaandaafi Sosochii turte. Ammans aango kana hin dhiifne. Dubartii kun tarree qondaaltoota Koriyaa Kaabaa Ameerikaan uggura irra keessee keessaa durarratti argamti. Maqaanshee galamee gurraacha Ameerikaa kana keessatti kan galafamees, sarbama mirga namoomaa biyyattiin raawwataa jirtu keessaa harka qabdi jedhamee waan amanameefidha. Maqaanshee galmee kana keessa jiraachusaatiinis kampaaniin ykn lammiin Ameerikaa kamuu ishee waliin hariiroo maallaqaa akka hin qabaanne dhorka seerichi. Osoo qabeenyaa maqaasheetiin galmaa'e Ameerikaa qabaattees akka hin sochofne dhorkama. Ofii Kiim Yu dandeettii attamii qabdi? Koriyaa Kaabaa keessatti eenyu ittigaafatamaa eenyuu akka ta'e ifatti hin beekamu. Kanaafuu dandeettiin aangoo ishee hangam akka ta'e kan beeku obboleessa ishee aangoo safaree kenneef ta'a. Garuu akka sadarkaa hamiitti odeeffamuun, obbooleessa ishee malee Koriyaa keessatti dhiirris ta'ee dubartiin aangoon ishee caalu hin jiru. Tarii Kiimitti aantee nama sodaatamtu lammaffaadha. Kiim Yu kan itti heerumte ilma obboleessa Choo Riyoong Heetti. Choo Riyoong Heen ammoo Barreessaa Mummee Paartii koministii Koriyaa Kaabaati. Kun dhugaa taanaan ammoo Kiim Yu hidhata gaa'elaa caalaa akka soodaatamtu taasisu raawwattee jirti. Sababiinsaas aangoon barreessaa mummee Paartii Koministii kan laayyoo akka hin taane eenyuu ni hubata. Kiim Yuun yeroo dhiihoo asi ibsawwan jechoota doorsisoo cicimmoo qaban kennaa turte. Kunis kan xiyyeeffatan biyyoota diina jedhaniin Ameerikaafi Koriyaa Kibbaa irratti ture. Ibsa dhiheenya kana kenniteen, 'Ameerikaan Koriyaa Kaabaa akka hin aarsiine' jechuun akkeekkachiifte turte. Baatii Waxabajjii darbee keessas dubartiin kun raayyaa biyya ishee gara daangaa Koriyaa Kaabaafi Kibbaatti lafa sochii loltummaa irraa bilisa ta'eetti akka ergitu daadhattee turte. Ibsa kanas kan baafte, ergaa barreeffamaafi faaggaa mormii lammiileen Koriyaa Kaabaa baqatanii bahan gara sanaan Koriyaan Kibbaan gadhiifamu dhaabuu waan barbaanneef ture. Akeekkachiisa sanaan boodas Kiim Yuun waajjirri quunnamtii koriyaanoota lamaanii akka cufamuuf ajajjuunshee ni yaadatama. Guyyootaan boodas akeekkachiifni ishee dhugaa ta'uun Waxabajjii 16tti dhohiinsi olaanaan dhagahame. Maddeen ragaa Koriyaa Kibbaa akka mirkaneessaniitti waajjirri koriyaanoota walitti fidu (Liaison office) fi akka haaromfamuuf Koriyaa Kibbaatiin deeggarsi doollaara mil. 8 taasifteef akka barbadaa'u ta'eera. Badiinsa kana duuba Kiim Yuu akka jirtu himama. Hidda sanyii Kiim Namni hoogganaa Koriyaa Kaabaa Kiim Joong Un bakka bu'u osoo barbaadamee kan tarree jalqabaa irra kaa'aman maatii Kiim ta'uun amanamaadha. Piroppaagandaan biyyattii barootaaf akka himuutti, Koriyaan Kaabaa kan hoogganamtu gosa sanyii 'Paaktu' jedhamuun. Kunis deemee deemee Kiim Ili Suung kan biyyattii hundeessan bira gaha. Hoogganaa dargaggoo kan ta'e Kiim Joong Un ifaafi dhoksaatti ijoollee hedduu akka qabbu himama. Ta'ulleen ijoolleensaa ganaa aangoodhaaf hin geenye. Dubartiin kunis hidda sanyii Paaktuu jedhamu sana waan qabduuf obboleessi ishee osoo waa ta'ee namni ishee caalaa biyya hoogganuutti dhiyaatu hin jiru. Kiim Yuu Joong intala xiqqoo hoogganaa Koriyaa Kaabaa duraanii kan Kiim Joong Iliiti. Isheen Kiim Joong Un waliin haadha tokko irraa dhalatan. Obboleessa Kiim Joong Chool jedhamu kan biraas qabu. Ta'us inni dhimma siyaasaatti cimaa miti. Kiim Yuun kan dhalatte bara 1987 yoo ta'u, obboleessi ishee Kooriyaa Kaabaa gaggeessaa jiru waggaa 4n ishee angafa. Lamaanuu kan baratan biyya badhaatuu Awurooppaa Siiwiizarlaand, magaalaa Mariin keessatti. Achis waggoota muraasaaf jiraataniiru. Qondaaltoonni Siiwiizarlaand akka jedhaniitti, tibba turtii ishee Siwiizarlaanittis eegumsi addaafi hordoffiin iccitii taasifamaafii ture. Tibba tokkos qufaa xiqqoon qabee ariitiin mana yaalaa geeffamtee akka ture yaadatu. Gabaasoonni tokko tokko akka mirkanneessaniitti isheef eegumsi addaa yoo taasifamuuf, garuu adda foo'amtee yoo jiraattu ijoollummaashee firoota baayyee waliin osoo wal hin argiin dabarsite. Ammattis daangaan aangoo isheen Koriyaa Kaabaa keessatti qabdu beekamuu baatulleen, dursaan hojjataa kan turte garuu maqaa obboleessa ishee ol kaasaadha. Gorsituufi gargaartuu addaa obboleessa ishee Kiim akka taatees waanuma isheen hojjatturraa ka'uun tilmaamuun ni danda'ama. Erga mariin 2019tti Kiim Tiraamp waliin Veetinaam HanooY keessatti taasisanii bu'aa fiduu dideen booda, Kiim Yuun ija ummataa fulduraa baddee turte. Kanaanis tarii aangooshe irraa ari'atamte ta'a yaaddoo jedhu uumee ture. Amma garuu bara 2020tti gara miseensa yeroo pooliiti biirootti deebi'uun hojiishee hojjataa jirti. Bara 2011 wayita abbaanshee du'aniittis awwaalcha irra turte. Isaan booda garuu darbee darbee yoo ta'e malee mul'attee hin beektu turte. Bara 2014tti obboleessi ishee wayita muudameetti sirnicha irratti argamtee turte. Duree Koriyaa Kaabaa itti aanu Ammatti Koriyaa Kaabaatti waa yoo dhagahamu, obboleessi ishee ija ummataa fulduraa yoo badu ykn yoo dhukkubsatu, Aaddee Kiim Yuu ijoo dubbii guddaa taati. Kooriyaa Kaabaas ta'e addunyaan isheen hooggantuu Koriyaa Kaabaa itti aantu akka taatuudha. Haata'u malee, Koriyaa Kaabaatti waa'ee aanga'aa itti aanu hafee, waa'ee kan harraatuu ifatti kan beekamuus ta'e kan dubbatamu hin jiru. Koriyaa Kaabaatti icciitiin siyaasaa amantii cimaadha. Osoo mudamaaf eegamtuu akkuma eessuma Kiim guddichaatti addabaabaayiirratti ajjeefamuu dandeessi. Koriyaa Kaabaatti tilamaama aangoo kennuun baayyee rakkisaadha.