Filannoo Tigraay: ‘Sagalee ummataan malee kennaan mana maree hin seennu’- Saalsaay Wayyaane
Naannoon Tigraay ALI Qaam'ee 04, bara 2012 filannoo motummaa federaalaatiin 'seera maleedha' jedhame gaggeesseen TPLF olaantummaan xumureera.
Mana Maree Naannoo Tigraay Paartiin teessuma tokkichaaf mo'ate ture Baaytonaan illeen fudhachuun mana maree seenuuf fedhii kan hinqabne ta'u BBC'tti himee ture. Kanumaan walqabatees dhaabbilee siyaasaa naannichaa afur haala hirmaannaa mana maree naannichaa keessatti qabaatan ilaalchisuun Kibxata marii taasisanii ture. Manni maree naannichaas erga paartilee arfan waame mariisiiseen booda ''teessuma sagalee malee osoo isniif kenninee maal jettu?'' jechuun gaaffachuu Dura Taa'aan paartii Walabummaa Tigraayi Obbo Girmaay Barihee ni dubbatu. Yaada kanarratti ejjannoon paartileen arfan calaqisiisan garaa gara ture. Paartii Saalsaayi Wayyaaneetti dubbi himaa kan ta'an Obbo Kinfa Haaddush ''Nuti mana maree seenuu kan barbaadnu ummanni nu filatee malee kennaadhaan miti. Teessuma sagalee itti hinkenninuuf haala kennaa fakkaatuun waan murtaa'ee hinfudhannu'' jedhan. Sababiiwwan yaada dhiyaateef kan itti kuffisaniif sadiis akkasiin kaa'an. Filannoo gaggeeffameen dhibbaa dhibbatti TPLF mo'achuun osoo beekamuu, adeemsi isaan ala bu'uura seeraa hinqabu jedhu. ''Hojiin seera filannoo kana dura bahee bu'uura hingodhannee akka raawwatamu hinhayyamnu. Sababii seerri boodatti deebi'ee hinhojjanneefu, filannoo darbeef amma seera baasuun hin barbaachisu'' jedhu. Naannichi filannoon duras yoo ta'ee adeemsi sirna filannoo 'gahee wal makaa' (mixed proportion) jechuun labsii keessatti akka hammatamu taasifamee fudhatama akka hinqabne dubbatu. ''Duras rakkoolee akkasii kan hiiku hinturre'' jedhan. Obbo Girmaay Barihee gama isaanitiin, teessuma manni marichaa kenneef akka tooftaa qabsootti itti fayyadamuuf akka fudhatan beeksiisaniiru. Ta'ees garuu paartiinsaanii komishiniin filannoo seera cabseera jechuun kan amanan ta'u himu. Haala labsii filannichaa 80,20 tti kan 'gahee wal makaa jedhu ta'ulleen, kan raawwatamee garuu tessuma 190 jiru hunda walitti qabuun TPLF dhaaf kan kenneedha jedhu. Haala seera qoodiinsa teessuma mana maree haaraatti, TPLF teessuma mana marichaa argatee 152 alattis teessumni 38 paartiilee mormitootaatiif haa qoodamu jedhamee gaafatame ture. Ta'us teessuma haala bakka bu'insaa walsimuutiin akka qoodamuuf ibsaman 38 keessaa TPLF 37.35 isaa argateera. Waliigalattis teessuma 189 fudhateera. Haala qoodiinsa bakka bu'iinsa walsimataatti teessumni hafe 0.65 ykn tessummni tokko paartii Baayitoonaaf kennamulleen, paartichi dideera. ''Mannni marichaa adeemsa itti yaada keenya dhagahu ni qaba. Waltajjii itti yaada keenya ibsannu qabna. Kanaafuu waltajjii itti yaada keenya ibsannu wayita argannuu hundatti fayyadamuuf qophiidha. Kanaafuu amma seenee ittiin qabsoofna kan jechaa jirruuf'' jedhu Obbo Girmaan. Akkasumas Dura Taa'aan Paartiin Asiimbaa Obbo Doorii Asgadoom paartiin isaanii teessuma sagalee maleetiin mana marichaa galuuf fudhachu BBC'tti dubbatan. Obbo Kinfa Haadushi sababii paartiilee mormitootaa mana maree akka seenan itti barbaadameef ''Mormiifi komiiwwan erga bu'aan filannoo barameen booda ummataafi qaamoolee garaa garaa irraa dhiyaasu tasgabeessuuf'' yaadameeti yaada jedhu qabu. Kana malees ''Paartii amma naannicha bulchaa jiru fudhatamnisaa akka dabalu gochuuf yaadamee fakkata'' jedhu. Haa ta'u malee, ''Yaadi paartiin aangoorra jiru maddisiisuu, kan isa qofa fayyadu waan ta'eef kanarratti hirmaachu hinbarbaadnu. Nuti dursa kan kenninuuf yaada ummataafi dhaabbata keenya fayyadaniidha'' jedhu. Afeerraa dhiyaateef diduun paarticha TPLF waliin walitti hinmufachiisuu? Komiin TPLF irraa dhufuu malu isin hinyaaddeessu? Jechuun gaaffilee dhiyaatanii Obbo Kinfan akkasiin deebii kennan. Murteen isaanii dhiibbaa paartii naannicha bulchaa jiruurraa dhufu ilaaluun akka hintaane dubbachuun, ''haalawwan dhufan kamiifuu nuti qophaa'oodha. ''Murteen keenyas dantaafi kaayyoo dhaabaafi ummata keenyaa waliin ni adeemaa ykn hin adeemu kan jedhuudha'' jechuun deebisaniiru.