Itoophiyaatti weerarri Covid-19 to'annoon ala ta'uu mala jedhamee sodaatame
Itoophiyaa keessatti weerarri koronaavaayirasii akkaataa kanaan dura hin beekamneen garmalee dabalaa jiraachuudhaan yaadda'uusaa Ministeerri Fayyaa biyyattii beeksise.
Ministirri Fayyaa Dr Liyaa Taaddasaa, tatamsa'inni vaayirasichaa to'annoon ala ta'uusaan dura hunduu itti gaafatamummaasaa ba'uu qaba jedhan. Kanaan dura akkaataa vaayirasichi itti ture wayita ibsan dhibba keessaa 10 gadi ta'uu himanii yeroo dhiyoo as, keessattuu torbeewwan darban keessa ammoo dhibba keessaa 17 ga'eera jedhan. ''Guyyoota 10 darban keessatti hanga Sambata darbeettii namoonni 12,000 vaayirasicha qabamanii namoonni 149 ammoo du'aniiru.'' Lakkoofsi namoota du'anii haala duraan hin turreen dabaluu fi namoonni garmalee dhibamanii yaalii cimaa barbaadan guyyoota darban keessa kan kanaan dura ture haalaan caaluun 450 ga'uu ibsan Dr Liyaan. Sababa kanaan kutaan namoonni haalaan dhibaman itti yaalaman guutuu kan dubbatan Dr Liyaan, meeshaan namoonni garmalee dhibaman ittiin harganan (Ventilator) kan jiru hundi qabamuu fi akkasumas hanqinni oksijiinii mudachuus ibsaniiru. Tatamsa'inni vaayirasichaa haala kanaan yoo itti fufe, ''weerarichi to'annoo ala ta'uun dura itti gaafatamummaa fi of-eeggannoon sirnaan hojiirra oolfamuu qaba,'' jedhan. Itoophiyaatti erga weerarichi jalqabee as namoonni 176,618 kan qabaman yoo ta'u kanneen keessaa 2,555 du'aniiru. Dabalataan yeroo ammaa namoonni 531 ta'an akkaan dhukkubsatanii yaalamaa kan jiran yoo ta'u kunis erga weerarichi Itoophiyaa seenee lakkoofsa isa guddaadha jedhameera. Inistitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itoophiyaa akka jedhetti, kanneen keessaa namoonni 66 meeshaa nam-tolchee harganuuf nama gargaaru(ventilator) dhaan jiru. Inistitiyuutichi har'a akka ibsetti ventileetaroonni jiran hundi waan qabamaniif namoonni baayyee dhibaman 8 ta'an dabaree eeggachuurratti argamu. ''Talaallii AstraZeneca kennuu itti fufna'' Biyyoonni addunyaa sodaa dhiiga kantarsa jedhuun talaallii Covid-19 kan AstraZeneca jedhamu kennuu dhaabanis, Itoophiyaan garuu kennuu akka itti fuftu beeksisteetti. Ministirri Fayyaa Dr Liyaa Taaddasa talaalliin kun kutaalee biyyattii garaagaraa keessatti kennamaa jiraachuu eeranii garuu hanga ammaatti rakkoon jedhame waan hin mudanneef talaallicha kennuu itti fufna jedhan. Itoophiyaatti talaalliin AstraZeneca ogeeyyii fayyaaf kennamuu eegaleera Itoophiyaan talaallii Covid-19 ittisuuf gargaaru kan AstraZeneca jedhamu kennuu kan eegalte Sambata darbe gaafa Bitootessa 13, 2021 yoo ta'u kunis waggaa tokkoffaa guyyaa weerarichi Itoophiyaa seenettidha. Biyyattii keessatti kan kennamaa jiru talaalliin AstraZeneca doozii miiliyoona 2.2 ta'u, karaa jaarmiyaa talaallicha biyyootaaf qooduuf hundaa'e, Covax jedhamuu kan argameedha. Biyyoota akka Jarmanii, Firaans, Italii, Deenmaark, Noorway fi Ispeen dabalatee biyyoonni Awurooppaa saddeet dhiiga kantarsa jechuun yeroof talaallii AstraZeneca kennuu dhaabaniiru. Ministirri Fayyaa Itoophiyaa dhimma kana ilaalchisuun waan jedhan: ''Ragaa hanga ammaatti jiruun rakkoon jedhamu talaallii AstraZeneca waliin walitti hidhata akka hin qabnee fi talaallicha akka kennamuu qabu Dhaabbati Fayyaa Addunyaa akkasumas dhaabbileen qorannoo fi to'annoo qorichaa Ingiliiz fi Awurooppaa ibsaniiru.'' UK fi biyyoota Awurooppaa keessatti namoonni miiliyoona 17 ta'an talaallii oomisha AstraZeneca ta'e kan fudhatan yoo ta'u kanneen keessaa namoonni 40 ta'an rakkoon kantarsuu dhiigaa akka isaan mudate Jaarmiyaan Oomisha Qoricha Biyya UK fi Siwiidiin ta'e AstraZeneca'n beeksiseera. Biyyoonni Awurooppaa hedduun talaallii AstraZeneca kennuu dhaabuun booda ibsa kan kenne Dhaabbati Fayyaa Addunyaa(WHO), talaalliin kun dhibee kantaruu dhiigaa fiduusaaf ragaan dhiyaate homaa hin jiru jedhe. Dr Liyaan gamasaaniin karaa inistitiyuutii fayyaa hawaasaatiin to'annoo fi hordoffiin talaallichaaf ni taasifama jedhan. Talaallicha ilaalchisee waanti haaraan yoo jiraate ammoo hawaasaaf ni ibsina jedhan. Talaalliin kanaan ogeeyyiin fayyaa, kanneen akkaan dhukkubsatanii fi jaarroleen dursa argatu kan jedhan Dr Liyaan hanga Muddee dhufuutti lammiilee biyyattii keessaa dhibbeentaa 20 talaaluuf karoorsuu himaniiru.