Addunyaan goolama diinagdee bara 1900 keessa ishee mudatetti deebi'uu malti jedhan hayyuun diinagdee
Dureen Baankii Addunyaa duraanii biyyoonni balaa amma mudate irratti waliin hojjachuu baannaan kufaatii dinagdee bara 1900 keessa mudatetti deebii'uu danda'u jechuun akeekkachiisan.
Roobarti Xo'elik wal diddaa Ameerikaafi Chaayinaa jidduu jiru, diinagdeen addunyaa akka hin dandamanneef wantoota saaxilan keessaa akka balaa cimaatti kaasaniiru. Mr Zo'elik, Ameerikaatti qondaaltota ummataa gameessa keessa tokko kan ta'an, bara ogummaa saanii keessattis pirezidaantota Ameerikaa jaha gorsaa ta'uun tajaajilaniiru. Hayyuun kuni, ''diinagdeen addunyaa kufaatii keessa galee keessaa bahuu kan danda'u waliin ta'uun yoo hajjatame qofaadha'' jechuun BBC'tti himaniiru. Ministira Haajaa Alaa Itti Aanaa US ta'aniis tajaajilaa kan turan Mr Zoelik, yaaddoon isaa inni guddaan wal diddaa Ameerikaafi Chaayinaa jidduutti guddataa dhufeedha jedhan. ''Akkan yaadutti walitti dhufenyi har'a fedhiirratti kan hundaa'e garuu hundeensaa eessa akka ta'e waan beeknu natti hin fakkaatu. Kun ammoo baayyee balaafamaadha,'' jedhan. Itti dabaluunis Mr Zoelik ''addunyaan kun irruma caalaa akka kan bara 1900, yeroo aanga'oonni addunyaa gurguddoon dorgommii keessa galanii sana fakkaachuu dandeessi'' yoo biyyoonni waliin hojjachuu irraa booddeetti deebi'uun fedhii biyyaalessaa isaanii irratti xiyyeefatan jechuun akeekkachiisu. Kufaatii diinagdee Mr Zoelik bara 2007 hanga 2012tti Baankii addunyaa pirezidaantummaan kan gaggeessanii turan yoo ta'u, bara sanattis addunyaan kufaatii diinagdee keessa galtee turte. Akka duree dhaabbatichaatti, qondaalli kun kufaatii diinagdee mudatee ture hir'isuuf Dhaabbata Maallaqaa Idil-addunyaa (International Monetary Fund) fi dureewwan biyyoota addunyaa waliin walitti dhiheenyaan hojjataa turan. ''Kufaatiin diinagdee bara 2008-09 keessa mudatee ture isa cimaa ture. Garuu walta'iinsa baankiiwwan jiddugala G20 qabna ture. Pirezidaantiiin duraanii US Joorji W.Buushiifi pirezidaantiin yeroo sanaa Baaraak Obaamaan MM Uk yeroosanaa Gooldan Birawon waliin qaama furmaataa addunyaa yeroo sanaa turan'' jedhu. ''Dhugaa dubbachuuf, Chaayinaan mataanshee sagantaalee hedduu qabduun baayyee wal-ta'iinsa gootee turte. Har'a garuu miira waliin hojjachuu akkasii hinqabnu.'' Mr Zo'elik US weeraricha irratti 'itti gaafatamtu taasisuu' irraa fala barbaachuu irratti Chaayinaa waliin akka hojjatuuf waamicha taasisan. Namni kunis baleessaa hedduu raawwachuuf pirezidaantii Ameerikaa Donaald Tiraampiin balaaleeffata. Mr Zo'elick bulchiinsa pirezidaantoota Riipablikaanootaa hedduu kan akka Joorji Buush fi Joorjii H W Buush waliin illeen hojjataniiru. Haa ta'u malee aanga'oota Riipablikaanootaa amma aangoorra jiran akka hinjaalane ifaadah. “Ani jalqabarraa keesee Tiraamp mormaan ture. Kunis sababii ejjannoo imaammata isaa qofaafi osoo hintaanee sababii rakkina amalaastiifis ture. ''Waan inni dhaabbileefi heera motummaa irratti raawwatuutti baayyeen yaaddoo na qabasiiseera. Waan weerarichaan walqabatee ta'eef argaa jirra. Kaanis wantoota hanqiinsa dandeettii ta'enis kallattii biraatinis arga jirra.'' Ilaalchi shakkii Tiraampi waa'ee biyyoota firoota Ameerikaarratti qabuufi ejjannoon isaa wayita Chaayinaan naannicha keessatti olaantummaa argataa jirtuutti gama Eshiyaatti aariitti umeera. Mata dure kanas kitaaba isaa haaraa Ameerikaan Addunyaa keessatti; Seenaa dippilomaasii US fi Imaammata ala jedhuu keessatti baliinaan kaaseera.