Aartii Oromoo: 'Diraamaan Abbaa Jaamboo dulluma keessa hirkoo naaf ta'uuf jira' - barreessaa diraamichaa Sabsibee Abbabaa
Namoota akka Tarfaasaa Dambii, Gaasha Poolisii, Haadha Jaamboo fi Abbaa Jaamboo maaliin yaadattu?
Diraamaan walitti fufiinsaan waggoota 19'f Raadiyoo Faanaatiin darbaa ture 'Abbaa Jaamboo' dhiibbaan itti hammaatee waggaa lama dura addaan cite, amma dulluma keessa deebi'ee hirkoo naaf ta'uuf jedha jechuun barreessaan diraamichaa Obbo Sabsibee Abbabaa BBCtti himaniiru. Akkaataa diraamichi itti eegale, bu'aa ba'ii keessa darbanii fi seenaasaanii gabaabinaan akka armaan gadiitti nuuf qoodaniiru Obbo Sabsibeen. Sabsibee Abbabaa-Abbaa Jaamboo Maqaan kiyya Sabsibee Abbabaati. Godina Arsii Aanaa Heexosaa magaalaa Booruu Jaawwii keessattin dhaladhe. Barnoota kiyya kutaa 1-8 bakkuma dhaloota koo magaalaa Booruu Jaawwii keessattin baradhe. 9-12ttimmoo magaalaa Hurutaattin baradhe. Barnoota sadarkaa lammaffaa xumureen Yuuniversitii Finfinnee kiiloo ja'atti barnoota Seenaa baradhe, barnoota hoog-barruus dabalataan baradheera. Kennaan aartii ijoollummaadhumatti keessa koo ture. Yeroon mana barumsaa turetti miinii miidiyaa keessatti baay'een hirmaadhan ture. Seenaa Abbaa Jaamboo... Diraamaa Abbaa Jaamboo barreessuu bara 1991n eegale. Diraamaa kanaaf ka'umsa kan naaf ta'e nama Booruu Jaawwitti ollaa kiyya ture nama Abbaa Jamboo jedhamu yoo ta'u namni kun dhugaatii wayii yoo fudhate waan hedduu nama dubbatu ture. Abbaan Jaamboo ilma Jaamboo jedhamu kan qabu yoo ta'u Jaamboon ana wajjiniin umuriidhaan walitti dhiyaata ture. Diraamaa kana Yuuniversitii Finfinnee waggaa tokkoffaa osoon jiruun barreessuu eegale. Yeroo an barumsa sadarkaa lammaffaa barachaa turetti taphni Afaan Amaaraa kan 'Abbiyyee Zargaawu' ykn 'Shangaay' jedhamu Raadiyoodhaan darbaa ture. Tapha bara 1989 darbaa ture kana baay'een jaal'adhan ture. Kanaafuu maaliifin afaan kiyya Afaan Oromootiin hin jalqabne jedhee yaadaan ture. Kanuma ka'umsa godhachuun erga yuunivarsiitii seenee Afaan Oromootiin diraamaa dheeraa barreessuu jalqabe. Gara Raadiyoo Faanaa… Wayituma yuuniversitii ture 'Abbaa Jaamboo' barreessuudhaan raadiyoo Faanaa keessatti hirmaan ture. Raadiyoon faanaas hirmaannaa kiyya ilaalee akkuman eebbifameen dorgommii malee na fudhate. Ergan hojii gaazexeesummaa eegalee as garuu diraamaa 'Abbaa jaamboof' kan naaf kaffalamaa ture birriin 250 narraa citeera. Umurii ijoollummaakoorraa eegalee barreessaa yookiin aartistii ta'uuf fedhiin qaban ture. Kan si ajaa'ibu garuu guyyaa tokko gaazexeessaan ta'a jedhee gonkumaa yaadee hin beeku. Kan diraamaa 'Abbaa jaamboo' irratti kaffaltii malee cichee na hambises fedhiidhuma aartii na keessa tureedha. Diraamaa kanarraa maal buufatan? Ergan Afaan Oromootiin diraamaa kana barreessee dabarsuu eegalee warri Oromoo jibban daran natti hammaatan. Jaalalaa fi kabaja uummata kiyyaaf jedheen dhiibbaa mootummaa jalatti xiiqeffadhee hojjechaa ture. Yoo gadi na qabuu malee guddinni homaatuu naaf hin kennamne. Jaallan diraamaa kana wajjin hojjechaa turre yeroo ammaa bakka gurguddaa ga'aniiru. An garuu bakkeetti gatee hin deemu jedheen cichee itti hafe. Kaayyoo gooroon diraamaa 'Abbaa jaamboo' aadaa, afaan, jiruu fi jireenya uummata oromoo mul'isuu ta'us mootummaa naannoo Oromiyaarraa beekamtii hin arganne. Inumaa kan beekamtii naaf kennan warra saba biraati. Waldaa Ogeeyyii Tiyaatiraa Itoophiyaarraa beekamtii argadheera. Zinnaash Olaanii fi Odaa Awwaard irraas badhaasa argadheera. Mootummaan naannoo Oromiyaa jabaadhullee naan hin jenne. Jaalalli uummanni naaf qabu garuu hamilee naaf ta'eera. Qabiyyee diraamaa... Diraamaan 'Abbaa jaamboo' wayita qilleensarratti dhaggeffatamu qoosaatti waan dhufe fakkaata. An garuu malli itti fayyadamee barreessu baay'ee na qora. 'Abbaa jaamboo' qindeessuuf qabiyyee qofa hojjettee dhiifta miti, loqoda afaan Oromoo kutaalee Oromiyaa hunda keesaatiin hojjetama. Kanammoo wayitan yuuniversitii jiru haala mijataa naaf uumametti gargaarameen eegale. Mooraa yuuniversitiitti barattoota godinaalee Oromiyaa garaagaraa irraa dhufan nan argadhan ture, loqoda hundaayyuu nan fayyadama. Diraamaa abbaa jaamboo barreessuu ergan jalqabee waggaa tokko boodan loqoda ykn akkaataa dubbii kutaalee Oromiyaa garaagaraa itti dabaluu eegale. Kunimmoo diraamicha daranuu miidhesse, akka dhaggeeffatamu godhe, fudhatamas argate. Qabiyyeen 'Abbaa jaamboo' waa lama. Tokkoffaan jiruu fi jireenya uummataa kan baasee mul'isuudha, lammaffaan waan tibbana ijoo dubbii ta'ee falmisiisuu fi namni hunduu irraa dubbatu bifa diraamaan dhiyeessuudha. Keessattuu dogoggora mootummaan hojjetu qeequusaatiin abbaan jaamboo waan baay'ee sirreesseera. Aanga'oonni mootummaa gameeyyiin 'Abbaa jaamboo' baay'ee dhaggeeffatu. Aanga'oonni mootummaa karaa diraamaa 'Abbaa jaamboo' qeeqaman taatota keenyatti akeekkachiisa kennaa turan. Doorsisaa fi dararaa guddaa nurraan ga'aa turan. Keessattuu an barreessaa diraamichaa waanan ta'eef na ajjeesuuf na adamsaa turan. Dhumarratti kan addaan cituu diraamaa 'Abbaa jaamboof' sababa ta'e waa'ee shukaaraa irratti wayita hojjennu ture. Waa'ee shukkaaraa wayita hojjennu hoogganaa yerosii Abbaay Tsahaayyee maqaa dhoofnee qeeqne. Diraamicha hojjennee torbeetti akka dhaabbatu ajaji darbe. Yeroo sana Abbaay Tshaayyeellee aangoorra turan. Ana adabbiin hidhaa na mudachuu baatullee taatonni hedduun hidhamaniiru. Hedduunsaanii akka mooraa faanaa hin seenne dhorkaman. Diraamaan 'Abbaa Jaamboo' amma maalirra jira? Diraamaan waggaa 19f dhiibbaa fi gidiraa meeqa dandamatee as ga'e kun waggaa 1 fi walakkaa adda citee amma garuu deebi'ee lubbuu horachuuf sirriiqaa jira. Hoji gaggeessaan FBC haarofti diraamaan kun akka deebi'uu danda'u waadaa nuuf seenaniiru. Heeyyama baafadhuutii raadiyoodhaanis ta'e TV'dhaan asuma Faanaa keessatti eegali naan jechaa jiru. Siimpooziyemiin waa'ee diraamaa 'Abbaa Jaamboo' dhiyeenya ni qophaa'a. Hojiin koo waggaa 19n darbanii shallagamee qarshiinsaa akka naaf kaffalamus murtaa'eera. Abbaan jaamboo qalbii uummata Oromoo keessa galee ture waggaa haga kana irraa citee turuun baay'ee na gaddisiisa. Amma wayita deebi'u jalqaba uummata Oromootti araarama. Erga diraamaan abbaa jaamboo addaan citee Oromiyaa keessatti lakkoofsi dhaggeeffataa faanaa akkaan hir'ateera. Warri miidiyaa faanaas anaaf jedhanii osoo hin taane uummata Oromoo ofitti deebisuuf yaadaniiti kan isaan eegaluuf murteessan. Diraamaan kun yeroo dhihoo keessatti uummata bira ga'uu eegala. Akka kanaan duraa kaffaltii maleen hojjedha osoo hin taane ammaan booda galii diraamicha irraa argamu keessaa harka 70 natu fudhata. Akkasitti walii gallee eegaluuf jenna. Jaalala uummata kiyyaaf jecha kanan umurii dargaggummaa koo guutuu kaffaltii malee hojjedhe amma hirkoo naaf ta'uu qaba.