Daldala jimaa: Michooma Awwadaayi fi jimaa, hamma yaaddaniin olitti
Kallattii bahaatiin Finfinnee irraa naannoo kiilomeetira 500 fagaattee argamti. Jiddugala jimaa Itoophiyaati jedhuun. Wanni hundi jimaadha, jimaanis waa hunda.
Haalli qilleensaa magaalattii jimaaf mijawaadha jedhu jiraattonni Awwadaay keessatti guyyaanis, halkanis tokkuma. Daldalli jimaa osoo adda hin citiin, gabaan osoo hin qorriin biiftuun dhiitee bariiti. Guyyaatti daldala jimaa qarshii miliyoona 20 hanga 30 baasutu magaalaa kana keessaatti raawwata akka tilmaama bulchiinsa magaalattiitti. Jiruufi jireenyi nama hundaa kallattiinis ta'e al kallattiin jimaa irratti kan hundaa'e. 'Bu'aa qarshii 200 hanga Kuma 18' Dargaggoo Elemoo Mohaammad-Raadii dargaggoota biroo waliin ta'uun waldaan ijaaramee Jimaa oyiruu irraa fe'amee dhufu konkolaataa irraa buusuun of jiraachisa. Warri Awwadaay namoota akka dargaggoo Elemoo jimaa konkolaataa irraa buusaniin Hammaalaa jedhuun. Waggoota shaniif hojii kanarra akka ture kan nutti hime Elemoon ji'atti hanga qarshii 3000 akka argatu dubbata. Jimaan konkolaataa irraa bu'e gara suuqiiwwan ykn akka isaan waaman Abbootii Saffaraa biratti geeffamee cabee, wal qixxaatee sirreeffamee hidhama. Abbootiin Saffaraa kunneen warreen jimaa qonnaan bultoota irraa fuudhanii cabsanii, qixeessanii hidhanii daldaltoota Jimaatti dabarsan yoo ta'an, of jalatti hojjettoota hedduu qaxaranii hojjechiisu. Kanneen jimaa cabsanii hidhan guyyaatti hanga qarshii 200 akka argatan nutti himaniiru. Abbootiin Saffaraa hojjettoota hedduu qaxaranii hojjechiisu. Jimaa Abbootii Saffaraa biratti cabee hidhame kana daldaltoonni bitanii bakka adda addaatti raabsu. Aadde Fooziyaa Mohaammad daldaltuu jimaati. Somaaliilaand, Jabuutii fi Somaaliyaa dabalatee bakka adda addaatti jimaa daldalu. "Gaaf tole guyyaatti hanga qarshii kuma 18 bu'aa argadha" nuun jedhan. Aadde Amiina Saaniisulee ammoo dubartoota biroo waliin waldaan gurmaa'anii qulqullina magaalaa irratti hojjetu. Garaabaa ykn baalaafi muka jimaan irraa cabee gatame haranii gatuun ofiifi ijoollee isaanii jiraachisu. Guyyaatti balfa konkolaataa Siinoo 3 kan meetir Kiyuubii 40tti siqu akka kaasan nutti himan. Kana irraas galii ji'atti hanga qarshii 1500 argadha jedhu. Jimaa malee guyyaa takka ooluu dandeessaa? Kana gidduutti hawwan baala jimaa ciranii warreen achumatti qama'aniif qopheessan, kanneen bakkaa bakkatti jimaa geejjibsiisanifi gosa hojii adda addaan jimaan wal qabatuun of jiraachisan hedduudha. Kana hunda duuba ammoo qonnaan bultoota jimaa omishantu jira. Qonnaan bulaa Saafii Abdallaa ooyiruu xiqqoo dhiyeenya magaalaa Awwadaayitti argamtu irratti jimaa oomisha. Rakkoo bishaaniif malee waggaa guutuu jimaa oomishuun akka danda'amu kan nutti hime Saafiin, waqtii jimaan cabu guyyaatti hanga kiiloogiraama 14 akka gabaa geessu nutti hime. Sana qarshii kuma 4 hanga kuma 5 akka gurguru dubbata. Qonnaan bulaa Saafii Abdallaa wayita jimaa cabsaa jirutti Namoota dhuunfaa irra darbee bulchiinsi magaalaa Awwadaay galii argatu keessa harki caalu daldala jimaa irraa argama. "Ji'oota jahaan darban daldala jimaa qofarraa galiin qarshii miliyoona 34 ol sassaabameera" jedhu hogganaan Waajjira Galiiwwanii magaalattii Obbo Ayyuub Mohaammad. "Jimaa malee jiruu hin qabnu" Osoo jimaan dhabame akkam taatu jennee jiraattota magaalaa Awwadaay hojii daldala jimaan wal-qabatu irratti bobba'an kanneen gaafannee turre. Jimaan hafu biddeena hin qabnu jedhu magaalaa kan qulqulleessan Aadde Amiinaan. "Akkanaanuu ijoollee qaraasifachuu dadhabne, yoo jimaan hafe waanuma nyaannuu hin argannu" jedhu. Sababa rakkoo nageenyaa magaalaa Awwadaay dabalatee Naannoo daangaa Oromiyaa fi Somaalee gidduutti bara darbe uumameen yeroo gabaabaf jiddugalli daldala jimaa Awwadaay irraa gara magaalaa naannoo Somaalee Bombaasitti jijjiiramee ture. Yeroos "maatiin keenya hedduun beelaaf saaxilamtee, torbe tokko gidduutti waan nyaannu dhabnee akka ajaa'ibatti beelaaf saaxilamne" jedha dargaggoo Elemoon. Nama qofaa osoo hin taane re'eenillee gaafas waan nyaattu dhabdee nuun jedhe. Jimaa cabee dhufe qixeessee hidhuun kan jiraatu dargaggoo Maahdii Kaliif-Huseen ammoo, qama'uus, gurguruus, dalaguus waan barree jirruuf jimaa dhabuun haalaan nama miidha jedha. "Dhiigni kiyyaahuu hin dalaguu, mirqaanas hin qabu, yoon rafe malee waanan godhuu hin beeku. Yoon jimaa hin qamaane, harkaanis hin tuqne jiraachuu hin danda'u" jedha. Komii Jiruufi jireenyi jiraattota magaalaa Awwadaay hedduu jimaarratti kan hundaa'e haa ta'u malee hundii isaanii hojii daldalaa kanarraa komii qabu. Qonnaan bultoonni jimaa omishan yoo bishaan hin arganne waggaatti al tokko qofa rooba eeganii oomishuuf dirqamu. Bishaan argachuun ammoo salphaa miti. Meetira hedduu harkaan qotuuni kan isaan bishaan baasan. Sun dhamaatii hedduu akka qabu dubbatu. Bishaan hin jiru taanaan, jimaan gogee Gatiin jimaa gabaatti itti gurguratan dhamaatii isaanii kan hin madaalle ta'uu dubbatu jimaa kan omishan Obbo Abdusalaam-Saanii Abiraahiim. "Qonnaan bulaan hundi humna boolla qotee bishaan baafatuun hin qabu, kanaaf gargaarsa feena" jedhu. Kanneen hojii humnaa daldala jimaan wal-qabatu hojjetanis hanga qarshii kafalamuufitti gammachuu hin qaban. "Dafqa dhiiga gurraacha fakkaatu cobsaa oollee maallaqni nuti argannu jireenya keenya kan jijjiiru miti" jedha dargaggoo Elemoo. Daldaltoonni hojii daldala jimaa irratti bobba'an ammoo sirna daldala jimaa irraa komii qabu. Sirni daldala jimaa sirrii diriiree hin jiruu jedhu. Daldala keessatti gatii abba gurguruutu himata, kan jimaa garuu abbaa bitutu gatii mura jedhu daldaltoonni dubbisne. Kunis gatii isaan muranitti hin gurguru yoo jedhe akka omisha kaanii ol deebisee kaahuu waan hin dandeenyeef akka ta'e dubbatu. Daldaltoonni bitanii gara biyya alaatti ergan waliigalanii gatii muranii dhufu jedhu. Hanga silaa fayyadamuu qabnu hin fayyadamne jedhu qonnaan bultoonni Komiin kun namoota kanneen biratti hin dhaabatu, bulchiinsi magaalaa Awwadaayillee waan komatu qaba. Galii mana qopheessaa magaalattiif galuun alatti gibirri daldala jimaa irraa guuramu mootummaa Federaalaaf gala jedhu Kantiibaa Itti aantuun Magaalaa Awwadaay Aadde Iikraam Abdii. "Magaalaan keenya galii irraa argachaa hin jirtu, naannoon Oromiyaatis galii irraa argachaa hin jiru" jedhu. "Qaamolee adda addaatu wal ijaaree sirna daldalaa jimaa kana keessa galee jira, isaantu irraa fayyadamaa jiras" jedhu Aadde Iikraam. Yeroo adda addaa mootummaa naannoof gaaffii dhiyeessinee, wayita ammaa qorannoon adeemsifamaa jira, ni sirrata abdii jedhu qabna jedhu. Sadarkaa biyyaatti daldalli jimaa galii sharafa alaa guddaa akka argamsiisu himama. Daldalii jimaa galii guddaa haa argamsiisuyyuu malee xiyyeeffannaan mootummaan daldala jimaatiif kennes xiqqaadha, tarsiimoon deeggaree daldala jimaa ifatti hin jajjabeessu jedhamees qeeqama. Kunimmoo rakkoo jimaa qama'uun fayyaafi hariiroo hawaasummaa uummataa irraan gaha jedhamee yaadamuun wal-qabachuu mala.