Waqgaarii Kabaa: Dararaa kanarraa du'uu naaf wayyan jedheen gaafadhe
"Maatiin koo du'eera jedhanii abdii kutaniiru, otoo na arganii nan beekanii' jedha waggaa 19'f mana hidhaa lafa jalaa naannoo Tigiraay keessatti hidhamuu kan dubbatu Waggaarii Kabaa Nagahoo.
Manni hidhaa naannoo Tigiraay, Shiree iddoo Addenebiriiti jedhamutti argamu kun "iddoon itti gidiraa argedha" jedha Waqgaariin. "Piinsaadhaan qeensa quba koo kurnan narra buqqisan" jedhe haala qabiinsa mana hidhaa kana keessa ture wayita dubbatu. Sababii dararaa irra gaheen fayyaa dhabe, rakkina keessa akka jirus hima. Mootummaan naannoo Tigiraay garuu, dubbii dharaati jechuun waan Waqgaariin himatu mara haaleera. "Manni hidha lafa jalaa naannoo keenya hin jiru, dubbii dharaati" jedhan dubbi himtuun mootummaa naannoo Tigiraay Aadde Liyaa Kaasaa. "Duula maqaa balleessiiti, kanaan duras nama yakkaamaa fanjii dhukaasuutti miilli irraa cite, mootummaa naannoo Tigiray maqaa balleessuuf dokumentarii sobaa irratti hojjetanii dhiyeessaa turani, kunis kutaa lammaaffaasaati" jedhu. Akka Waqgaariin jedhutti hidhamtoonni siyaasaa Oromoon 16 mana hidhaa inni keessaa bahe keessatti hafaniiru. Aadde Liyaan garuu kanallee ni waakkatu. Akkamiin achii bahe? Waqgaariin umurii dargaggumaatti mana hidha seene, 'aarrii baaseen mana hidhatii gadhiifame' jedha. "Nama hogganaa humna Agaazii ture qabe achitti na hiisisetu waggoota 19 booda dhufee achitti na arge, asuma jirtaa jedhee na gaafate" jedha akkamiin akka bahe yoo himu. San booda halkan tokko sa'aatii saddeetiin konkolaataan magaalota Tigiraay keeessa qaxxamursuun daangaa Affaar keessatti akka isa gatan hima. "'Asumatti nu eegi' jedhanii achitti nagatanii deemani" jedha. Torban darbe Affaar irraa ka'uun Kamisee keessa qaxxaamuree deeggarsa namoota karaarratti isa arganiin Finfinnee qaqqabu himata. "Mana hidhaa kanaa na baasu jedhee hin eegne, na ajjeesaallee jedhee kadhadheera" jedha. Mana hidhaa lafa jalatti ijaarame jedhu kana keessatti of ajjeesuuf yaale akka turellee dubbata. "Halkan sa'aatii 8tti hidhaarraa wayita na gadhiisanillee waan na ajjeesan natti fakkaata turee" jedha. Mana hidha kana keessaa namoonni baafamanii ajjeefaman jiru jedha. Akkamitti qabame? Waqgaarii Kabaa Godina Wallagga Lixaa Mandii, dur Manasibuu iddoo 'gabaa abbaa Caaniyaaloo' jedhame waamamutti dhalate. Loltuu ABO 'Jajjabeen ture' jedha. Dachaatuun maqaa qabsoo ittiin beekamu ta'u dubbata. Qondaaltota ABO gameeyyiif Waardiyyaa akka turellee hima. Boodarra sababa qabsoo hidhannoon wal qabatuuf gara Sudaanitti ce'uu hime. "A.L.I Caamsaa 8, bara 1993 galgala sa'aatii 11'tti loltoota Agaaziitu daangaa Itoophiyaa otoon seenu na qabanii, bara sanaarraa qabeen hidhaa seene" jedha. Wayita sana harkaafi miila hidhamee gara Finfinnee Buraayyuu geeffame, ji'a sadii waajjira poolisii keessatti hidhamuufi Gomoraa bakka jedhamutti dabarfamee ji'a 6 hidhamuu dubbate. Iddoo kanatti lammilee biyyoota ollaa kanneen akka Sudaan, Eertiraafii kanneen birootu hidhama ture jedha. "Halkan guutuu makiinaan otoo deemnu Gomoraa bakka jedhamu ija hidhaniitu konkolaataan na geessani, boodarraa gara Addenabiriit jedhamutti geeffamee hidhaa lafa jalaa seene" jedha. Addenabiriit mana hiidha akkamiiti? Manni hidhaa kun kutaa hidhaa lafa jalaa qabaachuun isaa halaalatti hin beekamu garuu mooran isaa shiboon kan marfame jedhe. Waliigalatti namoota 17 qofatu mana hidhaa kanatti hidhama, namoota achitti hidhaman halkan hidhu, halkan mana kana keessaa baasu jedhe. Muraasa maqaa isaanitiin akka beeku dubbata. Kanneen maqaa isaanii fi iddoo dhaloota isaanii beeku akka jiranillee Waqgaariin maqaa isaani waamee tarreesse. Abdallaa Aadam naannoo Shaashamanneerra, Mohaammad Abbaa Garoo Baatiirraa, Awwal Idiris namoota jedhaman mana hidha sanatti maqaadhaan akka beeku himeera. Namoota kana waliin gargar hidhamanillee sagaleen walitti hasaasaa wal iyyaafataa akka turan hima. "Dhiyeenyatti nama tokko konkolataan fidanii kutaa lafa jalaatti addatti hidhan, erga fidani hidhanii bishaan 'haayilaandii' galchuuf, nyaatas makinaadhaan fidanii kennuuf garuu eenyummaasaa hin beeknu, halkaniin baasanii galchuu" jedha. Yeroo garaa garaatti namoonni mana hidhaa kanaa baafamanii ajjeefamanillee jiraachuu dubbateera Waqgaariin. Isaan keessaa qabsooftu Annanee kan jedhamtu, Najjootti kan dhalatte halkan sa'aatii torbatti mana hidha kana keessaa qabanii baasani achi hin debine jedha. Mana hidhaa kana keessatti reebichi fi elektirikiin qama namaa guggubuun ture kan jedhu Waaqgariin, godaannisni hedduun qaamasaarraa akka mul'atu himata. "Qaamni kiyya mada'ee mana yaala na geessuu didani, ofin ajjeesa jedhe ansoolaan of ajjeesuu yaale, na gorsani akka hin raawwanne dhorkame" jedha. Reebicha irra gaheen kiraanchii laman akka deema ture, gurrisaas akka mala'uuf dhaga'uuf akka rakkatu dubbateera. Reebamuun maddiitti, soorata gahaallee akka hin arganne dubbate. Erga mana hidhaatii bahee deeggarsa namootaatiin Kamisee irraan Finfinnee qaqqabuu dubbata. Erga magaalaa Finfinnee gaheen booda haatii fi obbolaan isaa lubbuun jiraachuu dhaga'eera jedhe. Bilbillii addaan ciituusaan maatisaa akka hin dubbisne hima. "Hawwiin koo alaabaa ABO ol kaafame fannifamu arguudha ture isa ijaan argeera" jedhe. Waqgaariin miidhama qaamaa irra gaheef Finfinnee erga qaqqabee booda wal'aansa fayyaa hordofuu akka jalqabe dubbateera.