Kornaavaayirasii: Ameerikaan baay'ina namoota Covid-19'n qabamaniin Chaayinaa caalte
Ameerikaan lammiileen ishee 93,000 ol koronaavaayirasiin qabamu mirkanaa'uun ammatti biyya kamuu caaltee jirti.
Akka ragaa Yunivarsitiin Johnsi Hopkinsiitti, Ameerikaan baay'ina namoota vaayirasii addunyaa yaaddesseen Chaayinaa kan namoonni 81,900 akkasumas Xaaliyaanii kan namoonni 80,600 jalaa qabaman caalte. Haa ta'u malee, hanga ammaatti namoonni Ameerikaatti Covid-19'n du'an 1,438 yoo ta'an lammiileen Chaayinaa du'an garuu 3,200 olidha. Kan Xaaliyaaniitti du'ani immoo 9,134 olidha. Taatee hamaan kunis akkuma pirezidaantiin biyyattii Tiraampi yeroo gabaabaa keessatti gara hojiitti deebiina jechuun dhaadataniin ture kan dhagahame. Waayit Haawuus attamiin ilaalee? Pirezidaantii Tiraampi Kamisa kaleessaa wayita Waayit Haawusiitti haasaa taasisan, waa'ee baay'ina namoota vaayirasichaan qabamanii gaafatamanii, ''kunis baay'ina lakkoofsa nuti qorachuu dandeenyeen kan wal qabatuudha jedhaniiru.'' Pirezidaantii Ittaanaan Maayik Peensi gama isaaniitin qorannoon koronaavaayirasii amma bulchiinsota Ameerikaa 50 keessattu ni argama. Biyyattii gutuuttis namoonni 552,000 ol qoratamaniiru jedhaniiru. Obbo Tiraampi baay'ina lakkoofsa gama Beejiingiitii dhufu irratti shakkii kan qabu ta'u kaaseera. ''Lakkoofsi Chaayinaa keessaa meeqa akka ta'e isiin hinbeektan,'' jedhan. Ammas Tiraampi uggura kaa'amee kaasuuf ni abdataa? Kaayyoon Obbo Tiraampi kan Faasikaa dhufaatti deebiifne biyyatti ni banna jedhuus namoota hedduun qeequmsi irratti ka'ee ture. Karoorri kunis lakkoofsa namoota miiliyoona 3.3 bu'aa hojii dhabduummaa argachuuf iyyataniin kan deeggarame fakkaata. Ibsa Kamiisaatiin, ''Lammiilee Ameerikaa hundi gara hojiitti deebi'uu qabu. Biyyi keenya bakkatti deebi'uu qabdi. Akkan yaaduttis kanatu atattamaan ta'uuf jira,'' jedhanii ture. "Osoo kutaa biyyaa kan baay'ee vaayirasichaan hin miidhamiin fudhannee qorannee nutis akkasiin gochuu dandeenya.'' Itti dabaluunis, ''namoonni baay'eenis wayita ani haa bakkatti deebiinu jedhu akka hintaaneeti hiikuu. Kunis osuma fageenya hawaasummaa isaanii eegatanuu, fi harkasanii dhaqatamu, harka osoo wal hinfuune fi wantoonni dubbannee hundi osuma ta'anuu jechuu kiyya.'' Dhimmoota biraa irratti gadi fageenyaan dubbachuuf torbe dhufaaf waadaa galeera.