Waraana Itoophiyaa fi Ertiraa: ''Gaafa waraana daangaa haadhi warraa kiyya ijoollee teenya fudhattee na dhiiftee deemte'
Gaazexessaan Itoophiyaa Addisaalam Hadigu haadha warraa isaati fi dubra isaa lama ta Ertiraa waggaa 16 jiran akka argu abdii qaba.
Addisaalam Hadiguu fi maatiin isaa waggaa 16 addaan ba'an Abdiin tun eegi bulchooti biyya lamaa akka haala waraana dhaaban labsan dhufte. Eegi waggaa 1999 hanga 2000 loltuun biyya lamaani dangaa irratti wal haadhe, lafa tan lamaan gargar kute. Karaa fi daandii xiyyaara ka waggaa hedduu hidhaa amma banuuf deeman, bilbila waggaa hedduu biyya tan lamaan jidduu hin jireelleen amma bana. "Waraanni sun ka nama kuma dhiba oli ijjeese keessatti obboleeyyan tiyya lama dhabe, maatiin tiyya walitti- gargaltee, akka nyaaphatti wal-laalte", jedhe Addisalam. Haadhi mana kiyya nama Ertiraa, Mitslal Abrahaa Diraar waggaa 1980, ka nuun lameen ganna 20 fuudhee. Waggaa 2002, gaafa waraanni daangaa dhaabate, ijoollee teen ta dubra lamaan fudhate, Ertiraatti baqate, ana fi gurba keen xiqqaa. Namoota hedduutti waraana dangaa sun irraati due Mitslal Abrahaa, rifarandamii waggaa 1993, ka lammiin Ertiraa walabummaa biyya isaaniitif filmaata yaate, isiin qalbi hirannaan, jajjabeesse waliin yaane. Mala sunif hujii isii ta barsiisa dhabde, galu yaalte. Ijoollee teenna sila seenna jabdu, ka ani abbaan warra nama Tigraay ta haadhi warra nama Ertiraa, ammoo sun akka abjuu taate. 'Akka ani du'e natti dhagahamee' Guyyaa roobii Mitslal, eessuma kiyya ka Itoophiyaa keessa jiru laaluu deema jette, baate. Kara Itoophiyaa Ertiraa deemu dhi'otuu banani jedhan Deebi warra hanga amma eegutti jira. Eege Ertiraa deemte dhagahe, daangaa hidhani nami Itoophiyaa gama sun dabruu hin dandau, akkanaan addaan baane. 'Xalayaa deebi hin argadhu' Maatiin tiyya, haadha warra waan hamtu itti hojjatee , tanaf deemte anaan jecha ba'an, ammo akka sun dhara anaatu beekaa. Baayyee walii kabajaa kennine, manni keenya jaalalaa fi koflaa kopha itti beekaan. Maatii tokkollee Ertiraa hin qabduu gaafa deemte. Gaafa deemte, xalayaa olloowaniiti naa dhiifte. "Tun nama duuti fudhatellee irra nadhukubdi, ijoollee fudhadhe Ertiraa deeme, gurba sii dhiise, yoo yeroo argadhee sii barreessaa, of eeggadhuu", jette barreessite. Olloowwan tiyya torban tokkoo ana bira teette hanga ani booyicha ta'e. Eegi sun, jechaan sitti himuu hindanda'u jireenya ani keessa bahe. Yoo fakkii kaasee salphaa. Akka maraataa tahe. Nama du'e ka deemu fakkaadhe. Jireenyi kiyya camii fi faayidaa dhabee. Du'u fedhe. Guyyaa cufaa hujii deeme farsoo dhuga, jireenyi kiyyi kanuma ta'e. Bakki-awwaalchaa kun ka Ertiraa jiru yaadannoo waraana Itoophiyaa fi Ertiraa. Hanga ministiraa Muummee Dr. Abiy Ahmad ejjata nagaa biyya tan lamaan jidduu buusu fudhate, abdii argannee akka Ertiraa fi itoophiyaan wal-dhageetu. Duraan adoo maatiin tiyyi lafa dhibiiti godaante-sila dhaqe laala jedha, ammo Ertiraa deemuun salphaa miti. Xalayaa isiif ergaa ture warra Qaxxaamura Diimaa hojjatuuti kenne, ammoo deebii hin argadhuu, barreessuu dhiise. Ammo, hanga amma arguu fedha, maaf naa dhiifte gaafachuu fedha. Dubra tiyya lamaan Asmaraa Addisaalam fi Danayit Addisaalam marroo sadii barreesse, deebii tokkoo argadhe. Eegi miidiyaan hawasummaa uumamee, facebook irraati barreessaaf. Intalti tiyya ta eege Danaayit, akkam jirtaa jettee na gaafatte, sagaleen dubbachuu hin dandeennu ammoo baayyee sii dhaamna jette. Isiin dhabbata barnootaa ogummaa-teeknikaa eebbifatee, lenjii loltuu Saawaa deemte jedhan. Amma loltuu - tanaafi anaan dubachuu hin dandeettu. Lammiin Itoophiyaa fi Ertiraa ta diyaspoora jirtu ademsa nagaa deggaruuf baate Jireenyii isii jabaataa akka yaada kiyyaati, ijoollee tiyya baayyee jaaladha, ammoo isii cufaa irra jaaladha. Akmalee qaroo, nama gana isiiti. Dharaa fi hanna hin feetu. Lammiin Itoophiyaa fi Ertiraa ta diyaspoora jirtu ademsa nagaa deggaruuf baate Wal-dhageetti Etiyoo-Ertiraa irraa: Waldiddaa Itiyoo-Ertiraa hinxumuramiin hafe Tartiiba taatewwanii Itiyoo-Ertiraa Bayyee maatii tiyya argu fedha, waan waggaa kana cufaa onneeti baadhu itti himu fedha . Bakka warri qubatuu barbaaduti jira, akka arguu abdii qaba. Amma ganni kiyya 58, waan hagan lubbu buluu hin seene, ammo akka warra arguutifi jira. Lammii Ertiraa ka Dr. Abiy Simachuu dhuftee 'Jalqabbii jireenya haaraa' Hanga ammaa, abjuu keessatti ijoollee tiyya arga. Sanbata darbe hadhoota Ertiraa ka Dr. Abiy simachuu dhufte arge, fuula irraa gubbaati fuula ijoollee tiyyaati fi haadha mana kiyya argee. Amma Asmaraa deeme jireenya haaraa jalqabuu fedha.