Teewdiroos Tashoomee: Lubbuun Dr. Abiyyi aartiitti dhiyoo jirti
Loltuus, qote bulaas, dafqaan bulaas turan. Barreessaa akka ta'an namni beeku garuu waan jiru hin fakkaatu. Tewodiroos Tashoomeetu beekaa?
Dr. Abiyyi Fiilmii 'Soost Ma'aazan' jedhamu keessatti gahee harka 50 qabu Akka Teewdiroos jedhutti yoo ta'e fiilmii ''Qazqaazzaa Walaafin'' jedhamu alatti hojii isaa hunda keessa ga'een Dr. Abiy keessa jira. Waan kana ballisnee yoo ilaalle, barreessaa Abiyyi "Abay Wayiis Veegaas", "Fiqir Siferdi", "Qeyyi Siteti"fi fiilmota Tewodiroos biroo saddet keessatti karaa hin beekamneen yaada gumaachuun isaa hin hafne. Waanti kun erga beekamtii argatanii toora barreeffamaattis waamsisuuf kan ta'e jedhee hojjetamedha? Hojiin waa kalaquu ykn hog-barruun isaa attamiin ilaalama? "Soosti Maa'izen" keessatti isaan meeqa hojjetan? Kan hubachuuf akka nu dandeessisuuf, abbaa qabeenyaa mana fiilmii Siniimaa Sabaastoopool kan ta'an Obbo Tewodiroos Tashoomee waliin turtii taasifneerra. Ministira Muummee Fiilmii Barreessu? Ministira fiilmii eebbisiisu nu mudateera ta'uu danda'a. Ministira Muummee fiilmii barreessu garuu...? Ani beekaa! Yaadumti isaayyu welefeendee wa'iidha. Abiy Ahmad osoo dursaa biyyaa hin ta'iin dura ykn gala 4kiiloo dura nama fiilmii barreessa isa duraa ta'uu danda'a malee maqaa biraan kitaabota barressuun garuu ministira muummee jalqabaa miti. Ministirri Muummee duraanii Mallas Zeenaawwii, kitaaba "Miku'iku'aay Zeyfileyelu Mahitso" asoosama jedhamu maqaa qalamaa Tasfaayee Yehulaasheet jedhuun akka barreessan ni dubbatama. Maqaan kitaaba kanaa hiikni isaa "karra rurukkatamuun irraa hin dhaabbanne" akka jechuuti. Kitaaba biraa "Gennatiinaa" jedhamus ni hamatama. Abiy Ahmad ammoo maqaa "Dirahaaz" jedhuun "Hirkaabi naa Menber" akkasumas "Seteetee" kanneen jedhan akka gumaachan erga odeeffamuun eegale bubbuleera. ‹‹Dirahaaz›› kan jedhu yoo xiqqate gabaajee maqaa isaafi kan haadha warraa isaa ta'uu akka malu shakkuun ni dand'ama. Qubeewwan hafan kan ijoollee isaanii kan bakka bu'an ta'uu maluu lata? Tewodiroos kanarratti waan tokkoyyu jechuu hin barbaadu. Kan walbaran Jimmarrraa eegalee haa ta'u Aggaaroorraa, mana barumsaarraa haa ta'u erga guddatanii waan akeekee beeku hin qabu, jechuun "gaaffiin kun naa haa darbu" jedheera. Hojiin ogummaa isaanii durarraa eegalanii akka gamagamamu ni dubbatu. "Hojiiwwan koo keessa Abiyyi jira; hojiiwwan Abiyyi keessa ani jira." Qola kitaaba Barreessaa Abiyyirra yaadni Tewodiroos kana mirkaneessu jira. "Seteeteen" kitaaba Abiyyi kan biroodha. Seenaa nama Jimma keessa turee "Kadiir Seteetee" jedhamuuti. Bara mirgi dubbachuu hin turre keessatti Adabaabaayii Jimmaa irratti jabinaan kan dubbatan turan jedhu. Kanarraan kan ka'e aanga'oonni hedduun akka darara irraan ga'aa turaniifi dhumarratti lafa dhoksaa tokko geessanii akka namicha sana ajjeesan Tewodiroos Tashoomee sagantaa raadiyoo "Ye derraa chaawota" jedhamurratti dubbatee ture. Kanaaf, Doktor Abiyyi maqaa nama fincilaa kanaan maaliif kitaaba barreessee? Maaliif maqaa Dirihaaz jedhuun maxxansiisan? Kanneen jedhan yoo gaafachuu jalqabne deebii caalaa gaaffiiwwan biroo nutti kaasa. ‹‹Kadiir Seteetee qabsaa'aa bilisummaa waan tureef kitaaba isaaniitiif filatan akka natti fakkaatutti," jedha Tewodiroos. Dr. Abiyyi kitaaba nu dhoksan qabuu? Tewodiroos Tashoomeef, Dr. Abiyyi Ahmad nama alkaniifi guyyaa dubbisu qofaa miti. Nama gaggeessummaaf dibame nama qajeelaa qofaas miti. Waan hedduudha. Hundaan ol garuu, "lubbuun isaa ogummaatti dhiyoodha" jedha. Kanaafidhas, "Isa waliin saatii tokko dabarsuun waggaa tokkoof mana barumsaa galuu waliin kan walqixa ta'uuf" jechuun ragaa ba'aaf. Gaaffii hojii ogummaa biroo yoo qabaateef kan BBC'n gaafate Tewodiroos hojiiwwan namoonni hin beene akka qabu hin dhoksine. ‹‹Soosti Maahizan›› keessatti garuu ga'een Dr. Abiyyi %50 akka qabatu dubbata. Mata-dureen isaafi wixineen jalqabaa kan isaa akka ta'e itti dabalee "dhimmoota siyaasaa fiilmicha keessa jiran isatuu itti dabale,›› jedha. "Namoonni baayyeen hojii kan isaa akka ani maqaakootiin baafadhetti na qeequ. Kanan maqaa isaa heeruu hin barbaanneef akka maqaan isaa dha'amu waan hin barbaanneef. Ta'us garuu aniifi inni karaa walii galuun isa galateeffadheera. Fiilmichi yeroo xumuramu tarree namoota galateeffatamanii keessaa "obboleessakoo Abiyyi" kan jedhu Ministira Muummichaa ammaa kana bakka bu'a. Dr. Abiyyi Ahimad kitaabota barreesanis qabu "Soosti Maa'izan" erga siniimaa keessaa ba'ee baayyee tureera. Amma garuu gara siniimaatti deebisuuf qophiin taasifamaa jira. Maaliif yoo jedhame, "Namoonni baayyeen akkan deebisee agarsiisu na gaafataa jiru. Nutis qophaa'aa jirra," jedha Tewodiroos. Isaan boodahoo? Namoonni arguudhaaf ariifataa jiru. Lakkoofsi namoota ilaalanii torban darbe keessa dachaan dabaleera. Erga yaanni kun ka'ee namoonni walakkaa miliyoonaatti siqan marsariitiirraa daawwataniiru. Isaan kana keessaa garri caalan fiilmii kana keessaa Dr. Abiy keessaa qaba jechuu dhaga'anii daawwachuuf murteessan. Daawwattoonni fiilmii kanaas, erga daawwatanii jalatti yaada naaf kennaniiru. "Ministirri Muummichaas akka fiilmichi isaaniif ilaalamu fedhuun isaanii hin dhoksine. Namoonni Soosti Ma'izan hin ilaaliin akka ilaaltan carraa kanaan isin nan gorsa, " jedhan afeerraa hirbaataa qondaaltota Eertiraa dhufan waliin qabaatan irratti. ‹‹…Hin dubbatiin jedheen ofuma kunoo gadi baase›› Fiilmicha barreessuu isaanii akkaataa Dr. Abiyyi ittiin ibsan kaayyoofi mullata duraan qabu turan akka qorannu nu taasisa. Afeerraa hirbaataa jila Ertiraarraa dhufaniif taasisanirratti kan irra deddeebiin dubbatan waa'ee obbolummaadha. Isayyu miira si'ataa ta'een. Yeroo dubbatani maratti arka reebuun hamileen kennamaafii ture kan hin dagatamnedha. "Anumti hanga ta'e kanan keessatti qooda fudhadhe fiilmiin Soosti Maahizan ergaawwan darbasu keessaa inni tokko uummattoonni Eertiraafi Itoophiyaa yeroo rakkinaatti akka walgargaaranidha. Bara rakkinaatti jaalalli isaan waliif qaban maal akka ta'e agarsiisa." Waggoota dheeraaf icciitii qabatanii turan yeroo ifa gochuufi dhiisuu yaadanitti qalbiin isaanii akka hirame irratti beeksisaa akkas jedhan, " Yeroo dheeraadhaaf Teediidhaan hin dubbatiin jedhee kunoo ofumakoo gadi baaseekaa." Fiilmiin 'Soost Ma'aazan' imala godaansaa lammiilee Itoophiyaa fi Eertiraa mul'isa Fiilmiin Soost Maa'aazan erga barraa'ee waggaan torba darbeera. Yowwis Dr. Abiyyi miseensa mana maree bakka bu'oota uummataa turan. Akka Teewdiroos jedhutti, Dr. Abiyyi dursaa biyyaa akka ta'an dura dursanii beeku ture ''dursaa biyyaa ta'uuf qophaa'aa akka ture nan beeka.'' Maqaan isaanii akka hin dhahamne gaafachuunisaaniis kanumaaf ta'uu mala. Suura ka'uufis fedha qabaachaa akka hin ture miidiyaaleef himuun isaaniis ni yaadatama. Teewdiroos hiriyyaan isaa Dr. Abiyyi Ahimad dursaa biyyaa akka ta'u beekus ''yoom akka ta'un hin beeku turee'' jedha. Tooftaa barruu Dr. Abiyyi Oogummaa barruu filmii keessatti wanti guddaan daawwattoota jaalalaan bituu danda'uuf dandeettii barreessichi ergaa dabarsuu barbaaduu bifa adda ta'een dabarsuuti. Dr. Abiyyi hiree Itoophiyaafi Eertiraa yeroo ni ta'a jedhamee hin yaadamne keessatti baraan fuulduratti furguggifaamanii ilaaluu danda'aniiru. Teewdiroos Tashoomee barreefama isa jalqabaa wayita itti agarsiisu, haalli itti Itoophiyaafi Eertiraan walitti dhufan taatummaa faalla waliin ta'uu hin qabu jedhuun lameen waliin bu'aa bayii keessa wayita darban mul'isuu qaba jedhanii barreefamicha jijjiiraniiru. Barreefama sirreessan keessatti lammileen Itoophiyaa fi Eertiraa obbolaa akka ta'aniifi masaanummaan hiree isaanii akka hin taane mul'iisuuf yaalaniiru. Fiilmichi wantoota baayyee jajaman qabaatus rakkoolee fiilmonni Itoophiyaa qaban ni qooddata jedhu ogeeyyiin fiilmii. Ta'uus fiilmichi kutaalee addunyaarra naanna'ee goonfamaa jira. Afrikaa Kibbaatti, badhaasa''Afrikaan Muuvii Awaard'' jedhamu inumaayyuu gosa sadiin mo'ateera. Feestivaala fiilmii Paanafrikaan irrattis waancaa tokko mo'ateera. Ruwaandaattis badhaasa ''Beest oodiyeens Awaard'' argateera. Yuutiyuub irratti namoonni fimii sana bohaa akka daawwatan yaada isaanii barreessaa jaalachuu isaanii ibsaniiru. Qeeqota fiilmii kana irratti ogeeyyii filmiirraa ka'aa jiruuf itti gaafatamummaa kan fudhatan barreessaa filmichaa ta'uu jedhamee Teewdiroos gaafatamee, ''kun rakkoo Daayireektaraa malee kan barreessichaa miti, anatu qeeqa sanaaf itti gaafatamummaa'' fudhata jedheera.