Indooneezhiyaa: 'Qurxummiin bishaan keessaa utaalee morma koo keessa na waraane'
Kun ajaa'iba! Gurbaan Indooneezhiyaa kun erga qurxummiin bishaan keessaa ol furguggiifamuun morma keessa waraanuun loo'ee booda, akkamiin gara qarqaraatti daakee akka bahe dubbata.
Hubachiisa! Odeessi kun suuraa dubbistoota tokko tokko jeequu malu qaba Gurbaan ganna 16 Muhaammud Idul, gosti qurxummii lilmoo (needlefish) jedhamu bishaan keessaa ol furguggiifamuun, bidiruu taa'e gubbaa qaqqabuun, mormasaa keessa akkuma eebootti waraane. Dargaggoon kunis bidiruu keessaa buhuun akkamiin gara qarqara bishaanitti daakefi imala daqiiqaa 90 hospitaalatti godhe himeera. Gurbaan kun lubbuun hafuun seenaasaa kokkolfaa kan dubbachuu danda'e, sababa hiriyaa dafee yaaduu danda'een, carraa fi doktoroota isaatiin. Akkamiin uumame? Erga suuraan qurxummiin mormasaa keessa danqamee mullisu haalaan qoodamee, Muhaammud akka haalaan beekamu taasiseera. Muhaammud Akka BBC Indooneezhiyaatti himeetti, galgala sana mana barumsaan booda, qurxummii kiyyeessuuf hiriyaasaa Saardii waliin gara galaanaa bu'an. ''Bidiruun Saardii jalqaba, kankoo ammoo boodarra walitti aanuun imala eegalle,'' jechuun yaadata. ''Qarqara galaanaarraa meetira 500 wayita fagaannu, Saardiin tirikaa yookaan baatirii ibse. Battaluma sana qurxummiin lilmoo bishaan keessaa ol utaaluun, morma koo keessa na waraane.'' Achis Muhaammud bidiruu isaarraa gara bishaan dukkana tahe keessatti kufe. Mangaagaan qurxummii haalaan qara qabuufi dheeraa tahe kun, mormasaa keessa loo'e. Areedasaa gaditti eegaluun, kutaa gadii buqqee mataa gahe. Kana qofaa miti, qurxummiin kun nan miliqaatti haalaan wixxiifachuun, gurbaa kana bishaan keessa asiifi achi butaa ture. Muhaammud balaa dabalataa akka irra geessineef, qurxummicha akka hin sosochoone cimsee qabe ''Saardiin akka na gargaaruun gaafadhe - dhiigni akka hin dhangaloofneef, qurximmicha harkistee hin baasiin naan jechuun, na dhorke,'' jedha. Ijoolleen lamman kun akkuma tahe godhanii gara qarqaraatti daakanii bahan. Yeroo kana hunda Muhaammud qurxummii lilmoo seentimeetira 75 dheeratu kana, akkuma mormasaa keessatti danqameen qabatee ture. Abbaan isaa Sahaaruddiin ariitiin gara hospitaalaa Bau-bau'tti argamutti geessan. Kunis mandara Kibba Baha Sulawesi irraa konkolaataan deemsa sa'aatii tokkoofi walakkaadha. Doktoroonni qaama qurxummichaa kutuun, mataan isaa qam keessaa akka hin baane godhanis, mataa qurxummichaa morma Muhaammud keessaa baasuuf meeshaan wal'aansaa isaan hanqata ture. Meeshaa kana barbaachaaf hospitaala biraa magaalaa Makassaritti deemuun isaanirra ture. Hospitaala guddaa Wahidin Sudirohusodo jedhamuttis, doktoroonni waan arganitti baay'ee ajaa'ibsiifatan. Daarektarri hospitaalichaa Kaalid Saleh, wanta akkasii amma dura arginee hin beeknu jedhan. Wal'aansa kanaafis ispeeshaalistoota shantu, yaalii sa'aatii tokko ture kanarratti hirmaate. Guyyaa shan booda, Muhaammud gara manaa galuu barbaadeera. Mormiisaas baandejiin marameera. Dhukkubnis itti hin dhagahamu. Mirgatti garagalee ilaaluu dadhabus, kokkolfee taphata. Haa tahu malee, guyyoota muraasaaf achi keessa turuu qaba. ''Haala keessa jiru hordofaa jirra. Hospitaalaa bahuu danda'a. Tahus gara qe'eesaatti deebi'uu hin danda'u - debi'ee ilaalamuu qaba,'' jedhan Aabba Kaalid. Balaan kun jaala Muhaammud qurxummii kiyyeessuuf qabu hin hir'isne. ''Yeroo ittaanuuf ofeeggannoo gochuun na barbaachisa. Qurxummiin lilmoo ifaa hin jaalatu -kanaafi bishaan keessaa utaaluun kan na waraane,'' jedhe Muhaammud.