'Fake News' yaaddoo fayyadamtoota Miidiyaa Hawaasummaa Itoophiyaa
'Fake News' ykn Oduun Sobaa waggoota muraasa dura waan badaa hin beekamne, amma garuu fayyadama marsaalee hawaasaa waliin babal'ataa jirudha.
Oduu sobaa akkamiin gargar baasuun danda'ama? Dubbichi biyyoota reefu diimokiraasii madaqfachaa jiranis ta'e kanneen ittiin badhaadhaniif yaaddoo guddaa ta'aa jira. Haasaa pireezidantii Ameerikaa Donaal Tiraamp keessa kan hin dhabamne jechi kun, bara 2017 jecha namootni hedduun waa'ee isaa haasa'an jedhamee ture. Itoophiyaa keessattis maqa balleessiifi haleellaa sayibarii bira taree walitti bu'iinsawwan biyyattii keessatti mul'atan hedduuf ka'uumsa ta'aa jira. Sabaafi sab-lammoota gidduuttis wal-shakkiifi jibbaa uumaa jira. Duulawwan miidiyaalee hawaasaa maaliif? Duulli narratti baname itti yaadamee kan raawwatame Miidiyaa maxxansaa Itoophiyaa 'balaaf saaxilame' "Namoota oduu sobaa tamsaasaniif, ammaa caalaa yeroon haalaan mijataan hin jiru," jedhu ogeessi faayinaansi yeroo mara oduu sobaa qeequun beekaman Obbo Taammiruu Huliisoo. Haalli mijataan jira kan jedhaniif, yeroo walitti bu'iinsawwan bu'uura sabummaa qaban asiif achitti mul'ataa jiran waan ta'eefi jedhu. "Namuu yaaddoo qaba, yaaddoo kana irratti bakka akkanaatti kuni ta'e, suni ta'e yoo jedhamu amanuurraa duubatti hin jedhu." Soba dhugaa xiqqoon aguugame Oduun sobaa gurra warra dhagaahaniitti akka tolu, waan dhugumaan uumame tokko irraa ka'a jedhu marsaa hawaasaa kan fayyadaman Obbo Tasfaayee Sammunigus. Mala oduu sobaa tamsaasuu afaan ingiliffaan 'Yelow Journalism' jedhamu yoo ibsan, 'asoosama dhugaa xiqqoon masakame' jedhu Obbo Tasfaayeen. Tibbana suuraa magaalaa Gobbaa keessatti waan raawwatame fakkaatee raabsamaa ture. Haala amma biyyatti keessa jiruun oduun sobaa balaa guddaa geesisuu danda'a jedhu Obbo Tasfaayeen. "Dhaabbileen diimokiraasii ciccimoo bakka hin jirretti, bakka tasgabbiin cimaan hin jirretti, ammoo namoonni fedhii gara garaa qaban kan walitti mufatan bakka jiranitti, oduun sobaa balaan qabu guddaa," kan jedhan ammoo Obbo Taammiruudha. "Yakka suukanneessaa biyya Koongoo keessatti rawwate tokko akka Itoophiyaa keessatti raawwateetti yoo odeeffamu namni amanu jira jechuun, yakki sun biyyatti keessatti uumamuu danda'a sodaan jedhu jira jechuudha," jedhu. "Balaan isaas hanga biyya tokko guutummaan guutuutti diiguu gahuu danda'a," jedhu. Eenyutu amanama . .? Oduu sobaa keessattuu kanneen marsaalee hawaasaa irratti tamsa'an adda baasuun rakkisaadha. Teeknooloojiiwwan kanaaf gargaaran jiraatullee. Namni martuu teeknoolojiitti fayyadamee oduu sobaa adda haa baafatuun ulfaataadha. Ta'us "tasgabbaa'anii dubbii ilaaluun rakkoo hedduu irraa nama baraaruu danda'a," jedhu Obbo Taammiruun. Maddi oduu kanaa maali jedhanii gaafachuun daran faayidaa qabas jedhu. "Oduu tokko wayita arginu murteessuun dura hojii qulqulleessuu xiqqoo osoo hojjennee dhugaa bira gahuu dandeenya," kan jedhan ammoo Obbo Tasfaayeedha. Hubannoo hawaasni oduu sobaa irratti qabu kallatti adda addaan cimsuufi mootummaanis kana irratti hojjechuu qaba jedhu. Of eeggannoo! Oduun isin firaafi hiriyaa keessan waliin qooddattan soba isin jalaa ta'ee beekaa? Ammoo namaaf qooduuf jettanii dhugaaf soba ta'uu isaa adda baafachuun isin dhibee beekaa? Ogeeyyiin of eeggannoof waan armaan gadii gorsu. Oduu tokko namaaf qooduun dura madda amantan irraa dhufuu isaa qulqulleeffadha. Madda amantaan irraa kan dhufe ta'ullee, miidiyaaleen ykn namootni biroo waa'ee dhimma sanaa maal jedhan waan jedhu irra deebi'aa ilaalaa. Suuraafi Viidiyoowwan sobaa malamaltee ittiin adda baafatan ogeeyyii waliin mari'adha. Keessattuu Facebook fi Youtube irratti beeksisarraa maallaqa argachuuf jecha namoonni oduu sobaa gadhiisan waan jiraniif of eeggadha.