Ramadaan: Yeroo soomtu qaamni kee maal ta'aa?
Waggaa cufa, Islaamni miliyoona hedduu ji'a tokkoof sooma. Ganama yeroo biiftuun baatuuu kaasee haga aduun dhiitutti bulti 30f sooma.
Islaami afaan hidhat bahiinsaa aduu haga aduun dhiitutti jiha sooma keessa. ammoo nafa nama akkam tolchit? Waggaa dhihootii ammoo, soomi jiha Bonaa jalqabata, gara kaabaa addunyaa keessatti. Akkas jechuun biyya akka Noorwey saa'at 20 guyyaa keessa soomaan oolan. Kun fayyaa namaatiif akka ta'a laata? Yoo ati guyyaa 30 soomaa t, wani nafi kee kan tahu kunooti? Yoo soomaa ,nafi jalqaba sukkara tiruu keessaa jirtu itti fayyadama akka humna laatuu Yeroon cimaan- sooma gara jalqabaati Qaamni namaa dafee beela hin fudhatu/waliin wal hin baru waan ta'eef haga sa'aatii sadeetii turee waa nyaachuullee ni danda'a. Kun giddu-galeessaanidha. Hanga namni sa'aatii kana eegaa waa nyaatutti ammoo qaamni namaa kan duraan sooratame xuuxxatee fayyadama. Qaamni namaa soorata qaama keessaa yeroo fixatu humna qaamaaf barbaachisu argatee omishuudhaaf gara sukkaara durii namaa keessa jiruutti deebi'a. Yeroo soomaa keessa nyaanni qaama keeessa jiru yeroo dhumatee sukkaarris hojiirra oolee, hir'achaa deemu qaamni gara madda humnaa coomaafi 'qibaatii' (dhadhaa nafa keessaa) qaama keessa jiruutti darbee fayyadama. Guyyaan qaraan jalaqaba sooma jabaa, haga nafi saa'at hedduu beelan tahu hinfudhatin . Yoo 'qibaatii' (coomni) qaama keessaa gubachuu jalqabu ammoo ulfaatinsa qaamaa hir'isuun gargaara. Kun ammoo kolestiroolii (dhadhaa) dhiiga keessatti argamu xiqqeessuun carraa dhukkuba sukkaaraaf saaxilamuu gadi buusa. Haata'u malee, yoo sukkarri dhiiga keessa jiru gadi bu'e ammoo namni laafee dadhabbiin itti dhaga'amuu mala. Yeroo akkasii kanatti ammoo humna laafuu, mataan nama dhukkubuu, gatantaruu, hafuura jabaa baafachuutu dhufa ta'a. Tuni ammoo yoo beelti namatti jajjabaatte kan mul'atu. Eeggata dheebuu- guyyaa 3-7 Haga nafi kee sooma baratuutti, 'coomni/dhadhaani daakamee sukkaara dhiigatti jijjiirama. Dhangala'aan qaama keenyaaf barbaachisu kan wayita soomaa utuu hin argatin hafne deebi'ee bakka hin buufamu taanaan gogiinsa qaama keenyaatiif nu saaxila. Bishaan dhuguun jiha sooma barbachisa keessumaa yoo bonaa. Nyaati ykn sooratii humna kennan kan madalawaa ta'e akka kaarboohaayidireetii ,pirootiinii, soodda, bishaaniifi faatii qabachuu qaba . Amma barachuutti jirta- guyyaa 8-15 Yoo sadarkaa sadaffaatiin baate, nafi ya sooma barattee, fooyyii miira arguu malte. Dr Razeen Mahroof, gorsaan dhibee of wallaaluu (Anaesthesia) fi eegumsa cimaa ka hospitaala Addenbrooke, sooma soomuun faayidaa hedduu qabdi jedha. "Jireenna keenna keessatti , soora humna guddaa qabu nyaanna, tuni nafa hujii dhibi hojjachuu dhoowwatti. " "Tana guyyaa soomaa sirreessan, qalbiin nafaa, hujii dhibiitti deebiti. Akkana, sooma hidhachuun faayidaa guddoo qabdi; nafa fayyiisitee, dhukkuba uffirra dhoowwuu gargaartilleen. Qulquleessuu - guyyaa 16 haga guyyaa 30 Yoo soomi jiddu gahe , nafi kee ya barate. Mar'ummaan guddaa, kaleefi gogaan kee yeroo kana, xurii of keessaa baasee, qulqulluu taati. Dr Razeen Mahroof walgulaa soomuufi soomaa dheeressuun kara dansaa ulfina gataaninitti jedh. "Sadarkaa tanaatti , hujiin qaama akka ol'aanaa deeb'iitti, qaabataafi qalbeeffannoon kee baay'ee fooyyii argatti," jedhu Dr Mahroof. "Nafi kee humna argachuuf pirootiiniitti deebi'u himmallee. Yoo taatee, nafi kee beela'e humna maashaaleetti fayyadamaa. Uumamii tana yoo nami guyyaa dheeraa walgula soomaa hidhatudha." "Soomi yoo aduun baatee haga issin dhiituutti hidhataan, akkan jeechuun carraa ga'aa jiraa ka nami waa nyaate humna dabalatu. Tuni, humna tursitee,ulfina hir'isti. " Akkana! Soomuun fayyaa teennaafi gaarii? Dr Mahroof , soomuun fayya teennaaffi gaarii , ammoo haala qabdii jedha. "Soomuun fayya keennaaf gaarii, sababiin inni xiyyeeffannaa waan nuu nyaanuu laaluu. Hata'u malee, jiha tokoo soomuun gaarii , tana dabraani, gorsaa miti. Ji'a soomaa, soomuun nafa humna darteeffi, akkana nafi kee humna maashaale hingumnee