Siyaasa Itoophiyaa: Aanga'oonni sababoota maaliif jijjiiramuu danda'u laata?
Guyyaa kaleessaa, Kibxata Hagayya 18, 2020, Ministirri Muummee Abiy aanga’oota 10 muuduun kaan ammoo aangoorraa kaasaniiru.
Haaluma kanaanis kan dhiyeenya koree hojii raawwachiistuu Paartii Badhaadhinaa keessaa baafamuunsaanii kan gabaafame Ministirri Raayyaa Ittisa Biyyaa Obbo Lammaa Magarsaa aangoorraa kaafamuun bakkasaanii Dr. Qana’aa Yaadataa muudamaniiru. Kantiibaa Itti-Aanaan magaalaa Finfinnee Injinar Taakkalaa Uumaa ammoo achii kaafamuun Ministira Albuudaafi Boba’aa ta’anii kan muudaman yoo ta’u, bakkasaanii Haadha Alangaa Walii Galaa Federaalaa kan turan Aadde Adaanach Abeebee kantiibaa Itti-Aanaa Magaalaa Finfinnee ta’uun muudamaniiru. Kana malees qoondaalatoonni biraa saddeettis muudamuun barameerra. Qondaaltota dafanii bakkaa bakkatti jijjiiruun kun akkuma oggeessa bakka ta'u maluufiitti mudduuf gargaaru hunda'a. Gama biraatiin ammoo bu’a qabeessummaa mana hojii aanga'aan sirriin hojjataa tureerratti dhiibbaa qabaata jechuun kan yaada kennan jiru. Muudamaafi aangoorraa kaafamuu qondaaltota mootumaa kana ilaalchisee yaada kan nuuf kennan Yuuniversitii Finfinneetti barsiisaa seeraa kan ta’an Gargaaraan Pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaa muudama kana akkasi jechuun ibsan: ’’Seenaa Itoophiyaa keessatti jijjiirraan aangoo akkasii kun isa jalqabaa natti fakkaata,’’ jechuun kan akka ammaa aanga'oonni dadafanii wayita gegeedaran arganii akka hin beekne dubbatan. Dafanii qondaaltota jijijjiirruun dhiibbaa akkamii qaba? Hoogganaan tokko wayita aangoon kennamuufis wayita aangoorraa kaafamu sababa ga’aafi bu’aa argamuun ta’uu qabaata kan jedhan Gargaaraan Pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaa,’’ akkas ta’uu baannaan mana hojii sana keessatti daddaaqamnii (Institutional Instability) fi raawwii gadi aanaan, kan mudatu ta’a,’’ jedhan. Waggoota lamaan darban keessa jijjiirraan aangoo dafee akka geggeeffamaa tureefi hedduusaanii sababa isaanii beekuun kan nama rakkisu ta’uu dubbatan. ‘’Wayita jijjiiramni akkasii taasifamu gaaffileen ka’uu qaban jiru. Aanga’aa bakka sanaatu hojiisaa sirriin hin hojjennemoo? Nama bakka sanaaf caalaa barbaachisutu jiramoo? Muuddama amma jiruun walqabatamoo? Gaaffii uummataa deebisuun walqabatamoo? Kun hundi gaaffiidha,’’ jedhan. Kantiibaa Finfinneefi Abbaan Alangaa ka’uurratti Aaddee Adaanachi Abeebee aanga'oo Abbaa Alangaa biyyattiirran turaniifi kan amma kantiibaa magaalaa Finfinnee ta’an waggaa tokko keessatti yeroo sadi bakka jijjiiramuu kan hubatan Gargaaraan Pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaa, kun tasgabbiin mana hojii sana keessa akka hin jiraanne kan godhuudha jedhan. Haata’u malee, gaaffii uummataa deebisuufi saffisa hojii fooyyessuudhaan wal qabatee osoo hin taane bakka sanaaf nama barbaadan waan jiru namatti fakkaata jedhan. Akka gargaaraa pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaatti, osoo qulqullinaafi saffisa hojii fiduuf yaadamee Kantiibaa Magaalaa Finfinnee, kan hojii namni itti gammade hojjetaa ture achii hin kaasan ture jedhu. ‘’Osoo bu’aa hojiitiin ta’ee silaa nama seenaa kantiibummaa magaalaa Finfinnee keessatti waan uummanni itti quufe hojjete aangoorraa hin kaasan ture.’’ Haaluma walfakkaatuunis Aaddee Adaanachis wayita Aanga'oo waajjira Abbaa Taayitaa Gliiwwaniifi Gumurukaa turaniitti, dadabarsa kontorobaandii to'achuufi galii biyyattii guddisuun maqaansaanii baayyee leellifamee ture. Waa’ee aangoorraa kaafamuu Obbo Lammaa Magarsaa Yeroo pirezidaantii Naannoo Oromiyaa turan hawaasa biratti jaalalaa fi kabaja guddaa kan horatan Obbo Lammaa Magarsaa, erga jijjiiramni siyaasaa biyyattii keessatti eegalamee miirri duraan ture laamsha’eera jedhu hayyuun kun. Jijjiirama siyaasaa biyyattii keessatti fiduuf garee ‘Team Lemma’ jedhamuun hundaa’ee qabsoo uummataatti firii godhe akkaan akka deeggeraa turan kan himan Gargaaraan Pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaa, ammoo isa dhumaa aangoorraa gaggeessuun siyaasa biyyattii akka miidhu hubatu. Paartiin Badhaadhinaa wayita akka biyyaalessaatti hundaa’u paartilee naannolee bakka bu’uun ADWUI keessa turan waan walitti baqseef qaamni dirqama fudhatee gaaffii naannoleen kaasan ofitti fudhatu qaawwaa uumeera kan jedhan Gargaaraan Pirofeesaraa Jeetuu Iddoosaa, Obbo Lammaanis isa kana mormaniiru jedhan. Paartiin Badhaadhinaa wayita hundaa’u, miseensonni paartii ADWUI keessa turan yoo fedhan itti makamuu yoo hin feene ammoo ejjennoo dhuunfaasaanii tarkaanfachiisuu danda’u jedhee ture.