Naannoo Tigiraayitti 'raammoon warqee' biqiltuu balas jedhamu miidhe
Qo'annoon gahaan otoo hin taasifamiin raammoon gara biyyaa galfamee qonnaan bultoota naannichaa irratti rakkoo dhaqqabsiisuun isaa dhagahame.
Biqiltuu 'Balas' gosa adaamii yeroo ta'u kuusaan jechoota Afaan oromoo ciiree jechuun hiika Sababa kanaanis qonnaan bultoonni mootummaa naannichaa komachaa jiru. Biqiltuun naannoo gammoojjitti marguufi gosa Adaamii ta'e Kaaba Itoophiyaatti 'Balas' jedhamuun waamama. Kuusaan jechoootaa Afaan Oromoo immoo ciiree jechuun hiika. Qonnaan bultoonni raammoon 'Yabalas Mazhagir'' jechuun waaman miidhaan qaqqabsiisu fala hin argannee jedhu. Mootummaanis qoricha akka hin dhiyeessine dubbatu. Gosti raammoo kun jalqaba hawaasa fayyadaa jedhameetu gara biyyatti galfame. Jalqaba qabatamaatti fayyadeera, qonnaan bulaan kiloogiraama tokko amma birri 40 tti gurguru ture. Waggoota 10 dura Kocheneeliin naannoo Tigiraayitti kan seene ogeessa dinagdee tokkoon ture. Qonnaan bultoonnii Peeruu fi Meeksikoo harki 60'n raammoo kana gurguruun jiraatu jedhame himama. Kiilogiraamni tokko doolara 40 baasa waan jedhamuuf 'raammoo warqee' jedhuun. Halluu diimaan raammoo kana Kaarnik Asiidii qabiyyee jedhamu of keessaa qaba. Qabiyyeen kun dhugaatii alkoolii fi Viinoo diimeessuuf itti fayyadamu. Dabalataniis, Margariinii fi Marmaalaataa , Keekii fi Bargarii , Lippistikii fi qalama qeensa ittiin midhagsan fi waantota biroo oomishuuf gargaara. Haa ta'u malee, to'annoon ala ta'uun ciiree hawaasni naannoo balas jedhanii waaman miidhaa jedhan. Uumamasaatiin raammoon kun qilleensaan akka tamsa'u qorattoonni himu. Sababa kanaan, Kibba naannichaa waliin gahee bakkeewwan Indartaa , Agaama, Gaantaa Afaashum jedhamanitti tamsa'eera. Biqiltuu 'kochineeliin' miidhame A. L. I bara 2008 Godina kibba naannicha fi Indaartaa darbee iddoo biraattis tamsa'e. Yuunvarsiitiin Addigraatiifi Biiroon Qonnaa fi Misooma Baadiyyaa dhimma kanaaf itti gaafatamummaa fudhatees ture. Raammoon kana garuu tamsa'uurraa hin dhorkine. Yuunivarsiitiin maal hojjate? Yuunivarsiitii Addigraatitti Itti gaafatamaan dhaabbata qo'annoo Ciiree Yemaana Kaasahee (Gargaaraa Pirofeesaraa ) ''raammoon kun akkuma biyya seeneen Eertiraa qaqqabu danda'a ture'' jedhan. ''Balas waggaa tokkotti baduu danda'a ture, hawaasa waliin tattaafannee miidha akka hin qaqqabsifne taasifne, to'annoon ala mitii jenneetu gamagamne,'' jedhan. Qo'annichi wayita eegalamuu qorichi raammoo kana baleessu jira ture. Amma yoonatti garuu hojiirra hin oolle. Dhaabbanni keessaan raammoo kana to'achuuf maal gumaache? jennee gaafannee. Qorichi kun akka falaatti akka hin fudhatamnee fi sanyiin foyya'aan biyya Biraazil irraatti hojjachaa jirra jedhan. Yemaana Kaasahee (Gargaaraa Pirofeesaraa ) Yuunivarsiitiin Maqalee sanyii biqiltuu raammoo kana dandamatu dhaabuuf yaalaa jiraachuus himaniiru. Raammoo kana balleessuuf qorichi argameera jedhamu hojiirra akka hin oolle himu, yuunivarsiitichi dhaabbilee tola ooltota waliin hojjachaa akka jiru himan. Qonnaan bultoonni garuu 'waan Waaqayyo fide isumatu balleessa' kan jedhanis jiru. Irra caalaan isaanii garuu, mootummaan fala akka barbaaduuf abdatu. Qonnaan bultoota hubachiisuuf akka hojjatu Yuunivarsiitichi beeksisera. ''Qonnaan bultoonni balas akkatti eegan amma araddaatti dhaqne ni barsiifanaani, leenjifnas'' jedhan. Biiroo Qonnaa fi Misooma Baadiyyaa naannichatti ogeessi to'annoo Ciiree Mallas Abbaadii rakkinichi xiyyeeffannoo akka hin arganne himan. ''Karoora baheen tumsan hojjachuurratti rakkoon ture, beeka itti yaadame akka tamsa'u godhamaa jira'' jedhan. Raammoon kun qilleensaa fi bineendotaan tamsa'a.