Poolisii Oromiyaa: Warri mana guban 'ammatti miseensa keenya ykn keenya miti jechuu hin dandeenyu'
Viidiyoon wayita hidhattoonni miseensota poolisii Oromiyaati jedhaman mana qonnaan bulaa guban agarsiisu marsaalee hawaasaa irratti gadi dhiifame tibbana dubbii ijoo ta'ee ture.
Taateen kun yoom akka raawwate beekamuu baatus haasaa namoonni manicha guban taasisaniin Godina Gujii Lixaa keessa akka ta'e hubachuun ni danda'ama. BBC'n gochi kun Godina Gujii Lixa Aanaa Galaanaa ganda Ejersa Shaamole jedhamtutti raawwachuu odeeffatus mirkaneeffachuu garuu hin dandeenye. Viidiyoon daqiiqaa jaha olii Sanbata darbe marsaalee hawaasaa irratti maxxanfame kun namoota hedduunis ilaalameera. Viidiyoon kun erga marsaalee hawaasaa irratti maxxanfameen booda gamaa gamanaa yaadotni adda addaa dhagaahamaa jiru. Namootni kaan hidhattoonni wayita mana guban viidiyoo sanirratti mul'atan poolisoota Oromiyaati yoo jedhan gariin ammoo hidhattoota bosonatti hafan kan yuunifoormii poolisii Oromiyaa uffatanidha jedhu. Komishiniin poolisii Oromiyaa dhimma kana qulqulleessuuf garee ijaaree gara godinaale Gujii lamaanitti erguu himeera. Gocha kana eenyutu raawwate? Uffatni dambii namoonni manicha guban uffatan namootni hedduun gochicha kan raawwate poolisii Oromiyaati akka jedhan karra baneera. Uffatichi kan humni duraan Poolisii Kora Bittinneessaa Oromiyaa jedhamu uffatu ta'uu hubachuun nama hin rakkisu. Komiishinarri itti aanaa Poolisii Oromiyaa Girmaa Galaan, A.L.I bara 2011 irraa eegalee humni poolisii Kora Bittinneessaa jedhamu akka hin jirre BBC'tti himan. Yuunifoormiin bifa daalachaa duraan humni kun uffachaa ture "amma kan uffachaa jiru warra Shaneeti" jedhan. Kanarraa kan ka'e ji'oota jahaa darbaniif yuunifoormiin kun godinaalee hidhattoonni keessa socho'an Wallagga arfan, Gujii lamaanii fi Boorana keessatti qaama poolisii Oromiyaa kamiinuu akka hin uffatamne qajeelfamni darbuu himu. Humni Addaa Poolisii Oromiyaa kan wayita ammaa gara godinaalee rakkoo nageenyaa qabaniitti bobbaafame yuunifoormii addaa qaba jedhan. Haa ta'u malee taateen kun ji'oota jahaan dura kan raawwatee yoo taheef jecha qorannoof gareen ijaaramee gara godinaalee Gujii lamaanitti ergamuu Komishinar Girmaan BBC'tti himaniiru. "Ammaaf garuu miseensa keenya, miseensa keenya miti jennee dubbachuu hin dandeenyu," jedhu. Poolisiin Oromiyaa amma dura gocha wal fakkaataan himatamee beekaa? Godinaalee Lixaa fi Kibba Oromiyaa rakkoo nageenyaa qabanitti hidhattoonni bosona jiranis ta'e humnoonni nageenyaa mootummaa yakka adda addaan himatamu. Yakkoota kanneen keessaa mana jireenyaa gubuun isa tokko. Dhaabbanni mirga namoomaaf falmu 'Amnesty International' gabaasa dhiyoo kana baaseen yakkoota humnoota mootummaa ittiin himate keessaa tokko mana gubuudha. Manni Gujii Lixaatti gubate kun kan qonnaan bulaa ta'uu haasaa namoota gubaniirraa hubachuun ni danda'ama Jiraataa Godina Buunnoo Beddellee aanaa Daaboo Hannaa ganda Coomman Bareedaa kan ta'an Obbo Fiqaaduu Guyyaasaa manni poolisoota Oromiyaatiin najalaa gubateera jechuun BBC'tti himaniiru. Miseensoti poolisii humna addaa Oromiyaa "obbolaakoo lama na jalaa ajjeesanii, mana koos na jalaa gubanii, ani lubbuu koof baqadheen bosona jira" jedhu Obbo Fiqaaduun. Obboleessi isaanii Fayyisaa Guyyaasaa jedhamuu Eebla 26 bara 2020, ilmi obboleetti isaanii Yaadataa Callaanee jedhamu ammoo guyyaa sadi booda Eebla 29 bara 2020 miseensota humna addaa kanaan ajjeefamu himu namni kun. "Osoo ollaan meeshaa keessaa baafnaaf jedhanii kadhatanii manakoo midhaan kuntaala 15 waliin abidda itti qabsiisanii guban" jedhu. "Haati warraa koo ijoollee sadi waliin eessa akka jirtu hin beeku, ani baqadhee tabba keessan jira" jedhu namni kun. "Waraana Bilisummaa Oromoo qallabdu, Shanee qallabdu nuun jedhani, nuti jara kana waliin wal hin beeknu" jechuunis sababa manni jalaa gubate himu. Bara 2011 keessa hidhamanii Xoollay akka turan kan dubbatan namni kun erga hiikamanii boodas humna waraanaan barbaadamaa waan turaniif baqatanii bosona seenuu dubbatu. 'Humna Addaa keessa kan jiru nama aantummaa qabu' Erga yeroo dhiyoo as poolisiin Oromiyaa ajjeechaa, hidhaa fi dararaa akkasumas sarbama mirga namoomaa biroon komatamaa jira. Keessuma ammoo Humni Addaa Poolisii Oromiyaa godinaalee Oromiyaa adda addaa keessatti gama kanaan qeeqa guddaatu irratti ka'a. Komiishinar Girmaa Galaan garuu kuni dhugaarraa kan fagaatedha jedhu. "Humni Addaa Poolisii Oromiyaa baatii muraasa leenji'ee bahe keessatti injifannoo gurguddaa galmeessaa jira. Gaachana Oromoo ta'uu isaas gochaan agarsiisaa jira," jedhan. Komiin humni kun nama nagaa irratti tarkaanfii fudhate jedhu nu bira hin dhufne jedhu Komishinar Girmaan. "Humna kana keessa kan jiru nama sammuu qabu, nama guutuu yaaduu danda'udha. Eenyu caalaas aantummaa uummataa kan qabudha." "Humni keenya uummata nagaa akka hin tuqne jala murree beekna," jedhan. "Warri humna addaa sodaatee lafa dhiitu warra jeequmsa adda addaa kaasee aangoo karaa qaxxaamuraa qabachuu fedhudha," jedhu komiishinar Girmaan. Haa ta'u malee qaamni poolisii nama nagaa ajjeesuu fi dararu yoo jiraate akkuma nama kaanii to'annaa seeraa jala oolee seeratti ni dhiyaata jedhan. "Miseensota dogoggora uuman, mirga namaa sarban baay'ee seeratti dhiyeessinee irratti qulqulleessaa jirra" jedhu. "Miseensa keenya jennee nama uummata miidhu bobaa jala kaa'annee deemuuf fedhii akkasii hin qabnu, nama uummata nagaa ajjeesuu fi miidhu hundaa ol kan balaaleffatu nuyi" jedhan.