Nadhii Gammadaa: Lafeen qotamee bahe kan Nadhii Gammadaatii?
Nadhii Gammadaa achi buuteen isaanii erga dhabamee waggoonni hedduun darbaniiru. Iddoo kanatti lubbuun argamaniiru, iddoo kaanitti ammoo awwaalchi isaanii argameera oduun jedhu yeroo garagaraatti as bahuun marii ijoo ta'a.
Guyyaa kaleessaas (Kamisa) Nadhiin iddoo awwaalame jedhame Godina Baalee Aanaa Raayituu keessaa lafeen isaanii qotamee baheera. Hojii kanas adda durummaan kan hoogganaa turan Itti Gaafatamaan Biiroo Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa Birgaader Jeneraal Kamaal Galchuu, odeeffannoowwan gama maraan sassaaban qoratanii bira akka gahan dubbatu. Dhuguma lafeen qotamee bahe kun kan isaaniitii? Akkamitti mirkaneeffachuu dandeenya? kan jedhu gaaffii namoota hedduu taheera. ''Waan abdii nu kutachiisu dhageenye'' Obbo Amaan Usmaan Roobaa obboleessa Nadhii Gammadaati. Nadhiin Gammadaa maqaa qabsoo isaa tahuu nutti himanii maqaan dhalootaa isaa Qaasim Usmaan Roobaati jedhan. Obbo Amaan akka odeeffannoo qabnutti Nadhiin, ALA 1997 Arba Guguutti qaama mootummaan qabamee Finfinnee geeffamee ture jedhanii, ergasii eessa akka jiru homaa odeeffannoo dhageenyee hin beeknu jedhan. ''Hanga ammaa guyyaa tokko lubbuun yoo jiraate ijaan ni argina jennee obsinee turre. Kaleessa garuu waan abdii nu kutachiisu dhageenye.'' Jeneraal Kamaal Galchuu odeeffannoo arganneerra naannoo Baalee Aanaa Raayituutti ajjeefamee awwaalamuu isaa kan argisiisu adda baasna jennaan, bakkicha deemne jedhu Obbo Amaan. Baalee aanaa Raayituu yommuu gahanis maanguddotni kaan Nadhiin dargaggoo waggaa 17 tokko waliin naannicha akka dhaqee fi akka argan himanii, ''maqaan dhalootaa koo Qaasim Usmaan Roobaa, maqaan qabsoo immoo Nadhii Gammadaa, hogganaa ABOti,'' jedhee nutti himee ture jedhanii nutti himan jedhan. ''Meeshaa uummata Oromoo fayyadu waanan as kaa'eeru jira waan taheef, fudhachuuf dhufeera. Yoo na ajjeesaniif meeshicha hin balleesiinaa eegaa,'' jedhee akka uummatatti dubbatee ture nutti himan jedhan manguddoo waggaa 70 obboleessi Nadhii Gammadaa. Yeroodhuma sana humni waraanaa mootummaas farra uummataa warra tahan jechuun, qabanii dargaggoo waliin tures konkolaataa 'Pickup' irra baasuun ajjeesuun boolla tokkotti akka awwaalan kaleessa dhageenye jedhan. ''Yoo dhuguma isa tahe awwaallanneeti sabirii goona'' Kaleessa yommuu bakkicha deemanis manguddoota biyyaa eeyyamsiisuun, lafee isaa qotanii boolluma tokko keessaa kan namoota lamaa akka baasan himanii, alatti qoratamee akka adda nuuf bahu barbaanna jedhan. ''Yoo dhuguma isa tahe awwaallanneeti sabirii goona, jechuun obsina kaa! Uummanni illee akka obsu. Yoo kan isaa miti tahe immoo biyyatu nuuf eeyyame mitiiree deebisnee awwaallakaa.'' Obbo Amaan jiraattotni naannichaa namoota ajjeefaman beekna Nadhii Gammadaa miti jechuun mormanis jiru jedhan. Odeeffannoon kun akkamiin dhokatee hanga kana ture osoo namoonni odeeffannoo qabanii kan jedhuuf tasuma waantahu nutti hin fakkaanne jedhan. ''Odeeffanno akkanaa kana dhagahee hin beeku. Arba Guuguutti qabamuu uummatni kan nutti himaa ture malee. Guutamaan Baalee deemee achitti du'uu isaa fi Nadiin waraana keessaa hojiif bahee masjiida warra sheeka Guuguu jedhamu bulee achitti qabame kan jedhu qofa dhageenye jedhan. ''Nadhiin maatii [zarii] bal'aa nama qabudha. Ofii koo dhiyeenya kana lakkaa'eera. Maatiin keenya namoota 141 tahu. Beektota, namoota baratantu nu keessa jira. Akkamitti nu dhokatee tura. Shakkii jiru Kaan garuu lafeen qotamee bahe kun kan Nadhii Gammadaa tahuu daran shakku. Jiraataan aanaa Raayituu maqaa isaa himuu hin feene tokko akkas jedhe ''awwaalli qotame kan eenyu fa'a akka ta'e ni beekna. Miseensota Adda Bisummaa Oromoo 2 tu achitti awwaalame. Kan jaal Nadhii miti,'' jedhu. Waarana Mootummaa fi Loltoota Bilisummaa Oromoo gidduu tureen, Tullee Daadhii fi dhalataa Aanaa Raayituu kan ture Gumaabaas Furgaas ta'uu hawaasni naannoo fi mootummaanis ni beeku,'' jedha. 'Awwaalli sun kan Nadhiiti jedhanii uummatatti himuun sirrii miti' Bakka isaan itti wareegamanitti awwaaluuf haalli mijataan waan hin turreef, akka bineensi hin nyaannee hawaasni dhokatee awwaalee ture. Awwaalli sun kan Nadhiiti jedhanii uummatatti himuun sirrii miti jenna.'' Itti Gaafatamaan Biiroo Bulchiinsaa fi Nageenyaa Oromiyaa Birgaader Jeneraal Kamaal Galchuu, miseensa koree qorannoo gaggeesse keessaa isaan tokko. Koreen kunis maatiifi hiriyoota Nadhiin kan hundaa'efi mootummaa waliin hidhata kan qabu miti. Bu'aa kanarra kan gahanis odeeffannoo namootarraa argameen, akkasumas suuraa erga Nadhii Gammadaan wareegamee ka'e jedhame ilaaluunifi odeeffannoo kanneen biroo sassaabaniin tahuu BBCtti himaniiru. ''Namoota yeroo dheeraaf dhimma kana hordofan, odeeffannoo harkaa qabanis argannee waliin mari'annee, maatii waliinis mari'achuun murtee kanarra geenye, '' jedhu Birgaader Jeneraal Kamaal. Kana malees, maanguddoo biyyaa fi caasaa mootummaa achi jiran waliin marii gooneerra jedhu. Odeeffannoowaan kanneen hunda walitti erga qabanii booda, gara iddoo jedhamutti dhaquun lafee qotanii akka baasan dubbatu. Haa tahu malee hanga ammaatti guutummaatti mirkaneeffachuun hin danda'amu jedhu. ''Dhibbaa dhibbattis mirkanneeffachuu baannu, odeeffannoon jiran garasitti nama geessu. Erga boqotee waggaa dheeraallee tahuu, lafeenis ni argama. Karaa saayinsaawaan qoratamee isamoo isaa miti kan jedhu addaan baafachuu qabna jennee murteessinee, garas imalle,'' jedhu. Kana malees, ''DNA'n isaa ilaalamuu qaba. Kanaan mirkanaa'uu qaba. Haasawaa qofaan isa jennee fudhachuu hinqabnu,'' jedhu. Nadhiin yoom du'e? Akka odeeffannoo hawaasa naannichaarraa walitti qabame akka mullisutti Nadhiin kan qabame ALA 7/7/1997 yoo tahu, gaafa Kamisaa. Guyyaa sa'aa sagalitti qabamee, galgala sa'aa 1tti ajjeefame. Birgaader Jeneraal Kamaal waan BBCtti himan, xiyyeeffannoon qorannoo jalqabaa kun eenyummaa isaa adda baafachuudha. Gaaffileen eenyuutu ajjeesee fi kanneen biroo boodarra dhufu jedhaniiru.