Hayimaanot Badhaadhaa: Shamarree hospitaala Xiqur Ambassaatti ajjeefamteef maatiin haqa gaafatan
Mootummaan ajjeechaa hospitaala Xiqur Ambassaa keessatti shamarree Hayimaanot Badhaadhaa irratti raawwate hatattamaan qoratee akka adda baasu maatiin gaafatan.
Shamarreen kun Kibxataa Caamsaa 26, 2020 sa'aatii 11 irratti reeffi ishee kutaa laaboraatoorii hospitaalichaa keessatti argamuu Komiishiniin Poolisii magaalaa Finfinnee beeksiseera. Guyyaa tokko dura Wiixata mooraa hospitaalichaa keessatti laaboraatorii gamoo bulchiinsaarratti argamu keessatti qorannoo gaggeessaa bakka turtetti, haala suukanneessaa ta'een, meeshaa qara qabuun waraanamtee ajjeefamuushee hime poolisiin. Namoota ajjeechaa kanaan shakkaman afur to'annoo jala oolchuus himee jira. Haayimaanot eenyu turte? Maatiin shamarree Haayimaanot Badhaadhaa Magaalaa Adaamaa ganda Gooroo jiraatu. Waggaa torba dura kan iddoo duraan jiraachaa turaniifi bakka dhaloota Hayimaanoot magaalaa Matahaaraa irraa gara Adaamaa galan. Abbaan Hayimaanoot Obbo Badhaadhaa Fayyisaa, intalli isaanii Yunivarsiitii Miizaan Teeppii irraa A.L.I bara 2009 muummee barnoota Kilinikaal Faarmasitiin qabxii olaanaan eebbifamtee barsiisummaan achumattii qaxaramtee akka turte himu. Boodas digirii lammaaffaa ishee hojjechuuf gara Xiqur Ambassaa seenuu BBC’tti himan. ‘’Barnoota ishee digirii lammaffaa bara 2010 irraa eegaltee bara kana ji’a Waxabajjii keessa eebbifamuuf 'research' ishee deddeebi’aa hojjechaa turtee,’’ jedhu Obboo Badhaadhaan. Kutaa tokkoo kaastee hanga yuunivarsitii galtuutti tokkoffaa bahaa turte jedhu cimina intala isaanii yoo ibsan. "Intalli kiyya polotikanyaa miti, maaliif akka ajjeesan hin beeku" Haayimaanoot guyyaa gaafa Wiixataa Laaptooppii fi moobayila ishee qabattee hojii qo’annoo ishee hojjechuuf gara Laaboraatoorii muummee Faarmasii mooraa Xiqur Ambassaa jiruutti imaluu ishee obbo Badhaadhaan gaddaan guutamanii dubbatu. ‘’Naannoo sa’aa shaniitti bantuu laaboraatoorii faarmaasii advaayizara (gorsaa) ishee maqaa isaa amma hin beeknerraa fudhattee seente, namootni hin beekamne itti seenanii mucayyoo kiyya na jalaa ajjeesanii, qalanii. Morma na jalaa gorra’ani akka horiititti,’’ jedhu. Mucaan isaanii ‘’hospitaala beekamaa akka biyyaatti hin jira jedhamu’’ keessatti haala sukkaneessaa ta’een akkanaan ajjeefamuun ishee hedduu akka isaan gaddisiise himan. Laaptooppiin, bilbilli moobaayilaafii cheekiin qarshii 5,000 ji’a lama dura kennaniifi ture fudhatamuu Obbo Badhaadhaan BBC'tti himaniiru. Cheekii saniin baankii irraa maqaa nama biraatiin maallaqni sun baasii godhamuus himu. Du'a ishee akkamiin dhagahan? Haayimaanoot Wiixata erga manaa baatee manatti osoo hin deebi’iin buluu ishee obboleettiin Haayimaanoot bilbilaan obbo Badhaadhaatti himti. Obbo Badhaadhaan tarii hirriyoota ishee bira deemtee bulte jennaanis lakki achi hin deemne jedhaman. Osoo kanaan jiranii damee baankii maallaqichi irraa baafame irraa bilbilli bilbilamee Haayimaanotiif cheekii birrii 5,000 kennitaniittuu jedhamanii gaafatamuu yaadatu. Isaaniis eeyyen jedhani mucaan isaanii nagaan lubbuun jirtii jedhanii abdii horatan. Booda obboleettiin Haayimaanoot lakki waan kana sirriitti hordofaa jennaan gara baankichaa deemanii yeroo gaafatan namni biraan maallaqa cheekiirratti barraa’e gara maqaa ofiitti naanneffatee maallaqichi baasii godhamuun beekame. Rakkoo kana Poolisittii gabaasuuf isaan imallarra jiranii, obboleettii Haayimaanotitti gorsaan Haayimaanoot bilbila bilbiluu dhagahan. Gorsaan Haayimaanoot, balballi laaboraatoorii cufaa ta’uu fi ifaan banaa akka jiruufi Hayimaanot furtuu akka hin deebisneef obboleettitti himan. Obbooleetiin ishees gara jirtu akka hin beekne itti himti jedhu obbo Badhaadhaan. Shamarree Hayimaanot Badhaadhaa Intala isaanii kan biroo kana waliin gara Xiqur Ambassa deemanii hanga poolisiin qaqqabu erga eeganii booda balballi bantuu biraan yoo saaqamu reeffa intala isaanii argu himu. ''Yoo bananii laalan mucayyoo kiyya mormi qalamee, dhiigni lafarratti gadi jigee, isheenis duute ture.’’ ‘’Hospitaala guddaa kana keessatti intalli koo akkamitti akka qalamte, eenyu fi maaliif akka qalamtellee hin beeku,'' jedhu. ''Mucaan koo siyaasa keessa hin jirtu'' ‘’Mucaan koo nama siyaasaa miti. Anis nama siyaasaa miti. Hojjetaa mootumaan ture,'' jedhanii, hojii mootummaa dhiisanii amma mana kuusaa qorichaa qabaniin maatii isaanii akka bulchaniis dubbatu. ''Intalli koo qabxii guddaadhaan eebbifamtee Yunivarsiitii Miizaan Teeppiitti qacaramtee, yeroon na xoorti jedhee abdadhetti na jalaa qalamte,’’ jedhu. ‘’Biyya nagaa keessatti nama dhiiga mucaa koo dhangalaasee ajjeese kana mootummaan akka adda naa baasuun gaafadhaas,’’ jedhu. Obbo Badhaadhaan maqaa nama 'endorsement' ykn maqaa naanneffachuun maallaqa intala isaaniif kennanii turan baafatee fi ragaalee kaaniis poolisiif dabarsanii kennuu himanii, nama ishee ajjeesa jedhanii shakkanillee akka hin qabne ibsan. Namni intala isaanii ganna 28 ajjeese rakkoon isheen uumtellee osoo jiraatee, poolisiitti himachuufi isaan qunnamuu osoo danda’uu maaliif akka ajjeefamte hiibboo itti ta’uullee himan. Obboo Badhaadhaa Fayyisaa, abbaa shamarree hospitaala Xiqur Ambassaatti ajjeefamtee ‘’Erga hojii qabattees mindaa isheerraa abbaa kiyya na jalaa miidhamte jetteet qarshii naa ergiti,’’ jedhu. Amala gaarii qabduun hawaasa naannoo biratti akka beekamtuu fi ‘’nama hin loltu, namatti hin dubbattu, ol jetteellee nama hin ilaaltu’’ jedhu. Obboleessi ishii injinar Taaddasaa Badhaadhaa ajjeechaan obboleettii isaarra gahe kun akkamiin akka raawwate wanti beeknu hin jiru jedha. "Hospitaalli Xiqur Ambassaa hospitaala mootummaati, hospitaala kana keessatti wanti akkanaa raawwatamuun baay'ee nu gaddisiisee jira." Mootummaan waan hospitaala kana keessatti raawwate kana karaa jiru hunda akka qoratu gaafanna jedhe. Hayimaanot mana isaaniif mucaa lammataa akka taate kan himu injinar Taaddasaan, waliin akka guddataniifi isaafi maatii kaanis akka gargaaraa turte hima. "Kana booda abbaan koos waan nama ta'u natti hin fakkaatu, haatis akkasuma. Ishee dhabuu keenyaan rakkoo guddaa keessa seennee jirra." "Gadda guddaatu nutti dhagaahame, nama biraarra wanti akkanaa akka gahu hin barbaannu," jedha. Haayimanoot nama gaarii fi barattuu cimtuu akka turtellee dubbata obboleessi.