Waliigaltee Mootummaa Itoophiyaa fi ABO: Baqattoonniifi jiraattonni maal jedhu?
Waliigalteen nageenyaa tibbana mootummaa fi Adda Bilisummaa Oromoo jidduutti taasifamee lammiileen Oromoo baqannaarra jiraniifi jiraattotaaf abdii guddaa umuu BBC'tti himan.
''Kuni nageenyuma Gaanfa Afrikaa keessatti gahee guddaa qaba jedheen yaada,'' jedha baqataan Malkaa Seenaa jedhamuufi Keeniyaa jiraatu. Baqattuun biraa yaada kenniten immoo waligalteen isaanii hegeree ummata Oromoof murteessaa tahu himti. ''Sababni isaas hunda dura tokkummaan keenya barbaachisaadha. Nuyif warra jireenya baqaarra jirruuf abdiidha.'' Baqattuun biraa Hawwii jedhamtuufi Keeniyaa jiraattu immoo inumaa kuni taha jettee hin eegne. ''Baay'een gammade. Hin ta'ayyuu jedhee hin yaadne. Abjuu natti fakkaate. Dhimma dhuunfaaf hinbaane ani. Oromummaadha kan na baqachiise.'' Waligaltee tibbanaan baqattoota qofaa osoo hin taane jiraataan Nageellee Booranallee gammaduu hima. Aaroo Duubaa akka jedhutti dhaabi kuni dhibbaa mootummaatin ala bahe turuun nutti dhagahama ture jedha. ''Gadaa bilisummaa ykn gadaa kaayyoo jennee akkasitti herregachaa jirra.'' Dhaabi ABO waraana dhaabee gara biyyaa deebi'uun siyaasaa garaa nagaatiin gaggeessuuf murteessuun isaa waan baayyee na gammachiseedha kan jedhan immoo Keeniyaarraa Guyyoo Liibanidha. ''Oromoon wal dhageettee yoo hojjettee misooma guddaati dhufuu danda'a.'' Baqattonni hedduu akka himanitti waldhabdeen mootummaa fi ABO gidduu uumame lammiilee hedduu baqannaaf saaxileera. Mootummaa 'tarkaanfataa' Baqattonniifi jiraattonni BBC'n haasofsiise araara bu'ef mootummaa naannoo Oromiyaa galateeffataniiru. ''Hoggantoota ABO bakka sanatti dhaqani barbaadani dubbisan dhugaa dubbachuudhaaf galateeffachuun barbaada,'' jechuun Malkaan dubbata. Hawwiin gama ishiitin mootummaa tarkaanfataadha jette kanaaf bu'uurri ABO jetti. ''Mootummaa tarkaanfataa kanas kan fide qabsoo isaaniiti. Kanaaf nama gammachiisa ilmaan Abbaa Gadaa waligaluun isaani. Oromoon akka hin baqanne, akka hin hidhamne taasisa waligalteen kuni. Akka dhunfaa kootittis baqattummaa irraa bilisa na baasa jedheen yaada.'' Mootummaan Itoophiyaa fi Addi Bilisummaa Oromoo tibbana marii araaraa Ertiraa magaalaa Asmaraatti taasisanin waligalteerra gahuun isaanii ni yaadatama.