Baqqaana ozoonii: Kemikaalli dhorkame Chaayinaa keessa hojiirra oola jiraachuu bira gahame
Madda keemikaala hamaa fi oozonii miidhuu tibbana guddate maddi isaa eessa akka ta'e adda baafachuu isaanii qorattoonni himan.
Kemikaalli 'CFC-11' mana ho'isuuf hojiirra oola Keemikaalli 'CFC-11' jedhamu ho'a mana keessa ho'isuuf kan itti fayyadaman ta'us bara 2010 booda akka hin oomishamne waliigalame ture. Saayintistoonni garuu waggoota jaha darbanitti baay'inni baqqaana ozonii baay'ee xiqqaataa dhufu argan. CFC-11 maqaa 'trichlorofluoromethane' jedhamun beekama. Kun kemikaalota 'chloroflurocarbon (CFC)' jedhamaniifi bara 1930 keessa firijii hojjechuuf oolanidha. Haa ta'u malee, kemikaalli kuni baqqaana oozoonii akka miidhu baruf saayintistootatti yeroo dheeraa fudhate. Silaa baqqaanni kuni ifa aduu akka xiqqaatu taasisa. Hawaasni idil-addunyaa Kaanaadaa Montiriyaalitti bara 1987 kan walii galame yoo ta'u, itti fayyadama kemikaala kanneen gara caalu dhorkaniiru. Qorattoonni achi dhaqani maal argan? Eejansiin Qorannoo Naannoo bara 2018 Chaayinaa dhaqe qorate dhugumayyuu maddi kemikaala kanaa Chaayinaa ta'u mirkaneesse. Kemikaalli dhorkame dhaabbilee isaan arganiin hojiirra oolaa jira. Daldalaan kemikaala 'CFC - 11' tokko gabaa Chaayinaa keessatti harki 70 kemikaala kaa itit dhimma baha. Sababni isaa salphaadha. Kemikaalli kuni qulqullinaan akkasumas kemikalaota kaan caalaa gatiin isaa xiqqaadha. Qorannoon tibbanaa maal agarsiise? Qorannoon tibbana qoratame gaasii kemikaalaa qilleensatti baha jiru keessaa dhibbantaa 40 - 60% Baha Chaayinaati dhufaa akka jiru bira gahameera. Kemikaalli kaan eessaa akka dhufu qorattooni baruu hin dandeenye. Kemikaalli kuni badaa akka ta'e qorattoonni himu. Tooniin kemikaala 'CFC - 11' toonii CO2 5,000 waliin wal qixa. Chaayinaan omishtoota kemikaalaa kana cufuuf tarkaanfii eegalu ibsiteetti. Qorannoon kuni barruu 'Journal Nature' irratti baheera.