'Haatikoo HIV akkan qabu osoo natti hin himin duute'
Maatiin tokko tokko Keenyaa keessatti iccitii isaanii osoo hin dubbatin du'u. Kunimmoo, waan ijoolleen isaanii dhagahuu qaban fa'i.
HIV waliin dhalachuun Keeniyaa keessatti namatti madaquuf rakkiisaadha jedha Biriyaan Omondii Biriyaan Omondiin HIV waliin kan dhalate yoo ta'u waggaa 10 irraa eegale qoricha hamma guddina vaayirasichaa dhorku 'anti-retroviral (ARV)' jedhamu liqimsaa jira. Haa ta'u malee, yeroo umuriin isaa 14 taheefi harmeen isaa du'ani ture qoricha maalii akka liqimsaa ture kan bare. Yeroo ammaa umuriin isaa 22 dha. Garee mana amantaa tokko waliin rogeessa HIV ta'un hojjetaa jiras. Yeroo ijoollee ture baay'ee akka dhukkubsataa ture yaadata. ''Yeroosi mana yaalaatti qoratame HIV akkan qabu baree qoricha fudhachuu eegale. Haa ta'u malee, harmeen kiyya maaliif qoricha akkan liqimsu natti himtee hin beektu.'' Harmeen isaa erga du'ani booda adaadoo isaanii waliin osoo jiraatuuti ollaafi hiryyoonni isaa quba itti qabu kan eegalan. Maatiin yeroo hundaa ijoolleen isaanii daa'imman HIV qaban waliin akka hin taphanne dhorku. Qoricha dhoksaan fudhatan Dargaggoofi ga'eessonni biyyoota Sahaaraa gadi keessa HIV'dhaan qabaman of beeksisani jireenya itti fufanis, kanneen dhukkuba kana waliin dhalatan garuu of dhoksu. Dhukkubsattoonni muraasni qoricha isaanii dhoksaan liqimsu. Omondiinis qorichoota isaa galgala galgala liqimsa. Winii Orendee, 27, yeroo umuriin ishee 12 ta'e ture HIV qabaachuu ishee kan barte. Yeroos guddaa rifatttee turte. Doktorichi harmeen ishee HIV'dhaan akka duute beeka. Kanaaf, qorannoo HIV isheef taasisu barbaada. Qorannoo booda garuu akka HIV qabdu barte. ''Umuriikoo sanatti, baay'ee yaadda'een ture. Saal qunnamtii raawwadhee hin beeku. Akkamitti HIV qabaadhe?'' jechuun of gaafatti. Kan rakkoo itti hammeesse immoo ijoollee warra isaanii keessaa quxisuunis ta'e kan vaayirasiin qabe isheedha. Kunis baay'ee akka ishee hube dubbatti. 'Barattoonni hundi HIV akkan qabu beeku' Hanga mana yaalaatti deddeebite yaalamtutti bu'aa qorannoo sana fudhachuun ishee dhibee ture. Gaafa tokko tokko barumsa irraa haftee yaalii akka taasistu Doktorri ishee daarektara mana barumsichaaf himee ture. Jarreen duula gaggeessan Keeniyaan dhimma HIV ifatti mari'achuu qabdi yaada jedhu qabu Haa ta'u malee, barsiisonni barani boodarra manni barumsaa guutuu akka isheen vaayirasii HIV waliin jiraattu dhagahani. Sababa kanaanis, of ajjeesuuf yaaddees turte. Kanneen duula kana gaggeessan daa'imman waa'ee fayyaa isaani ijoollummaatti keessumaa umuriin isaanii 9 -11 gidduutti dhagahu akka qaban himu. Kanaan achi jireenya fuulduraa isaanii irratti rakkoo fida jedhu. Omondiin garuu harmeen isaa itti himu baattus itti hin gaddine. Sababni isaas anaaf jetteeti jedhee yaada. Hanga ilaalchi hawaasaa jijjiiramutti kanneen HIV waliin dhalatan sodaa keessa jiraatu jedha.