ኮሮናቫይረስ፡ ማሕበራዊ ምፍንታትን ርእስኻ ምግላልን እንታይ እዩ?
ዳርጋ ኣብ ምሉእ ዓለም፡ መንግስታት ንህዝቦም ካብ ዘየድሊ ምትንኽፋትን ማሕበራዊ ምትእኽኻባትን ክርሕቑ ሰፊሕ ጐስጓሳት የካይዱ ኣለዉ።
ንኣብነት ካብቶም ዝግበሩ ጎስጓሳት ካብ ክልተ ሜትሮ ንላዕሊ ምርሕሓቕ፣ ቤት ሻሂን መስተን፣ ሆቴላትን ለይታዊ ትልሂታትን፣ ከምኡ'ውን ኣባይቲ ትያትር፡ ሲነማን፡ መዘናግዒታትን ክዕጸዉ ዝብሉ እዮም። እዚ ኸኣ ብዘየድሊ ምትንኻፋት ክመጽእ ካብ ዝኽእል ሓደጋ ናይዚ ሕማም ንምክልኻል ዝተወስደ ስጉምቲ እዩ። ምልክታት ሰዓል፤ ከም ልዑል ረስኒ፡ ደረቅ ሰዓልን ዘለዎም ሰባት ከኣ ንኻልኦት ከይልክሙ መታን፡ ርእሰ-ምግላል ከካይዱ ከም ዘለዎም የተሓሳስቡ። ካብ ገዛ ወጺአ ክንቀሳቐስ ይኽእል'ዶ? ሓካይም ከምዝብልዎ፡ ካብ ሓድሕድ ካብ ክልተ ሜትሮ ንላዕሊ ርሕቀት ክሳብ ዝሓለና፡ ብእግርና ክንጓዓዝ ከም እንኽእልን፡ ንኣካላዊ ምውስዋስ ካብ ገዛ ክንወጽእ ከም እንኽእልን ይሕብሩ። ኮይኑ ግን ኣብ እኩብ ህዝቢ ዘለዎ መናፈሻታትን፡ ዝተፈላለየ ስፖርት ኣብ ዝካየደሉ ቦታታትን ርሕቀትካ ምሕላዉ ኣጸገሚ እዩ። በዚ ምኽንያት ከኣ መንግስታት ዝምልከተን ኣካላትን ንመዘናግዒታትን፡ መናፈሻታትን፡ ካልኦት ጠንቂ ምትእኽኻባትን ክዓጽዉ ይግደዱ ኣለዉ። ኣብ ዩኒቨርስት ኦክስፎርድ ተመራማራይ ዝኾነ፡ ዶክተር ሮቢን ቶምፕሰን "እቲ መሰረታዊ ነገር ኣካላዊ ምንቅስቓስ ኣብ እንገብረሉ እዋን ምትንኻፋት ምጉዳል እዩ" ይብል። ኣገዳስነት ማሕበራዊ ምፍንታትን እንታይ እዩ? ማሕበራዊ ምፍንታት ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ ሓደ ብኮሮናቫይረስ ዝተታሕዘ ሰብ፡ ሰባት ኣብ ዝተኣከበሉ እንተስዒሉን ካብ ጥፍጣፉ ናብቶም ጥዑያት እንተ ኣንጢብሎምን፡ ኣብ ምስፍሕፋሕ ናይዚ ሓደገኛ ለበዳ ቫይረስ፡ ዓቢ ተራ ክጻወት ይኽእል። እዚ ከኣ ብቀጥታ ናብቶም ጥዑያት ብምስዓል፤ ወይ ከኣ እቲ ቫይረስ ዝዓለበሉ ቦታ እንተተንኪፍና፡ ኣዒንትናን፡ ኣፍንጫናን፡ ኣፍናን ብምሓዝ ግዳያት ናይዚ ሕማም ክንከውን ንኽእል። ምትእኽኻብ ብዘጉደልናሉ መጠን ከኣ፡ ለበዳ ናይዚ ሕማም ነጉድል። ማሕበራዊ ምፍንታት ንኹሉ ኣገዳሲ እኳ እንተኾነ፡ ብፍላይ ግን ኣብ ክሊ ዕድመ ልዕሊ 70 ዘለዉን፡ ነብሰ ጾራትን፡ ብሰዓል ብቐሊሉ ዝጥቅዑን ልዑል ጥንቃቐ ክገብሩ ኣለዎም። ነዚ ቫይረስ ሒዘ ናብ ካልኦት ከየመሓላልፍ እንታይ ክገብር ኣለኒ? ማሕበራዊ ምርሕሓቕ ብኸመይ ንገብሮ? ኣብ ማሕበራዊ ምርሕሓቕ ክገብሮ ዝፍቀደኒ ብሓንሳብ እናነበርና ብኸመይ ክንረሓሓቕ ንኽእል ርእሰ ግለላ እንታይ እዩ? ኣብ ግዜ ኣካላዊ ምንቅስቓስ እንተዘይኮይኑ፡ ካብ ገዛኻ ንደገ ዘይምውጻእ እዩ። ኣብዚ ሰዓት እዚ፡ ናብ ስራሕ፡ ቤት ትምህርትን፡ እኩብ ሰብ ናብ ዘለዎ ቦታን ካብ ምኻድ ምቁጣብ እዩ ርእሰ ግለላ ማለት። ቀረብ ኣብ ዝወዳእካሉ ገግዜ፡ ካብ ገዛ ክትወጽእ እንከለኻ ድማ ዝኾነ ማሕበራዊ ምትንኻፋት ኣወግድ። ርእሰ-ግለላ ክገብር ዝግብኦ መን እዩ? ካብ ስድራኻ ሓደ እንተሓሚሙ እንታይ የጋጥም? ከምዚ ዓይነት ምልክታት ዘለዎ ሰብ ኣብ እኹል ንፋስ ዘለዎ ገዛን፡ ኣብ ጥቃ ክኽፈት ዝኽእል መስኮትን ብምዃን ካብቶም ኣብቲ ገዛ ካብ ዝነብሩ ሰባት ክርሕቅ ኣለዎ። ብጣዕሚ ዘሰክፍ እንተዘይኮይኑ ከኣ ነዚ ምልክታት ንዝምልከቶ ክነግሩ ግድን ኣይኮነን። ፈጺሙ ንደገ ክኸይድ ዘይብሉ መን'ዩ? ብርቱዕ ጸገም ናይ ጥዕና ዘለዎም ሰባት፡ ንዝተወሰነ ግዜ ፈጺሞም ካብ ገዛ ክወጹ የብሎምን። እዚ ከኣ ከም መኸወሊ ይሕሰብ። እቶም ኣዝዮም ተቓላዕቲ ጉጅለ ከኣ እዞም ዝስዕቡ እዮም ኣድላይነት ኣብ ዘለዎም ግዜ ከኣ መንግስታትን ዝምልከቶም ኣካላትን ዝሓይሽ ዝበልዎ ኣገልግሎት ናይ ኣፋውስን፡ ምርካብ ኣገደስቲ ነገራትን ምኽርን ዝህቡሉ ኣግባባት ብዕቱብ ይሰርሑሉ ኣለዉ። ኣብ ግዜ ርእሰ-ግለላ፡ ምሳኻ ዝነብር ተቓላዒ ሰብ እንተልዩ እንታይ ትገብር? ኣብ ግዜ ርእሰ-ተነጽሎ፡ ካብቲ ተነቃፊ ዝኾነ ሰብ ማለት ካብ ነብሰ-ጾራት፡ ሽማግለታት፡ ወይ ውን ዝኾነ ሕዱር ሕማም ዘለዎም ሰባትን ካብ 2 ሜትሮ ንላዕሊ ክትርሕቅ ኣለካ። ብተወሳኺ ኣብ ክሽነን ካልእ ቦታታትን እተሕልፎ ግዜ ብምድራት፡ እቲ እትነብሩሉ ገዛ ብግቡእ ንፋስ ዝኣትዎ ክኸውን ኣለዎ። እተተኻኢሉ እውን እቶም ተቓላዒ ኩነታት ጥዕና ዘለዎም፡ መግቦም ኣብ መደቀሲኦም ወሲዶም ክምገቡ ይግባእ። ከምኡ እውን እቶም ተቓላዕቲ ዝኾኑ ሰባት ካብ ናይቶም ካልኦት መናብርቶም ዝተፈልየ ሽጎማኖን ክፍሊ መሕጸብ ሰብነትን ክጥቀሙ ኣለዎም። እዚ እንተዘይተኻኢሉ ከኣ ኣብ ነብሲ ወከፍ ክፍሊ መሕጸቢ ሰብነቶም ዝተጠቅሙሉ ግዜ፡ ንኹሉ ዝተገብረ ምትንኻፋት ከም መንደቅን ካልኦትን ብግቡእ ክጸርየሎም ኣለዎ። ኣእዳዎም ብማይን ሳምናን ንኣስታት 20 ካልኢታት ዝኸውን ብግቡእ ክሕጸቡ ኣለዎም። ንእንጥቀመሎም ናይ ጽሬት ነገራት ከም መንዲል፡ ፈኲስ ወረቀት ከኣ ክሳብ እንድርብዮም ብግቡእ ሸፊንና ክነቀምጦም ኣለና።