ኔዘርላንድስ፡ መተግበሪ ቋንቋ ትግርኛ ብኤርትራውያን
ቋንቋ ኩሉ'ዩ፤ መረዳድኢ፡ መማዕበሊ፤ ልዕሊ ኩሉ ግና መራኸብን መወሃሃድን።
ኣብ እትነብረሉ ቦታ ክትረዳዳእ ምስ ዘይትኽእል ማዕረ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ሓንቲ ስደተኛ ኣደ ብሰንኪ ብስልኪ ዝተነግራ ኩነታት ጓላ ኣብ ትምህርቲ፡ ዝተፈጠራ ምድንጋርን ሻቕሎትን ሓደ እዋን ኣብ መደብና ዘዕለለትና ዓቢ ኣብነት'ዩ። "ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ገዛ ንበይነይ እንከለኹ ሃንደበት ስልኪ ናይ ገዛና ሃንደበት ተደወለ'ሞ ኣማራጺ ስለዘየብለይ ኣልዒለ 'ሃለው' በልኩ። 'ሚስስ ኩሰቶ' ከምዝበለትኒ እውን ሕጂ ቋንቋ ምስ መለኽኩ እዩ ዝርድኣኒ ዘሎ። 'የስ' በልኩ ነታ ኩሉ ዝፈልጣ መልሲ ብምቕዳም። ሓንቲ ዝሓዝክዋ ቃል እንተነይራ፡ 'ዶውተርን ዶክተርን' እየን ኔረን። እንታይ ከም ዝምልስ ስለዝጠፍኣኒ 'የስ የስ' ኢለ ድማ ዓጽየያ። ካብ ቤት ትምህርቲ ጓለይ እዩ ኔሩ። 'ጓልኪ ወዲቓ ተሃስያ'ሞ ወይ መጺእኪ ንሆሰፒታል ውሰድያ ወይ መድሃኒት ሂብና ከነጽንሓ'ዩ ኔሩ እቲ መልእኽቲ። ቋንቋ ብዘይምፍላጠይ ግን ጓለይ ብግዚኡ ኣይሓገዝኩ ኣብ ገዛእ ኮፍ ኢለ ከለኹ ጎረባብቲ ምስ ሶሻል ሰርቪስ ሒዞማ ገዛይ ምስ መጹ ዝኾንክዎ ባዕለየ'የ ዝፈልጦ። ብድሕሪኡ ድማ ቴሌፎን ንምምላስ ክሳብ ዘጽልኣኒ ፈሪሐ" ብምባል፡ ካብ ሕጽረት ቋንቋ ንላዕሊ ማሕለኻን ኣጸጋምን ነገር ከምዘይሎ'ያ ብምረት ትገልጾ። "ቋንቋን ትርጉማትን ንሰደተኛታት ብፍላይ ኣብ ዝኣተዉዎ ሃገራት ድሌቶም ጉዳዮምን ከይነግሩን፤ መሰሎምን ግዴትኦምን ፈሊጦም ህይወቶም ከም ሰቦም ከይመርሑ ዓቢ ማሕለኻ ብምዃን ይዓግቶምን ይሃስዮምን'ዩ" ይብል፡ ሓደ ቅድሚ 4 ዓመት ስደተኛ ኮይኑ ንኔዘርላንድ ዝኣተወ፡ ኣባል እዛ ጉጅለ 'ዲጂታላይዜሽን' ኤርትራዊ ኣማኑኤል መሓሪ። ስለዝኾነ ድማ ኣማኑኤል፡ ምስታ ከም ተርጓማይ ኮይኑ ዘገልግለላ ገባሪት ሰናይ ትራቪስ ተጠርኒፉ ነዚ ንምቅላል ይነጥፍ ኣሎ። እታ ኔዘርላንድ ዝመደበራ ትካል፡ ብኽልተ ግዱሳት ወጻእተኛታት ኣብ 2017 ዝቐመት ኮይና፡ ሓድሽ ናይ ቋንቋ ትርጉም መሳርሒ ኣብ ምምዕባል ትርከብ። ዋና ኣካያዲት ትካል ትራቪስ ኤሊስ ግሎሪ፡ "ትራቪስ ዝጀመርናሉ ምኽንያት፡ እቲ ናይ መተርጎሚ መሳርሒ ምስ ወጽአ ብዙሓት ሰባት ንትግርኛ ክርእዩ መጺኦም። ግን'ከ ትግርኛ 'ዲጂታል' ብዘይምንባሩ ኣብ'ቲ ናይ ኮምፒተር ፕሮግራም ከእትውዎ ኣይከኣሉን" ትብል። ሰለስተ ሽማግለታት ጥራሕ ሒዙ ዝተረፈ ቋንቋ ካብዚ ብምብጋስ እዚ ቋንቋ ትግርኛ ዝትርጉም መሳርሒ ንምምዕባል ክምዝተኣኻኸቡ ብምግላጽ፡ እዚ ከኣ ካብ ትግርኛ ናብ ኢንግሊሽ ከምኡ'ውን ትግርኛ ናብ ካልእ ቋንቋታት ብጽሑፍን ገጽ ንገጽን ንምትርጓም ከምዝሕግዝ ሓቢራ። ኣብዚ ትካል፡ ሽዱሽተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝርከቡ እንትኾን፡ ዘሎ ጸገማት ብምምልላይ፡ ኣድለይቲ ዝበሃሉን ሓረጋትን ቃላትን ንምምእራር ተዋፊሮም ይርከቡ። እዚ ንኹሉ ክፍሊ ማሕበረሰብና ክሕግዝ'ዩ ዝብል እምነት ድማ ኣለዎ ኣማኑኤል። እቶም ዝትርጎሙ ሓረጋት ብኸመይ ይምረጹ? "ፈለማ እቶም ንመዓልታዊ ሂወት ኣገደስቲ ዝኾኑ ከም ሕክምና፣ ማሕበራዊ ናብራን ትምህርትን ንምግላጽ ዘገልግሉ ሓረጋት ንምልላይ ኢና ሰሪሕናን ንሰርሕ ዘለና" ዝብል ኣማኑኤል፡ ትግርኛ ሰፊሕን ገፊሕን ብምዃኑ ግና ብውሑዳት ሰባት ጥራሕ ዝውዳእ ኣይኮነን ኢሉ። እቲ ኣመራርጻ ሓረጋትን ቃላትን ድማ፡ ኣብ'ቶም መስረቲ ሓድሽ ናብራ ስደተኛታት ከምዝድረኽ ይሕብር። በዚ ሓድሽ መተግበሪ ቋንቋ ትግርኛ 200,000 ዝኣኽሉ ሓረጋት ተዋሃሂዶም፡ ኣብ'ቲ 'ኣሊጎሪዝም ማሽን' ምስ ኣተዉ፤ ብቕዓትን ጽፈትን እቲ ትርጉም ይምዘን'ሞ ኣብ ስራሕ ይውዕል። ጉጅለ 'ዲጂታላይዘሺን' ንምንታይ? ቴክኖሎጂ ኣብ ዝማዕበለሉ እዋን ዝደለኻዮ ሓረግን ቃልን ዝገልጹ ብዙሓት መርበባት፡ ከም ጎግልን ክልኦትን እኳ እንተሃለው፤ ቋንቋ ትግርኛ ግን 'ዲጂታል' ብዘይምዃኑ ከም ካልኦት ቋንቋታት ብቐሊሉ ትርጉም ወይ ኣበሃህላ ክትረኽበሉ ኣጸጋሚ'ዩ። "ብፍላይ ትሑት ናይ ትምህርቲ ፍልጠት ንዘለዎም ስደተኛታት ብዘይ ሓገዝ ናይ ካልኣይ ኣካል ዝደለይዎ ንምግላጽ ዓቢ ጸገም'ዩ" ይብል ኣማኑኤል። ኣስዒቡ፡ እቲ ንዓና ማሕነቖ ኮይኑና ዘሎ ድማ ኣብ ትግርኛ ትርጉም ዘይትረኽበሎም ገለ ሓረጋትን ቃላትን ብምህላዎም፡ ነዚ ብኸመይ ከም እንፈትሖ ንቃለስ ኣሎና። ዋላ'ውን ተመሳሳሊ ነገራት ብምንዳይ ክብል'ዩ ነቲ ዘጋጥሞም ዘሎ ግድላት ዝገልጽ። እዚ ጉጅለ 'ዲጂታላይዘሺን' ምስ ካልኦት ወለኝተኛታት ብምዃን ኣበርቲዓ ትሰርሕ ብምህላዋ ኣብ መጀመርታ ዝመጽእ ዓመት ናይ ጽሑፍ ንጽሑፍ፡ ትግርኛ ናብ ኢንግሊሽ ስርሓ ክትጅምር'ያ። በዚ ጥራሕ ከይትሓጽረት ድማ እቲ ጽሑፍ ብድምጽን ካብ ኢንግሊሽ ናብ ካልኦት ቋንቋታትን ዝግበር ምዕባለ ድማ ድሒሩ ክስዕብ ምዃኑ ኣማኑኤል ብተወሳኺ ይሕብር። ግጥሚ ብምልክት ቋንቋ