ጥዕና፡ ቀልቀልኩም ንሕክምናዊ መዓላ ምለገስኩምዶ?
ጓል 31 ዓመት ክላውድያ ካምፓነላ፡ ኣብ ክፍሊ ምምሕዳር ናይ ሓደ ዩኒቨርሲቲ ዓዲ እንግሊዝ ከም ተሓጋጋዚት'ያ ትሰርሕ፡ ትርፊ ግዚኣ ድማ ቀልቀላ ኣብ ምልጋስ ተሕልፎ።
ክላውድያ ንካልኦት ቀልቀሎም ከወፍዩ እተተባብዕ ሰብ እያC "ገሊኦም መሓዙተይ፡ ዘደንጹ ወይ ድማ ዘጸይን ጌሮም ይርእይዎ፡ ንዓይ ግን ኣየጨንቐንን'ዩ። ምልጋስ ቀሊል'ዩ፡ ደሓር ካኣ ንሕክምናዊ መጽናዕቲ ንምድጋፍ'የ ዝገብሮ። ስለዚ ብሓጎስ'የ ዘበርክት"። ቀልቀላ፡ ብ "ጠቐምቲ" ሓሳኹ ዝተመልአ ስለዝኾነ፡ ኣብ ከርሲ ካልኦት ሕሙማን ኣትዩ ንዝተበከለ መዓንጣ ንምፍዋስ'ዩ ዘገልግል። ክላውድያ፡ እትገብሮ ምልጋስ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዃኑ'ያ ትርዳእ፡ ከምኡ ስለዝኾነ ድማ'ያ እትገብሮ። ቀልቀላ ግን እንታይ'ዩ ፍሉይ ዝገብሮ? ተመራመርቲ፡ ገለ ሰባት ቀልቀሎም ኣገደስቲ ክፍውሱ ዝኽእሉ ባክተርያ ስለዘለዎ፡ ብሉጻት-ለገስቲ ክኾኑ ይበቕዑ ኢሎም ይኣምኑ። ክላውድያ፡ ኣሕምልቲ ጥራይ ዝበልዑ ሰባት (ቬጋን) ብሉጽ ቀልቀል ክህልዎም ይኽእል'ዩ ዝብል ኣንቢባ ብምንባራ'ያ፡ ክትልግስ ተደሪኻ። ሓቂ'ዩ፡ ቀልቀል በላዕቲ ሓምሊ ካብቶም ናይ ካልኦት ሰባት ከም ዝበልጽ ዝሕብር እኹል ጭብጢ የለን፡ ተመራመርቲ ግና ዝበለጸ ቀልቀል ክህሉ ዝኽእል ኩነታት እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥ ይጽዕሩ ኣለዉ። ዶ/ር ጃስቲን ኦ'ሱሊቫን፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦክላንድ ኪኢላ ሞለኩላር ባዮሎጂ (ስነሂወት) ኮይኑ፡ ብዛዕባ ብሉጻት ወፈይቲ መጽናዕቲ ከካይድ ጸኒሑ'ሎ። ድንቂ ቀልቀል መዓናጡና ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ማሕበረ-ሓሳኹ ዘጽለለ'ዩ። እዞም ኣብ ነፍሲ ወከፍና ዘለዉ ደቀቕቲ ፍጥረት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝተፈላለዩ እዮም። ዋላኳ ሕክምናዊ ምስግጋር ቀልቀል ጌና ዝብገስ ዘሎ ዓውዲ ሕክምናዊ ምርምር እንተኾነ፡ ክሳብ ሕጂ ዝተገብሩ መጽናዕትታት ግን ገለ ሰባት ዝበለጸ ቀልቀል ከም ዘለዎም ኣተንቢሆም ኣለዉ። ዶ/ር ኦ'ሱሊቫን ከም ዝብሎ፡ "ካብ ብሉጻት-ለገስቲ ዝተገብረ ምስግጋር ካብቲ ናይቶም ካልኦት ብዕጽፊ ዝዛየደ ውጽኢት ተረኺብዎ'ዩ።" "እዚ ብኸመይ ክኸውን ከም ዝኻኣለ ክንፈልጥ እንተኺልና፡ ኣድማዕነት ምስግጋር ቀልቀል ከነማሓይሾ'ዩ ተስፋና። ኣብ ከም በዓል ረሲዕ፡ 'ማልቲፕል ስክሎረሲስ'ን ኣዝማን ዝበሉ ምስ ማይክሮባዮመ ዝተሓሓዙ ሕማማት'ውን ክንፍትኖ ምኻኣልና" ይብል። ዶ/ር ጆን ላንዲ'ውን ኣብ ዓዲ እንግሊዝ፡ ዌስት ሀርትፈርድሼር ዝርከብ ህዝባዊ ማእከላት ጥዕና ኪኢላ መዓናጡ ኮይኑ፡ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ ምስግጋር ቀልቀል'ዩ። ዝበለጸ-ለጋሲ ቀልቀል ኣብ ዝብል ሓሳብ ዝሰማማዕ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጽ፡ ንምርካቦም ግን ቀሊል ከም ዘይኮነ'ዩ ዝዛረብ። "ሓደ ሰብ ብሉጽ-ለጋሲ ክኸውን ዘኽእሎ እንታይ'ዩ ጌና ኣይበጻሕናዮን ኣለና" ይብል። "እቶም ዝልግሱልና ጥዕናኦም ዝተሓለወ ምዃኖምን፡ ዝኾነ ሕማም ዘለዎም ከይኮኑን ንጥንቀቕ ኢና። ንኹሎም ኣብ ኣካላቶም ዘለዉ፡ ደቀቕቲ ፍጥረት (ማይክሮባዮም) ንፍትሾም ማለት ግን ኣይኮነን"። ሓሰኻ ቀልቀል እቲ ዶ/ር ኦ'ሱሊቫን ዝገበሮ ኣብ ሓደ ፍሉጥ ናይ ሕክምና መጽናዕታዊ መጽሄት ዘሕተሞ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ብዝሒ ደቀቕቲ ነፍሳት ዘለዎ ቀልቀል እቲ ዝበለጸ ክኸወን ዝሓሸ ዕድል ከም ዘለዎ ይእንፍት። ካልእ መጽናዕቲ ድማ፡ ሓሳዅ ናይቲ ለጋሲ ምስ መዓንጣ ናይቲ ሕሙም ዝህልዎም ምስምማዕ ዝምርኮስ'ውን ከይኮነ ከም ዘይተርፍ የተንብሁ። እንተኾነ ግን፡ ዓይነት ናይቶ ኣብ ቀልቀል ዘለዉ ባክተርያ ጥራይ ኣይኮነን እቲ ረቛሒ። "ተመላላሲ ውጽኣት ብናይ ብምስግጋር ዝተጻረየን [filtered] ህያዋን ባክተርያ ዘለዎን፡ ግናኸ መፈጠር (DNA]ን ተረፍመረፍ ነገራት ዘለዎን ቀልቀል ክፍወስ ኪኢሉ'ዩ"። ከምዚኦም ዝመሰሉ ቫይረሳት ንህላወን ቀጻልነትን እቶም ዝተሰጋገሩ ባክተርያ ክጸልውዎ ተኽእሎ ከም ዘለዎም'ዩ ዶ/ር ኦ'ሱሊቫን ዝገልጽ። ክሎስተሪዲዩም ዲፊጂለ ንመዓንጣ ብምቁጽጻር ከቢድ ሕማም ከስዕብ ዝኽእል ረኽሲ'ዩ ዶ/ር ጁሊ ማክዶናልድ፡ ኣብ እንግሊዛዊ ዩኒቨርሲቲ ኢምፐሪያል ኮለጅ ለንደን ናይ ደቀቕቲ ነፍሳት ኪኢላ ኮይኑ፡ ናይ ቀልቀል ምስግጋር ዕውት ዝኾነሉ ኩነታት ንምፍጣር መጽናዕቲ ከተካይድ ዝጸንሐት'ያ። እቲ ኣብዚ እዋን'ዚ ዝግበር ዘሎ ምልጋስ ቀልቀል፡ ንክሎስተሪዲዩም ዲፊጂለ ዝተባህለ ብርቱዕ ናይ መዓንጣ ረኽሲ ንምፍዋስ ዝካየድ'ዩ። እቲ ረኽሲ፡ ናይቲ ሕሙም "ጠቓሚ" ባክተርያ ብሰንኪ መድሃኒት ጸረ-ነፍሳት (ኣንቲባዮቲክስ) ምስጠፍአ ዝስዕርር ኮይኑ፡ መብዛሕትኡ እዋን ሞት ከስዕብ ዝኽእል'ዩ። ስለዚ፡ ምስግጋር ቀልቀል፡ ሓደ ቀሊል ስራሕ'ዩ ዝሰርሕ-፡ ንሱ ኻኣ ምትካእ ጠቐምቲ ባክተርያ ኣብ ኣምዑት ግዳያት ናይቲ ረኽሲ ምዃኑ ዶ/ር ማክዶናልድ ትዛረብ። "ኣብ ቤተ-ፈተነና (ላቦራቶሪ)፡ እቲ ናይ ምስግጋር መስርሕ ብኸመይ ከም ዝሰርሕ ንምፍላጥ ኢና ንሰርሕ ዘላና። ብቐጥታ ቀልቀል ካብ ምሃብ ንሰጋገረሉ ኩነታት ክንፈጥር ንጽዕር ኣለና" ድማ ትብል። ኣብ ክንዲ ነቶም ግዳያት ቀልቀል ብመርፍእ ምሃብ፡ ብካልእ ዝሓሸን፡ ብመልክዕ መድሃኒትን ዝዋሃበሉ ኣገባብ ንምግባር'ዩ ዝሕሰብ ዘሎ። እዚ ድማ፡ ነቲ ምስ ምልጋስ ቀልቀል ዝተሓሓዘ ዝህሉ ናይ ነውሪ ስሚዒታት ኣብ ምውጋድ ክሕግዝ ይኽእል'ዩ ድማ ትብል። ክላውድያ ብወገና፡ ሰባት "ኪኖ'ቲ ኣብ ኣእምሮኦም ዝሰፍጠር ገደብ" ብምኻድ፡ ቀልቀሎም ክልግሱ ትምዕድ። "ብቐሊሉ ክትልግስ ትኽእል ኢኻ። ክትገብሮ'ውን ቀሊል'ዩ። ክትልግሱ እንተድኣ ደሊኹም፡ ኣብ ጥቓኹም ዘሎ ሆስፒታል ተወከሱ"። "ነቲ ናተይ ሓድሽ ልግሲ፡ ኣብቲ ሆስፒታል ዝሃበኒ መትሓዚ ጌረ'የ ዝቕበሎ። ናብ ስራሕ እናኸድኩ እንከለኹ ድማ፡ ንግረ መንገደይ ናብቲ ሆስፒታል አብጸሖ፡ ብዙሕ ጻዕሪ ዘለዎ ኣይኮነን" ትብል። ክላውድያ፡ በዚ ተተባቢዓ ድማ፡ ደም ክትልግስ'ውን መደብ ኣለዋ።