Teyrngedau i Machraeth - y bardd lliwgar o Fôn
Yn 92 oed bu farw y bardd Machraeth o Ynys Môn. Roedd Robert (Bob) J. H. Griffiths yn fwyaf adnabyddus am ei ddawn englyna byrfyfyr ac yr oedd wedi ennill degau o gadeiriau eisteddfodol a choron Eisteddfod Môn.
Roedd yn awdur sawl cyfrol o farddoniaeth a hunangofiant, ac wrth roi teyrnged iddo mae nifer wedi cyfeirio at ei wisg unigryw. "Roedd Dad wastad eisiau bod yn drwsiadus ac yn hoff iawn o wisg siwt, tei bô a het. Roedd ganddo ryw 80 o bow ties i gyd o bob lliw a llun," meddai ei ferch Gwenda wrth siarad â Cymru Fyw. "Mae ei gartref ym Modffordd yn llawn o gadeiriau, gan gynnwys cadeiriau Eisteddfod y Wladfa, a braint iddo yn fwy diweddar oedd ennill coron Eisteddfod Môn - roedd o'n ofnadwy o falch o hynny. "Barddoniaeth oedd ei fywyd - yn ei ddyddiau olaf mi fyddai'r prifardd Ieuan Wyn yn gosod tasg iddo bob dydd i ysgrifennu dau englyn ac mi fyddai o wastad yn gneud ac yn falch o gael sylwadau arnynt gyda'r nos," ychwanegodd ei ferch. 'Hynod o driw i Eisteddfod Môn' Bu Machraeth yn dderwydd gweinyddol Eisteddfod Môn ac roedd e'n parhau i fod yn llywydd anrhydeddus Gorsedd y Beirdd Ynys Môn. "Roedd o'n cymryd ei swydd o ddifrif, " meddai'r derwydd gweinyddol presennol Richard Williams. "Weles i neb tebyg iddo am englyna ar y pryd - roedd o'n siarad bron mewn cynghanedd. Dwi'n cofio fo'n gneud englyn mewn rhai munudau ym maes parcio archfarchnad ac fe fyddai o'n cario rhyw lyfr coch yn ei boced oedd yn llawn cyfansoddiadau difyr. "Roedd o'n hynod o driw i Eisteddfod Môn ac i eisteddfodau lleol eraill. Roedd o hefyd yn bregethwr lleyg a than yn ddiweddar fe fyddai'n mynd allan i bregethu dair gwaith ar y Sul. "Bydd hi'n chwith sobor ar ei ôl - roedd o'n gymaint o gymeriad." Cyn iddo ymddeol roedd Machraeth yn ddirprwy brifathro yn ysgol Llain-goch, Caergybi a chyn hynny bu'n athro yn ysgol gynradd Amlwch. Cafodd ei hyfforddi yn y Coleg Normal ym Mangor fel myfyriwr hŷn - cyn hynny bu'n gwasanaethu yn y lluoedd arfog ac yn hel yswiriant. Pawb yn ei adnabod "Roedd ei weld yn dod i'r siop yn codi calon rhywun," meddai Dylan Morgan, perchennog siop Pawb. "Roedd wastad ganddo stori a'i bresenoldeb yn fawr. Mi fyddai wrth ei fodd yn llunio englynion ar y pryd. "Roedd e'n gymeriad gwlatgar a phawb yn ei adnabod." Roedd e'n lais cyfarwydd ar raglen Talwrn y Beirdd ac mae'n debyg mai un o'i englynion mwyaf cofiadwy oedd yr un a ysgrifennodd i fwd Eisteddfod Genedlaethol Abergwaun 1986 gyda'r linell anfarwol "I hwn ni cherddai'r un hwch". Drwy gydol y dydd mae nifer wedi bod yn rhoi teyrnged iddo ar y cyfryngau cymdeithasol gan gyfeirio at ei ffraethineb a'i gymeriad lliwgar. Mae e'n gadael gwraig Catherine, pedwar o blant - Eiriona, Siân, Robin a Gwenda ac un llys-fab Andrew.