Cynnal Plygain Fawr olaf Llanfihangel-yng-Ngwynfa
Mae'r Blygain Fawr olaf wedi'i chynnal yn Eglwys Llanfihangel-yng-Ngwynfa, Powys.
Mari GrugNewyddion BBC Cymru Mae'r gwasanaeth carolau Nadoligaidd yn un traddodiadol ond anffurfiol a ddechreuodd yn y 16eg ganrif. Daw unigolion, deuawdau, grwpiau a theuluoedd i flaen yr eglwys i ganu carolau plygain. Nos Sul oedd y blygain olaf yn Llanfihangel-yng-Ngwynfa gan fod yr eglwys yn cau oherwydd cyflwr yr adeilad. Mae'r emynydd Ann Griffiths wedi ei chladdu ar y safle, a dyma gartref y Blygain Fawr sy'n cael ei chynnal bob Ionawr. Y Blygain Fawr sy'n nodi diwedd y tymor plygeiniol. Fel rheol, cynhelir gwasanaethau plygain rhwng tri a chwech o'r gloch ar fore Nadolig, er mae bellach yn cael ei chynnal gyda'r nos. Bu Glyn Evans yn ddarllenydd yn Eglwys Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Dywedodd: "Mae'n draddodiad sydd wedi'i gynnal ers cymaint o amser, mae 'na gyfeirad ato yn Llyfr Coch Hergest hyd yn oed. "Mae'n ddiwedd cyfnod ydy, ond dwi'n sicr bydd y traddodiad plygeiniol yn parhau - dim ond yn rhywle arall. "Mae 'na blygeiniau yn cael eu cynnal ar draws Maldwyn ac yn Swydd Amwythig hyd yn oed. Dim dyma ddiwedd y blygain dwi'n siŵr." Bu'n draddodiad ledled Cymru ar un cyfnod, bellach mae i'w weld fwyaf yng nghanolbarth Cymru. 'Eithriadol o drist' Mae Maldwyn yn ardal sydd â thraddodiadau plygain cryf ac mae siom enfawr yn lleol bod y Blygain Fawr olaf wedi cael ei chynnal yn Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Fe gafodd Eleri Rogers ei magu yn yr ardal, er ei bod bellach yn byw yng Nghaerdydd. "Dwi wedi bod i un plygain o'r blaen ond roeddwn i'n teimlo ei bod hi'n bwysig teithio yma heno," meddai. "Mae hi'n eithriadol o drist bod traddodiad fel hyn - sydd o bwysigrwydd hanesyddol - yn dod i ben yn y pentref heno. Mae'n golled enfawr." Dywedodd llefarydd ar ran Esgobaeth Llanelwy bod y gymuned wedi gwneud y penderfyniad wedi iddi ddod i'r amlwg bod costau atgyweirio'r adeilad yn ormod i'r gymuned ei godi. "Mae'r Esgobaeth yn deall bod cau eglwys yn benderfyniad anodd i unrhyw gymuned ac rydyn ni'n ymestyn ein cefnogaeth i bawb sy'n cael eu heffeithio," meddai.