Newid byd i gwpl rhaglen realaeth 'The 1900 Island'
Mae nifer ohonon ni'n breuddwydio am ddianc rhag prysurdeb ein bywyd modern ond ydy hi wir yn bosib byw bywyd hunan-gynhaliol fel ein hynafiaid?
Mae Arwel John a Kate Evans, un o'r cyplau sy'n cymryd rhan yn rhaglen realaeth BBC One Wales The 1900 Island wedi eu sbarduno i newid trywydd eu bywydau ar ôl mynd nôl i fywyd syml yr 1900au ar Ynys Llanddwyn. Roedd Arwel, sy'n gweithio fel gof, eisoes wedi byw oddi-ar-y-grid ers ryw saith mlynedd pan wnaeth gyfarfod Kate, ychydig dros flwyddyn cyn ffilmio'r rhaglen, ac mae'r bywyd yna'n dal i apelio iddo. Ond roedd gan y ddau hefyd gyfrinach pan aethon nhw i Landdwyn i fyw am fis gyda thri theulu arall - roedden nhw newydd ddarganfod eu bod yn disgwyl eu plentyn cyntaf. Mae profi bywyd syml yr ynys a pharatoi at ddyfodiad eu plentyn ym mis Mai 2019 wedi eu hysgogi i symud o Abertawe i fyw yn y wlad ar fferm deuluol Arwel yn Sir Benfro. "Dau ddiwrnod cyn mynd ar yr ynys ffeindion ni mas bod ni'n disgwyl so oedd hwnna i gyd i ryw raddau wedi ei roi on hold tra roedden ni ar yr ynys," meddai Kate, cyn-ddarlithydd ac athrawes Daearyddiaeth llawn-amser sydd bellach yn cynnal cyrsiau dysgu crochenwaith. "Roedd popeth jyst bach yn 'ffyni' inni ar y pryd. Dwi'n gallu gweld o rai o'r scenes wi'n edrych yn flinedig iawn yn y cefndir a wi'n gwybod pam nawr ond ar y pryd oedd trio cwato hwnna'n anodd. "A'r pethe ma' nhw'n dweud wrthoch chi i beidio bwyta? Shellfish. A cario pwysau hefyd - a dyna'n union beth oedd raid i fi wneud! Cario pwysau a bwyta shellfish!" meddai Kate oedd yn hel cocos a chregyn gleision gyda'r menywod eraill ar yr ynys ac yn cario sachau trwm ohonyn nhw am filltiroedd nôl i'r tŷ. Gan ei bod hi mor gynnar yn y beichiogrwydd, fe benderfynon nhw beidio datgelu hynny ar y rhaglen er bod rhai o'r cast a'r criw yn gwybod erbyn y diwedd. "Mae wedi bod yn rhan o'r penderfyniad i ail-leoli o Abertawe nôl i fferm teuluol cartref Arwel yn Sir Benfro," meddai Kate. "Roedd e'n rhywbeth o'n ni'n meddwl gwneud anyway ond mewn ffordd roedd byw ar yr ynys wedi cadarnhau bod e'n rhywbeth y gallen ni ei wneud gyda'n gilydd. "Mae lot o'r egwyddorion o'r ynys yn bethau fyddwn ni'n cymryd i ffwrdd - y meddylfryd o beth y'n i'n trio 'neud." Byw oddi-ar-y-grid Yn y rhaglen, mae pedwar teulu yn byw heb drydan mewn bythynnod bach ar Ynys Llanddwyn ac yn dibynnu ar lo, canhwyllau a llusernau am wres a golau, a bwyd môr, wyau a chynnyrch y siop fach leol am fwyd. Roedd y tywydd stormus gawson nhw'n golygu nad oedd hi'n bosib pysgota cymaint ag roedden nhw wedi ei obeithio. Ac fe welwn ni fod sgiliau ymarferol Arwel fel gof yn creu ychydig o densiwn yn y bennod gyntaf wrth iddo gael gwaith yn helpu adeiladwr cychod, sy'n golygu nad yw'n treulio gymaint o amser gyda gweddill y gymuned ac yn cael ffafrau fel bwyd ychwanegol am ei waith. Ond mae wedi arfer byw yn ddiwastraff tra'n byw mewn cymuned oddi-ar-y-grid ym Mhenrhyn Gŵyr, lle sy'n dal yn agos at ei galon. "Doedd dim trydan yna o gwbl a dros yr amser nes i fyw yna wnes i roi 12 volt system, solar panels a wind trubines i mewn a compost toilets hefyd," meddai. "Doedd dim gwres yna hyd yn oed pan symudes i mewn, so gweithies i dân fy hunan a datblygu'r lle i beth yw e nawr. "O ran bwyd, doedd dim ffrij na freezer gyda fi so oedd rhaid cadw popeth tu fas yn y gaeaf. "Roedd 'da fi ryw fath o terracota pots gyda tywod a phethau ynddyn nhw i gadw pethau'n oer yn yr haf." Roedd yn prynu bwyd yn y farchnad neu archfarchnad ond hefyd yn cael rhywfaint o lysiau a wyau gan ei gyflogwr oedd yn tyfu rhywfaint o fwyd ei hunan, a byddai'n hela am gig weithiau. "Fi'n dal i hiraethu am fyw off-grid rili - mae'n lot mwy hwylus i fyw off y tir nag ydy e yn dre," meddai Arwel. "Mewn ffordd roedd yr ynys yn ffordd i fi gael mewnolwg i'r agwedd hynny o fywyd Arwel hefyd," meddai Kate. Felly, oedd yr hen ffordd o fyw, symlach ac arafach yn well neu'n waeth? "Gwahanol yn hytrach na gwell neu gwaeth yw e," meddai Arwel. "Bydden i'n ddigon rhwydd wedi aros 'na am gweddill bywyd fi a byw yn yr un ffordd. "Ond doedd dim NHS 'da ni, doedd dim pethau modern sydd yn dda - os oedd eisiau cadw'r pysgod am ddeuddydd ecstra cyn mynd off i'r farchnad i'w gwerthu nhw - fydde'r pysgod yn pydru. "Peth arall am fywyd modern yw pa mor wastraffus ydyn ni nawr - effaith plastig yw'r un amlwg." Doedd dim plastig ar gyfyl nwyddau 1900au yr ynys. "Unwaith o'n i off yr ynys oedd jyst trio ffeindio letusen oedd ddim di cael ei lapio mewn plastig yn amhosib," ychwanegodd Kate. "Cnau coco wedi eu lapio mewn plastig - mae fe'n boncyrs nawr, ni wedi mynd yn llwyr fel arall. "Roedd popeth roeddech chi'n cymryd yn ganiataol fel quick jobs fel berwi tegell a golchi lan gymaint mwy llafurus. "Roedd rhaid gweithio'n galed. Ond roedd yr intensity yn wahanol i weithio mewn swydd bob dydd yn ennill arian er mwyn talu trethi er mwy gwneud y pethau yna." Baich gwahanol i fywyd modern Roedd y baich yn un gwahanol i fywyd modern, meddai Kate. "A dyma'n union pam adawes i academia yn llawn-amser yn y lle cyntaf i ddechrau swydd yn dysgu crochenwaith i bobl," meddai Kate. "O'n i mo'yn dysgu pobl jyst er mwyn y boddhad a'r gwerthfawrogiad o ddysgu a gwneud pethau newydd a tynnu'r holl arholi, a'r beichiau a'r disgwyliadau allanol allan o'r peth. "A dyna'n union beth oedden ni'n ei wneud ar yr ynys. Doedd dim beirniadaeth o beth oedden ni'n 'neud. Os nag oeddech chi'n coginio, o'ch chi'n llwgu; os nag o'ch chi'n neud y golchi lan... doedd dim modd osgoi pethe. "Ond eto, oedd ddim y disgwyliadau allanol efallai a'r ffaith bod angen gwneud rhywbeth i hawlio cyflog allanol ar ddiwedd y mis, oedd dim prejudice, a mae hwnna yn ei hunan yn bwysau oddi ar fy meddwl i rili - o'n i'n dwli ar yr elfen yna." Mae'r ddau'n gobeithio gallu cadw ychydig o anifeiliaid ac efallai tyfu rhywfaint o gnydau ar eu fferm ond y nod yw cadw'r ôl troed carbon yn isel a rhoi bywyd agosach at natur i'w plant. "Mae angen inni newid ein bywydau a'n ffordd o fyw. Ond y realiti yw bod y strwythurau sydd wedi cynyddu ac adeiladu o'n cwmpas ni fel cymdeithas yn gwneud hynny yn anodd hefyd - mae neidio off y treadmill yn anodd. "Mae'r protestiadau diweddar yn dangos hynny, y broblem yw creu'r amodau lle gallai'r newid yna fod yn rhywbeth pwrpasol, hirdymor a digon eang i wneud y gwahaniaeth sydd angen." Hefyd o ddiddordeb: