Gofal llygaid yn 'niweidio cleifion' yng Nghymru
Mae cleifion yn cael niwed oherwydd problemau sylweddol yng ngwasanaethau gofal llygaid y gwasanaeth iechyd yng Nghymru, yn ôl adroddiad newydd.
Owain ClarkeGohebydd Iechyd BBC Cymru Mae'r ddogfen gan Arolygaeth Gofal Iechyd Cymru hefyd yn dweud nad oes digon o lefydd yn y gwasanaethau llygaid i gyrraedd y galw yn ysbytai Cymru a bod y gwasanaethau yn "fregus". Yn ôl yr adroddiad, mae hyn yn arwain at gleifion yn gorfod disgwyl yn hirach am driniaeth allai arwain at "niwed gellid ei osgoi i gleifion". Mae adroddiad yr arolygaeth yn edrych yn benodol ar bryderon am y gofal i gleifion gyda'r cyflwr Dirywiad Macwlaidd Gwlyb, sy'n gyfrifol am y nifer fwyaf o achosion o bobl yn mynd yn ddall yng Nghymru. Ond mae'n sôn hefyd am fethiannau tebyg wrth drin anhwylderau eraill ar y llygaid. Dywedodd Llywodraeth Cymru bod gan y wlad "enw da fel arweinydd" ym maes gofal llygaid, gan gydnabod bod "angen gwneud mwy". Oedi Ers blynyddoedd mae elusennau gofal llygaid fel RNIB Cymru wedi mynegi pryderon bod rhai cleifion yn colli'u golwg yn ddiangen oherwydd oedi wrth gael triniaeth. Maen nhw'n sôn am y rhwystredigaeth bod y problemau yma yn dal heb eu datrys er gwaethaf sawl cynllun. Mae Coleg Brenhinol y Meddygon Llygaid yn argymell bod triniaeth ar gyfer cyflwr fel Dirywiad Macwlaidd Gwlyb yn dechrau o fewn pythefnos i gleifion gael eu cyfeirio at arbenigwr. Os nad yw hynny yn digwydd, mae yna risg y gallai'r claf golli ei olwg heb angen. Amlinellu problemau Mae'r adolygiad yn amlinellu problemau trwy gydol siwrne'r claf. Triniaeth 'yn ôl angen meddygol' Un o'r problemau y mae'r adroddiad yn ei godi yw nad ydy cleifion sydd â'r cyflyrau mwyaf difrifol yn cael blaenoriaeth pob tro. "Fe glywon ni am achosion o fewn Caerdydd a'r Fro pryd y cafodd cleifion risg isel eu blaenoriaethu am apwyntiadau o flaen cleifion oedd â risg uwch o gael niwed", medd yr adroddiad. "Roedd y penderfyniadau yma wedi eu cymryd gan reolwyr oedd yn mynd yn groes i'r farn glinigol er mwyn atal cleifion risg isel rhag methu'r targed o roi triniaeth. "Mae angen i fyrddau iechyd sicrhau, ble mae hi'n bosibl, bod cleifion yn cael eu trin yn ôl angen meddygol." Mae'r Arolygaeth Gofal Iechyd yn dweud bod breuder y gwasanaethau ar gyfer Dirywiad Macwlar Gwlyb yn risg enfawr. Yn ôl y prif weithredwr, Dr Kate Chamberlain: "Er bod 'na beth arloesi wedi bod er mwyn cynyddu nifer y cleifion sy'n cael eu gweld, mae'r gwelliant wedi bod yn anghyson ar draws Cymru. " Dywedodd Prif Weithredwr RNIB Cymru Ceri Jackson ei bod hi'n annerbyniol bod pobl yn dal i golli eu golwg heb fod angen. "Ry'n ni'n cydnabod ac yn canmol ymroddiad a gwaith caled timoedd ar draws Cymru, ond y ffaith yw bod pobl yn dal i golli eu golwg oherwydd oedi cyn cael apwyntiad. "Mae hi'n angenrheidiol bod mwy o gleifion yn cael eu trin o fewn y gwasanaeth llygaid er mwyn cwrdd â'r galw nawr a'r galw cynyddol i ddod." Fe ddywedodd Ceri Jackson hefyd ei bod yn poeni am gyflyrau eraill fel glawcoma yn ogystal. 'Mwy i wneud' Wrth ymateb dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae gennym enw da fel arweinydd yn y datblygiad a'r ddarpariaeth o ofal iechyd y llygaid o safon uchel, ac rydym yn falch iawn o hyn. "Mae ein cynllun Darparu Gofal Iechyd y Llygaid - credir mai dyma'r cyntaf o'i fath yn y byd - yn nodi nifer o gamau yr ydym yn eu cymryd o wella iechyd llygaid holl blant ac oedolion Cymru, yn enwedig y rhai sy'n fwyaf agored i broblemau iechyd y llygaid. "Ers i ni gyhoeddi'r cynllun, mae llawer o waith wedi ei wneud i symud mwy o gleifion o ofal eilaidd i ofal cyntaf, ond rydym yn cytuno bod angen gwneud mwy. "Rydym yn croesawu adroddiad heddiw, ac yn annog pawb i ddefnyddio'r canlyniadau i wella gwasanaethau gofal llygaid i bobl ar draws Cymru."