'Y Gymraeg ar groesffordd' yn Sir Gaerfyrddin
Mae'r iaith Gymraeg ar groesffordd yn Sir Gaerfyrddin, yn ôl gweithgor gafodd ei sefydlu wedi canlyniadau'r Cyfrifiad.
Fe wnaeth canran y siaradwyr Cymraeg y sir ostwng i lai na hanner y boblogaeth am y tro cyntaf erioed, yn ôl Cyfrifiad 2011. Mewn adroddiad gafodd ei gyhoeddi dydd Mawrth - Y Gymraeg yn Sir Gâr - mae'r gweithgor amlbleidiol wedi argymell blaenoriaethau mewn wyth maes, gan gynnwys addysg. Dywedodd yr adroddiad y dylai holl ysgolion cynradd cyfrwng Saesneg yn raddol fod yn ysgolion sy'n dysgu yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg. Addysg Mae'r adroddiad hefyd wedi sôn am yr angen i ddatblygu addysg gyfrwng Cymraeg yn yr ardaloedd mwyaf poblog, sef Llanelli, Caerfyrddin a Rhydaman. Dylid hefyd, meddai'r adroddiad, ddysgu o brofiadau Gwynedd a Cheredigion wrth helpu disgyblion di-Gymraeg sy'n symud i fyw yn y sir. Dywedodd yr adroddiad y dylai'r cyngor wneud mwy i gynyddu'r defnydd o'r Gymraeg o fewn y weinyddiaeth "gyda'r nod o weinyddu'n bennaf trwy gyfrwng y Gymraeg gydag amser". Mae yna hefyd alwad ar i'r iaith fod yn ystyriaeth o bwys wrth gynllunio'r economi ac wrth roi caniatâd cynllunio i godi tai newydd. Fe fydd yr adroddiad yn mynd gerbron Bwrdd Gweithredol Cyngor Caerfryddin ddydd Llun. Dywedodd cadeirydd y gweithgor, y Cynghorydd Cefin Campbell, fod yr adroddiad yn gyfle i'r cyngor "greu hanes." "Mae'r iaith Gymraeg wedi bod yn rhan annatod o fywyd cymunedau Sir Gâr ers canrifoedd ond y tristwch yw ei bod hi bellach yn diflannu'n araf fel tywod mân rhwng ein bysedd. 'Ar frys' "Mae angen felly i ni weithredu ar frys i atal y dirywiad a bod yn ddigon dewr i roi mesurau yn eu lle i sicrhau bod y gwaddol diwylliannol unigryw hwn yn cael ei drosglwyddo i genedlaethau'r dyfodol. "Gwyddom fel gweithgor fod yr her yn enfawr, ond mae'r wobr pe llwyddir, yn fawr." Bu'r gweithgor yn canolbwyntio ar wyth maes penodol: