Placiau er cof am ymgyrchwyr streic y glowyr
Bydd placiau er cof am ddau o ymgyrchwyr streic y glowyr, wnaeth helpu ysbrydoli ffilm Pride, yn cael eu gosod yn Nyffryn Dulais ddydd Sadwrn.
Roedd Mark Ashton yn ffigwr blaenllaw yng ngrŵp Lesbiaid a Hoywon sy'n Cefnogi'r Glowyr yn ystod y streic yn 1984. Yr enw arall ar y plac arall yw Hefina Headon - ysgrifennydd Grŵp Cefnogi'r Glowyr. Fe fydd y ddau yn cael eu cofio gyda phlaciau ar Neuadd Les y Glowyr yn Onllwyn, Castell-nedd Port Talbot. Bydd aelodau grŵp Lesbiaid a Hoywon sy'n Cefnogi'r Glowyr yn mynychu'r seremoni ddydd Sadwrn, sy'n dilyn gorymdaith Pride Abertawe. Cafodd bywydau Mr Ashton a Ms Headon eu portreadu yn ffilm Pride yn 2014 - ffilm enillodd Bafta am y ffilm gyntaf orau gan ysgrifennwr, gyfarwyddwr neu gynhyrchydd o Brydain. Fe wnaeth Mr Ashton helpu ffurfio'r grŵp, wnaeth godi arian i ddarparu bwyd a chefnogaeth i lowyr oedd yn streicio a'u teuluoedd. Bu farw yn 1987 ag yntau ond yn 26 oed. Dywedodd ei ffrind, a chyn-AS Dwyrain Abertawe, Siân James ei fod yn "gymeriad grêt" oedd yn "dod â phobl at ei gilydd". "Does gen i ddim amheuaeth, pe bai wedi byw yn hirach fe fyddai wedi cyflawni pethau mawr," meddai. "Fe gymrodd hi rywun dewr iawn fel Mark i ddweud 'mae'n rhaid i ni wneud rhywbeth'. "Rydyn ni'n hoffi meddwl y dylai pob person hoyw edrych ar yr ardal yma fel lle yn eu hanes, a bod croeso iddyn nhw yma. "Roedd ein cymuned ar flaen y gad mewn ffordd. Doedden ni ddim yn meddwl ein bod yn newid hanes. Oll roedden ni'n ei wneud oedd bod yn bobl teidi." Neuadd Les y Glowyr yn Onllwyn oedd canolbwynt y gymuned yn ystod y streic, a dyma hefyd oedd pencadlys Grŵp Cefnogi'r Glowyr yn yr ardal. Cafodd dros 4,000 o bobl eu bwydo yno, a £350,000 ei godi yn ystod y streic. Bu farw Ms Headon, gafodd ei phortreadu gan Imelda Staunton yn y ffilm, yn 2013, cyn iddyn nhw ddechrau ffilmio. Dywedodd ei merch, Allison Williams ei bod yn falch iawn o gyfraniad ei mam. "Mae'n emosiynol iawn. Doeddwn i erioed yn disgwyl hyn, oherwydd doedd hi ddim yn gwneud y pethau yma i gael clod neu anrhydedd," meddai. "Roedd hi wedi ymgolli yn y streic. Ei nod mewn bywyd oedd helpu eraill ac fe wnaeth hi ein magu ni i feddwl fel yna hefyd." Bydd y placiau'n cael eu dadorchuddio brynhawn Sadwrn.