Gorchymyn aros adref: Trais domestig '25% yn uwch'
Mae yna bryderon y bydd yna farwolaethau ymhlith merched sy'n byw gyda chymar treisgar yn sgil y gorchymyn i bobl aros yn eu cartrefi oherwydd y pandemig coronafeirws.
Mae ymgyrchydd blaenllaw yn erbyn trais yn y cartref, Rachel Williams, yn credu y bydd niferoedd llofruddiaethau "yn mynd trwy'r to" tra bod angen i bobl hunan ynysu adref. Dywedodd elusen Refuge eu bod wedi cofnodi 25% yn fwy o alwadau ffôn a cheisiadau ar-lein am gymorth ers i'r gorchymyn ddod i rym ar draws y DU. Mae menyw sydd newydd ddianc i loches yng Nghymru ar ôl chwe mis o gael ei cham-drin yn feddyliol ac yn gorfforol gan ei phartner wedi dweud wrth y BBC i'w sefyllfa waethygu yn dilyn y gorchymyn i osgoi mynd allan oni bai bod rhaid. 'Dim ots gen i os nad oeddwn yn deffro' Mae Tara - nid ei henw cywir - yn cael cefnogaeth erbyn hyn gan yr elusen Llamau. Dywedodd wrth y BBC bod y gamdriniaeth wedi datblygu'n raddol. Pan ddechreuodd, meddai, roedd ei chymar "yn fy nghadw oddi wrth fy nheulu a ffrindiau… yn meddwl 'mod i'n gweld rhywun arall pan rwy' gyda fe drwy'r amser... jest yn fy rheoli". Roedd wedi dileu ei chyfrifon ar y cyfryngau cymdeithasol a'i hatal rhag gweld ei theulu, ond fe wnaeth ei ymddygiad barhau i waethygu. "Fe wnaeth e fy ngham-drin yn feddyliol, yn eiriol ac roedd yn fy nharo... yn ddiweddar mae yn amlwg wedi gwaethygu, ers y lockdown," meddai. "Mae wedi bod yn ddifrifol. Doedd dim ots gen i os nad oeddwn yn deffro wedi'r noson gynt. "Ro'n i jest yn gwybod beth oedd yn mynd i ddigwydd y diwrnod canlynol, roeddwn i jest eisiau i bob diwrnod fynd heibio. "Cyn gynted ag y mae e'n codi, mae e'n ceisio creu ffrae o ddim byd, ac os ydw i'n ateb e'n ôl, neith e jest fy nharo." Fe gyrhaeddodd Tara ben ei thennyn wrth i'r gamdriniaeth waethygu o orfod treulio ddydd a nos yng nghwmni ei chymar yn unig, a dod i'r canlyniad fod yn rhaid cefnu ar y berthynas am byth. Am flynyddoedd cafodd Rachel Williams o Gasnewydd ei cham-drin gan ei gŵr, a'i saethu ganddo yn ei choes pan ddywedodd wrtho ei fod yn ei adael. Mae bellach ymhlith ymgyrchwyr mwyaf blaenllaw'r DU yn erbyn trais yn y cartref. "Yn fy marn i, mae'r gyfradd dynladdiad yn mynd i fynd trwy'r to," meddai. "Dyma rydym yn ei ragweld ac yn paratoi ar ei gyfer. Allwch chi ddim atal y tramgwyddwr oni bai ei fod yn weladwy. "Wnawn ni fyth atal trais yn y cartref yn gyfan gwbl. Mae gyda ni epidemig ar y funud yn y DU gyda phandemig wedyn ar ben hynny." Cymorth ar gael, er y cyfyngiadau ar symud Dywed Sandra Horley, prif weithredwr Refuge ei bod yn arfer i ddioddefwyr gael eu hynysu gan y sawl sy'n eu cam-drin. Ond mae'n ofni fod gorfodi menywod a'u plant i dreulio cyfnodau hirach gyda'r sawl sy'n eu cam-drin "â'r potensial o gynyddu'r bygythiad o ragor o drais domestig, a rhagor o gyfyngu ar eu rhyddid". Mae staff Refuge yn gweithio o adref yn ystod yr argyfwng coronafeirws er mwyn sicrhau fod galwadau i'w llinell gymorth yn cael eu hateb ddydd a nos. Mae heddluoedd yn pwysleisio y dylai menywod a dynion sy'n dioddef trais domestig gysylltu â'r heddlu a gofyn am gymorth, hyn yn oed tra bo'r gorchymyn i aros adref mewn grym. Dywedodd llywodraethau Cymru a San Steffan fod cymorth ar gael i unrhyw un sy'n dioddef trais yn y cartref. Am wybodaeth a chefnogaeth ar drais domestig, ffoniwch: