BBC ac Eos: Tribiwnlys yn dechrau
Mae tribiwnlys hawlfraint wedi dechrau yng Nghaernarfon ddydd Llun i geisio datrys anghydfod rhwng y BBC ac asiantaeth Eos ynglŷn â thaliadau i gerddorion.
Gan Huw ThomasGohebydd Celfyddydau a Chyfryngau BBC Cymru Wrth wraidd y ddadl yw gwerth ariannol cerddoriaeth Gymraeg i'r BBC, sydd yn darlledu'r gerddoriaeth yn bennaf ar Radio Cymru yn ogystal ag ar wasanaethau eraill o bryd i'w gilydd. Yn dilyn gwrandawiad dros dro ym mis Ebrill, gorchmynnwyd y BBC i barhau i dalu £120,000 y flwyddyn i Eos er mwyn chwarae cerddoriaeth aelodau'r asiantaeth, wedi i'r naill ochr gytuno ar y swm ym mis Chwefror. Mae Eos am i'r tribiwnlys llawn gynyddu'r taliad i £1.5 miliwn y flwyddyn, tra bod y BBC wedi dweud byddai taliad blynyddol o £100,000 yn bris teg ar gyfer yr hawl i ddarlledu gwaith y cerddorion. Anghydfod Ffurfiwyd Eos ar ôl i'w haelodau ddod yn anfodlon gyda gostyngiad yn nhaliadau PRS for Music, y brif asiantaeth ar gyfer dosbarthu breindaliadau ym Mhrydain. Yn 2007 newidiodd PRS y drefn o ddosbarthu taliadau i gerddorion Cymraeg, gyda rhai ohonynt yn dadlau fod hyn yn cyfateb i ostyngiad cyflog hyd at 85%. Mae PRS yn talu ei aelodau yn ôl faint o weithiau mae eu gwaith yn ymddangos ar raglenni radio a theledu, ond maent hefyd yn ychwanegu taliad arall sydd yn cymryd mewn i ystyriaeth perfformiadau cyhoeddus o'r gerddoriaeth mewn mannau megis tafarndai, siopau a dosbarthiadau cadw'n heini. Yr elfen perfformiadau cyhoeddus sydd wedi gostwng yn sylweddol yn achos y cerddorion Cymraeg, ac sydd wedi pryfocio rhai i ffurfio ac ymuno ag Eos i hawlio fwy o arian yn uniongyrchol gan y BBC. Am chwe wythnos ar ddechrau'r flwyddyn collodd y BBC yr hawl i ddarlledu cerddoriaeth aelodau Eos, ac roedd rhaid newid amserlen a chynnwys Radio Cymru. Roedd Eos wedi dod i berchen hawliau darlledu caneuon ei aelodau ar Ionawr 1, ond doeddynt ddim wedi llwyddo i gyrraedd cytundeb gyda'r BBC dros daliadau cyn trothwy'r flwyddyn newydd. Cynnig arian Yn o gystal â chytuno i dalu £120,000 y flwyddyn i Eos mewn cytundeb dros dro, mae'r BBC hefyd wedi rhoi £65,000 - ac wedi cynnig £35,000 arall - i'r asiantaeth er mwyn sicrhau bod Eos yn gallu mynychu'r tribiwnlys gyda chynrychiolaeth gyfreithiol briodol. Fis Awst talodd Eos eu haelodau am y tro cyntaf, gyda thaliadau yn cyfateb i raddfa o £1.60 y funud i gyfansoddwyr a chyhoeddwyr sydd wedi'u darlledu ar Radio Cymru. Mae PRS yn talu eu haelodau £0.52 y funud pan mae Radio Cymru yn chwarae eu caneuon, yn o gystal â thaliad arall sy'n cynrychioli perfformiadau cyhoeddus. Yn ystod y tribiwnlys mae disgwyl i'r naill ochr ddefnyddio tystiolaeth gan dystion arbenigol, tra bod disgwyl hefyd i rai rheolwyr y BBC ac aelodau bwrdd Eos gael eu holi gan fargyfreithwyr yn ystod yr achos. Mae disgwyl i'r tribiwnlys bara am bum niwrnod.