Cyllideb Cymru: Beth allwn ni ddisgwyl?
Bydd aelodau'r Cynulliad yn ymgynnull brynhawn dydd Mawrth am un o gyhoeddiadau pwysicaf calendr y Cynulliad, sef Cyllideb Cymru.
Bydd Mark Drakeford yn cyflwyno cynlluniau gwario Llywodraeth Cymru am y tro cyntaf ers iddo gael ei benodi'n Ysgrifennydd Cyllid. Yng nghyllideb diwethaf Cymru - ar gyfer 2016-17 - fe welwyd toriadau i awdurdodau lleol ond mwy o arian ar gyfer y Gwasanaeth Iechyd Gwladol ac i addysg. Fel yn y blynyddoedd diweddar, mae'r cynllun eleni yn debyg o fod yn awgrym sut y bydd Llywodraeth Cymru yn blaenoriaethu dosbarthu'r arian sy'n dod o San Steffan - pot o arian sy'n crebachu'n flynyddol. A fydd mwy o doriadau? Roedd cyfanswm cyllideb y llynedd bron yn union £15 biliwn, ond ar gyfer 2017-18 rydym yn disgwyl i hynny leihau i rhywle rhwng £14.6bn a £14,8bn. Mae hynny'n golygu rhwng £200m a £400m yn llai i wario. Mae'n anochel felly y bydd toriadau mewn rhannau o gyllideb Llywodraeth Cymru. Dyma fydd y gyllideb olaf lla nad oes gan Lywodraeth Cymru y gallu i godi arian ei hun drwy drethi - erbyn 2018 bydd rhai trethi megis treth stamp a thirlenwi wedi eu datganoli. Ar wahan i rhyw ychydig o drethi busnes felly, mae Llywodraeth Cymru yn derbyn ei chyllid i gyd gan lywodraeth y DU. Beth sy'n rhaid i Lafur dalu amdano? Yn etholiad y Cynulliad fe wnaeth Llafur - y blaid fwyaf sy'n arwain llywodraeth sydd hefyd yn cynnwys un Democrat Rhyddfrydol - restr o addewidion sy'n rhaid talu amdanynt. Mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn gweithredu polisi o 'ennill un - colli un' yn golygu bod gwario ar rywbeth newydd yn golygu diddymu rhywbeth arall er mwyn talu amdano. Ychydig wythnosau yn ôl fe ddywedodd y Prif Weinidog Carwyn Jones y byddai Llafur yn cadw at eu haddewidion, ond rhybuddiodd y byddai toriadau. Mae rhaglen lywodraethu pum mlynedd Llywodraeth Cymru yn cynnwys: Beth sy'n debyg o osgoi'r fwyell? Mae gweinidogion wastad o dan bwysau i gyllido'r GIG, ac fe allwn ni weld hwb i iechyd yn y gyllideb. Yr wythnos ddiwethaf fe wnaeth arbenigwyr rybuddio y gallai GIG Cymru wynebu twll du o £700 miliwn yn ei chyllideb ymhen cyn lleied â thair blynedd. Fe gafodd yr arian i'r GIG ei gwtogi yn 2010 ac am dair blynedd wedi hynny - gan arwain at feirniadaeth lem - ond yn fwy diweddar mae'r gyllideb wedi cynyddu eto. Ar hyn o bryd mae iechyd a gofal cymdeithasol yn cymryd 48% o gyllideb Llywodraeth Cymru. Ai dyma'r flwyddyn y gwelwn ni'r canran o wariant ar iechyd yn cyrraedd 50% - neu fwy? Yn y cyfamser mae llywodraeth leol yn lobïo i beidio gweld toriadau pellach i gynghorau. Y llynedd fe wnaeth Llywodraeth Cymru gwtogi'r arian i gynghorau o 2%, ond roedden nhw'n teimlo bod hynny'n hael o gymharu â'r hyn ddigwyddodd yn Lloegr. O ystyried y gallai Llafur wynebu ambell frwyr galed yn etholiadau'r cynngor fis Mai nesaf, mae'n bosib y gallai cynghorau sir gael ysbaid heb fwy o doriadau y tro hwn. Beth fydd yn cael ei dorri'n llwyr? Rydym eisoes wedi clywed bod cynllun Cymunedau'n Gyntaf - sy'n werth £30 miliwn y flwyddyn - yn mynd i gael ei ddiddymu. Bu'r cynllun yn arwain ymdrechion Llywodraeth Cymru i daclo tlodi am 15 mlynedd, ond dywedodd yr Ysgrifennydd Cymunedau Carl Sargeant nad oedd yn teimlo ei fod yn effeithiol bellach. Mae digon o adrannau eraill allai weld catogiad yn eu cyllidebau - addysg bellach, datblygu economaidd ac efallai adnoddau naturiol. Mae'r Ysgrifennydd Addysg Kirsty Williams wedi mynegi amheuaeth ac effeithiolrwydd Her Ysgolion Cymru - cronfa sydd wedi'i hanelu at ysgolion sy'n tangyflawni. Tybed fydd y cynllun £20 miliwn yn dod i ben? A fydd Llywodraeth Cymru cael sêl bendith y Cynulliad i'r gyllideb? Er na wnaeth Llafur ennill mwyafrif yn etholiad y Cynulliad, maen nhw eisoes wedi sicrhau cytundeb gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol (Kirsty Williams, sy'n aelod o'r cabinet) a Phlaid Cymru. Ddydd Llun dywedodd Leanne Wood, arweinydd Plaid Cymru, ei bod wedi cynnal trafodaethau gyda Llafur, a dywedodd: "Roedd y trafodaethau'n gynhyrchiol, ac rwy'n hapus iawn gyda'r cytundeb rhyngom a'r llywodrateh Lafur. "Dydw i ddim yn gallu rhoi manylion ar hyn o bryd, ond mae digon i ddangos bod blaenoriaethau Plaid Cymru wedi cael ei cyflawni."