Pryderon fod sawl aderyn ar fin diflannu o'r tir
Mae niferoedd un ym mhob tri math o aderyn yng Nghymru yn dirywio'n sylweddol, yn ôl ymchwil newydd.
Steffan MessengerGohebydd Amgylchedd BBC Cymru Datgelodd adroddiad 'Cyflwr Adar yng Nghymru' bod rhywogaethau sy'n byw ar ffermdir ac mewn coetiroedd yn arbennig o fregus. Newid hinsawdd a cholli cynefinoedd sy'n bennaf gyfrifol, medd yr ymchwilwyr, ac mae yna alw am ymdrech frys i warchod rhai o adar amlyca'r wlad. Yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) mae'r data'n cynnig darlun gwerthfawr i wyddonwyr, amgylcheddwyr a gwleidyddion. Fe wnaethon nhw gydweithio ar yr adroddiad gydag Ymddiriedolaeth Adareg Prydain (BTO), Cymdeithas Adaryddol Cymru (WOS) ac RSPB Cymru. Cafodd cyfres o arolygon blynyddol ac achlysurol o rywogaethau adar ar draws Cymru eu dadansoddi. Yn ôl Patrick Lindley, arbenigwr adar CNC mae'r canlyniadau'n rhai "trawiadol". "Mae angen gweithredu ar frys, yn gynt nag erioed o'r blaen, i geisio atal y dirywiad," meddai. Drudwy yn gostwng 72% Yn ôl yr adroddiad mae adar a arferai fridio - rhai fel yr eos, bras yr ŷd a hutan y mynydd wedi diflannu'n llwyr o Gymru. Mae 'na bryderon hefyd am ddyfodol drudwy sy'n bridio, ar ôl i'w niferoedd ostwng 72% rhwng 1995-2016. Ymysg y rhywogaethau eraill sydd dan fygythiad mae'r rhai sy'n dibynnu ar dir amaethyddol - adar fel y gylfinir, cornchwiglen, cwtiad aur, grugiar ddu a'r durtur. Dywedodd Neil Lambert, Pennaeth Rheoli Cadwraeth RSPB Cymru, y dylai'r adroddiad ddylanwadu ar yr ymdrechion i geisio datblygu system newydd o daliadau amaethyddol ar ôl Brexit. "Gyda 90% o dir Cymru yn cael ei ffermio mae arferion amaethyddol yn cael effaith enfawr ar adar a bywyd gwyllt arall. "Mae gadael yr Undeb Ewropeaidd yn cynnig cyfle unigryw i ni ddatblygu polisiau rheoli tir newydd ar gyfer Cymru fydd yn helpu ein ffermwyr ni adfer byd natur." Eglurodd Rheon Pritchard o WOS bod dirywiad poblogaethau adar yn arwydd o broblemau ehangach yn yr amgylchedd. Dywedodd: "Maen nhw fel y caneri mewn pwll glo os liciwch chi - yn dangos bod na bethau eraill yn mynd o'u lle a mae hynny'n mynd i effeithio ar lawer o rywogaethau eraill heblaw adar." Daeth yr adroddiad i'r casgliad bod adar morol yn gwneud yn well ar y cyfan, ond roedd pryderon am rai - gan gynnwys yr wylan goesddu sydd wedi gostwng 35% yng Nghymru ers 1986 a'r wylan benddu sydd wedi gostwng 52% ers 1970. Mae'n pwysleisio hefyd pwysigrwydd Cymru yn rhyngwladol ar gyfer rhai rhywogaethau morol - gyda 60% o adar drycin Manaw'r byd yn bridio oddi ar arfordir Sir Benfro. 'Gwirfoddolwyr yn bwysig' Ymysg yr adar sy'n ffynnu mae'r barcud coch, sydd wedi gweld cynnydd o 386% yn ei niferoedd rhwng 1986 a 1996, Yn ogystal mae garanod wedi bridio am y tro cyntaf yng Nghymru ers 400 o flynyddoedd yn 2016 ar Wastadeddau Gwent. Dywedodd Kelvin Jones, o BTO Cymru, ei fod yn gobeithio y bydd yr adroddiad yn helpu i dargedu gwaith cadwraeth ar gyfer y dyfodol. "Mae hyn yn ddata hirdymor y gallwn ni," meddai, "ei ddefnyddio i benderfynu ble mae pethau'n mynd o le, a bydd modd gweithredu wedyn i geisio newid y sefyllfa." Gwirfoddolwyr sy'n gyfrifol am y rhan helaeth o waith monitro adar yng Nghymru, gan gyfrannu dros 5000 o oriau bob blwyddyn i wneud arolygon, yn ôl yr adroddiad. Mae'r awduron yn canmol ymroddiad y gwirfoddolwyr, gan ddweud eu bod "yn chwarae rhan allweddol" wrth geisio achub rhywogaethau prin yng Nghymru.