Э. Жураев: Акыркы саясий окуяларга президент таасир этти
Эксперттердин баамында соңку саясий окуялар өлкөдө президенттин негизги фигура экендигин даана көрсөттү. Жогорку Кеңештеги биригүүлөр, кайра түзүүлөрдүн бардыгы жаңы президенттин айланасына топтолгон күч катары сыпатталууда. Кыргызстан Конституцияга ылайык, парламенттик өлкө. Бирок иш жүзүндө президенттик-парламенттик башкаруу орноп келет.
Саясий эксперт Эмил Жураев Баш мыйзамда бийлик бутактарына ыйгарым укуктардын бирдей бөлүнүшүнө карабастан, президенттин таасиринин күчтүлүүгүнө кайсы фактор таасир этип жатат? Би-Би-Си бул суроо менен саясат талдоочу Эмил Жураевге кайрылды. Эмил Жураев: Көз көрүнөрлүк бир чындык президенттер алмашты, бирок парламент алмашкан жок да. Партиялар, фракциялар, алардын иштөө принциптери ошол бойдон калды. Бул маселеде, мурдагы жана азыркы президенттердин ортосундагы мамиле эң чоң мааниге ээ болуп турат. Ич-ара чыр мамиле пайда болуп калгандыктан эки жактын тең саясаты мурдагыга окшошураак болуп кетип жатат. Негизи, идеалында ишин бүтүрүп кеткен президент кайра саясатка аралашпаш керек. Жаңы президенттин ишмердүүлүгүнө бут тосуу же таасир эткенге аракет кылганы, албетте, жаңы президенттин ишин кыйындатты. Экинчи жагы, жаңы президент келгенден кийин Конституцияга ылайык, өкмөттүк түзүм, алардын иши, дегиле аткаруу бийлигине мынчалык саясатташкан нукта алмаштырып жиберүү керек эмес болчу. Анан жаңы президент мурдагы жакшы иштерди, программаларды жана шайлоо учурундагы идеяларын ишке ашырмак. Тилекке каршы, мунун баары курчуган саясий кырдаалга курмандык болуп калды. Президент, ыйгарым укуктарына жараша, коопсуздук, тышкы өлкөлөр менен мамилени жакшыртуу жана өзү айткандай коррупция менен күрөшүү, мыйзамдуулукту бекемдөө сыяктуу принциптерге салымы болмок. Кыргызстан экономика жагынан өтө кыйын абалда турат, жалаң эле чабалдык эмес, кылмыштуулукка байланыштуу дагы экономикалык көйгөйлөр болуп жатат. Президент өзү айткандай, биринчи кезекте мамлекеттик башкарууну коррупциядан тазалоо, ар кандай саясатташкан иш алып баруу принциптерин жокко чыгаруу деген иштерди кылса, албетте, элдин да ыраазычылыгын алмак. Кыргызстанда парламенттик башкарууга мындан сегиз жыл мурун өткөн Би-Би-Си: Кечээ Жогорку сот “Адилет” укуктук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупованын экс-президент Алмазбек Атамбаевдин доосу боюнча компенсацияны бөлүп төлөө тууралуу өтүнүчүн райондук сотко кайра кароого жиберди. Бул чечимди көпчүлүк күтүүсүз деп кабыл алды. Бул бийликтин дагы бир бутагы президенттин таасири астында экенин көрсөтүп жаткан жокпу? Эмил Жураев: Бизде соттордун азыркы акыбалы менен саясатташкан, коррупциялашкан иш алып баруу принциптерин карап көрсөк, чындыгында, кандай кылган тагдырда да мыйзам ченемдүү жол менен оңдоп кетүү абдан татаал болуп турат. Ошол эле Жакупованын иши боюнча соттор канчалык чабал иштегинин баары билет. Эми ошону кайра кароого жибергүү маңызы боюнча туура чечим. Бирок буга чейин андай кылбаганы жана аткаруу бийлигинен же президенттин аппаратынан келген сөздөрдүн негизинде кайра кароого берди деген кептер бизге коркунуч туудурат. Бул жаңы кожоюндар соттордун үстүнөн дагы да бийлеп атыптыр дегендик. Бирок, акыркы кезде соттордун иши боюнча жакшыраак, мыйзамга жакыныраак чечимдер чыгып жатканын белгилеп кетүү керек. Бул албетте кубандырат. Чоочутканы, соттор бара-бара жаңы президенттин тегерегинде басындыда калбаса экен деген ой.