ከ68 ሺህ በላይ ጥንዶች በጳውሎስ ሆስፒታል የመካንነት ሕክምና እየተከታተሉ ነው
በትዳር ውስጥ ከመካንነት ጋር በተያያዘ በርካታ አሳዛኝ ታሪኮች በየአካባቢያችን ይሰማሉ። ረጅሙን ታሪኳን በአጭሩ ያቀረብንላት ሴት ልጅ ፍለጋ ያስከፈላትን ዋጋ እንደሚከተለው አጫውታናለች . . .
በቴክኖሎጂ በታገዘ ሕክምና የተወለደ ሕፃን "ሌላ እንዲያገባ ፈቀድኩለት. . . " "ከምወደው አብሮ አደጌ ጋር ድል ባለ ሠርግ ወዳጅ ዘመድ መርቆን ትዳር መሠረትን። ደስተኞች ነበርን። ዓለማችን ጎጇችን ሆነ። በርካታ ዓመታትን አብረን አሳለፍን። ፍቅራችን በዙሪያችን ያሉትን ሁሉ የሚያስቀና ነበር። ኑሯችንም የተሳካና የተደላደለ። ይሁን እንጂ ዓይናችንን በዓይናችን ማየት አልቻልንም። በመጀመሪያ አካባቢ የመደናገጥና ግራ የመጋባት ስሜት ውስጥ ገባን። በኋላ ላይ የተለያዩ ሕክምናዎችን ሞከርን። በእምነታችንም የዘወትር ፀሎታችን "በልጅ ባርከን" ሆነ። ሆኖም ሊሆን አልቻለም። ፈልገነው የሆነ ይመስል ከቤተሰብና በዙሪያችን ካሉ ሰዎች "ውለዱ እንጅ" የሚለው ምክር የሰላምታ ያህል ተደጋገመ። መሸማቀቅ ጀመርን። ጫናው እንደሚወራው ቀላል አልነበረም። በዚህ ሁኔታ ዓመታትን ገፋን። በጤና ምርመራው ችግሩ ያለው ከእኔ እንደሆነ ስረዳ ደግሞ እጄ በሌለበት ነገር የባሰ ጥፋተኝነት ይሰማኝ ያዘ። እሱ ግን እኔን ከማበረታታት ባለፈ ምንም ትንፍሽ አይልም "ፈጣሪ የፈቀደው ነው የሚሆነው" ነበር የሚለኝ። እኔ ግን "እኔን ብለህ ያለ ልጅ መቅረት የለብህም፤ ሌላ አግባና ውለድ" ስል ሃሳብ አቀረብኩለት፤ ከልቤ ነበር። እሱ ግን "የልጅነት ፍቅረኛዬን ለልጅ ብዬ ጥዬ ለመሄድ ህሊናዬ አይፈቅድልኝም" በማለት በሃሳቤ አልተስማማም። በመካከላችን ውዝግብ ተነሳ። የኋላ ኋላ አግብቶ ልጅ እንዲወልድና ልጁን ይዞ ወደ እኔ እንዲመጣ አግባብቼው ተስማማ። እርሱም ሌላ አገባ። እኔም ብቻዬን እርሱን መጠባበቅ ጀመርኩ። ሁለት ዓመት ሳይሞላ የሴት ልጅ አባት ሆነ። ደስ አለኝ። እርሱ ልቡ እኔ ጋ ነበርና ልጅቷ ልክ ከአራስ ቤት ስትወጣ "ካንች ጋር ይበቃናል፤ ልጄን ስጭኝና ልሂድ" የሚል ጥያቄ ያቀርብላታል ለእናትየው። እርሷም እናት ናትና "ከፈለክ አንተ ትሄዳለህ እንጂ፤ ልጄን እንዴትም ብዬ አሳድጋለሁ" የሚል መልስ እንደሰጠችው ነገረኝ። ይህንን እንዴት እንዳላሰብነው ይገርመኛል። ራስ ወዳዶች ሆነን ነበር። አንዱን በድሎ አንዱን ማስደሰት አይቻልምና ያሰብነው ሳይሆን ቀረ። እርሱም ልጅ ነበርና ያሰደደው፤ እኔን ትቶ ከልጁ እናት ጋር ትዳሩን አፀና። አልፈርድበትም። እኔም ቤት ንብረታችንን ይዤ ብቻዬን ቀረሁ። የምወደውን ባሌን በልጅ ምክንያት አጣሁ . . . " ቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም ኮሌጅ ታዲያ ይህንን የሥነ ተዋልዶ ጤና ችግር ለመፍታት በሚያዚያ ወር 2011 ዓ. ም የመካንነት ሕክምና ማዕከል አስመርቆ አገልግሎት መስጠት ጀምሯል። አገልግሎት መስጠት በጀመረ አንድ ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ከ60 ሺህ በላይ ጥንዶች የመካንነት ሕክምና እየተከታተሉ መሆናቸውን በሆስፒታሉ የሥነ ተዋልዶ ማዕከሉ ዋና ሥራ አስኪያጅ ዶ/ር ቶማስ መኩሪያ ለቢቢሲ ገልፀዋል። ከእነዚህ መካከል 1400ዎቹ በቴክኖሎጂ የታገዘ የመካንነት ሕክምና ለማግኘት ተመዝግበዋል። ቀሪዎቹ ደግሞ ወደዚህ ሕክምና ከመግባታቸው በፊት ሌሎች ሕክምናዎችን በመከታተል ሂደት ላይ ይገኛሉ። እነዚህ ጥንዶች በተለያየ ኑሮና የትምህርት ደረጃ ላይ የሚገኙ ሲሆኑ ከተለያዩ የአገሪቷ ክፍሎች የመጡ ናቸው። በቴክኖሎጂ በታገዘው በዚህ የመካንነት ሕክምና ከ70 በላይ እናቶች ነፍሰጡር ሆነው በተለያየ የእርግዝና ወራት ላይ ይገኛሉ። 6 ወላጆች ወልደው ስመዋል። 8 ልጆች ተወልደዋል። አንዲት እናት ሦስት የወለደች ሲሆን አንዱ ሞቶባታል፤ መንታዎቹ ግን በጥሩ ጤንነት ላይ እንደሚገኙ ሰምተናል። ጥንዶቹ ከ18 እስከ 4 ዓመታት በትዳር ውስጥ ቢቆዩም፤ ልጅ ሳያፈሩ ቆይተው አሁን ልጅ ያገኙ ናቸው። "በዚህ መንገድ እናቶች ልጃቸውን ሲያቅፉ በደስታ ያለቅሳሉ። በጋብቻ መሃል ልጅ አላዩም ነበር። ልጅ ይናፍቁ ነበር። ልጅ ለማግኘት በዕምነት ቦታዎችና የባህል መድሃኒት ፍለጋ ሲንከራተቱ፤ ከማኅበረሰቡ የሚደርስባቸው ጫና ቀላል አይደለም። ይህን ሁሉ አልፈው ልጅ ሲያቅፉ የተሰማቸው ሊቆጣጠሩት የማይችሉት የደስታ ስሜት ነው። በደስታ ሲፈነጥዙ ነው ያየነው" ይላሉ የሆስፒታሉ የኮሚዩኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ ንዋይ ፀጋዬ። ሕክምናው የቅዱስ ጳውሎስ ሚሊኒየም ሕክምና ኮሌጅ በአገር ውስጥና ከአገር ውጭ ባስተማራቸው የአገር ውስጥ የሕክምና ባለሙያዎች ይሰጣል። ይህ የሕክምና አገልግሎት መሰጠት ከመጀመሩ በፊት የተለያዩ ቅድመ ዝግጅቶች መደረጉንም ዳይሬክተሩ አስታውሰዋል። ሕክምናውን ከሚሰጡ የባለሙያዎች ቡድን የተወሰኑ አባላት መካንነት ምንድን ነው? ጥንዶች ለአንድ ዓመት የወሊድ መከላከያ ሳይጠቀሙ ቢያንስ በሳምንት ሁለት ጊዜ ወይም ከዚያ በላይ የግብረ ሥጋ ግንኙነት እየፈፀሙ ፅንስ መፈጠር ካልቻለ መካንነት እንደሚባል ዶ/ር ቶማስ ይናገራሉ። የሴቷ ዕድሜ ደግሞ ከ35 ዓመት በላይ ከሆነ እና በ6 ወር ጊዜ ውስጥ ያለ ወሊድ መከላከያ በሳምንት ሁለት ጊዜ እና ከዚያ በላይ የግብረ ሥጋ ግንኙነት ፈጽመው እርግዝና መፈጠር ካልቻለ የመካንነት ችግር ሊኖር ይችላል ተብሎም ይታሰባል። ሳይለያዩ ለአንድ ዓመት የቆዩ ጥንዶች ያለምንም መከላከያ ግንኙነት እያደረጉ ማርገዝ ካልቻሉም እንዲሁ። መካንነት በሴቶችና በወንዶች ላይ ሊከሰት ይችላል። በሴቶች ላይ ከዕድሜ ጋር ተያይዞም ሆነ ያለዕድሜ የዘር እንቁላል ማለቅ፣ የቱቦ መዘጋት እና በአባላዘር በሽታዎች በተደጋጋሚ መጠቃት እንዲሁም በሌሎች ችግሮች ሊከሰት ይችላል። የችግሮቹን መንስዔ በምርመራ በዝርዝር መረዳት እንደሚቻል ዶ/ር ቶማስ ያስረዳሉ- የችግሩ መንስዔ እንደ ግለሰቦቹ ስለሚለያይ። አንዳንዴ ሁሉም ነገር ጤናማ ሆኖ እርግዝና ላይፈጠር ይችላል፤ ይህ የማይገለፅ መካንነት [Unexplained Infertility] ይባላል። ይህ ማለት ቴክኖሎጂ ያልደረሰባቸው ችግሮች አሉ ማለት ነው። 20 በመቶ የሚሆኑ ጥንዶችም ይህ ችግር ያጋጥማቸዋል። እነዚህ ጥንዶች በቴክኖሎጂ የታገዘ ሕክምና ሊደረግላቸውም ይችላል። መካንነት በተለይ አፍሪካ ውስጥ የተለመደ ችግር ነው የሚሉት ዶ/ር ቶማስ፤ በተለይ በአባላዘር በሽታዎችና በሌሎች ኢንፌክሽኖች የመካንነት ችግር እንደተንሰራፋ ይናገራሉ። ዶ/ር ቶማስ የዓለም ጤና ድርጅት ሪፖርትን ጠቅሰው እንደነገሩን፤ በኢትዮጵያ ከ15-20 በመቶ ጥንዶች የዚህ ችግር ተጠቂ ናቸው። ሴቷም ሆነ ወንዱ በእኩል ደረጃ በመካንነት ሊጠቁ ይችላሉ፤ በመሆኑም በማኅበረሰቡ ሴቷ ላይ ብቻ ጣት የሚቀሰረው በተሳሳተ አመለካከት መሆኑንም ሳይጠቅሱ አላለፉም። በአውሮፓዊያኑ 2016 የወጣው የኢትዮጵያ ሥነ ሕዝብና ጤና ዳሰሳ ጥናት እንደሚያሳየው በተለያዩ ምክንያቶች በአምስት ዓመታት ጊዜ ውስጥ የውልደት መጠን እየቀነሰ መሆኑን ያመለክታል። በገጠር የሚኖሩ ሴቶች በ2000 ከነበረው 6.0 የውልደት መጠን በ2016 ወደ 5.2 ወርዷል። በከተሞች ደግሞ በ2000 ከነበረው 3.0 በ2016 ወደ 2.3 ዝቅ ብሏል። በአጠቃላይ አንዲት ሴት መውለድ ካለባት አማካይ የውልደት መጠን በ2000 ከነበረው 5.5 በ2016 ወደ 4.6 መቀነሱን የዳሰሳ ጥናቱ ያመለክታል። በቴክኖሎጂ የታገዘ የመካንነት ሕክምና [IVF] ምንድን ነው? ዶ/ር ቶማስ እንደገለፁልን ይህ የሕክምና ዘዴ ከሴቷ እንቁላል ከወንዱ ደግሞ የዘረ ፈሳሽ በመውሰድ በቤተ ሙከራ እንዲገናኙ ተደርጎ ፅንስ ከተፈጠረ በኋላ ያ ፅንስ ተመልሶ ማህፀን ውስጥ ሲገባ በቴክኖሎጂ የታገዘ የመካንነት ሕክምና [IVF] ይባላል። ይህ ሕክምና እንደየ ሰዉ ቢለያይም ከ40-50 በመቶ ሊሳካ የሚችል ሂደት ነው። እስካሁን ይህን አገልግሎት ለማግኘት ወደ ሆስፒታሉ ከሄዱት ውስጥ 200 ለሚሆኑ ጥንዶች አገልግሎቱ ተሰጥቷል። ከእነዚህ መካከል 95ቱ ነፍሰጡር ሆነዋል። መጀመሪያ አገልግሎቱን ካገኙት 8 ሴቶች 5ቱ ነፍሰ ጡር የነበሩ ሲሆን 3ቱ ወልደዋል። ሁለቱ ግን በመካከል ውርጃ አጋጥሟቸዋል። ይህም የሕክምናው ውጤታማነት ከ50 በመቶ በላይ መሆኑን ያሳያል። ከተፈጥሯዊው መንገድ በምን ይለያል? የእርግዝናው ወራቶች ግን ተመሳሳይ ሲሆን እንደ ሁኔታው አሊያም እንደ እናትየውና ፅንሱ የጤና ሁኔታ በቀዶ ሕክምናም ሆነ በምጥ ሊወልዱም ይችላሉ። ቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ይህንን በቴክኖሎጂ የታገዘ ሕክምና ሲሰጥ በአገር ውስጥ የመጀመሪያው የመንግሥት ተቋም ሲሆን አሊክማ የተሰኘ አንድ የግል ተቋም አገልግሎቱን ሲሰጥ መቆቱን ዶ/ር ቶማስ ይናገራሉ። እርሳቸው እንደሚሉት ምንም እንኳን ማኅበረሰቡ ከእምነትና ከባህል ጋር ጥብቅ ቁርኝት ቢኖረውም፤ ሰዎች አሁን አሁን ለመረጃ ቅርብ በመሆናቸው በቴክኖሎጂው ለመደገፍ ፈቃደኛ ናቸው። ይሁን እንጂ በሌሎች አገራት እየተሠራበት ያለው እና ከጥንዶቹ ውጭ ከሌላ ሴት እንቁላል አሊያም ከሌላ ወንድ የዘረ ፈሳሽ ወስዶ፤ ልጅ ከተፈጠረ በኋላ እንደገና ወደ ማህፀን የመመለሱ ሕክምና የእንቁላል ወይም የዘር ፈሳሽ ልገሳ [Egg or Sperm donation] የተለመደ አይደለም። አንዳንዴም ደግሞ የእናት ማህፀን ጽንስ መያዝ አልችል ሲል የማህፀን ኪራይ ይኖራል። እነዚህ ሕክምናዎች የሕግ ማዕቀፍ ስለሚያስፈልጋቸውና ግንዛቤ መፍጠር ስለሚያስፈልግ አሁን ላይ እየተሠራበት አለመሆኑን ዶ/ር ቶማስ ገልፀውልናል። ውጭ አገር በመሄድ በከፍተኛ ወጪ ሕክምናውን የሚያደርጉ እንዳሉ የሚገልፁት ዶ/ር ቶማስ፤ ለወደፊቱ ሕክምናውን ለመስጠት ከጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ጋር እየተነጋገሩ መሆናቸውን ነግረውናል። እንዲህ ዓይነቱን የሕክምና አገልግሎት ለመጀመር ግን ማኅበረሰቡ ላይ ግንዛቤ መፍጠር ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ መሆኑንም አስምረውበታል። "በማኅበረሰቡ ልጅ መውለድ፣ ቤተሰብ መመሥረት አንደ ሕይወት ግብ ተደርጎ የሚወሰድ በመሆኑ፤ መካንነት ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ያስከትላል" የሚሉት ዶ/ር ቶማስ፤ "በዚህ ቴክኖሎጂ በታገዘ መልኩም ሆነ በሌላ መልኩ መፍትሔ ሲያገኙ ጥንዶች ደስተኛ ይሆናሉ" ይላሉ። ይህ የሕክምና አገልግሎት መጀመሩም መልካም ጅምር መሆኑን ይጠቅሳሉ። ቢሆንም ባለው የባለሞያና ተቋማዊ አቅም ውስንነት መድረስ የሚቻሉትን ጥንዶች ያህል መድረስ አለመቻሉንም ሳያነሱ አላለፉም። በአንድ ዓመት ከ1500 በላይ ለሆኑ ጥንዶች አገልግሎቱን መስጠት የሚያስችል አቅም አለመኖሩንም ያክላሉ። ዶ/ር ቶማስ አንድ ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ከ68 ሺህ በላይ ጥንዶች ወደ አንድ ሆስፒታል ብቻ መምጣቱ የሚያስደነግጥ ቁጥር መሆኑን በመግለጽ፤ ቀጠሮዬ ረዘመ የሚሉ ቅሬታዎችን የሚያቀርቡ ሰዎች በርካቶች መሆናቸውን ሳይገልፁ አላለፉም።