ማንዴላን ውትድርና ያሰለጠኑት ኢትዮጵያዊ
ጊዜው በፈረንጆቹ ሐምሌ 1962፤ ኮሎኔል ፍቃዱ ዋኬኔ ለአንድ ከደቡብ አፍሪቃ ለመጣለ ግለሰብ ወታደራዊ ሥልጠና በመስጠት ላይ ናቸው። ድምፅ ሳያሰሙ ጠላት ቀጣና በመግባት ፈንጂ መቅበር የሥልጠናው አካል ነበር።
ሰውየው 'ኡምኮንቶ ዌ ሲዝዌ' በመባል የሚታወቀው የደቡብ አፍሪካ ሽምቅ ተዋጊ ቡድን የበላይ አዛዥ ነው። ዊኒ ማንዴላ -አልበገር ባይ እናት ቡድኑ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ የሚገኙ የኤሌክትሪክ አገልግሎት ሰጪ ጣብያዎች ላይ የፍንዳታ ጥቃት ፈፀመ፤ ይህን ተከትሎም የጊዜው የአፓርታደይድ አገዛዝ አዛዡን ያፈላልግ ያዘ። ሰውየው ግን ማንም ሳያይ ሳይሰማ ኢትዮጵያ ገብተው ኖሯል። አልፎም በአፍሪካ ሃገራት እየተዘዋወሩ ለተዋጊ ቡድኑ አርዳታ ማሰባሰብን ሥራዬ ብለው ተያይዘውት ነበር። ኔልሰን ሮሊህላህላ ማንዴላ፤ ኢትዮጵያ የተገኙበት ዋነኛ ምክንያት ራሳቸውን በወታደራዊ ስብዕና ለማነፅ ነበር። 6 ሚሊዮን ብር፡ በማንዴላ እሥር ቤት ለማደር አዝናኙ ሰው «ማንዴላ በጣም ጠንካራና ምንም የማይበግራቸው ሰው ነበሩ፤ አመራር ሲከተሉ ደግሞ ለጉድ ነው» ይላሉ ኮሎኔል ፍቃዱ። «በዚያ ላይ ደግሞ እጅግ ተወዳጅ ሰው ናቸው።» ኮሎኔል ፍቃዱ በወቅቱ ኮልፌ የሚገኘው አድማ በታኝ ባታሊዮን ልዩ ኃይል አባል ነበሩ። «ደስተኛና ለመማር ዝግጁ የሆነ አንድ ደቡብ አፍሪካዊ ሲመጣ አስታውሳለሁ፤ በዚያ ላይ እጅግ ትሁትና ታጋሽ ነበሩ» ሲሉ ማንዴላን ይዘክራሉ። የኮሎኔል ፍቃዱ ድርሻ ለማንዴላ ፈንጂ ማፈንዳት እንዲሁም ድንገተኛ አደጋ መጣል የመሳሰሉ ወታደራዊ ሥልጠናዎች መስጠት ነበር። «አካለ-ጠንካራ ሰው ነበሩ፤ አንዳንድ ጊዜ እንደውም ከአቅማቸው በላይ የሆነ ነገር ሲያደርጉ አስተውላለሁ። ይህን ስመለከት ጥንቃቄ እንዲያደርጉ እመክራቸው ነበር፤ አንዳንድ ጊዜም አግዳቸው ነበር።» የኮሎኔል ፍቃዱ አዛዥ የነበሩት ጄኔራል ታደሰ ብሩ ነበሩ ማንዴላን የማሰልጠኑን ግዳጅ ለኮሎኔሉ የሰጡት። በፈረንጆቹ 1960 ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ላይ የተቃጣውን መፈንቅለ-መንግሥት ካከሸፉ ወታደራዊ መኮንኖች መካከል አንዱ የሆኑት ጀኔራል ታደሰ ብሩ ኋላ ላይ በደርግ እንደተገደሉ ይታወሳል። ትዕዛዙ የደረሳቸው ኮሎኔል ፍቃዱ መጀመሪያ አካባቢ ደቡብ አፍሪካዊው ሰው ብዙም ሊገባቸው አልቻለም ነበር። ዊኒ ማንዴላ ሲታወሱ «አንድ ከደቡብ አፍሪካ የመጣ እንግዳ እንዳለና ከእኛ ጋር የተወሰነ ጊዜ እንደሚያሳልፍ ብቻ ነበር እኔ የማውቀው። ሁሉም ነገር ምስጢር ነበር፤ ማንም እንዲያውቀው አልተፈለገም» ይላሉ ኮሎኔሉ። እህጉረ አፍሪቃ ከቅኝ አገዛዝ በፍጥነት እንድትላቀቅ ፅኑ ፍላጎት የነበራቸው ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ናቸው ማንዴላ ኢትዮጵያ እንዲገቡ የፈቀዱት። በጊዜው ደግሞ ኢትዮጵያ አፍሪካ ውስጥ አለ የሚባል ጠንካራ ወታደራዊ ኃይል ነበራት፤ ጦርነት የተነሰባቸው የአህጉሪቱ ክፍሎችን ለማረጋጋት ማን እንደ ኢትዮጵያ ኃይል የተባለለት። ንጉሡ በይፋ «ነፃነት ለማምጣት የሚታገሉ የአፍሪካ ወንድሞቻችን ኢትዮጵያ መጥተው ወታደራዊ ሥልጠና መውሰድ ይችላሉ» ሲሉ አውጀዋል። ቀጣዩን የኤኤንሲ መሪ ለመምረጥ ሩጫ መሣሪያ መታጠቅ፣ ወታደራዊ ሳይንስ እና ጦር መምራት የመሳሰሉ ሥልጠናዎች የማንዴላ መዝገብ ውስጥ ተካተዋል። ከከተማዋ ወጣ ብለውም የበርካታ ሰዓታት የእግር ጉዞን የመሳሰሉ ፈታኝ ሥልጠናዎችን መውሰድ ተያያዙ። ማንዴላ 'ሎንግ ዎክ ቱ ፈሪደም' ወይም በግርድፍ ትርጉሙ 'ወደ ነፃነት የተደረገ ረዥም ጉዞ' ብለው በሰየሙት መፅሐፋቸው ላይ «ረዥም ጉዞ ማድረግ በጣም እወድ ነበር፤ መልክዐ-ምድሩ ግሩም ነበር። ሰዎች ከፍርግርግ እንጨት በተሰራ ቤት ያለ ሕይወት ሲመሩ ሳይ፤ ቀለል ያለ ምግብ ቤት ውስጥ በተጠመቀ ቢራ ሲያወራርዱ ስመለከት፤ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ የማውቀውን ሕይወት ያስታውሰኛል» ሲሉ ጠቅሰዋል። ማንዴላ ወደሃገራቸው ሲመለሱ ድያ ከጀኔራል ታደሰ ብሩ በርካታ የጦር መሣሪያ ሽልማት ተደርጎላቸዋል። ንግግር የሚያበዛ ማንዴላ ኢትዮጵያ ውስጥ የነበራቸው ጊዜ በድብቅ እንዲያዝ የተፈለገ ቢሆንም እሳቸው ግን ዓይን በዛባቸው። በዚያ ላይ አብረዋቸው ሥልጠና ከሚወስዱ ሰዎች ረዘም እና ገዘፍ ያሉ መሆናቸው ለዓይን አጋለጣቸው። ተስፋዬ አበበ (ፋዘር) በጊዜው የኮልፌው ባታሊዮን ሙዚቃ እና ድራማ ክፍል ኃላፊ ነበሩ። «ትዝ ይለኛል፤ ግቢው ውስጥ የነበረውን ሰፊ ሜዳ ሮጠው አይጠግቡም ነበር፤ ይዘላሉ፣ ቁጭ ብድግ ይሰራሉ፤ በዚያ ላይ አንድ ቀን እንኳን ሳይሰሩ አይውሉም» ሲሉ ማንዴላን ያስታውሳሉ። አንድ ቀን ታዲያ ማንዴላ ከአሠልጣኛቸው ጋር ሆነው ማሰልጠናው ውስጥ ባለ ምግብ ቤት ውስጥ ሲመገቡ ከአቶ ተስፋዬ ጋር ይገናኛሉ። «በደህንነት ከመጠበቃቸው አንፃር፤ ከእሳቸው ጋር ተገናኝቶ ማውራት የማይታሰብ ነበር።» ኤ ኤን ሲ ዙማ ከስልጣን እንዲወርዱ ወሰነ የዚያን ቀን ግን አጋጣሚውን ያገኙት ፋዘር ከማንዴላ ጋር ወግ ጠረቁ፤ ስለ አፓርታይድ አወሯቸው። ፋዘር ማንዴላን «በጣም ሰው መቅረብ የሚወዱና ወሬ የሚያበዙ» ሲሉ ይገልጿቸዋል። ከዚያ በኋላ ታድያ የፋዘር ቡድን በመኮንኖች ክለብ የሙዚቃ ትርዒት በሚያቀርብበት ወቅት ማንዴላ መገኘት ጀመሩ። «ትርዒቱን በጣም ይዝናኑበት ነበር፤ ለእርሳቸው ስናዜምላቸው ደግሞ ይበልጥ ደስ ይላቸው ነበር።» ማንዴላ ኢትዮጵያ አንዲቆዩ የታሰበው ለስድስት ወራት ቢሆንም ፓርቲያቸው የአፍሪካዊያን ብሔራዊ ኮንግረስ (ኤኤንሲ) ከሁለት ሳምንታት ቆይታ በኋላ እንዲመለሱ ወሰነ። ማንዴላ ወደሃገራቸው ሲመለሱ ታድያ ከጀኔራል ታደሰ ብሩ በርካታ የጦር መሣሪያ ሽልማት ተደረገላቸው። በፈረንጆቹ ነሐሴ 5/1962 ማንዴላ በሕገ-ወጥ ወጥ መንገድ ከሃገር በመውጣት በሚል ለእሥር ተዳረጉ። ማንዴላ ከደቡብ አፍሪቃ ወጥተው ለስደስት ወራት ቆይተው ነበር የተመለሱት፤ ሁለቱን ሳምንታት ያሳለፉት ደግሞ ኮልፌ፤ አዲስ አበባ፤ ኢትዮጵያ።