አቶ ጌታቸው አሰፋ በየትኛው የሕግ አግባብ ተላልፈው ሊሰጡ ይችላሉ?
የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ሕግ የትግራይ ክልላዊ መንግሥት በሰብዓዊ መብት ጥሰት የእስር ትዕዛዝ የወጣባቸውን አቶ ጌታቸው አሰፋን አሳልፎ ለመስጠት ትብብር አላደረገም ብሏል።
የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ሕጉ አቶ ብርሃኑ ጸጋዬ ይህን ያሉት፤ የመስሪያ ቤታቸውን የአምስት ወራት የሥራ አፈጻጸም ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ሰሞኑን ሪፖርት ባቀረቡበት ወቅት ነበር። ከምክር ቤቱ አባላት በሰብዓዊ መብት ጥሰት ክስ የተመሰረተባቸው አቶ ጌታቸው አሰፋ ለምን ተይዘው ሕግ ፊት አልቀረቡም የሚል ጥያቄ የቀረበላቸው ጠቅላይ አቃቤ ሕጉ፤ ግለሰቡን በተመለከተ ለሚገኙበት ክልል ጥያቄ መቅረቡን ተናግረዋል። • አቶ ጌታቸው አሰፋ የት ናቸው? የእስር ትዕዛዝ ወጥቶባቸዋል? አክለውም አቶ ጌታቸው የክልል ምክር ቤትም ሆነ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል አለመሆናቸውን ገልጸው፤ "አቶ ጌታቸው በትግራያ ክልል ተሸሽገው እንደሚገኙ መረጃው አለን። እሳቸውን አሳልፎ እንዲሰጠን ክልሉን ብንጠይቅም ፍቃደኛ ሳይሆን ቀርቷል" ብለዋል። ''እሳቸውን ለመያዝ ሌላ ሰው መግደል የለብንም'' ያሉት ጠቅላይ አቃቤ ሕጉ በሰዎች ላይ የተፈጸመው የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ሊያሳዝነን እና ሊያሳምመን ይገባል እንጂ ለግለሰቦች ከለላ መስጠት የለብንም ብለዋል። አቶ ጌታቸው አሰፋ በየትኛው የሕግ አግባብ ተላልፈው ሊሰጡ ይችላሉ? የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ሥልጣን ለመወሰን በወጣው የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/1996 አንቀጽ 4.3 መሠረት የፌደራል ፍርድ ቤቶች በሰው ልጆች መብት ላይ በሚፈጸሙ ወንጀሎች የዳኝነት ሥልጣን እንዳላቸው ይደነግጋል። የሕግ ባለሙያው አቶ አዲ ደቀቦ፤ በወንጀል የተጠረጠረው ግለሰብ ማንም ይሁን ማን፤ ፈጽሟል ተብሎ የተጠረጠረበት ወንጀል በፌደራል መንግሥት ስልጣን ስር የሚወድቅ እስከሆነ ድረስ፤ የፌደራል መንግሥቱ የማንንም ፍቃድ ሳይጠይቅ ወደ የትኛውም ክልል ሄዶ በወንጀል የተጠረጠረውን ግለሰብ በቁጥጥር ሥር የማዋል ስልጣን አለው ይላሉ። የፌደራል ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ስልጣን ከሚኖረው የወንጀል እይነቶች መካከል፤ በሰው ልጆች መብት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን ጨምሮ በውጪ ሃገራት መንግሥታት ላይ የሚፈጽሙ ወንጀሎች፣ የበረራ ደህንነትን የሚመለከቱ ወንጀሎች እና የመሳሰሉት በፌደራል ፍርድ ቤቶች የሚታዩ የወንጀል አይነቶች ናቸው። አቶ አዲ አንደሚሉት አንድ ግለሰብ የፌደራል መንግሥት ሰራተኛ ሳለ ፈጽሟል ተብሎ የተጠረጠረበት ወንጀል ካለ፤ የፌደራል መንግሥት የየትኛውንም ክልል ፍቃድም ይሁን ይሁንታ ሳያስፈልገው ተጠርጣሪዉን በቁጥጥር ሥር አውሎ የመመርመር ስልጣን አለው ይላሉ። • ሜጀር ጄኔራል ክንፈ: ‘‘ቤት የለኝም፣ መኪና የለኝም፣ ንብረት የለኝም፤ ያለኝ ሰውነቴ ብቻ ነው’’ በተመሳሳይ መልኩ ሌላው የሕግ ባለሙያ ሆኑት አቶ ኤፍሬም ታምራት አንድ የክልል መንግሥት በሰብዓዊ መብት ጥሰት የተጠረጠረን እና በፌደራል አቃቤ ሕግ ክስ የተመሰረተበትን ግለሰብ አሳልፌ አልሰጥም ቢል፤ ሕገ-ምንግሥቱን፣ የፌደራል የወንጀል ሕጉን፣ የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ሥልጣን ለመወሰን የወጣውን የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅን፣ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉን እና የፌደራል ፖሊስ ማቋቋሚያ አዋጅን ይተላለፋል ይላሉ። አቶ ኤፍሬም ሃሳባቸውን ሲዘረዝሩ፤ በሕገ-መንግሥቱ ሦስተኛው ምዕራፍ ላይ በማንኛውም ደረጃ የሚገኙ የፌዴራል መንግሥትና የክልል ሕግ አውጪ፣ ሕግ አስፈጻሚ እና የዳኝነት አካሎች የመብቶችና የነፃነቶች ድንጋጌዎችን የማክበርና የማስከበር ኃላፊነትና ግዴታ እንዳለባቸው ተጠቅሷል። ''የማክበር ግዴታ ማለት እራሱ የመንግሥት አካል ወንጀል እንዳይፈጽም መከላከል ሲሆን የማስከበር ማለት ደግሞ ወንጀል የፈጸመውን ግለሰብ የመመርመር እና ሕግ ፊት የማቅረብ ኃላፊነት ማለት ነው'' ይላሉ። አቶ ኤፍሬም የክልሉ ውሳኔ የፌደራል ፖሊስ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 720/2004 እንዴት እንደሚጻረር ሲያስረዱ፤ አንቀጽ 6 ሥር የተቀመጠውን የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽንን ሥልጣን እና ተግባርን በመዘርዘር ያስረዳሉ። አቶ ኤፍሬም እንደሚሉት ከኮሚሽኑ ሥልጣን እና ተግባራት መካከል በፌደራል ፍርድ ቤቶች የሥልጣን ክልል ስር የሚወድቁ ወንጀሎችን ይከላከላል፤ ይመረምራል። የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ሥልጣን ለመወሰን የወጣውን የፌደራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 25/1996 የፌደራል ፍርድ ቤቶች የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን በተመለከተ የተፈጸሙ የወንጀል ተግባራትን ማየት የሚችለው የፌደራል ፍርድ ቤት መሆኑን በመጥቀስ ለፌደራል መንግሥት የተሰጠ ስልጣን ክልሎች እንደማይኖራቸው የሕግ ባለሙያው ያስረዳሉ። የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ሥርዓት ሕጉም ማንኛውም ዜጋ በተግባሩ ጉዳት እስካልደረሰበት ድረስ፤ በወንጀል የተጠረጠረን ግለሰብ አሳልፎ የመስጠት ግዴታ እንዳለበት እንደሚያትት የሚናገሩት የሕግ ባለሙያው የክልል መንግሥታትም ቢሆኑ ይህን የሕግ ኃላፊነት ከመወጣት ወደኋላ ማለት አይችሉም ይላሉ። • አቶ ጌታቸው አሰፋ የእስር ትዕዛዝ እንደወጣባቸው ተገለፀ በወንጀል የሚፈለግን ግለሰብ አሳልፌ አልሰጥም ማለት በራሱ ፍትህን የማስተጓጎል ወንጀል ነው የሚሉት አቶ ኤፍሬም፤ ዛሬ ላይ በሰብዓዊ መብት ጥሰት የተጠረጠረን ግለሰብ አሳልፌ አልሰጥም የሚል የሕግ አስፈጻሚ አካል፤ ነገ ሰልጣንን ያለ አግባብ በመጠቀም በሚል በወንጀል ሊጠየቅ ይችላል ይላሉ። ይህን ተግባራዊ ሊያደርግ የሚችለው የየትኛው የፌደራል አካል ነው? የሕግ ባለሙያው አቶ አዲ ይህ ከወንጀል ምርመራ ጋር የተያያዘ ሰለሆነ ተጠርጣሪውን በቁጥጥር ሥር የማዋል ስልጣኑ የፌደራል ፖሊስ ነው ይላሉ። የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ሕግ ከፌደራል ፖሊስ ጋር በመጣመር ሥራውን ሊያከናውን እንደሚችልም ይጠቁማሉ። የፌደራል ፖሊስ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 720/2004 መሠረት የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን ከክልል ፖሊስ ኮሚሽኖች ጋር ስለሚኖረው ግንኙነት ሲዘረዝር፤ ከክልሎች አቅም በላይ በሆኑ ጉዳዮች ኮሚሽኑ በመንግሥት ውሳኔ መሠረት በክልሎች ውስጥ ጣልቃ ገብቶ በሚሠራበት ወቅት የሚመለከታቸው የክልል ፖሊስ ኮሚሽን ትብብር ማድረግ አለባቸው ይላል። አቶ ጌታቸው አሰፋ ላይ የተመሰረቱት ክሶች ጠቅላይ አቃቤ ሕግ ከሰብዓዊ መብት ጥሰትና ከሙስና ጋር በተያያዘ ለአምስት ወራት አከናወንኩ ያለውን የምርመራ ውጤት ሕዳር 3 ቀን 2011 ዓ.ም ይፋ አድርጎ ነበር። በወቅቱ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ሕግ የሰኔ 16ቱ የቦንብ ፍንዳታን በተመለከተ በዋናነት ወንጀሉን የመሩትና በገንዘብ የደገፉት የብሔራዊ ደህንነት እና መረጃ ኤጀንሲ የቀድሞው ኃላፊ ናቸው ብለው ነበር። • የደኅንነት መሥሪያ ቤቱ ኃላፊ ከሥልጣናቸው ተነሱ በተጨማሪም ጠቅላይ አቃቤ ሕጉ በሽብር ተጠርጥረው የሚያዙ ግለሰቦች በብሔራዊ የመረጃ እና ደህንነት አመራሮች እና አባላት አማካኝነት የተለያዩ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ይፈጸምባቸው እንደነበረ ዘርዝረዋል። የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ምላሽ ሰሞኑን የጠቅላይ አቃቤ ሕጉ የተናገሩትን ተከትሎ የትግራይ ክልል መንግሥት ምንም አይነት ምላሽ ያልሰጠ ሲሆን፤ ቢቢሲም ከክልሉ ባለስልጣናት በጉዳዩ ላይ ያላቸውን ምላሽ ለማግኘት ያደረገው ሙከራ ለጊዜው አልተሳካም። ነገር ግን ቀደም ብሎ ከሜጀር ጄኔራል ክንፈ ዳኘው እስር ጋር በተያያዘ የትግራይ ክልል ምክትል ርዕስ መስተዳደር የሆኑት ደብረጺዮን ገ/ሚካኤል (ዶ/ር) ክስ እና እስሩን በመኮነን ጠንከር ያለ መግለጫ መስጠታቸው ይታወሳል። የቀረቡት ክሶች በአንድ ወገን ላይ ያነጣጠረ መሆኑን አንስተው ''የኛ ሰው ለምን ታሰረ? አንልም።. . . ሁሉም መጠየቅ አለበት" በማለት እርምጃው ፖለቲካዊ አላማን የያዘ መሆኑን ተናገረዋል። ጨምረውም ክሱ የተለየ ዘመቻ መሆኑንና ማንነታቸውውን በግልጽ ያላስቀመጧቸው ወገኖች እጅ እንዳለበት "ትግራይን ለማዳከም የውጪ ኃይሎች ጣልቃ ገብነት እየታየ ነው፣ በትግራይ ህዝብ ላይ አዲስ ዘመቻ ተጀምሯል'' በማለት ደብረጺዮን ገ/ሚካኤል (ዶ/ር) በማለት ክስ እና እስሩን ተቃውመውት ነበር።