ኦማር አል-ሽር: የሱዳኑ ገዢ ከየት ወደየት?
የኦማር አል-በሽር አገዛዝ አልፋ እና ኦሜጋ ተመሳሳይ እና ድራማዊ ሆኗል። በወታደራዊ መፈንቅለ-መንግሥት ተጀምሮ፤ በወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ፍፃሜውን አግኝቷል።
ፕሬዝደንት አል-ባሽር ሱዳንን ለ30 ዓመታት ያክል መርተዋል ምሳ ሰዓት ገደማ ነበር የሃገሪቱ መከላከያ ሚኒስትር አዋድ አብን በሃገሪቱ ቴሌቪዥን ጣብያ ብቅ ብለው፤ የኦማር አል-በሽር አገዛዝ አክትሟል፤ ለሁለት ዓመት የሚቆይ ወታደራዊ መንግሥትም ተመሥርቷል፤ ሲሉ አዋጅ ያሰሙት። • የኢቲ 302 የመጨረሻዎቹ ስድስት ደቂቃዎች ሱዳን ለሚቀጥሉት ሦስት ወራት በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሥር እንደምትተዳደርም ነው ሚኒስትሩ ቆፍጠን ባለ ንግግራቸው ያሳወቁት። አክለውም፤ አል-ባሽር በቁጥጥር ሥር ውለዋል፤ «ደህንነቱ በተጠበቀ ሥፍራም ይቆያሉ» ሲሉ ዜናውን አሰሙ። የዓመታት ጦርነት የአል-ባሽር የፖለቲካ ሕይወት በጦርነት ዜማ የተቃኘ ነው። በአውሮፓውያኑ 1989 ነበር አል-ባሽር የያኔዋን የአፍሪቃ ግዙፍ ሃገር ለማስተዳደር መንበሩን የተቆናጠጡት። አል-ባሽር ሥልጣን ሲቆናጠጡ በደቡባዊ እና ሰሜናዊ ሱዳናውያን መካከል በተከሰተ የእርስ በርስ ጦርነት ሃገሪቱ ትታመስ የነበረበት ወቅት ነበር። ሱዳን በአል-ባሽር አገዛዝ መባቻ ግድም የተረጋጋች ብትመስልም ግጭቱ እንደ አዲስ አገረሸ፤ አል-ባሽርም ዳርፉር አካባቢ ከባድ የጦር ኃይል ተጠቅመዋል ተብለዋል ተወቀሱ። • ሱዳን ውስጥ የዳቦና የነዳጅ ዋጋ ንሮብናል ያሉ ዜጎች ከፖሊስ ጋር ተጋጩ ዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (አይሲሲ) አል-ባሽር የዘር ማጥፋት ወንጀል ፈፅመዋልና እፈልጋቸዋለሁ ሲል ለፈፈ። ጫና የበረታባቸው አል-ባሽር ግን በአውሮፓውያኑ 2010 እና 2015 የተደረጉ ምርጫዎችን በማሸነፍ መንበራቸው ላይ ተደላደሉ። በአይሲሲ የእሥር ማዘዣ የወጣባቸው አል-ባሽር ከሃገራቸው ውጭ በተገኙበት የካቴና ሲሳይ እንዲሆኑ ቢወሰንባቸውም ወደ ግብፅ፣ ሳዑዲ አራቢያ እና ደቡብ አፍሪቃ ከመሄድ ግን ያገዳቸው አልተገኘም። ወርሃ ሰኔ 2015 ላይ ግን ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ሳሉ ሊያዙ መሆናቸውን የሰሙት አል-ባሽር ሹልክ ብለው የወጡበት መንገድ ዓለምን ጉድ አሰኘ። የተዋሃደች ሱዳን አል-ባሽር ሥልጣን ከመቆናጠጣቸው በፊት ወታደራዊ አዛዥ ነበሩ፤ ኅላፊነታቸው ደግሞ በጆን ጋራንግ የሚመራውን በደቡብ በኩል የሚንቀሳሰቀሰውን አማፂ ቡድን መዋጋት። • የኢትዮጵያና አሜሪካ የተለየ ግንኙነት እስከምን ድረስ? ባሽር ፕሬዝደንት ከሆኑ በኋላ ከጋራንግ ጋር እርቅ ቢያወርዱም ሙሉ ሰላም ሊሰፍን አልቻለም። አልፎም ደቡብ ሱዳናውያን 'የእንገንጠል' ጥያቄ አቀረቡ። 2011 ላይ በተካሄደ ሕዝበ-ውሳኔ 99 በመቶ ያክል ደቡበድ ሱዳናውያን 'የእንገንጠል' ጥያቄውን ደግፈው ድምፅ ሰጡ። ከስድስት ወራት በኋላ ደቡብ ሱዳን እና ሱዳን በይፋ ተለያዩ። ምንም እንኳ ደቡብ ሱዳን ተገንጥላ ራሷን ብትችልም አል-ባሽር በዳርፉር ጉዳይ አሁንም ጣልቃ እየገቡ ነው ተብለው መወቀሳቸው አልቀረም፤ ምንም እንኳ እርሳቸው ክሱን ቢክዱም። የአል-ባሽር ክስ መዝገብ ዘር ማጥፋት የሰብዓዊ መብት ጥሰት የጦር ወንጀል በ1944 የተወለዱት ባሽር በለጋነታቸው ነበር ወደ ውትድርናው ዓለም የገቡት። ምንም ልጅ እንደሌላቸው የሚነገርላቸው ባሽር በ50ዎቹ ዕድሜ ላይ ሳሉ ሁለተኛ ሚስታቸውን አገቡ። ከዚህ ውጭ ስለ አል-ባሽር የግል ሕይወት ብዙ የሚታወቅ ነገር የለም። የካርቱም ቀውስ ባሽር በ30 ዓመት የሥልጣን ዕድሜያቸው የአሁኑን የመሰለ ተቃውሞ ገጥሟቸው አያውቅም። ባለፈው ዓመት ወርሃ ታህሳስ ላይ በዳቦ እና ነዳጅ ዋጋ መናር ሳቢያ የተጀመረው ተቃውሞ እነሆ ባሽርን ጠልፎ ሊጥል በቅቷል። ከደቡብ ሱዳን መገንጠል በኋላ የሱዳን ምጣኔ ሃብት ቀጥ ብሎ ሊቆም አልቻለም፤ ምክንያቱ ደግሞ የካርቱም ነዳጅ ሦስት አራተኛው ከጁባ ጋር በመሄዱ ነው። ከዚህ ጋር ተያይዞ ኑሮ መናርና ድህነት መስፋፋት ያዘ። የባሽር አገዛዝ ግን ችግሩን ከመቅረፍ ይልቅ ራሱን በሙስና ተጠልፎ አገኘው። • "ምርኩዜን ነው ያጣሁት" የካፒቴን ያሬድ አባት ፍየል ወዲህ የሆነባቸው ባሽር ወርሃ የካቲት ላይ ለአንድ ዓመት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አሳወጁ፤ ካቢኒያቸውንም እንደ አዲስ ለማዋቀር ተገደዱ። በምርጫ ያወጣኝ ሕዝብ በምርጫ ያውርደኝ ያሉት ባሽር የሽግግር ጊዜ መንግሥት አላቋቁምም፤ የ2020 ምርጫ ላይ እንገናኝ ሲሉ ተደመጡ። ተቃውሞ ከተጀመረ ወዲህ ቢያንስ 28 ሰዎች እንደተገደሉ ዘገባዎች ያረጋግጣሉ፤ ምንም እንኳ 'ሂውማን ራይትስ ዎች' ቁጥሩ ከዚያ በላይ ነው ቢልም። አሁን ላይ ባሽር ለሰላሳ ዓመታት ከተቆናጠጡት መንበር በግዴታ ወርደዋል፤ ወታደራዊ የሽግግር መንግሥትም ተመሥርቷል። አንዳንዶች ግን ሁሉት ዓመት በወታደራዊ ኃይል መመራት ተገቢ አይደለም የሚል ምሬት ከአሁኑ ማሰማት ይዘዋል። የባሽር ሥልጣን ግብዓተ-መሬት ሱዳናውያንን ቢያስፈነድቅም ነገ ላይ ስለሚሆነው ነገር ግን ማንም እርግጠኛ ሆኖ መናገር አይችልም። ሱዳን የቀድሞውን ፕሬዝደንት ኦማር አል-በሽርን ለዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት አሳልፋ ልትሰጥ እንደሆነ የተነገረው ማክሰኞ የካቲት 3/2012 ነው። ሱዳን በበላይነት እየመራ ያለው የሽግግር ምክር ቤት ነው አል ባሽርን ለአይሲሲ አሳልፈ ለመስጠት መወሰኑን ያሳወቀው። አል-ባሽር፤ ወርሃ ሰኔ 2015 ላይ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ሳሉ ሊያዙ መሆናቸውን ሰምተው ሹልክ ብለው የወጡበት መንገድ ዓለምን ጉድ አሰኝቶ ነበር።