መከላከያ የኢህአዴግ የመጨረሻ ምሽግ?
ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የመከላከያና የደህንነት አደረጃጀት ህገመንግስቱ ላይ እንደተቀመጠው ባለፉት ሁለት አሰርታት ህዝብን ከማገልገል ይልቅ የወገንተኝነት ፖለቲካ ውስጥ እንደነበሩ ባለፈው ለፓርላማ ንግግር ሲያደርጉ አመላክተው ነበር።
ቀጥሎም የእነዚህ ተቋማት አሰላለፍ ከመንግስትና ከስርዓት ጋር የሚቀያየር ሳይሆን ወገንተኝነታቸው ለህዝብና ለሃገር ይሆን ዘንድ ማሻሻያ እንደሚደረግባቸውም ተገልጿል። ይህን ተከትሎም የመከላከያ ሰራዊት ጠቅላይ ኤታማዦር ሹም የነበሩት ጀነራል ሳሞራ የኑስ በጀኔራል ሳአረ መኮንን፤እንደሁም የቀድሞ የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ዋና ዳይሬክተር አቶ ጌታቸው አሰፋ በጀነራል አደም ሞሃመድ መተካት ሊደረግ የታሰበው ማሻሻያ ጅማሮ ተደርጎ ሊታይ ይችላል። ማሻሻያ ይደረግ ሲባል ከሚነሱ መሰረታዊ ጥያቄዎች መካከል ላለፉት ሁለት አሰርታት ከወገንተኝነት ፖለቲካ የፀዱ አልነበሩም የተባሉት የመከላከያና ደህንነት ተቋማትን ከዚህ መስመር ማውጣት የሚቻለው በምን አይነት ማሻሻያ ነው? የሚለው ቀዳሚው ነው። "መከላከያ የኢህአዴግ የመጨረሻ ምሽግ" የቀድሞ አየር ሃይል አዛዥ የነበሩት ሜጀር ጀነራል አበበ ተክለሃይማኖት ለቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ መከላከያ ማሻሻያ እንደሚያስፈልገው የሚያትት ደብዳቤ ፅፈው ነበር።የኢህአዴግ የመጨረሻ መደበቂያ ነው የሚሉት መከላከያም ሆነ ደህንነቱ ላይ ማሻሻያ ማድረግ እንደሚያስፈልግ ዛሬም ጥርጥር የላቸውም። "መከላከያ የመጨረሻው የኢህአዴግ ምሽግ ነው።ፀረ ህገመንግስት የሆነ መመሪያም ነበራቸው"በማለት አንዳንድ የመከላከያ ባለስልጣናትም ፖለቲካ ውስጥ መግባታቸውንም ይጠቅላሉ። ማሻሻያው መጀመር ያለበት ረዥም ዓመታትን ያስቆጠረውና ምንም እንኳ ጥሩ ነገሮች ቢኖሩትም በርካታ ችግሮች ያሉበት የአገሪቱ የውጭ ግንኙነትና ደህንነት ፖሊሲን ከማሻሻል መጀመር እንዳለበት ያስረዳሉ። በማንኛውም ዘርፍ የሚደረግ ማሻሻያ ቀላልል እንዳልሆነ ይበልጥ ደግሞ እንደ መከላከያና ደህንነት ያሉ ተቋማት ማሻሻያ ከባድ እንደሚሆን አመልክተዋል። ሁሌም የለውጥ ሂደት ላይ ለውጥ ደጋፊና ተቃዋሚ እንደሚኖር ሁሉ መከላከያና ደህንነትን በማሻሻል ሂደት ውስም በጥላቻና በዘረኝነት ፀረ ለውጥ ሃይሎች ሊኖሩ እንደሚችሉ ይገምታሉ። ለዚህ መፍትሄ የሚሉት ለለውጥ ሂደቱ የሚወጡ መመሪያዎችም ይሁኑ ሌሎች አቅጣጫዎች ህገ መንግስቱንና ህገመንግስቱን ብቻ የሚከተሉ መሆናቸውን ማረጋገጥን ነው። ከሁሉም በላይ አጠቃላይ የማሻሻል ሂደቱ በባለሙያ በቂ ጥናት ተደርጎበት የሚገባበት ለውጥንና የአገሪቱን ወቅታዊ እውነታ ያገናዘበ እርምጃ መሆን እንዳለበትም ያሳስባሉ። እንኳን እንደ ኢትዮጵያ ባለ ታዳጊ አገር ባደጉ አገራትም የመከላከያና የደህንነት ተቋማት ሁሌም ወደ አንድ ወገን የማዘንበል ነገር የሚታይባቸው በመሆኑ የትኛውም አይነት ሪፎርም ቢደረግ እነዚህን ተቋማት ሙሉ በሙሉ ከወገንተኝነት እንደማያፀዳቸው ያስረዳሉ። ቢሆንም ግን በአገሪቱ የህግ የበላይነትን አረጋግጦ በተቻለ መጠን የተቋማቱ ወገንተኝነት ለህዝብ እንዲሆን ማድረግ እንደሚያስፈልግ ያስረግጣሉ። "ለውጥ አልተጀመረም አልተሞከረምም" በመፈንቅለ መንግስት ሙከራ ተወንጅለው በእስር የነበሩትና በቅርቡ በይቅርታ የተለቀቁት እንዲሁም ማእረጋቸው እንዲመለስ የተወሰነው ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው ፅጌ መከላከያን ስለማሻሻል ሲታሰብ ዋናው ችግር በወረቀት ላይ የሰፈረው ነገር ሳይሆን በተግባር የሚታየው ነው ይላሉ። ለእሳቸው ይበልጡን ተቋማቱን የሚዘውሩት እነማን ናቸው? የሚለው ጥያቄ ወሳኝ ነው። እሳቸው እንደሚሉት በወሳኝ ወታደራዊ ተቋማት መዋቅር ላይ የሚቀመጡት ሰዎች በቅርፅ ደረጃ ህገመንግስቱን መሰረት አድርጎ የህዝብና የሃገሪቱን ጥቅም ታሳቢ ያደረጉ ቢመስልም የመጡበት የፖለቲካ መስመር ተፅእኖ ግን በተጨባጭ የሚታይ እንደሆነ ይገልፃሉ። በደህንነት ተቋማት በኩል ያለው ነገርም ከዚህ ይለያል ብለው አያምኑም። "የማሻሻያው ጅምር ተደርገው በሚታዩት የቅርብ ጊዜ ሹመቶችም የነበረው ችግር መንፀባረቁን ቀጥሏል" ይላሉ ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው። ከዚህና ከተመሳሳይ ሃሳቦች በመነሳት መከላከያውንና ደህንነቱን የማሻሻል እርምጃ እንዳልተጀመረ ጨርሶም እንዳልተሞከረ ይናገራሉ ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው። በሌሎች አገራት በመከላከያም ይሁን በደህንነት ሰዎች ሲሾሙ ከብቃትና ለስርአት ታማኝ ከመሆን የበለጡ መስፈርቶች እንደሌሉና በኢትዮጵያ ግን ድጋፍ ሰጭው ሃይል ሳይቀር መዋቅሮች ከአንድ ፓርቲ ከህወሃት በወጡ ሰዎች መሞላታቸውን ይጠቁማሉ። የአየር ሃይል አዛዥ የነበሩትና የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ዋና ዳይሬክተር ሆነው የተሾሙት ጀነራል አደም መሃመድን ሹመት እንደማሳያ በመውሰድ ቀጣዩን ብለዋል። "እሳቸው ተሾሙ ማለት ተቋሙን ከታች እስከ ላይ ይመሩታል ማለት አይደለም።በየደረጃው ያለው መዋቅር የተሞላው በሌላ ሃይልና ፍላጎት ነው።"ይላሉ። ብርጋዴር ጀነራል አሳምነው እንደሚሉት አማራ ወይም ኦሮሞ ብሎ ሾሞ ከሌላ ብሄር የወጣ መሆኑን ለህዝብ ለማሳየት መሞከር መሬት ላይ ያለውን እውነታ የመሸፈን ተፅእኖ ስላለው እርምጃው አደገኛ ነው። ከላይ እስከ ታች ብቃትን መሰረት አድርጎ ከሁሉም ህዝቦች የተውጣጣ እኩል ውክልናና ስልጣንን የሚሰጥ አካሄድን መከተል ባለው የአገሪቱ ነባራዊ የፖለቲካ ሁኔታ እሳቸው አዋጭ የሚሉት አካሄድ ነው። በሲቪል ሰርቪስ ኮሌጅ የሰላምና ደህንት ባለሞያ ሆኑት ዶክተር ጌታቸው ዘሩ " አሁን እተደረገ ያለው ለውጥ የዛሬ ሳይሆን የቆየ ሂደት ነው " ይላሉ። ይሁን እንጂ አሁን ለውጡ ካለፈው ጠንከር ያለ ሊሆን እንደሚችል ይገምታሉ። እሳቸው እንደሚሉት በፀጥታና ደህንነት ላይ የሚደረጉ ማሻሻያዎች ከሉዓላዊነትም ይሁን ከአገር ውስጥ ፖለቲካ አንፃርም በጥንቃቄ መታይት አለባቸው።በተለይ ደግሞ አካሄዱ አራቱም የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች የተነጋገሩበትና የተስማሙበት መሆን ይኖርበታል። የሚሾሙ ሰዎችም ተቋማቱን የመምራት ብቃት ያላቸው መሆኑን ማረጋገጥ አስፈላጊ ነው።ካልሆነ ግን ውስጣዊ ሽኩቻዎች ተቋማቱ ላይ ተፅእኖ ማድረጋቸው አይቀሬ እንደሚሆን ያስረዳሉ። ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡም "መንግስት የመሰረቱት እነዚህ ድርጅቶች እስከሆኑ ድረስ ስምምነታቸው ወሳኝ ነው" ይላሉ።