በረመዳን ፆም ቴምር ለምን ይዘወተራል?
የረመዳን ወር በእስልምና እምነት ተከታዮች ዘንድ በጉጉት የሚጠበቅ ወር ነው። የረመዳን ፆም ጀምበር ወጥታ እስክትጠልቅ ይፀናል። አማኞቹ ከወትሮው በተለየ ኃይማኖታዊ ሥርዓት በፆምና በዱዓ ፈጣሪያቸውን እየተማፀኑ የሚያሳልፉበትም ቅዱስ ወር ነው። የዘንድሮው 1440ኛው የረመዳን ፆምም ሰኞ ዕለት ተጀምሯል።
ታዲያ በረመዳን ወቅት በሙስሊሙ ማኅበረሰብ ብቻ ሳይሆን የእምነቱ ተከታይ ወዳጅ ዘመድ ባላቸው የሌላ እምነት ተከታዮች የሚዘወተሩ ምግቦች አሉ። ሾርባ፣ ሳምቡሳ፣ ጣፋጭ ብስኩቶችና ቴምር የረመዳን ምግባዊ ትዕምርቶች ናቸው ማለት ይቻላል። • "ወሎዬው" መንዙማ በአንድ ጉዳይ ምክንያት ለማፍጠር ቤቱ መድረስ ያልቻለ፤ መንገድ ላይ ቴምር ገዝቶ ፆምን መግደፍ በዚህ ወቅት እንግዳ ነገር አይደለም። በዚህ የረመዳን ወር ማስቲካና ብስኩት ሲሸጡ የነበሩ የጎዳና ላይ ነጋዴዎችም ወሳኝ ቦታዎችን እየመረጡ ቴምርን መሸጣቸው የተለመደ ነው። ለመሆኑ ቴምር በረመዳን ወር ለምን ይዘወተራል? ቴምር ኃይማኖታዊም ሆነ የጤና ፋይዳ አለው የሚሉት ኡስታዝ ሀሰን ታጁ ናቸው። "በእስልምና ኃይማኖት ግን በቴምር ማፍጠር ሱና ነው" ይላሉ። እርሳቸው እንደገለፁልን 'ሱና' ማለት ነብዩ መሐመድ የሰሩት፣ የተገበሩት፣ የተናገሩት አሊያም ሌሎች ሲሰሩት አይተው ያፀደቁት ነው። ኡስታዝ እንደገለፁልን ነብዩ መሐመድም በሚያፈጥሩበት ጊዜ ቴምርን ይመገቡ ስለነበርና በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ እርሳቸው የተናገሩትን፣ የተገበሩትን አሊያም ያፀደቁትን መከተል 'ምንዳ' ያስገኛል ተብሎ ስለሚታመን ቴምር ለማፍጠሪያ ተመራጭ ሆኗል። ቴምር መመገብ ብቻ ሳይሆን የቴምር ፍሬዎቹ ቁጥር ሳይቀር ኃይማኖታዊ ይዘት አለው። ኡስታዝ ሀሰን ታጁ ምክንያቱን ሲያስረዱም " ነብዩ መሐመድ 'አላህ ኢተጋማሽ ቁጥሮችን ይወዳል (3፣ 5፣ 7፣ 9...) የምትመገቧቸው ቴምሮችም ኢተጋማሽ የሆኑ ቁጥሮች መሆን አለበት' ሲሉ ተናግረዋል፤ ይህም አላህ ኢተጋማሽ መሆኑንና አንድ መሆኑን ያሳዩበት ነው" ይላሉ። አንድ ሰው የተመገባቸውን የቴምር ቁጥሮች ኢተጋማሽ ማድረጉ ሌላ መንፈሳዊ 'ምንዳ' ያስገኝለታል ሲሉም ያክላሉ። በመሆኑም በቴምር ማፍጠሩና የፍሬውን ቁጥር ኢተጋማሽ አድርጎ መመገቡ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ እንደሚባለው ምንዳን ለማብዛት እንደሚረዳ ያስረዳሉ። የቴምር እርሻ "ነብዩ መሐመድ ቴምር በሌለበት ጊዜም በውሃ ፆማቸውን ይፈቱ ነበር" የሚሉት ኡስታዝ ሀሰን፤ በእስልምና እምነት በፍጥሪያ ሰዓት ቴምርን በቅርበት ማግኘት ካልተቻለ በውሃ ፆማቸውን እንዲፈቱ ታዟል ይላሉ። ይህም የእርሳቸውን ድርጊትና ቃል ለማክበር ህዝበ ሙስሊሙ ፆሙን በቴምር አሊያም በውሃ ይገድፋል። እርሳቸው ያንን የሚያደርጉበት ምክንያት ጤንነታዊ አሊያም ማህበራዊ ፋይዳ ሊሆን እንደሚችልም ኡስታዝ ያክላሉ። ኡስታዝ እንደነገሩን ቴምርን በተመለከተ ብዙ የተነገሩ ሐዲሶች (የነብዩ መሐመድ ንግግሮች) አሉ። ነብዩ መሐመድ ከአትክልት ውስጥ ሁሉም ነገሩ (ሥሩም፣ ግንዱም፣ ቅጠሉም፣ ፍሬውም ) ጥቅም ላይ የሚውለው ቴምር ነው የሚል ተናግረዋል፤ በጎ በጎ ነገሮችንና ባህሪያትንም በቴምር እየመሰሉ የሚናገሩበት ሁኔታም እንዳለ በምሳሌነት ይጠቅሳሉ። • የቢላል አዛን የናፈቃቸው ሀበሾች "በቅዱስ ቁርዓን ውስጥ እያንዳንዱ ሕይወት የተመሠረተው በውሃ ላይ ነው ተብሎ በግልፅ ተቀምጧል፤ በዚህም ምክንያት በቴምር አሊያም በውሃ ይፈጠራል።" ይላሉ- ኡስታዝ ሀሰን ታጁ። ነገር ግን በረመዳን ወቅት የምንመገባቸው ሌሎች ምግቦች እንደየአካባቢው ባህል የሚወሰን ነው። በእኛ አገር ሳምቡሳ፣ ሾርባ እንዲሁም ሌሎች ምግቦች ይዘወተራሉ። በሌሎች ሙስሊም አገራትም የተለያየ የአመጋገብ ሥርዓትና ምግቦች ቢኖርም ውሃና ቴምር ግን ሁሉንም የሚያመሳስሉ ናቸው ብለውናል። ቴምር በሥነ ምግብ ባለሙያ በኢትዮጵያ ሥነ ምግብ ሶሳይቲ የሥነ ምግብ ባለሙያ የሆኑት አቶ አብነት ተክሌ ቴምር ሙቀትን መቋቋም ከሚችሉ ፍራፍሬዎች ውስጥ የሚመደብ ሲሆን ከሚበቅልበት ቦታ አንፃር ታሪካዊ አመጣጦች ሊኖሩት ይችላል ሲሉ ይጀምራሉ። በአብዛኛው የአረብ አገራት ሞቃት በመሆናቸው ቴምር አብቃይም ናቸው። በመሆኑም እዚያ አካባቢ ከመብቀሉ የተነሳ እንደ ልምድ የሚመገቡት ፍራፍሬ በመሆኑ ሊሆን ይችላል ሲሉ ግምታቸውን ያስቀምጣሉ። በሥነ ምግብ ሳይንስ ግን ቴምር እንደማንኛውም ፍራፍሬ የቫይታሚን ይዘቱ ጠቃሚ እንደሆነ ይገልፃሉ። እርሳቸው እንደሚሉት ፍራፍሬዎች በቫይታሚን ይዘታቸው አንዱ ካንዱ ቢበላለጡ እንጂ ይዘታቸው ለጤንነት ጠቃሚ ነው። ጠቃሚ የሆኑበትን ምክንያት ሲያስረዱም ደረቅ የሆነ ካሎሪ ስለማይሰጡ ነው። ለምሳሌ ሙዝ፣ ቴምር ሌሎችም እንደ ስኳር ጣፋጭነታቸውን ብቻ ሳይሆን አብረው ተያይዘው የሚመጡ ንጥረነገሮች በውስጣቸው ይዘዋል። • በፆም ወቅት ሰውነታችን ውስጥ ምን ይካሄዳል? "እነርሱ ባይኖሩ እንደ የቆዳ በሽታ፣ የደም መርጋት የተለያዩ የጤና ችግሮች የመጋለጥ ዕድላችን ሰፊ ይሆን ነበር" የሚሉት ባለሙያው ጠቃሚ ከሚባሉት ፍራፍሬዎች ውስጥ ደግሞ አንዱ ቴምር መሆኑን ይጠቅሳሉ። ቴምር እንደ ሌሎች ፍራፍሬዎች በውስጡ ጣፋጭነት ያለው ሲሆን የስኳሩ ዓይነት በተለይ ሰውነታችን በፍጥነት አቃጥሎት ደማችን ውስጥ ያለውን ግሉኮስ (የስኳር መጠን) የሚጨምር ስለሆነ ተመራጭ ፍሬ ነው ይላሉ። በተጨማሪም ቴምር በውስጡ ከፍተኛ አሰር (Fiber) ያለው በመሆኑ በቀጥታ ወደ ሰውነታችን ከመግባቱ በፊት የመፈጨት ሂደት ላይ የመቆየት ባህሪም አለው ይላሉ። በመሆኑም በረመዳን ወቅት ሰውነታችን ምንም ምግብ ሳያገኝ ስለሚውል ቀኑን ሙሉ የምናደርገው እንቅስቃሴ እንደ ጉልበት የምንጠቀምበት ንጥረ ነገር ከደም ውስጥ ወጥቶ ወደ ሴሎቻችን የሚዘዋወረውን ግሉኮስ ነው። በመሆኑም ቀኑን ሙሉ ምግብ ሳንመገብ ስለምንቆይ ፆሙን ስንጨርሰ ይህ ንጥረ ነገር አንሶ ይገኛል። ይህንንም ለመመለስ ጣፋጭ ነገሮች ይወሰዳሉ። እርሳቸው እንደሚሉት ጣፋጭ የሆኑ ምግቦች በቀጥታ ወደ ግሉኮስ ተቀይረው ደማችን ውስጥ ገብተው ለእኛ ጉልበትን እና ማነቃቃትን የሚወስዱት ጊዜ ይለያያል። "ቴምር አንድም ስኳርነት ያለው ሲሆን፤ መጠናዊ የሆነ የግሉኮስ አጨማመርን ይፈጥራል ፤ ይህም ተመራጭ ፍራፍሬ ያደርገዋል" ሲሉ ያክላሉ። ከሥነ ምግብ አንፃር የተጠባበሱና ጣፋጭነት ያላቸው ኬኮችና ብስኩቶች ከመውሰድ ቴምር መመገብ ለጤና ጥሩ በመሆኑ በማንኛውም ጊዜ ቢወሰድ ሲሉ ይመክራሉ- ባለሙያው። አክለውም በማንኛውም ጊዜ የምንመገባቸው ምግቦች ተመጣጣኝ እንዲሆኑ ይመከራሉ። "ለዚህም ደግሞ ትልቁ ግብዓት አትክልትና ፍራፍሬዎች ናቸው" ሲሉም ይገልፃሉ። • ከረመዳን ፆም ጋር የተያያዙ የተሳሳቱ እሳቤዎች በአገር አቀፍ ደረጃ በአውሮፓውያኑ 2013 ሰዎች ምን ይመገባሉ? (Food Consumption Survey) በሚል የተጠና ጥናት እንደሚያመላክተው የኢትዮጵያ ህዝብ አትክልትና ፍራፍሬ አጠቃቀሙ በጣም ዝቅተኛ መሆኑን ያሳያል ብለዋል። አቶ አብነት እንደሚሉት የዓለም ጤና ድርጅት አንድ ሰው በቀን ውስጥ 400 ግራምና ከዚያ በላይ አትክልትና ፍራፍሬ እንዲመገብ የሚመክር ቢሆንም የኢትዮጵያ ግን ዝቅተኛ ሆኖ ነው የተገኘው። በመሆኑም ቴምርን ጨምሮ ሌሎች አትክልትና ፍራፍሬዎች የኢትዮጵያ ህዝብ በአግባቡ እየተመገበ አይደለም። ጥናቱ አቅርቦትን በተመለከተ ያለው ነገር ባይኖርም የተመረተው እየተሸጠ ፤ ምርት የለም ወይም ከምርት በኋላ በአቀማመጥ ችግር እየጠፋ ነው የሚል ሦስት ግምቶችን ያስቀምጣሉ። በጥናቱ የኢትዮጵያ ህዝብ በአብዛኛው የሚመገበው የእህል ዘሮችን፤ እንደ ስንዴ፣ በቆሎ ሲሆን በአንዳንድ አካባቢዎች ሥራ ሥሮች እንደ ድንችና ካሳቫ የመጠቀም ልምዶችን ያሳያል ብለውናል። ይሁን እንጂ የእንስሳት ተዋፅኦ ፣ አትክልትና ፍራፍሬዎች፣ የጥራጥሬ አጠቃቀም ዝቅተኛ ከሚባሉት ውስጥ የሚመደብ ሲሆን ትልቅ ለውጥም የሚፈልግ ነው ሲሉ አክለዋል።