Kiongozi Mkuu wa Iran: Ni nani anayeweza kumrithi Ayatollah Ali Khamenei?
Uvumi wa hivi karibuni juu ya afya ya Kiongozi Mkuu wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei, umezua gumzo juu ya nini kitatokea ikiwa atakuwa mgonjwa sana kutawala, au kufa.
Kiongozi huyo mweye umri wa miaka 81- ana mamlaka ya juu zaidi ya kisiasa katika nchi za Uarabuni, kuashiria kwamba mrithi wake atakuwa na umuhimu mkubwa kwa Iran, kanda nzima ya mashariki ya kati na ulimwengu kwa ujumla. Kiongozi Mkuu huchaguliwaje? Anayeshikilia wadhifa huo (Ayatollah Khamenei ndiye kiongozi wa pili tangu mapinduzi ya Kislamu ya Iran mwaka 1979) huteuliwa na baraza la viongozi 88 wa kidini linalojulikana kama Bunge la wataalamu. Wanachama wake huchaguliwa na raia wa Iran kila baada ya miaka minane, lakini wagombea kwanza wanaidhinishwa na kamati maalumi inayofahamikama Baraza Mlezi. Wanachama wa Baraza hilo wenyewe wanateuliwa moja kwa moja na Kiongozi Mkuu au kupitia ushawishi wake. Kiongozi Mkuu kwa hivyo ana ushawishi dhidi ya mabaraza yote mawili. Katika kipindi cha miongo mitatu iliyopita, Ali Khamenei amehakikisha wadhafidhina wanachaguliwa katika bunge hilo ili kuhakikisha anafuata nyayo ya mtangulizi wake. Baraza la wataalamu humteua Kiongozi Mkuu na - kinadharia - linaweza kumuondoa Anapochaguliwa, Kiongozi mkuu huenda akashikilia wadhifa huo daima. Kwa mujibu wa katiba ya Iran, Kiongozi Mkuu sharti awe ayatollah, kiongozi wa ngazi ya juu katika dhehebu la Kishia. Lakini Ali Khamenei was alipochaguliwahakuwa ayatollah, kwa hivyo sheria ilibadilishwa ili kumwezesha kukubali kazi hiyo Kwa hivyo, huenda sheria ikabadilishwa tena, kulingana na mazingira ya kisiasa ya wakati kiongozi mpya atachaguliwa. Kwanini ni muhimu? Kiongozi Mkuu ana mamlaka ya mwisho nchini Iran. Anatoa uamuzi wa mwisho kuhusu masuala muhimu, utungaji wa sera na jinsi nchi inavyoshirikiana na mataifa mengine ulimwenguni. Iran ni nchi ya Kishia iliyo na mamlaka makubwa duniani na chini ya uongozi wa Ali Khamenei imeimarisha na kupanua ushawishi wake Mashariki Kati. Kiongozi Mkuu yuko juu katika muundo wa nguvu ya kisiasa ya Iran Kifo chaka huenda isibadilishe mkondo wa kihistoria katika kanda hiyo lakini pia athari yake huenda ikatikisa dunia. Uhasama kati ya Iran na Marekani na Israel, kwa mfano - ilichangiwa zaidi na kiwango cha chuki binafsi cha Ayatollah Khamenei dhidi ya pande hizo mbili - hali ambayo imechangia mtafaruku wa miaka kadhaa na kuyumba kwa taifa hilo. Hata hivyo, mchakato wa wa kumtafuta mrithi unaadhiri akuwa yeyote atakayechukua nafasi yake huenda akafuata nyayo zake. Nani hunda akawa Kiongozi Mkuu anayefuata? Vitengo vya kisiasa vya nchi hiyo ya Kiislamu vina vina maslahi makubwa katika uamuzi wa kiongozi ajaye wa wadhifa huo, lakini hakuna mtu aliye na uwezo wa kufikia uamuzi huo ili kuepusha mgogoro. Japo hakuwa na ushawishi mkubwa kama mtangulizi wake, Ali Khamenei ameimarisha ushawishi wake kupitia mtandao wake binafsi wa washirika watiifu, wengi wao katika kikosi kilicho na uwezo mkubwa cha Revolutionary Guards. Jeshi la Iran, linaloongozwa na Meja Jenerali Hossein Salami, lina uwezo mkubwa wa wa kijeshi , kisiasa na kiuchumi nchini Iran Kuna uwezekano Jeshi la Iran linaweza kumzuia wagombea wowowte yote wanaowapinga kuwa Kiongozi Mkuu mpya. Japo kumekuwa na uvumi kwamba kuna orodha ya siri iliyo namajina ambayo hayajulika - na hakuna mtu aliye dai kujua waliojumuishwa katika orodha hiyo. Ripoti zinasema kuwa mgombea anayependelewana Ali Khamenei huenda kawa mwanawe wa kiume Mojtaba au Mkuu wa Idara ya Mahakama Ebrahim Raisi - ambazo kama ni kweli huenda zikawa na uzito. Mrithi wa Bwana Raisi, Sadeq Larijani, na rais wa sasa Hassan Rouhani pia wanaaminiwa kutaka kuwa Kiongozi Mkuu. Mojtaba Khamenei ni nani? Mwana wa kiume wa Kiongozi Mkuu aliye na umri wa miaka 51- amekuwa akiiga mienendo ya baba yake. Alizaliwa katika mji wa Mashhad na, sawa na baba yake amekuwa ni kiongozi wa kidini. Mojtaba alianza kuangaziwa wakati wa msako wa mkali wa kuvunja kwa nguvu maandamano yaliyotokana na mzozo wa uchaguzi wa urais wa mwaka 2009. Aliaminiwa kuongoza msaka huo. Japo Ali Khamenei hawezi kumpitishia kirahisi utawala mwanawe wa kiume, Mojtaba ana mamla ndani ya utawala wa baba yake, ikiwa ni pamoja na mamlaka katika ofisi ya Kiongozi Mkuu, ambayo ambayo inasimamia asasi za kikatiba. Ikiwa atapata uungwaji mkono wa Jeshi la Iran, huenda jeshi likashawishi mchakato wa kisheria utakaomwezesha kupata wadhifa huo. Ebrahim Raisi ni nani? Kongozi huyo wa kidini mwenye umri wa miaka 60- pia alizaliwa mjini Mashhad. Anapigiwa upatu kuwa mgombea ambaye anaweza kumrithi Ayatollah Khamenei. Hajawahi kupinga uvumi kuhusu azma yake ya kutaka kuwa Kiongozi Mkuu wa Iran huku hatua anazochukua zikiashiria kuwa anaandaliwa kuchukuwa jukumu hilo. Ameshikilia nyadhifa kadhaa kadika idata ya mahakama na kwasasa ni naibu wa mwenyekiti wa Bunge la Wataalamu. Rekodi ya haki za binadamu ya Raisi, hususan jukumu lake katika mauaji ya wafungwa wengi wa kisiasa mwaka 1988, inamaanisha kuwa hana umaarufu unaoungwa mkono na wengi. Lakini licha ya kushindwa katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2017, Kiongozi Mkuu aliteua kuongoza idara ya mahakama. Tangu alipochukua wadhifa huo, ameongeza uonekano wake katika vyombo vya habari katika kile - kinachotajwa kuwa "vita dhidi ya ufisadi". Sawa na Ali Khamenei, Raisi anatilia shaka mkataba wa kimataifa wa nyuklia wa Iran uliyofikiwa mwaka 2015 na ni mshirika mkuu wa jeshi la Iran.