Cuimhneachan pearsanta mu Chonvoy Mhalta
"Going to Dover. Going far away. Don't forget me."
Angela Nic'IlleathainTè-naidheachd Briathran air cairt puist a chaidh a chur dhachaigh mìos an dèidh dhan Chiad Chogadh tòiseachadh. Briathran mo sheanar, Calum Mac'Illeathain, no Glen mar a b' aithnichear e. Nuair a chaidh faighneachd do chuid san sgioba-naidheachd againn an robh sinn airson sgeulachd cogaidh buill teaghlaich a dhèanamh mar phàirt de shreath aithrisean ro Là Cuimhneachaidh cha robh mi cinnteach. Ged a bha mi dhen bheachd gum b' fhiach sgeulachd mo sheanar innse bha dragh orm mu a bhith a' dùsgadh chuimhneachan duilich. Ach chaidh mi air ais chun na cairt. Agus na briathran. "Don't forget me." Tha sgeulachd cogaidh aig a h-uile teaghlach. Seo sgeulachd mo sheanar-sa. Dover Bha mo sheanair 23 bliadhna a dh'aois nuair a chaidh a' Chiad Chogadh a ghairm. Bha e sna Royal Naval Reserves - an RNR - air an HMS Arrogant - prìomh long bhàtaichean-aigeil san Dover Patrol. Bha e air a' bhàta sin fad ceithir bliadhna. Chaidh e dhachaigh às dèidh a' chogaidh a Shuaineabost, Nis, Eilean Leòdhais. Phòs e mo sheanmhair, Cairstìona, agus bha còignear chloinne aca; m' athair Aonghas, Aonghas Nèill, Ceitidh Ann, Calum agus Iain. Coltach ri gu leòr eile aig an àm - chaidh e gu muir airson beò-shlàinte a dhèanamh. Gu dearbha 's ann aig muir a bha e - air an MV Waimarama - nuair a chaidh an Dàrna Cogadh a ghairm. Malta Chum e air a' seòladh air an MV Waimarama a' toirt bathair gu àiteachan leithid New Zealand agus Astràilia. Ach san Lùnastal 1942 dh'atharraich an ceann-ùidhe. Bha an soitheach ga cur a Mhalta. Bha Malta - a bha na colonaidh Bhreatannach - fo shèist agus air a sgrios. Bha na daoine leis an acras agus bha na feachdan Breatannach stèidhichte an sin a' ruith a-mach à connadh agus armachd. Bha i an impis gèilleadh ri dùthchannan an Axis, aig an robh - aig an àm sin - smachd air a' chuid as motha de dhùthchannan na Mara Meadhan-thìrich, dùthchannan cheann a tuath Afraga nam measg. Bha e riatanach bathar fhaighinn thuice. Convoy Chuirear convoy ann san Ògmhìos - ach chaillear ceithir de na sia soithichean marsanta. B' e seo an cothrom mu dheireadh cobhair a dhèanamh air na h-eileanaich agus grèim a chumail air àite a bha cho cudromach do dh'iomairt chogaidh Bhreatainn. An turas-sa bha 14 soithichean marsanta gan cur ann - le corr is 40 soitheach cogaidh gan dìon. B' e seo Operation Pedastal, an convoy as motha air an deach dìon a chur a-riamh. Chaidh soitheach mo sheanar a thaghadh seach gun robh i luath. Air bòrd an t-soithich bha mu 11,000 tunna de ghnothaichean airm - leithid armachd, TNT, agus connadh phlèanaichean a bha air a stòradh ann an canastairean mòra air an deic. Cargo fìor chunnartach. A rèir Rùnaire Nàiseanta Chomann a' Chabhlaich Mharsanta, an Caiptein Daibhidh Parsons, bhiodh fios aig na seòladairean dè a bha rompa: "Bha fios aig criuthaichean a' Chabhlaich Mharsanta mu na cunnartan. Bhathas air tòrr shoithichean a chall agus bha mòran dhaoine air bàsachadh. "'S docha nach robh fhios aca càite dha-rìribh dhan robh iad a' dol - ach bhiodh fios aca cho cudromach 's a bha am bathar aca - agus cho cunnrtach 's a bha e cuideachd." Call Thar trì là bha sabaid fìor chruaidh ann - gu dearbha b' i an ionnsaigh a bu chruaidhe a thugar air convoy san Dàrna Chogadh. Thug na Gearmailtaich agus na h-Eadailtich ionnsaigh bho gu h-àrd agus fon mhuir. Chaill na Breatannaich soithichean a h-uile là. Air madainn an treas là - an 13 den Lùnastal - leag na Gearmailtich bomaichean air an MV Waimarama. Spreadh i. Chaidh i fodha ann an ceithir mionaidean. Chaidh 91 duine a chall. Nam measg mo sheanair, a bhràthair-cèile, Ailean MacLeòid, agus Niseach eile, Tormod Moireach. Bha mo sheanair agus Ailean - a rinn iomadh turas seòlaidh còmhla - 52 bliadhna a dh'aois. Bha Tormod 30 bliadhna a dh'aois. Bidh mi tric a' smaoineachadh air mo sheanmhair Cairstiona - air a fàgail na banntrach a' togail chòignear chloinne. Agus mar a chaidh m' athair, a bhràithrean agus a phiuthar fhàgail gun athair. Bha bean Ailein, piuthar mo sheanair, Anna, air a fàgail le ceathrar chloinne. Chaill ise an duine aice agus an aon bhràthair a bh' aice air an aon là. Bha Tormod Moireach gun phòsadh, ach bha a' bheàrn a dh'fhàg esan na theaghlach a cheart cho mòr. Air a' cheann thall 's e dìreach còig de na 14 soithichean marsanta a ràinig Malta ann an Operation Pedestal. Chaill na Breatannaich 457 duine uile gu lèir. Chaill feachdan an Axis 93 duine. Fhuair na còig soithichean air 55,000 tunna de bhathair a thoirt a Mhalta a chum an t-eilean a' dol airson trì mìosan. Neartaich e suidheachadh feachdan Bhreatainn san sgìre, agus a rèir Mhgr Parsons dh'atharraich e cùrsa a' chogaidh. "Ged a chaidh àireamh uabhasach de dhaoine agus soithichean a chall 's e buaidh a bh' ann dha na Breatannaich. "Às dèidh sin b' urrainn dhan Chabhlach Rìoghail agus Feachd Rìoghail an Adhair ionnsaigh a thoirt air soithichean bathair an Axis - rud a chuir stad air na Gearmailtich bho a bhith a' faighinn smachd air barrachd de cheann a tuath Afraga. "Taobh a-staigh bliadhna bha an nàmhaid san sgìre sin air gèilleadh. "Tha mise a' smaoineachadh gun do ghiorraich e an cogadh san Roinn Eòrpa," thuirt e. Ìobairt Tha 78 bliadhna air a dhol seachad bho bha Operation Pedestal ann agus 75 bliadhna bho thàinig an Dàrna Cogadh gu ceann. Tha a bhith a' cuimhneachadh orrasan a chaillear ann an cogaidhean - ge b' i càite, ge b' i dè an t-seirbheis - cho cudromach 's a bha e a-riamh. Bidh mi uaireannan a' faireachdainn, ge-tà, gur dòcha nach eil uimhir a dh'aire ga thoirt do dh'àite a' Chabhlaich Mharsanta agus an ìobairt a rinn iadsan cuideachd. Ged nach do chaill an Cabhlach Marsanta uimhir a dhaoine 's a chaill na seirbheisean armaichte eile, bha an cuibhreann a chaill iad nas motha. Bha an obair a rinn iad riatanach. Chum iad armachd, biadh agus stuth meidigeach ri na feachdan armaichte. Bhiadhaich iad sìobhaltaich a bha leis an acras. B' e gaisgich a bh' anntasan cuideachd. Mar a thuirt Winston Churchill às dèidh a' chogaidh: "'S e saothair 's gaisgeachd smiorail a' Chabhlaich Mharsanta a shàbhail sinne. "B' e a bh' annta sìobhaltaich a chaidh dhan ghàbhadh às leth chàich agus bha iad air an fheadhainn a bu treun." Rud nach diochuimhnich sinn.