Guidheàna, a’ Ghàidhealtachd agus Ball-coise
B' e a' chiad chluicheadair ball-coise dubh eadar-nàiseanta san t-saoghal, ach chan eil mòran an-diugh eòlach air eachdraidh Anndra Watson.
An seo ann an Alba tha e air tomhas do dh'aithneachadh fhaighinn sna bliadhnachan mu dheireadh, ach chan eil an coimeas ri cho cudromach 's a tha e ann an eachdraidh spòrs a tha cho bunaiteach ri cultar is fèin-aithne ar dùthcha. Ach ceud bliadhna às dèidh a bhàis air an 8mh dhen Mhàrt 1921, tha iarrtasan a' fàs airson fada a bharrachd aithneachaidh mu na rinn Anndra Watson mar neach-spòrs dubh - agus mar fhear a rinn adhartas sònraichte ann am ball-coise. Arcaibh, Cill Tighearna, agus Guidheàna Rugadh Anndra Watson ann an Guidheàna ann an 1856. B' e boireannach dubh saor Guidheànach - Hannah Rose - a bha na mhàthair. B' e Peadar Miller Watson athair. Bhuineadh athair do dh'Arcaibh agus Cill Tighearna ann an Siorrachd Rois. B' ann an Cill Tighearna a rugadh Peadar agus chur e seachad a' mhòr-chuid de dh'òige an sin. B' e a sheanair air taobh a mhàthar, Harry Robastan, ministear na sgìre, agus chaidh a thogail leisesan 's a bhean, Anna, bho bha e trì bliadhna a dh'aois às dèidh bàs athair. Ghluais e gu Liverpool aig aois deich bliadhna, agus às an sin an 1822 dh'fhalbh Peadar Miller Watson airson a' cholonaidh Bhreatannach, Demerara (mar a chaidh iomadh neach eile bho cheann a tuath na h-Alba). Chaidh e an sàs an sin ann an gnìomhachas teaghlach a mhàthar: a' ruith phlanntachaidhean agus a' reic 's a ceannachd thràillean. Tha eachdraidh teaghlaich Anndra Watson mar sin freumhaichte sna ceanglaichean domhainn is iomadh-fhillte eadar a' Ghàidhealtachd is tràilleachd. Tha an t-eachdraiche Dàibhidh Alston air rannsachadh a dhèanamh air na ceanglaichean sin. "Chan urrainnear sgaradh a dhèanamh eadar eachdraidh teaghlaich Pheadar Miller Watson, is eachdraidh teaghlaich Anndra Watson, agus sgeulachd na tràilleachd ann an Alba", thuirt e. "Tha e dlùth-cheangailte ris an eachdraidh sin, ach tha e cuideachd cudromach gun dèan sinn moladh air na rinn Anndra Watson mar Albannach Guidheànach". Adhartas Agus gun teagamh, 's e sgeulachd iongantach a th' ann. An dèidh dha gluasad a Bhreatainn còmhla ri athair, fhuair e oideachadh ann an Lunnainn, mas deach e a dh'Oilthigh Ghlaschu. Rinn e cùrsaichean ann am feallsanachd, einnseanaireachd, agus matamataig, agus bha am Morair Cheilbhinn am measg an luchd-teagaisg aige. B' ann aig Oilthigh Ghlaschu a ghabh e ùidh an toiseach ann am ball-coise, an spòrs san do choisinn e cliù mòr agus anns an do rinn e adhartas sònraichte. Sgrìobh an Dr Tony Talburt, a tha na eòlaiche air eachdraidh sòisealta nan daoine dubha ann am Breatainn, leabhar mu Anndra Watson bho chionn beagan bhliadhnaichean. "'S e cluicheadair ball-coise dubh a rinn adhartas mòr a th' ann an Anndra Watson", thuirt e. "Tha mi a' smaoineachadh gun robh e air leth cudromach do gheama a' bhuill-coise mar a tha sinn eòlach air an-diugh". Bho Queen's Park gu Corinthian Dè ma-thà a rinn e anns a' gheama? Chluich e airson sgiobaidhean Maxwell agus Parkgrove ann an Glaschu, mas deach e gu Queen's Park - an club a bu mhotha san dùthaich - ann an 1880. Chluich e airson sgiobaidhean ann an Sasainn cuideachd, Corinthian an Lunnainn nam measg, aon dhe na sgiobaidhean a bu chlùitiche aig an àm. Agus tha rannsachadh a chaidh a dhèanamh o chionn ghoirid a' dèanamh dheth gun do chluich e aig ìre phroifeasanta cuideachd airson Bootle FC an 1887. Bha sin ro Arthur Wharton, a bha air fhaicinn roimhe mar a' chiad chluicheadair dubh proifeasanta. Sgiobair Ach àirde a' chliù? Tha e duilich coimhead seachad air na trì tursan a chluich e do dh'Alba, agus aon gheama gu sònraichte. Bha e na sgiobair air an sgioba Albannach a rinn a' chùis air Sasainn 6-1 aig raon-cluiche an Oval ann na 1881. B' e sin a' bhuaidh a bu mhotha a-riamh a bh' aig Alba an aghaidh Shasainn. Bhuannaich Alba an dà gheama eile anns na do chluich e cuideachd, le buaidh an aghaidh na Cuimrigh goirid as dèidh a' chiad gheama sin; agus Sasainn a-rithist aig pàirc Hampden ann an 1882, leis na h-Albannaich a' buannachadh 5-1 air beulaibh 11,000 neach-amhairc. Comharrachadh Ciamar ma-thà a bu chòir dhuinn cuimhneachadh air Anndra Watson ceud bliadhna às dèidh dha bàsachadh? Tha neach-naidheachd a' bhuill-coise, Ailig O' Henley, dhen bheachd gu bheil cuimhneachan susbainteach, faicsinneach a dhìth. "Tha sinn a' bruidhinn gu math tric na làithean seo air a bhith a' leagail ìomhaighean, ach 's dòcha gum bu chòir dhuinn a bhith a' cur suas ìomhaigh dhethsan" thuirt e. "'S dòcha ann an Glaschu, 's dòcha ann an Ceàrnag Sheòrais. Bu chòir a theagasg cuideachd; bu chòir eòlas a bhith aig a h-uile gille agus a h-uile nighean air Anndra Watson, oir tha e a' sealltainn nach eil e gu diofar dè an craiceann, no dè an gnè a th' agad, no cò às a bhuineas tu, gun urrainn dhut do shlighe a dhèanamh anns an t-saoghal".