Sgoiltean Gàidhlig fa leth a tha dhìth
Tha fear tha fìor eòlach air poileasaidh cànain ag ràdh gu bheil feum air sgoiltean Gàidhlig fa leth 's e a' bruidhinn mun deasbad a tha a' ruith mu staid na Gàidhlig mar chànan coimhearsnachd.
Tha Iain Mac an Tàilleir na òraidiche air poileasaidh 's planadh cànain aig Oilthigh na Gàidhealtachd 's nan Eilean agus tha esan ag ràdh gum feum cur às dhan "bhùrach" a th'ann an-dràsta le aonadan Gàidhlig ann an sgoiltean Beurla. 'S e a tha a dhìth, na bheachdsan, ach sgoiltean Gàidhlig fa leth. Nam biodh an roghainn aige airson a' Ghàidhlig a thoirt a-mach as a' staing às a bheil i, thuirt Mgr Mac an Tàilleir gum moladh e a bhith a' cur uallach air teaghlaichean, mar a thòisich Comhairle nan Sgoiltean Àraich (CNSA). A' neartachadh "Thòisich iadsan air obair a' dhèanamh còmhla ri teaghlaichean airson a bhith a' neartachadh na Gàidhlig aig an taigh", thuirt Mgr Mac an Tàilleir. "An uairsin nuair a thig e gu foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, a bhith a sguir de na h-aonadan Gàidhlig am broinn sgoiltean Beurla. Agus a bhith a' cur sgoiltean Gàidhlig fa leth air chois", thuirt e. "Tha mi a' smaointinn nach eil dùthaich eile ann mar Alba leis a bhùrach a tha seo le aonadan Gàidhlig am broinn sgoiltean Beurla - chan eil e ag obair. "Rudeigin eile a dhèanainn 's e a bhith a' gluasad Bòrd na Gàidhlig a-null a Steòrnabhagh airson a bhith ag obair aig ìre ionadail an sin. "Chan e cànan sòisealta na cloinne a th'anns a Ghàidhlig anns na h-aonadan Gàidhlig, oir nuair a thig iad a-mach aig àm a'phleidhidh, tha iad a' dol a-mach leis a chloinn eile anns an sgoil agus an uairsin a' dol gu Beurla. Ceangal "Tha sin a togail ceangal ann an inntinn na cloinne eadar a'Ghàidhlig agus smachdachadh. "Air feadh na Roinn Eòrpa agus air feadh an t-saoghail, far a bheilear air sgoiltean fa leth a thogail, tha sin a' neartachadh a' chànain am measg na cloinne agus am measg na h-òigridh", thuirt Mgr Mac an Tàilleir A-reir òraidiche air cànanachas aig Oilthigh Phennsylvania, 's e iomairtean coimhearsnachd a tha dhìth. Tha Raibeart Moore na eòlaiche air rannsachadh cànain nan Innseanach ann an Aimearagaidh a Tuath. "An rud a tha a dhìth a-nis, agus gu h-aithghearr leis na dùbhlain a th'aig a' chànan, 's e iomairtean coimhearsnachd nach eil a' crochadh air foghlam tro mheadhain na Gàidhlig", thuirt Mgr Moore. Còmhla "Leithid prògramman far am bith thu a' toirt còmhla seann neach 's a choimhearsnachd a tha fileanta sa Ghàidhlig le duine òg nach eil cho fileanta, 's dòcha airson feasgar gach seachdain is bi iad dìreach a' bruidhinn ri chèile sa Ghàidhlig", thuirt e. "Aon dòigh eìle 's e neadan Gàidhlig a chruthachadh, tha mi a' smaointinn a thòisich na daoine Maori ann an Sealainn Nuadh, sin a bhith a' toirt daoine còmhla a dhà no thrì thursan gach seachdain airson uair no dhà far nach eilear a' bruidhinn ach Gàidhlig", thuirt Mgr Moore. Tron eòlas aige a' leughadh mu bhith a' teagasg planadh agus poileasaidh cànain, tha Mgr Mac an Tàilleir den bheachd nach eil e idir nàdarra gum bidh cànanan a' bàsachadh. "Bha cànanan riamh a' basachadh ach chan e rud nàdarra a th'ann", thuirt e. "Bi cànanan air am marbhadh no air am murt agus bi adhbharan ann", thuirt Mgr Mac an Tàilleir.