'Diffyg bwyta wrth or-hyfforddi yn peryglu athletwyr'
"Roedd fy asgwrn ffêr wedi marw a doedd gen i ddim ffêr… roedd y sgan yn ddu".
Mae Gina Paletta, rhedwr pellter sydd wedi cynrychioli Cymru, wedi treulio'r blynyddoedd diwethaf mewn poen cyson, a'r rhan fwyaf y llynedd ar faglau. Yn 28 oed mae ganddi osteoporosis, mae hi ar ffurf ysgafn o Therapi Adfer Hormonau (HRT) ac yn delio â chyflwr o'r enw Relative Energy Deficiency in Sport (Red-S). Nawr mae hi eisiau codi ymwybyddiaeth o beryglon i athletwyr sy'n peidio â bwyta'n ddigonol wrth or-hyfforddi. 'Dwi'n ei golli cymaint' Aeth yr athletwraig at ei meddyg am y tro cyntaf wyth mlynedd yn ôl pan ddaeth ei mislif i ben. "Dywedodd wrthyf ei fod yn normal oherwydd fy mod yn rhedwr pellter," meddai. Er gwaethaf y ffaith fod colli mislif yn rhybudd fod gan athletwyr benywaidd Red-S, dywedwyd wrthi nad oedd angen poeni nes ei bod yn barod i gael plant. "Mae rhedeg wedi bod yn rhan anhygoel o fy mywyd... dwi'n ei golli cymaint," dywedodd. Dechreuodd Ms Paletta redeg pan oedd yn wyth oed, rhedodd i Gymru am y tro cyntaf yn 12 oed ac mae hi hefyd wedi cynrychioli Prydain. Bu'n byw yn yr Unol Daleithiau am bum mlynedd, gan redeg i Brifysgol Portland. Roedd hi wedi bod yn bwyta tri phryd y dydd ond mae'n cyfaddef nad oedd yn ddigon. "Roeddwn i'n arfer cael un snac y dydd. Nawr rwy'n bwyta tri ac mae un o'r rhain yn gacen", ychwanegodd. Ar ôl dychwelyd i Gymru yn 2016 dechreuodd gael problemau gyda thoriadau straen. Ar ôl cyfnod byr o orffwys a blynyddoedd o boen, datgelodd sgan o'i ffêr y llynedd maint y problemau gyda'i hesgyrn a chafodd ddiagnosis o Red-S. Gall y cyflwr effeithio athletwyr gwrywaidd a benywaidd a daeth yn gyflwr cydnabyddedig yn 2014. Nifer fach o astudiaethau sydd wedi bod i achosion y cyflwr ond mae'n debygol o fod yn fwyaf cyffredin mewn chwaraeon fel athletau, beicio a dawnsio - lle mae bod yn ysgafn yn gallu gwneud gwahaniaeth sylweddol i berfformiad a chanlyniadau. Gall achosi amrywiaeth o broblemau iechyd mewn dynion a menywod gan gynnwys gostyngiad mewn lefelau hormonau, dirywiad mewn dwysedd esgyrn, gostyngiad mewn cyfradd metabolaidd a phroblemau iechyd meddwl. 'Gallu effeithio unrhyw un' Dywedodd y dietegydd a'r awdur Renee McGregor, sydd wedi bod yn gweithio gyda'r athletwr, y gall Red-S "effeithio ar unrhyw un sy'n ymarfer corff yn gyson ac sy'n cymryd eu camp o ddifrif. "Yn anffodus, mae yna farn draddodiadol, fod hi'n iawn i beidio â chael mislif os ydych chi'n athletwr. Dydi hi byth yn iawn i beidio â chael mislif fel menyw oni bai eich bod chi'n feichiog neu'n bwydo o'r fron wrth gwrs." Rhybuddiodd y gall negeseuon bwyta'n iach sy'n dweud wrth bobl i "symud mwy a bwyta llai" yn ogystal â dylanwad cyfryngau cymdeithasol gael effaith niweidiol ar athletwyr amatur ac elitaidd. Dywedodd yr arbenigwraig anhwylder bwyta, sydd wedi gweithio gyda thimau Olympaidd a Pharalympaidd, fod angen i bobl wybod y bydd hi'n cymryd amser i wella os ydynt wedi cyfyngu eu maeth ac wedi gor-hyfforddi yn ddifrifol ac ychwanegodd, yn y rhan fwyaf o achosion, bod y canlyniad yn gadarnhaol. Ychwanegodd y dietegydd: "Mae'n bosib gwrthdroi popeth ond mae'n rhaid i chi fod yn eithaf amyneddgar a pharhaus a derbyn y byddwch chi'n teimlo'n hollol wahanol." Nid yw Ms Paletta mewn poen bellach - mae hi'n gobeithio gorffen HRT yn fuan ac yn bwriadu dechrau rhedeg eto yn y dyfodol agos. "Bydd yn anodd ond yn anhygoel," meddai, "rwy'n edrych ymlaen yn fawr iawn at allu rhedeg eto ond bod yn iach tro 'ma."