Cofio un a gollwyd mewn llongddrylliad y Royal Charter
Mae arbenigwr ar longddrylliad mwyaf enwog Cymru wedi dod o hyd i ddisgynyddion un o'r morwyr fu farw yn y drychineb.
Mae Chris Holden wedi ysgrifennu llyfr am longddrylliad y Royal Charter ddigwyddodd ym 1859 oddi ar yr arfordir ym Moelfre, Ynys Môn. Ymhlith y cannoedd fu farw ar y llong roedd Richard Williams, 34 oed, o Nefyn. Mae Chris o Sir y Fflint wedi darganfod dau o hen-hen wyrion Richard Williams. Mae Hugh a Charles Williams hefyd yn byw yn Sir y Fflint ac roedd Chris n falch iawn o allu esbonio mwy am y drychineb. Dywedodd Hugh: "Mae'n drist iawn meddwl ei fod mor agos at gartref pan ddigwyddodd y llongddrylliad, wedi bod yr holl ffordd i Awstralia ac yn ôl. "Yn ôl pob tebyg, mi fyddai wedi medru gweld traethau y byddai'n gyfarwydd â nhw ers yn fachgen ifanc o'r llong. 'Ofnadwy' "Ni allaf ddychmygu sut byddai fy hen-hen daid wedi bod yn teimlo ond rhaid bod yr holl beth yn ofnadwy." Nid oes llawer o wybodaeth ar gael am aelodau criw'r llong oedd ar ei ffordd i Lerpwl o Melbourne pan ddigwyddodd y drychineb. Ond mae Charles wedi gwneud ei ymchwil ei hun sy'n awgrymu'n gryf bod Richard Williams wedi bod ar y llong. Dywedodd Hugh: "Enw gwraig Richard oedd Elizabeth ac roedd ganddyn nhw bump o blant. "Yng nghyfrifiad 1851 mae Elizabeth yn cael ei rhestru fel gwraig morwr a does dim sôn am Richard felly rhaid iddo fod wedi bod ar y môr. "Erbyn cyfrifiad 1861 mae Elizabeth yn cael ei rhestru fel gwraig weddw fyddai'n cyd-fynd â'r ffaith bod Richard wedi ei ladd ar y Royal Charter." 'Anodd' Ychwanegodd: "Mae'n rhaid ei bod wedi bod yn fywyd anodd yn gweithio ar y môr a byddai Elizabeth wedi bod adref yn aros amdano. "Yn lle hynny cafodd ei gadael ar ei phen ei hun gyda phump o blant." Dywedodd Chris: "Mae cwrdd â disgynyddion aelodau criw'r llong wedi bod yn wych oherwydd mae'n fy helpu i gydag ochr y stori nad ydyn ni'n gwybod llawer amdani. "Beth ddylai cael ei gofio yw mai rhan hanfodol o'r stori oedd y dynion hyn." Mae'r llyfr am y llongddrylliad, Life and Death on The Royal Charter, wedi ei ysgrifennu gan Chris, Lesley, ar gael o Calgo Publications.