'Daw'r haint yn ôl trwy lacio cyfyngiadau'n rhy gyflym'
Bydd coronafeirws yn "dod yn ôl â dialedd" os caiff mesurau'r cyfnod clo eu llacio'n rhy gyflym, yn ôl prif ymgynghorydd gwyddonol Llywodraeth Cymru dros iechyd.
Steffan MessengerGohebydd BBC Cymru Dywedodd Dr Rob Orford fod angen cymryd "camau gofalus iawn." Hefyd fe ddywedodd y bydd cyfathrebu'r cynllun yn effeithiol i'r cyhoedd yn allweddol, ac y gallai plant fod ymhlith y cyntaf i weld newidiadau. Byddai angen i fesurau gwyliadwriaeth fod ar waith hefyd i fonitro lledaeniad y clefyd. 'Cwestiynau allweddol' "Mae'r risg o ail a thrydedd don [Covid-19] yno'n barhaol," meddai Dr Orford. "Dy'n ni ddim yn gwybod yn union i ba raddau mae'r haint wedi lledu - dy'n ni ddim yn gwybod chwaith a oes risg is i bobl sydd wedi bod yn sâl â coronafeirws yn barod." "Felly mae 'na rai cwestiynau allweddol y mae'n rhaid i ni eu hateb wrth i ni symud ymlaen yn araf bach. "Os wnewn ni daflu'r drysau yn lled agored fe ddaw'r haint yn ôl â dialedd." Pan ofynnwyd iddo a oedd yn addas i siarad am lacio cyfyngiadau cyn i strategaeth wyliadwriaeth gael ei chyhoeddi, dywedodd fod gwaith ar y ddwy elfen yn digwydd "law yn llaw". "Ry'n ni'n gweithio'n agos iawn ar lefel y DU ac yn edrych dramor ar ymdrechion rhyngwladol fel y gallwn ni ddysgu gan eraill." Byddai profion yn dod yn "bwysicach", meddai, ond nid oedd yn "ateb i bob problem." Mae defnyddio ap ffôn clyfar i gofnodi pobl â symptomau yn cael ei dreialu ar Ynys Wyth ar hyn o bryd, ac hefyd yn cael ei ystyried ochr yn ochr â "datblygiadau technolegol" eraill. "O ran tracio, canfod ac ynysu pobl, mae'r fethodoleg wedi'i brofi ac ry'n ni wedi'i weld yn gweithio mewn mannau eraill ar draws y byd. "Felly wrth i ni symud i'r cam nesaf bydd y tri maes yma yn dod yn bwysicach ac mae'n allweddol hefyd ein bod ni'n eu cyfathrebu'n effeithiol." Rôl plant Ar yr awgrym o ail-agor ysgolion a meithrinfeydd, dywedodd Dr Orford fod mwy a mwy o dystiolaeth yn awgrymu bod y clefyd yn cael llai o ddylanwad ar bobl ifanc. "Mae'n debyg y gallwch chi ddod i'r casgliad mai nhw fyddai'r grŵp gorau i edrych arno i ddechrau." Fodd bynnag, dywedodd fod llai o sicrwydd ynghylch rôl plant wrth drosglwyddo'r afiechyd. "Rhaid i ni edrych yn ofalus ar yr hyn y mae gwledydd eraill yn ei wneud i sicrhau ein bod nid yn unig yn lleihau effaith uniongyrchol coronafeirws ar blant, ond hefyd yn meddwl am y niwed anuniongyrchol y bydd cau ysgolion yn ei gael ar eu dyfodol hefyd." 'Ffordd bell eto i fynd' Mae anesthetydd ymgynghorol blaenllaw hefyd yn rhybuddio fod angen pwyllo wrth lacio'r cyfyngiadau i "warchod bywydau". "Mae gofyn i ni fod yn eithriadol o bwyllog oherwydd dydyn ni ddim yn gwybod digon eto am y feirws yma," meddai'r Athro Judith Hall. "Mae gyda ni ffordd bell i fynd eto i fynd cyn ei drechu." Mae'n rhybuddio rhag "bod yn rhy hunanfodlon... oherwydd mae'r raddfa heintio a nifer y cleifion sy'n cael gofal dwys yn dechrau lleihau." Mae hi'n gobeithio y bydd pobl yn "synhwyrol" a "ddim yn rhuthro i gael partïon" pan fydd y cyfyngiadau'n dechrau llacio "oherwydd dyna'r broblem." "Mae pobl yn dweud fod ail benllanw'n rhwym o ddigwydd, ond gadewch i ni sicrhau ail benllanw fydd mor fach â phosib." Mae'r Athro Hall yn dadlau o blaid dilyn trywydd gwahanol i Loegr mewn ymateb i'r argyfwng gan fod y boblogaeth yn hŷn a'r wlad â natur fwy gwledig. Mae hefyd yn rhybuddio fod trin cleifion difrifol wael yn achosi niwed seicolegol "aruthrol" i gydweithwyr yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.