Ein hanthem genedlaethol mewn 200 gair
Mae'r rhan fwyaf ohonom ni'n gwybod y geiriau - ond beth ydyn ni wir yn ei wybod am Hen Wlad Fy Nhadau?
Dyma geisio ateb yr her mewn 200 gair... Pryd gafodd hi ei chyfansoddi a gan bwy? Ym Mhontypridd yn 1856, er mai enw gwreiddiol yr emyn dôn oedd Glan Rhondda. Evan James ysgrifennodd y geiriau a'i fab, James James, gyfansoddodd yr alaw. Pryd gafodd hi ei pherfformio gyntaf? Ym Maesteg yn 1856 gan ferch 16 oed o Bontypridd o'r enw Elisabeth John. Cafodd hi ei recordio'n gyntaf gan Madge Breese a chwmni Gramophone yn Llundain yn 1899. Ei chysylltiad â'r meysydd chwarae? Mae'n debyg fod tîm a chefnogwyr rygbi Cymru wedi canu Hen Wlad Fy Nhadau cyn wynebu Seland Newydd yn 1905 mewn ymateb i'r haka. Dyma'r tro cyntaf erioed i anthem genedlaethol gael ei chanu cyn digwyddiad chwaraeon. Beth ydy'r neges? Mae rhai yn honni mai cri ydy'r gân i frawd Evan James sydd wedi gadael Cymru am fywyd gwell yn America. Mae'n atgoffa ei frawd o bwysigrwydd yr iaith i wlad falch sy'n enwog am ei chantorion, beirdd a'i rhyfelwyr gwladgarol. Tra môr yn fur, i'r bur hoff bau?! O bosib llinell fwyaf cymhleth yr anthem. Mae'r môr yn wal, yn fur (treiglad o 'mur') i'r wlad bur (treiglad o 'pur') honno yr ydym ni mor hoff ohoni. Yr hen air sy'n cael ei ddefnyddio yma am 'gwlad' ydy 'pau' (sy'n treiglo i 'bau'). Y cyfieithiad Saesneg ydy: "As long as the sea serves as a wall for this pure, dear land". Hefyd o ddiddordeb