Хитой ва уйғурлар: Huawei сири фош бўлдими? - dunyo, Xitoy, musulmonlar, uyg'urlar, O'zbekiston, yangiliklar
Хитой ва уйғурлар: Huawei сири фош бўлдими? - Маълум бўлишича, ширкат одамлар орасидан айнан уйғурларни таниб оладиган технология учун патент олган. Энди Huawei нима демоқда?
Патент Huawei турли суратлар орасидан келиб чиқиши уйғур бўлган одамларни таниб оладиган технология учун патент олгани ошкор бўлди. Хитойнинг етакчи технолгия компанияларига дахлдор бўлган ҳужжатлардан бири бўлмиш ушбу ҳужжатни АҚШ тадқиқот компанияси қўлга киритган бўлиб, Би-би-сига тақдим қилинди. Huawei аввалроқ унинг бирорта ҳам технологияси этник гуруҳларни ажратиб олиш учун ишлаб чиқилмаганини таъкидлаган эди. У энди патентни ўзгартиришни ўйлаяпти. Мажбурий меҳнат лагерлари Компания бунинг учун мамлакатнинг патент идораси Хитой Миллий интеллектуал мулк маъмуриятидан хитой тилидаги ушбу ҳужжатдан уйғурлар тилга олинган жумлаларни ўчириш учун рухсат сўраши кераклигини билдирган. Уйғур халқи Хитойнинг шимоли ғарбидаги Шинжон провинциясида яшовчи мусулмон этник гуруҳдир. Ҳукумат уларга қарши юксак технологиялардан фойдаланаётгани, уларни мажбурий меҳнат лагерларига қамагани, у ерларда болаларни ота-оналаридан ажратиб қўйгани учун айблаб келинади. Пекин эса бу лагерларда кўнгилли тарзда таълим ва тарбия берилишини айтади. "Хитой Жамоат хавфсизлиги вазирлигининг видео кузатув тармоқларига қўйилган талаблардан бири этник гуруҳларни, хусусан, уйғурларни таниб олишдир", дейди Human Rights Watch дан Майя Ван. "Дунёнинг бошқа жойларида этник келиб чиқишига кўра одамларни нишонга олиш ва таъқиб қилиш номақбул кўрилса ҳам, Хитойда уйғурларни жиддий камситиш ва таъқиб қилишга ҳеч ким қарши чиқмайди, чунки мамлакатда уйғурларда қудрат йўқ." Тана ҳаракатлари Патент ҳам Huawei га ва ҳам Хитой фанлар академиясига 2018 йил июлида берилган. Унда кўчада кетаётганларнинг шахси камералар орқали олинган сурат ва видеоларни суньий интеллект ёрдамида анализ қилиш орқали аниқланиши кўрсатилган. Унда, шунингдек, турли тана ҳаракатлари, масалан, бирор кимнинг ўтирган ёки тургани натижа аниқлигига қандай таъсир қилишига диққат қаратилган. Ҳужжатда шахсни нишонга олиш учун қўлланадиган атрибутлар рўйхати ҳам келтирилган бўлиб, унда "ирқ (xан, уйғур)" ҳам бор. Компания сўзчиси ирқни билдирувчи атрибут киритилмаслиги керак эди, дейди. Huawei ҳар қандай турдаги дискриминацияга, жумладан, технологиядан фойдаланиб этник гуруҳларни фарқлашга қарши", дейди у. "Этник гуруҳларни ажратиб олиш тадқиқот ва ривожлантириш лойиҳасининг мақсади бўлмаган ҳеч қачон." "Бу ҳужжатда ифодаланиши мумкин эмас эди." "Биз буни ўзгартириш учун ҳаракат қиламиз." "Биз янги ва ўзгараётган технология қандай ривожланиши ва қўлланишини диққат билан кузатамиз." "Маxфий" ҳужжат Патент матни видео кузатув тадқиқот гуруҳи IPVM томонидан қўлга киритилиб, ошкор қилинди. Ушбу ҳужжат аввал Huawei веб сайтида "маxфий" деб белгиланган бўлиб, унда "уйғурдан огоҳлантириш" тизимига ишора бўлган. Huawei бу ҳолда тест қилишга ишора берилгани, амалда қўллаш учун эмаслигини айтиб, одамларни этник асосда аниқлайдиган тизим сотганини рад қилди. Чоршанба куни Британия парламентининг Tашқи ишлар бўйича махсус қўмитаси раиси ва Консерваторлар партиясининг Хитой тадқиқот гуруҳи етакчиси Том Тугенҳат Би-би-сига шундай деди: "Хитой технология гигантлари уйғур аҳолисига қарши шафқатсиз муносабатни қўллаётгани бизга истеъмолчи ва бир жамият сифатида маҳсулотни кимдан сотиб олаётганимиз ва қайси бизнесга ёрдам бераётганимизни ўйлаб кўришимиз кераклигини кўрсатади." "Этник мансубликни аниқлаш технологиясини репрессив режимлар фойдаланиши учун ривожлантириш бизнинг стандартларимизга тўғри келмайди." Юзни таниб олиш дастурий таъминоти IPVM Хитой сунъий интеллект компанияси Sensetime ва суратни таниш дастурий таъминотини яратиш билан шуғулланувчи Megvii компанияси ҳам уйғурлар тилга олинган патентларни олганини аниқлади. Sensetime нинг 2019 йил июлида олинган ҳужжатида унинг юзни таниш технологиясидан "хавфсизликни таъминлаш", масалан, "ўрта ёшли кўзойнак таққан соқолли уйғур"ни ёки ниқоб таққан уйғурни излаш учун қандай самарали фойдаланиш мумкинлиги баён қилинган. Sensetime сўзчиси уйғурларга ишоралар бўлганини "афсусланарли", деди. "Биз ўз масъулиятларимиз қанчалик муҳимлигини тушунамиз. Шунинг учун 2019 йил ўрталарида Сунъий интеллектдан фойдаланиш бўйича ахлоқ кодексини ишлаб чиқдик", дейди у патент бу кодексгача олинганини қўшимча қилар экан. Этник белгилаш ечимлари "Megvii"нинг 2019 йилги патент аризасида маълумотлар базасидаги этник келиб чиқиши хато белгиланган суратларни қайта белгилаш йўллари кўрсатилган. Унда айтилишича, таснифлаш этник келиб чиқишга таяниши керак, масалан, "xан, уйғур, xан эмас, уйғур эмас ва номаълум". Компания Би-би-сига патент учун аризани қайтиб олишини билдирган. ""Megvii" 2019 йилги патент учун аризамизда шундай гаплар ёзилганини ва бу тушунмовчиликларга сабаб бўлиши мумкинлигини тан олади", дейди компания. ""Megvii" ирқий ёки этник мансубликни белгиловчи технологияни ривожлантирмаган, ривожлантирмайди ҳам, сотмайди ҳам." "Megvii" ўтмишда асосан тижорий ривожланишга эътибор қаратганимиз, маркетингимиз, савдо ва материаллар бўйича операциялар назоратдан четда қолганини тан олади." "Биз бу ҳолни тузатиш учун чора кўрамиз." Атрибутни таниш модели IPVM юзни таниш бўйича патентларни Хитойнинг икки технология конгломерати Alibaba ва Baidu ҳам олгани, уларда одамларни этник мансублиги бўйича таснифлаш ҳақида сўз боргани, аммо уйғурлар махсус тилга олинмаганини аниқлади. Бунга Alibaba шундай жавоб қайтарди: "Ирқий ёки этник дискреминация ёки таснифлаш бизнинг сиёсатимиз ва қадриятларимизни бузади". "Биз технологиямизни алоҳида этник гуруҳни нишонга олиш учун ишлаб чиқмаганмиз ва бунга рухсат бермаймиз ҳам." Baidu шундай муносабат билдирди: "Биз патент учун ариза берганимизда, ҳужжат қайдлари шунчаки тушунтириш учун тузилган эди. Бунда атрибутни таниш модели тасвирлаб берилган, ихтирони қай мақсадда ишлатиш эмас". "Биз технологиямиздан бирор этник гуруҳни нишонга олиш ёки аниқлаш учун фойдаланилишига рухсат бермаймиз." Аммо Human Rights Watch вазият юзасидан хавотир билдирди. "Видео кузатув дастурлари ва тизимларини Хитой полициясига сотадиган исталган компания полиция талабларига жавоб бериши керак ва бу талаблар ичида этник мансубликни аниқлаш ҳам бор", дейди Ван хоним. "Бу компаниялар қиладиган тўғри иш кузатув қурилмаларини, дастурларини, тизимларини Хитой полициясига сотиш ва таъминлашни зудлик билан тўхтатишдир." BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг. Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek