UK-Africa summit: Etu Britain nwereike isi chụta Africa ka nwaanyị
E mechaa Brexit, Briten ga-achọ ikwalite ọnọdụ azụmahịa dị n'etiti ha na Afrịka, mana dịka a na-eme nnukwu nzukọ n'etiti UK na Afrịka na Lọndọn, Matthew Davies na-ajụ ma Afrịka ọ ga-erite uru ọhụrụ n'ime ya?
Ndị na-arụpụta mmanya na mba Saụt Afrịka ga-achọ ka gọọmentị ha kwekọrịta maka ụzọ ka mma isi ebubata mmanya ha n'ahịa mba Briten Ihe gbasara azụmahịa nwere etu ọ dị. Nkwekọrịta azụmahịa na onwe ya gbagọkwuru agbagọ. Mkparịtaụka gbasara etu nkwekọrịta a ga-esi abịa kacha taa akpụ. Mana a gbakatala ụkwụ n'ụzọ Brexit ga-esi tinye aka kemgbe, na oge na ha aga. Mgbe UK ga-esi na 'European Eunion (EU)' apụ na ngwụcha ọnwa Jenụwarị a, o nwere naanị ọnwa iri na otu iwepụta atụmatụ azụmahịa ga-adabara ha na ndị EU, iji zere ịlaghachị n'iwu World Trade Organization (WTO). Dịka onye na-ahụ maka mmekọrịta mba Briten na ndị ọzọ nke Bekee kpọrọ 'foreign' Secretary', Boris Johnson gara mba Gana n'afọ 2017 Boris Johnson bụ Praịm Mịnịsta na ndị na-akwado atụmatụ ya ka Briten si EU pụọ, na-ekwukarị maka uru dị n'ọpụpụ, nke gụnyere ikike iji aka ha ekwekọrịta n'ọnọdụ azụmahịa ndị ụmụ amaala ha. Iso na ndị isi a hụrụ kwaba okpu nwere uru na ọghọm. N'eziokwu, ị ga-ekwenye n'ụfọdụ ihe ma gbanwee nzube gị ka ya na atụmatụ ndị ọzọ kwekọrịtara n'ime ya dabanye. Mana ị ga-enwetekwa ikike ndị isi a hụrụ kwaba okpu n'okwu nkwekọrịta azụmahịa. Uru Naịjiria ga-erite na Brexit Onyeisiala Naịjirịa bụ Muhammadu Buhari na ụfọdụ ndị ọzọ nọ na Lọndọn na-akpa maka nkwekọrịta a, ịmata etu Naịjirịa na ndị ọzọ ga-esi rite uru. BBC na Abubakar Ali bụ onye ọnụ na-eru n'okwu kpara maka uru Naịjirịa ga-eritenwu, o kwuru sị: Kedụ ọnọdụ Afrịka ga-anọ? Alok Sharma bụ onye na-ahụ maka mmepe obodo mba Briten na ndị ozọ, na-enwe nchekwube na mmekọrịta Briten na Afrịka ga na-apụ ọkụ, n'ụzọ gụnyere azụmahịa, iji ego achụ ego nakwa itinye ego n'azụmahịa a ga na-eme aghara aghara. Gọọmentị Briten bu ya n'obi ọfuma. E nwereike ịhụta ọgbakọ itinye ego n'azụmahịa nke UK na Afrịka na-eme ugbua dịka nkọwa ezigbo ebumnobi ahụ, mana mgbanwe ọbụla nwereike ịbịa ga-ete ezigbo aka tupu ọ bịa. Gịnị ga-agbanwe mgbe Briten ga-apụ na EU? Enweghi ihe ga-agbanwe na ngwụcha Jenụwarị a. A ga-ekwu ọtụtụ okwu n'ọha ma mee ihe gbasara ndọrọndọrọ ọchịchị, mana ndị Briten ka ga-abụ onye otu 'EU Customs Union' ma sorokwa n'ahịa ha, ruo na ngwụcha afọ. Enwere atụmatụ ka a dọtịa ya rukwuo afọ abụọ, mana ọ dị ka ihe Johnson agaghị eme. Ọ pụtara na nkwekọrịta maka azụmahịa dị n'etiti Briten na Afrịka ga-anọ etu ọ nọ ruo afọ 2020, n'okpuru nkwekọrịta EU na mpaghara ahụ nwere. Gịnị ga-eme ma 2020 gachaa? Ụfọdụ nkwekọrịta azụmahịa dị n'etiti Briten nweterela Brexit na ụfọdụ mba dị n'Afrịka ka ga-adị etu ọ dị ma 2020 gachaa. Ya bụ na ọnọdụ azụmahịa dịka (ego ole a na-ana, oke ole a na-eketa, ụkpụrụ ahịa dgz) ka ga-abụ ihe ọ bụ n'etiti ụfọdụ mba Afrịka nakwa ndị EU. Ịma atụ, n'ọnwa Septemba 2019, Briten na mba ndị si mpaghara ndịda-anyanwụ gụnyere Saụt Afrịka, Bọswana, Namibia, Lesoto, Mozambik na eSwatini a ma dịka Southern African Customs Union (Sacu), banyere na nkwekọrịta azụmahịa. E mere ya ka o dewe ihe n'ọnọdụ ọ nọ n'ime nkwekọrịta mba ndị ndịda-anyanwụ Afrịka na EU nwere. Ọ dị ka nkwekọrịta EU na Sacu nwere. Dịka Liz Truss bụ onye na-ahụ maka azụmahịa mba Briten na ndị ọzọ si kwuo, nkwekọrịta a "ga-ekwe ka ndị azụmahịa ka nwee ike na-azụ ahịa ma Brexit mechaa, na-enweghi mgbochi ọbụla". Briten na ihe ruru mba 70 ọzọ ha na EU nwere nkwekọrịta a, ekwekọrịtakwala. Akụkọ ndị ga-amasị gị: Ihe nkiri a ga-amasị gị: "Ihe anyị chọrọ ka Theresa May mere anyị"