Ngoại giao làm thân của Hoa Kỳ ở Á châu
Chuyến thăm Trung Quốc chỉ một tuần của Tổng thống Richard Nixon hồi tháng 2/1972 đã làm thay đổi quan hệ hai nước và khu vực trong nhiều năm sau đó.
Thậm chí, với Việt Nam, số phận cuộc chiến Nam Bắc phần nào cũng được định đoạt khi Nixon và Chu Ân Lai ra ‘Tuyên bố chung Thượng Hải’, đánh dấu sự dịch chuyển ngoại giao Đông Tây. Nay, theo báo The New York Times, bà Clinton đến Nhật Bản, Indonesia, Nam Hàn và Trung Quốc tuần qua cũng để nêu bật chiến lược chuyển trọng tâm của ngoại giao Hoa Kỳ sang Thái Bình Dương. Đổi hướng hay đổi giọng? Chính quyền Obama muốn thoát khỏi thế bí ở Trung Đông mà hai nhiệm kỳ Bush để lại. Dù tạp chí Foreign Policy nói New York Times quá tin vào thuyết 'đổi hướng' và ông Obama chỉ lặp lại cách tiếp cận thời Bill Clinton là 'đổi giọng' mà thôi, sự ủng hộ dành cho Hoa Kỳ tại châu Á vẫn là cao nhất. Tạp chí The Economist thì trích dẫn một điều tra dư luận nói trên khắp vùng Đông và Đông Nam Á, kể cả ở Việt Nam thì người dân vẫn thích Mỹ hơn nhiều cường quốc khác. Điều chắc chắn là bà Clinton hiểu điều đó và đã dàn dựng chuyến công du bốn nước 'như một siêu sao màn bạc' với các cuộc tiếp xúc giới trẻ, trả lời trực tuyến. Nhưng bà Clinton cũng đang thực hiện một chuyến 'đi dây' khó khăn giữa các cựu đồng minh Nhật Bản, Hàn Quốc và 'đối tác đối thoại chiến lược' Trung Quốc. Ngay khi bà Clinton sang Trung Quốc, báo Anh, tờ Telegraph đưa tin hôm 20/02 từ Tokyo rằng "Nhật Bản báo động vì quan hệ của Mỹ với Trung Quốc". Bài của Julian Ryall trích lời Hisao Yuwashima, chuyên gia quân sự Nhật nói cuộc họp nội các Nhật trong tuần đã 'choáng váng' trước tin Trung Quốc sắp có thêm hai hàng không mẫu hạm nguyên tử. Theo báo cáo của giới nghiên cứu quốc phòng Nhật, hai chiếc tàu này, sẽ xuất xưởng ở Hải Nam trong vòng 5 năm tới, có khả năng kiểm soát vùng biển từ Nhật xuống tới Indonesia. Bà Clinton đến Nhật vào lúc chính giới nước này khủng hoảng, nội các Taro Aso sụt điểm, phải chống đỡ suy thoái kinh tế và bị phê vì vụ Bộ trưởng Tài chính Shoichi Nakagawa 'say rượu' tại diễn đàn quốc tế. Trong khi đó, điều cấp bách là Hoa Kỳ cần Nhật Bản nhưng còn cần Trung Quốc hơn cho vấn đề an ninh liên quan đến Bắc Hàn, nước đã 'thực sự có vũ khí hạt nhân', như bình luận của International Herald Tribune. Hoa Kỳ cũng cần Trung Quốc giúp giải quyết khủng hoảng tài chính và ấm nóng khí quyển. Chia đôi Thái Bình Dương? Trung Quốc và Mỹ đã tăng cường hợp tác quân sự và chia sẽ tin tình báo trong công cuộc chống hải tặc ở vùng biển gần châu Phi. Điều này chắc chắn không chỉ khiến Nhật Bản, Đài Loan lo ngại mà Việt Nam cũng cần quan tâm. Tuy nhiên, hiện giới quân sự Mỹ vẫn tỏ ra chưa hoàn toàn thuyết phục bởi sáng kiến hợp tác quân sự tăng nhanh với Trung Quốc. Theo Tapei Times 22/02, Đô đốc Timothy Keating, tư lệnh lực lượng Hoa Kỳ tại châu Á đã bày tỏ một chút ngạc nhiên trước tuyên bố quá nhanh của bà Clinton tại Bắc Kinh. Ngũ Giác Đài và Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương đồng ý trên nguyên tắc nối lại trao đổi quân sự với Quân Giải phóng bị ngưng lại tháng 10/2008 sau khi Mỹ đồng ý bán hơn 6 tỷ đôla vũ khí cho Đài Loan. Tuy vậy, các nhìn nhận việc hợp tác quân sự vẫn còn khác nhau. Phát biểu sau chuyến thăm Thái Lan, Hong Kong và Nam Hàn tuần qua, Đô đốc Keating kể lại rằng một tướng Trung Quốc đã đề nghị với ông rằng hai nước nên chia đôi Thái Bình Dương. Theo gợi ý đó của phía Trung Quốc, họ sẽ 'lo gìn giữ hòa bình từ Hawaii về phía Tây, để cho Hoa Kỳ lo từ Hawaii sang phía Đông'. Đô đốc Keating nói ông đã trả lời 'No, thanks!' (Không, xin cảm ơn). Ông cũng nói tham vọng xuất xưởng hai tàu sân bay trong năm 2015 của Trung Quốc không dễ thực hiện và điều khiển hàng không mẫu hạm sẽ còn khó hơn. Tango Trung - Mỹ Với điệu tango Trung-Mỹ, nơi sự gắn kết không đến từ trái tim mà từ nhu cầu kinh tế, năng lượng, người ta chắc còn phải đợi nhiều tháng nữa mới thấy kết quả của cuộc hợp tác. Về nước, bà Clinton cũng sẽ phải đối phó với những chỉ trích từ hai tổ chức nhân quyền có uy tín là Ân xá Quốc tế ở Anh và Human Rights Watch ở Mỹ về chuyến đi. Họ nói bà đã phát biểu rằng nhân quyền 'không nên cản trở các đối thoại kinh tế', trong lúc nhà cầm quyền Trung Quốc bắt giữ và ngăn chặn các nhân vật bất đồng chính kiến lên tiếng trong thời gian bà đến Bắc Kinh. Trước mắt, các trang tin tiếng Anh về đề tài này xuất hiện một số từ ngữ mới. Gần đây, người ta hay nói đến liên minh Chimerica (từ mới do sử gia Niall Ferguson nặn ra), nơi đồng tiền không phải là petrodollar mà là Sinodollar, ám chỉ sự lệ thuộc Trung-Mỹ về hàng hóa, đầu tư và hàng trăm tỷ đôla trái phiếu Kho bạc Mỹ mà Trung Quốc đang nắm. Chimera trong thần thoại Hy Lạp là quái vật nhiều đầu, miệng khạc lửa nhưng nay chỉ là biểu tượng của sự chắp ghép. Hy vọng liên ước Chimerica, sinh ra do thời thế bắt buộc, sẽ không gây ra điều gì tệ hại cho cả Mỹ, Trung Quốc và thế giới.