Điện Biên Phủ vẫn là đề tài nghiên cứu
Nếu lấy tác phẩm của Bernard Fall ra đời 1966 làm mốc, đến nay đã có thêm nhiều tác phẩm viết về Điện Biên Phủ.
Còn những vấn đề gì mới mẻ mà Bernard Fall, khi viết về Điện Biên Phủ, đã chưa có điều kiện đề cập? Pierre Asselin, giáo sư chuyên ngành Việt Nam, tại đại học Hawaii cho biết ý kiến của ông: “Vấn đề đầu tiên mà nhiều người từ lâu tìm cách trả lời là vì sao người Pháp lại sai lầm quá mức trong đánh giá khả năng của Việt Nam. Câu hỏi thứ hai là vai trò của lực lượng bên ngoài, của Hoa Kỳ và Trung Quốc. Chúng ta vẫn chưa biết rõ mức độ liên can của Trung Quốc cũng như thật sự thì Hoa Kỳ định làm gì tại Điện Biên Phủ để cứu người Pháp.” Thận trọng với Trung QuốcPierre Journoud là nghiên cứu gia thuộc trung tâm nghiên cứu lịch sử quốc phòng (CEHD) của Pháp. Ông thuộc ban tổ chức hội thảo “Điện Biên Phủ - Lịch sử và ký ức”, tổ chức tại Paris cuối năm 2003: “Chúng tôi nói nhiều về đoàn cố vấn Trung Quốc, và có vẻ nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam tỏ ra bất đồng với chúng tôi. Việt Nam nói tướng Võ Nguyên Giáp tự chủ động đưa ra các quyết định, nhưng Trung Quốc nói tướng Vy Quốc Thanh, trưởng đoàn cố vấn, đóng vai trò rất quan trọng. Đến ngày hôm nay các bên vẫn không đồng ý với nhau về những gì đã xảy ra trong tiến trình quyết định các trận đánh.” Giáo sư Christopher Goscha, ĐH Lyon II, là tác giả bài viết “Building Force: Asian Origins of 20th Century Military Science in Vietnam, (1905-1954)” (in trong Journal of Southeast Asean Studies, số tháng 10-2003). Ông cho rằng cần phải thận trọng khi đọc tư liệu từ phía Trung Quốc: “Tôi nghĩ chúng ta phải thận trọng, ví dụ, cần phải biết đích xác đã có bao nhiêu tấn vũ khí, bao nhiêu tấn gạo. Thứ hai, tôi không đồng ý với ý tưởng cho rằng các cố vấn Trung Quốc đã được cử sang, cung cấp mọi hỗ trợ nên nhờ thế Việt Nam chiến thắng." "Để tạo được sáu sư đoàn hoạt động trên hai phần ba diện tích Đông Dương, nó chứng tỏ Việt Nam có khả năng phát triển một đội quân hiện đại. Quả thật, sự giúp đỡ của Trung Quốc rất quan trọng, nhưng nó không phải là cây gậy thần giúp đánh bại Pháp. Và mặt khác, quân Pháp lúc ấy không nhất thiết là gặp thất bại đương nhiên. Vì vậy rất cần phải thận trọng.” Tương laiTheo Christopher Goscha, mặc dù Việt Nam đã có rất nhiều sách xuất bản về Điện Biên Phủ, nhưng so với Nga hay Trung Quốc, số tài liệu gốc được giải mật của Việt Nam chưa nhiều: “Người Việt Nam tại nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hôm nay cần phải công bố thêm nhiều văn bản của phía họ. Tôi biết năm nay họ đã cho xuất bản thêm tư liệu, nhưng nếu họ muốn thế giới biết câu chuyện từ góc độ của Việt Nam, họ phải ngừng xuất bản các tác phẩm theo xu hướng ‘chúng ta nhất định thắng lợi’, v.v. Họ cần công bố các tài liệu nội bộ." “Đó có phải là tội ác gì đâu nếu nói người Trung Quốc đã làm thế này, giúp thế kia. Mọi cuộc chiến tranh đều có các khía cạnh ngoại viện như vậy. Tôi nghĩ một số người Việt Nam không hiểu điều đó vì họ quá dân tộc chủ nghĩa. Nhưng cái vấn đề chính ở đây là nếu Việt Nam không tiết lộ các tư liệu nội bộ, thì các văn bản của Nga hay hồi ký của Trung Quốc sẽ nói thay họ.” Trong mấy tháng qua, đã có ít nhất ba hội thảo lớn về Điện Biên Phủ diễn ra ở Việt Nam và Trung Quốc. Những người quan tâm đến tính chân thực của lịch sử sẽ còn hi vọng được đọc thêm nhiều tư liệu mới về sự kiện có tác động lớn đến lịch sử Việt Nam và quốc tế này.