Raul Castro tìm cảm hứng ở châu Á
Người dân Cuba không biết Chủ tịch của họ đi thăm Trung Quốc và Việt Nam cho đến khi ông đã rời Havana.
Chuyến thăm được tờ báo của Đảng Cộng sản, Granma, thông báo bằng vài dòng ngắn ngủi. Nhưng Raul Castro không công du nhiều, vì thế việc ông dành gần một tuần ở nước ngoài chứng tỏ ông xem trọng mối quan hệ của Cuba với các đồng minh cộng sản thế nào. Thời điểm của chuyến thăm không phải tình cờ. Cuba đã bắt đầu tiến hành các biện pháp nhằm cải thiện nền kinh tế kế hoạch thiếu hiệu quả. Đó là sự khởi đầu rụt rè: từ ‘cải cách’ không được dùng, cũng như từ ‘doanh nghiệp tư nhân’. Cuba chỉ nói nước này đang ‘cập nhật’ mô hình kinh tế. Giống như Trung Quốc và Việt Nam trước đó, mục tiêu của đảo quốc này là bảo vệ và kéo dài hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa bằng cách đưa vào các yếu tố của kinh tế thị trường. 'Tìm cảm hứng' Có vẻ ông Raul Castro đến châu Á để tìm cảm hứng. “Các chuyến đi rất quan trọng để Chủ tịch thực sự cảm nhận tiến bộ ở đó.” “Khác với Đông Âu, hai nước này tiến hành cải cách sâu sắc mà vẫn duy trì bản sắc chủ nghĩa xã hội,” theo lời Omar Everleny, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Cuba. Ông chỉ ra rằng kinh tế Trung Quốc và Việt Nam đang tăng trưởng khoảng 10%, còn Cuba dưới 3%. “Họ làm được nhờ thực tiễn, và tiến hành ngày càng nhiều công cụ thị trường. Tiến bộ từ từ chứ không dùng liệu pháp sốc.” “Chúng tôi không nên sao chép nhưng có thể học hỏi từ cả hai mô hình,” ông Everleny tin tưởng. Trung Quốc đã loan báo sẽ tiếp tục các khoản trợ giúp theo hình thức cho vay không lãi và tín dụng. Hai bên không cho biết chi tiết. Cả Trung Quốc và Việt Nam đều bắt đầu cải cách trong lĩnh vực nông nghiệp. Việt Nam đã chuyển mình thành một nhà xuất khẩu lớn và cung cấp gạo chính cho Cuba. Còn ở Cuba, nhà nước đã bắt đầu cho phép nông dân cho thuê đất, bán sản phẩm trực tiếp cho thị trường. Nhưng các vụ mùa, như khoai tây năm nay, vẫn thấp kém và Cuba buộc phải nhập khẩu phần lớn thực phẩm. Và trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài, Cuba vẫn đi sau Trung Quốc và Việt Nam. Một vài dự án đã được lên kế hoạch từ trước chưa đi tới đâu, và các điều kiện ngặt nghèo khiến số lượng liên doanh đang giảm đi. Kinh tế gia Omar Everleny nói một bài học Cuba có thể nhận từ các đồng minh châu Á là tiềm năng đầu tư từ cộng đồng hải ngoại. “70% đầu tư ở Trung Quốc là của người Hong Kong. Cộng đồng hải ngoại đóng góp cho việc tái thiết ở cả hai nước,” ông nhận định. Hơn một triệu người Cuba đang sống ở Hoa Kỳ. Từng bị lên án là “phản bội”, họ không được phép công khai đầu tư ở đảo quốc. Nhưng từ khi Cuba bắt đầu hé mở cửa kinh tế - cho phép công dân mua bán ô tô, địa ốc và mở nhà hàng lớn hơn – phần lớn tiền cho các hoạt động này là do kiều dân gửi về Cuba. Trung Quốc là đối tác thương mại thứ hai của Cuba, sau Venezuela. Thương mại song phương tăng từ 996 triệu đôla năm 2005 lên 1.9 tỉ đôla năm 2010; thương mại với Việt Nam là 269 triệu đôla. Ngày hôm nay, các đường phố ở Havana đầy những xe buýt “Yutong” của Trung Quốc. Một số bộ ngành đã đổi xe Lada cũ kỹ của Nga để lấy xe Geely của Trung Quốc, và đa số hàng gia dụng ở các cửa tiệm cũng được làm ở Trung Quốc. Thách thức Cải cách ở Cuba vẫn diễn ra chậm chạp Sau khi Liên Xô sụp đổ, Cuba rơi vào khủng khoảng vì các khoản bao cấp biến mất. Trung Quốc khi đó trở thành nước giúp đỡ chính cho hòn đảo. Nay có những thách thức mới. Cuba đang bị buộc xem xét một tương lai có thể không có trợ giúp kinh tế của Venezuela, vì Tổng thống Hugo Chavez đang cố gắng chiến đấu cho dịp tái cử sau hai lần điều trị ung thư. Các công ty nước ngoài khảo sát vùng biển phía bắc của Cuba đến nay vẫn chưa tìm thấy dầu. Nhiều người chỉ trích các thay đổi đến giờ vẫn nhỏ lẻ và chần chừ. Rõ ràng có chống đối bên trong Đảng Cộng sản và bộ máy nhà nước khổng lồ. Không có một tuyên bố rõ rệt về tương lai Cuba, trong đó có nói cải cách sẽ đi xa đến đâu. Nhưng các “chỉ dẫn”, thuật ngữ mà người ta dùng ở đây, chỉ mới được thông qua ở Đại hội Đảng tháng Tư năm ngoái. Tiến trình ở đây chỉ mới ở giai đoạn sơ khai. Khi đi thăm hai nước đã thành công trong việc chuyển hóa nền kinh tế kế hoạch sang các câu chuyện thành công, ông Raul Castro sẽ có nhiều điều để thấy và cân nhắc.