Robat Gruffudd, Y Lolfa, yn ennill Medal Daniel Owen
Mae Robat Gruffudd wedi ennill Medal Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Bro Morgannwg 2012.
Yn 1967 fe sefydlodd Wasg Y Lolfa yn Nhalybont, Ceredigion. Dywedodd y beirniaid ei fod yn "nofelydd clyfar sydd wedi rhoi bri ar y gystadleuaeth ac ar y nofel Gymraeg". Mae ei nofel yn "ddarllenadwy a chrefftus ... a chalon arwyddocaôl yn curo tu ôl i'r stori fyrlymus," medden nhw. "Yn sicr, mae traed yr awdur yn fwy solet ar y ddaear na'r awduron eraill ac eto mae yr un mor fentrus yn gwibio o Gymru i Ferlin ac i Ynys Mykonos yn ystod y nofel hynod o ddarllenadwy." Roedd chwech wedi cystadlu a'r dasg oedd llunio nofel nad oedd wedi cael ei chyhoeddi gyda llinyn storïol cryf a heb fod yn llai na 50,000 o eiriau. Y beirniaid oedd John Rowlands, Gareth F Williams a Sioned Williams a'r tri'n "eithaf cytûn eu barn ar y cyfan" cyn "dyfarniad unfrydol". 'Nofel raenus' Mae'r nofel fuddugol, Afallon, yn canolbwyntio ar Rhys y prif gymeriad, un sydd wedi gweithio y tu allan i Gymru cyn dychwelyd i ardal Abertawe. "Mae cefndir y nofel yn un rhyngwladol â chymeriad dwfn," meddai John Rowlands o'r llwyfan. "Nid nofel yn dilyn yr hen lwybrau Cymreig mo hon ond un sy'n camu'n hyderus o wlad i wlad ac yn arddangos dyfnder seicolegol - ond hefyd ddyfnder gwleidyddol- wrth i Rhys dyfu o ran ei grebwyll deallusol. "Dyma nofel raenus ei Chymraeg. Ceir portread deallus o ardal Abertawe ... "Y bonws oedd bod nifer o lefelau i'r nofel hon a'i bod yn taro deuddeg yn ddigon cyson i haeddu'r wobr yn y gystadleuaeth." Dyma'r ail dro i Robat ennill y wobr a hon yw ei bedwaredd nofel. Cafodd yr awdur ei fagu yn Abertawe ar aelwyd yr Athro J Gwyn Griffiths a Kate Bosse Griffiths. Cylchgrawn Wedyn cafodd ei addysg yn Ysgol Gymraeg Lon Las, Ysgol Ramadeg Yr Esgob Gore a Phrifysgol Cymru Bangor. Yno enillodd ond gwrthododd radd mewn Athroniaeth a Seicoleg ond camp fwyaf ei gyfnod coleg oedd sefydlu'r cylchgrawn Lol gyda'i gyfaill Penri Jones. Arweiniodd hynny at sefydlu Y Lolfa ac roedd gan y wasg newydd gynulleidfa barod ymhlith ieuenctid protesgar y cyfnod. Erbyn hyn mae ei feibion, Garmon a Lefi, yn rhedeg y cwmni. Mae'r awdur wedi cyhoeddi cyfrol o farddoniaeth, A Gymri di Gymru? Mae'n briod ag Enid ac mae ganddyn nhw ddau o wyrion, Llŷr ac Esyllt. Yn ogystal â'r fedal mae'n derbyn £5,000 (£1,000 yn rhodd gan Eglwys Annibynwyr Cyrmaeg, Loveday Street, Birmingham). Mae'n weithgar gyda Dyfodol yr Iaith, y grŵp pwyso ieithyddol newydd, ac yn cyfrannu'r £5,000 i'r mudiad.