AdımNerede?: Afgan kadınlar isimlerini söyleyebilmek için yeni bir kampanya başlattı
Gerçek ismini vermek istemeyen -haberde Rabia ismini kullanacağımız- Afganistan'ın batısında yaşayan bir kadın, yüksek ateş şikayetiyle doktora gitti.
AdımNerede kampanyası yaklaşık 3 yıl önce başladı Doktor Covid-19 teşhisi koyduktan ve gerekli olan ilaçları yazdıktan sonra Rabia evine geri döndü. Reçeteyi de çıkıp ilaçları alması için eşine verdi. Ancak reçetenin üzerinde Rabia'nın adını görünce öfkelenen eşi, çıkıp ilaçları almak yerine adını yabancı bir adama söylediği için Rabia'ya şiddet uyguladı. O da Afganistan'daki birçok erkek gibi, ailesindeki kadınların isimlerini yabancılara, doktrolara bile söylemesini istemiyor. Ancak bazı kadınlar buna karşı bir mücadele yürütüyor. Haberin sonu Sahar Samet 'temel hakkı' olarak gördüğü hak için mücadele eden kadınlardan AdımNerede? kampanyası Sorun çok erken zamanda, daha kız çocuğunun doğumunda başlıyor. Kız çocuklarına isim verilmesi çok uzun sürüyor. Kadın evlendiğinde, adı düğün davetiyesinde yazmıyor. Hasta olduğunda hastane kayıtlarına ya da reçeteye de ismi yazılmıyor. Öldüğü zaman da ölüm belgesinde ve hatta mezar taşlarında isimleri yazılmıyor. İşte tüm bu sebeplerle Afgan kadınlar isimlerini özgürce kullanmak için AdımNerede? kampanyasını başlattı. 3 yılın sonunda bu slogan sosyal medyada ve posterlerde yaygın olarak kullanılmaya başladı. 'Erkek kardeşimin, babamın ya da nişanlımın namusu' Aynı eyalette, Herat'ta yaşayan bir başka kadın da, BBC'ye konuşurken isminin verilmesini ya da sesinin duyulmasını istemedi. Bu kadın, erkeklerin bu davranışının haklı bir gerekçesi olduğunu düşünüyor: "Bana adımı sorduklarında erkek kardeşimin, babamın ve nişanlımın namusunu düşünmeliyim. Bu sebeple ismimi vermeyi reddediyorum. "Neden ailemi üzeyim ki? Adımı vermemin nasıl bir amacı olabilir? "Ben babamın kızı, erkek kardeşimin kardeşi olarak anılmak istiyorum. Gelecekte, eşimin karısı ve oğlumun annesi olarak anılmak istiyorum." Afgan şarkıcı ve söz yazarı Ghezaal Enayat da (solda) kampanyaya katılıyor Bu hikayelerin hepsi çok şaşırtıcı gelebilir ama Afganistan'da çok sık görülüyor. Afganistan'da kadınların isimlerini kullanmasına pek iyi gözle bakılmıyor ve hatta ülkenin bazı bölgelerinde ailenin erkeklerine hakaret olarak görülüyor. Birçok Afgan erkek de kız kardeşlerinin, eşlerinin ya da annelerinin isimlerini kamusal alanda kullanmaktan kaçınıyor. Çünkü bu durum "namussuzluk" ya da "utanç verici" olarak görülüyor. Kadınlar genelde ailenin yaşça en büyük erkeğinin annesi, kızı, kız kardeşi ya da karısı olarak adlandırılıyorlar. Afgan kanunlarına göre doğum belgesinde sadece babanın adı yazılıyor. Farida Sadaat Almanya'ya taşındı ve kimlik kartında kocasının adını taşımayı reddetti Ortalıkta olmayan bir 'eş' Bu durum sadece sosyal ve kültürel zorluklar değil, duygusal bir etki de yaratıyor. Farida Sadaat daha çocuk yaşta evlendirildi ve 15 yaşındayken ilk bebeği dünyaya geldi. Bir süre sonra eşinden ayrıldı ve 4 çocuğunu da alarak Almanya'ya taşındı. Eşinin hiçbir zaman yanlarında olmadığını, çocuklarının hayatında da ne fiziksel ne de duygusal olarak bulunduğunu söyleyen Sadaat, bu sebeple eski eşinin isminin çocuklarının kimlik kartında olmaması gerektiğini düşünüyor. Farida Sadaat Almanya'ya taşındı ve kimlik kartında kocasının adını taşımayı reddetti "Çocuklarımı tek başıma büyüttüm. Üstelik eşim, yeniden evlenemeyeyim diye benden resmen boşanmayı da reddeti. "Şimdi de ben onun isminin çocuklarımın kimlik kartlarında olmasını reddediyorum. Afganistan'da bazı erkeklerin birden çok karısı var, eski eşim de bunlardan biri ve tıpkı onun gibi, bu adamlar çocuklarına da bakmayı reddediyor. "Afgan Cumhurbaşkanı'nı kanunları değiştirmeye ve annenlerin isimlerinin de kimlik kartlarında yazılmasını istiyorum." Kampanya 3 yıl önce başladı Laleh Osmay, AdımNerede? kampanyasının yaratıcılarından Yine Herat'tan 28 yaşındaki Laleh Osmany, 3 yıl önce "Buna daha fazla devam edemem" diyerek AdımNerede? kampanyasını başlattı ve "en temel hakkı" olduğunu söylediği hakkını aramaya başladı. BBC Afgan Servisi'ne konuşan Osmany, arkadaşlarıyla birlikte bu soruyu ve kimliklerini neden reddettiklerini tüm Afgan kadınlara sormak istediklerini söylüyor: "Kampanya, Afganların kimliklerine annelerinin de adının yazılması amacına ulaşmaya çok yaklaştı." Tepkiler Osmany'nin BBC'ye verdiği röportaj Facebook'ta paylaşıldıktan sonra, destekleyen yorumlar gelse de bazıları çok eleştireldi. Bazı yorumlarda Osmany ile dalga geçiliyor, doğrum belgesinde tüm akrabaların isminin yazılmasını isteyip istemediği bile soruluyordu. Bazıları ise ailenin huzurunun kadının kimliğinden daha önce geldiğini söylüyordu. Bazı erkekler ise ancak babanın bilinmemesi halinde annenin isminin kimlik kartına yazılabileceği yorumunu yapmıştı. Ancak Osmany'yi en çok üzen yorumlar, Afgan gençlerden gelen yorumlar oldu. ABD'de yaşayan şarkıcı ve yapımcı Farhad Darya ve eşi Sultana da kampanyaya destek veriyor. "Afganistan'da kadının kimliğinin reddedilmesinin asıl sebebi, ataerkil toplum. Erkeğin namusu kadının sadece vücudunun değil, isimlerininin de gizlenmesine yol açıyor." Bu sözlerin sahibi Afgan sosyolog Ali Kaveh'e göre Afgan toplumunda "en iyi kadın, görülmeyen ve duyulmayan kadın." 2001'de yönetimden çekilene kadar Taliban ülkede özelliklere kadınlara yönelik çok sert kurallar getirdi Bu konuda yürütülen kampanyalar artık görünür olsa da, Rabia gibi kadınlar hâlâ isimlerini doktorlarına verdiği için kocasından şiddet görebiliyor. Konu Afgan parlamentosuna da geldi, ancak politikacıların AdımNerede? kampanyasına nasıl tepki verecekleri henüz bilinmiyor.