Van: Kadın oyları, tehdit iddiaları ve gençler
Van'da bir tane dağ var. Şehrin neresine giderseniz gidin, mutlaka bir köşesinden görürsünüz. Üstünde de "Ne Mutlu Türk'üm diyene" yazar.
Nursen Yürek ve Ayten Yayla: "Eskiden eşler hata yaptığında kabul edilir, sineye çekilirdi. HDP buna karşı çıkıyor. Kadına değer veriyor." O dağın tepeden baktığı Van'da iki ana cadde var. O caddeleri kesen küçük sokakların çoğunun başında birer polise rastlamak mümkün bugünlerde. Ara ara sokaklardan zırhlı polis araçları akrepler de geçiyor. Kentte güvenlik önlemleri 6-8 Ekim Kobani eylemlerinden sonra artırılmış. Fakat konuştuğum gençlerden 90'lı yılların olağanüstü hal dönemlerini hatırlayanlar, bu duruma alışık görünüyor. HDP'nin bu kez oyların yüzde 80'ini alarak en az yedi milletvekili çıkarmayı hedeflediği seçimlerde bölge halkı, siyasette temsil edilme haklarının baraja takılmaması için uğraşıyor. Haberin sonu Van'dan bu yıl meclise sekiz milletvekili gidecek. 2011 genel seçimlerinde sayı yine aynıydı ve AKP dört, bağımsızlar dört milletvekili çıkarmıştı. 'Kürt hareketi kadın hareketidir' HDP eş genel başkanı Figen Yüksekdağ'ın 1. sıradan aday gösterildiği şehirde kadınların partiye ilgisi yoğun. Nursen Yürek ve Ayten Yayla, "HDP'nin meclise girmesi Kürt halkları ve kadınlar için iyi olacak" diyor. "Kürt halkları için namus, şeref önemlidir. Parti kadınlara destek oluyor. Eskiden eşler hata yaptığında kabul edilir, sineye çekilirdi. HDP buna karşı çıkıyor. Kadına değer veriyor." Cahide ve Gülhan: "Kadınlar evde otururdu, şimdi kendilerini geliştirmeleri için yaşam evleri var." Partinin kadınlar için açtığı seçim lokalinde Cahide ve Gülhan da benzer görüşleri paylaşıyor. Partinin ve parti yönetimindeki belediyenin kadınlara 'özgüven kazandırdığını' söylüyorlar. "Kadınlar eskiden evde otururdu, şimdi kendilerini geliştirmeleri için yaşam evleri var. Kadınlar aydınlanıyor. Kürt hareketi kadın hareketidir." Partinin Van politikalarını konuştuğumuz HDP Van il eşbaşkanı Veysi Dilekçi seçmen desteğinin sebebi için, "Diğer partilere kıyasla, toplumsal sorunları en iyi ve en gerçekçi şekilde çözebilecek olan parti biziz, yerellerin gerçekliğine göre hareket ediyoruz" diyor. 'AKP'li seçmen tehdit ediliyor' Van'da AKP'li kadın seçmenleri dinlemek için partinin il binasına gittiğimde gazetecilere kuşkuyla bakıldığı anlaşılıyor. Bir grup AKP'li kadın seçmenden biri AKP'yi tercih etme sebebinin "hizmet partisi" olmasından kaynaklandığını ve "başörtüsü yasağını kaldırması" olduğunu söylerken, bir diğeri onu kolundan çekiştirip konuşmaması için baskı yapıyor. "Gerek yok, yürüyün gidiyoruz" diye kalabalığı dağıtıyor. AKP il başkanı Zahir Soğanda: "Bana günde 20-30 tane her köyden şikayet geliyor." Parti binasında AKP il başkanı Zahir Soğanda'ya göre bu tedirginliğin, tepkinin nedeni "AKP seçmeninin rakipleri tarafından tehdit ediliyor olması." AKP il başkanı Soğanda, Van'ı taşrasında oylarının az olduğunu, seçmen tabanının genelde kent merkezinde olduğunu söylüyor: "En fazla hizmet gören taşra olmasına rağmen, halkın iradesi baskılardan dolayı sandığa yansımıyor." diyor. "Devletin hizmetlerine rağmen, parti politikalarından memnun olmayanlar fikir değiştirmiş olabilir mi?" sorusuna da Soğanda şu yanıtı veriyor: "Görüşü değişmişse saygı duyarız. Ama bana günde 20-30 tane her köyden şikayet geliyor. Baskının olduğu yerde gerçek anlamda demokrasi olmaz, irade sandığa yansımaz." Soğanda'nın iddialarını sorduğum HDP'li Dilekçi, baskı ve tehdit olduğunu il emniyet müdürüyle yaptığı görüşmelere de dayandırarak yalanlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da "Güneydoğu'da AKP seçmeni tehdit altında" sözlerine Veysi Dilekçi'nin yorumu da şöyle: "AKP, Türkiye genelinde HDP'ye dönük saldırılarda algıyı değiştirme çabasında." Taşrada seçmene tehdit olup olmadığını, yerel gazetecilere de soruyorum. Parti destekli olmasa da, "geçmişte yaşanılan acılardan, Roboski saldırılarından ve Kobani olaylarından dolayı iktidara, devlete öfke duyanların münferit eylemlerde bulunuyor olabileceklerini" söylüyorlar. Gençlerde işsizlik ve uyuşturucu Van'da aklıma takılan bir diğer konu da gençler. Burada yaşayan gençlerin sorunları nedir diye sorduğumda, "işsizlik ve uyuşturucunun yaygınlaşması" diyorlar. Devletin de uyuşturucuyla mücadelede yeterli çabayı göstermediğini söylüyorlar. Zana, 30 yaşında genç bir kadın. Bölgedeki gençlerin muhalif yapısını hatırlatan Zana, "Zaten gençlerle baş etmenin en iyi yolu, onları amaçsız bırakmak" diyor ve devletin etkisiz kalmasını da buna bağlıyor. Van, 1980 ve 90'larda PKK'ya katılımın, son 2-3 yılda da IŞİD'e karşı Kobani'de savaşan Kürt güçlere desteğin en yoğun olduğu illerden. Van'ın Özalp ilçesine Kobani'den hala cesetler geldiğini söylüyorlar. Şehir ayrıca, köy yakma olaylarının ardından göçe zorlananların yerleştiği bir bölge. Gençler 'kaçınılmaz olarak politik.' Muş'tan Van'a göçen Botan, bölge halkının "doğuştan partili olduğunu" söylüyor. HDP'nin Türkiye partisi olma söylemini konuştuğumuz bir muhabbette de yerel gazeteci Oktay Candemir, "Kürtler Türklerle birlikte yaşamak istiyor, Türklerin Türkiyeli olamamak gibi bir problemi vardı" diyor. İkna komisyonları mahalle mahalle dolaşıyor HDP'li Dilekçi ile partisinin Van'a yönelik politikalarını konuştuğumuzda, kimlik siyaseti, çözüm süreci bir yana, amaçlarının halkın ekonomik kalkınma için devlete bağımlı değil, üretebilen bir toplum olması için çabalamak olduğunu anlattı. HDP'li Dilekçi: "Biz Van'ın en ücra köşesine Kürt sorununun çözümü vaadiyle gitmiyoruz. Ekonomi, işsizlik, sağlık, eğitim politikalarıyla gidiyoruz" Ceviz üretiminden, hayvancılığa kadar tarıma dayalı politikaların geliştirilmesi gerektiğini söyleyen Dilekçi, "Biz Van'ın en ücra köşesine Kürt sorununun çözümü vaadiyle gitmiyoruz. Ekonomi, işsizlik, sağlık, eğitim sorunlarına dönük politikalarla gidiyoruz" diyor. Bu vaatler, seçmenlerin de dikkatini çekiyor gibi görünüyor. Daha önceki seçimlerde oyunu hep AKP'den yana kullanan taksi şoförü Yusuf Tuna, bu sefer kararsız. 'Hizmet ve icraat vaatlerinden dolayı' AKP'den yanaymış, "ama bugüne kadar ekonomik anlamda bölgede kalkınma sağlanamaması ve işsizliğin giderilmemesi" nedeniyle bu sefer oyunu HDP'den yana kullanabilirmiş. Kararsızlar için HDP'nin ikna komisyonları Van'ın mahallelerinde yoğun çalışmalar yürütüyor. Erek Mahallesi'nde Demokratik Halk Meclisi Derneği Başkanı Veysel Özaraz, "Mahalleliye biz kimiz, kim değiliz onu anlatıyoruz. HDP'nin sadece Kürt partisi değil, çatı partisi olduğunu söylüyoruz" diyor. İkna komisyonlarında bir sosyolog, bir akademisyen, bir zabıta memuru, bir sendika başkanı, bir imam ve bir de anne var. AKP seçmeninin ağırlıkta olduğu Erek'te HDP'ye oy vermekte tereddüt edenler genellikle partinin 'eski silahlı mücadeleyi devam ettirip ettirmeyeceği' endişesini taşıyormuş. Van'da HDP seçmenleri arasında, partinin farklı etnik yapıları ve Kürt kimliğini temsil etmesi, demokratik hakları ön planda tutmasına destek dile getirilirken AKP seçmenleri ise daha ziyade iktidardan, devletten hizmet beklentisi içinde görünüyor.