Hogganoonni waraanaa Sudaan fi mormitoonni hanga filannoon taasifamuutti aangoo qooddatanii biyyattii bulchuuf waliigalaniiru jedhu warri jaarsummaa garee lamaaniitti jiran.
Mana maree walabaa yeroo ce'umsaa waggaa sadii keessatti olaantummaan biyyatti bulchu dabareen hogganuuf waliigalan. Qaama mootummaa walabaa fi gahumsa qabu kan hokkarawwan torban muraasa darbanii qoratu dhaabuufis waliigalaniiru jedhe Gamtaan Afriikaa. Waliigalteerra gahuun isaanii wayita dhagaahamu lammileen biyyattii daandiitti bahuun gammachuu isaanii ibsataniiru. Erga Eebla darbe pireezidantiin biyyatii Omar al-Bashir mormii uummataan aangoorra darbatamanii as biyyattiin tasgabbii dabdee turte. Osoo waliigalteen kun hin dhagaahamiin guyyoota muraasa dura lammileen biyyattii humni waraanaa aangoo bulchiinsa siiviilii ykn namoota waraana hin taanetti akka dabarsu hiriira guddaatu ture. Hiriira kanarratti namoonni torba yoo ajjeefaman 181 kan ta'an madaa'uu miidiyaan biyyattii gabaaseera. Mariin jalqaba torbee kana magaalaa Kaartuum keessatti kan taa'ame yoo ta'u jaarsummaa MM Abiy Ahimad fi Gamtaa Afriikaan taa'ame. Maal irratti waliigalame? "Gamni lamaanuu mana maree walabaa ijaaramuu dabareen [pireezidantummaan] hogganuuf waliigalaniiru. Manni maree kun yeroo ce'umsaa waggaa sadii ykn sanarra xiqqoo caaluuf biyyattii bulcha" jedhan jaarsi gamtaa Afriikaa Mohaammad Hasan Lebat. Akkuma yeroon ce'umsaa kun xumurameen filannootu taasifama. "Hokkarawwan lubbuu namoota hedduu gaalafatan torbanoota darban raawwatan gadi fageenyaan, iftoominaa fi bifa walaba ta'een sadarkaa biyyaatti akka qoratamuus waliigalaniiru." Mana maree seera tumu ijaaruuf yeroon qabamee ture akka dheeratus waliigalan. Mormii Sudaan dursuu keessatti dubartoonni adda duree turan "Kuni jalqabbii haaraadha jennee abdanna" jedhan Omar al-Deigar, hogganaan Humnoota Bilisummaa fi Jijjiiramaa (FFC) waliigaltichaan booda. "Waliigaltichi kan hunda hammatu fi eenyuyyuu bakkeetti kan gatu miti" kan jedhan ammoo hogganaa itti aanaa Mana Maree Ce'umsaa Humna Waraanaa biyyattiiti. "Jaarsolii Afriikaa fi Itoophiyaa obsaa fi carraaqqii isaaniif ni galateeffanna" jedhan.