Sa modelo nin puno kan pangtataramon sa historiya, an proto-tataramon iyo an isipagboot o sandayan asin daing pag-iiriwal na dating pigtataram na tataramon kan ninuno hali sa kung sain pigtutubudan na an sarong bilang nin mga tataramon na pinatotoohan na naggikan sa ebolusyon, minabilog nin pamilya nin tataramon. Karaniwan na daing pag-iiriwal an mga tataramon na Proto, o sa pirang mga kaso medyo napatotoohan sana.  Naitindog giraray an mga ini sa paagi kan komparatibong paagi.