Na padum-padum boh seubab nyang jeuet keu punca karu di Acèh yôh nyan, nakeuh nyang phôn meubak hana rila haté ureuëng Acèh keu seujarah meugabông antara Acèh ngon Indônèsia bak watèe habéh masa kolonial Beulanda. Lam bhaih nyoë peukara nyang geuangkèe lé GAM nakeuh tarèh neugara seunambông nibak Keurajeuën Acèh Darussalam. Keuduwa peukara hukôm lam nanggroë Acèh nyang geupeulaku lé peumeurèntah Indônèsia jeu'ôh nibak ka'idah syari'at Éseulam, peukara nyoe lagèe bagoë seunambông seuliséh yôh masa prang DI/TII di Acèh lam thôn 1950. Keu lhèe meulawan ureuëng Acèh ateuëh hana adé weuëk hasé bumoë Acèh bak masa Orde Barô, nyan lam thôn 1976 nakeuh masa phôn-phôn that jicok hasé bumoë gaih alam di Arôn, Acèh Barôh. Bak le peuneugah na geupeugah cit saboh seubab nyang la'én nakeuh keu peukara meutamah ureuëng Jawa di Acèh.