ХӀинцалерачу вайнехан къаьмнашна (бацой, гӀалгӀай, нохчий) юкъахь а, юккъера бӀешерашкара вайнехан мотт лелочарна юкъахь а, кхин а, дукхах берш, гӀалгӀайн а, нохчийн а этногенезехь компоненташ хилла болу), дерриг тайпанаш дагардан чӀогӀа хала ду, таханлерачу дийнахь талламхоша ло нийса доцу терахьаш. Иза доьзна ду, ша термин тайпа чолхе хиларх, шайна нахашна юкъахь кхетадо тайп-тайпанчу кӀошташкахь бес-бесара, цундела, масала, тайпан къаьстина доза дац гарах а, некъех а (тайпан геннаш) я фамилех. ХӀинцалера Ӏилманан бевзачу вайнехан историн муьрехь (XVI—XVII бӀешераш), гуттаренна йоьду тайпанаш хийцадаларан процесс, цхьадерш дайна (церан векал кхалхара тӀемашкахь, дӀакхалхара луларчу регионашка я ассимиляци йора кхечу тайпанашца), цхьадолу тайпана кхолладелла (наггахь, вайнехан доцу этносаш дакъа а лоцуш), иштта хилла даккхий тайпанаш деба а дебна кегийрачу тобанашна декъалуш, цхьацца дакъош царех, хан-хене яьлчи, шешша тайпанаш хуьлуш. Тайпанийн вовшен ассимиляци яран динамикан процессаш бахьнехь, талламхошна юкъахь кхоллало харцонаш билгалдаккхарехь, билггала муьлха девзуш долчу юккъерачу бӀешерийн ломан тайпанех вовшахкхетна нохчийн а, гӀалгӀайн а къаьмнаш.