XI бӀешарахь Малхбуза Европин (Нидерландаш, Германи, кхин а) гӀаланашкахь кхоьллира зударийн а, мехкарийн а йукъараллаш цомгашчарна Ӏуналла дан. XIII бӀешарахь граф-азни Елизавета Тюрингенан шен хьолах дарбанцӀа дира, дӀакхийсина берашна а, байшна а цӀа дира, цигахь ша а шортта болхбора. 1235 ш. иза Сийлахь болчу нахана юкъатуьйхира, цуьнан цӀарах йиллира католикийн йукъаралла «Елизаветинкаш». Маьршачу хенахь юкъараллин йижарша Ӏуналла дора беккъа цомгашчу зударшна, ткъа тӀеман заманахь — медицинан гӀо оьшучу боьршачарна а. Оцу юкъаралло дукха гӀуллакх дина проказа цамгар йолчарна. Изза гӀуллакхь леладора «иооаниткаш» юкъаралло а, церан декъашхоша гайтира шайн майралла Парижехь 1348 ш. Ӏаьржа ун долуш. Йижрийн-«госпитальеркийн» карахь дара даккхий дарбанцӀаш — Парижера Сийлахь Людовикан, ткъа иштта кхечу Францин гӀаланашкара а.