1991 шарахь Советий Азербайджан йара Союз ССР (ССРС)йечу 15 союзан республикех цхьаъ. Цу тӀе церан кхоллайаларан истории хаъал къаьстара. Белорусийн ССР йуьхьанца кхоллайелира РСФСР махкахь российн автономии санна, ткъа оццу хенахь Азербайджанийн ССР маьрша пачхьалкх кхайкхийра хьалхарчу правительство Ӏедал дӀадаларан хьесапца. Украинийн, Эрмалойн, Гуьржийн ССР кхоллайелира империн хилла мехкийн дакъош тӀехь, оццу хенахь бисина мехкан терго Гуьржийчоьнан, Эрмалойчоьнан, Украинин къоман правительствошкахь йара. Цул сов, йерриш йагарйина республикаш йукъайевлира ССРС кхоллале, ткъа кхин союзан республикаш йукъайевлира ССРС йолучу шерашкахь (пхиъ йуккъера азин республика РСФСР йукъара арайаьккхира 1920-гӀа шерашкахь, ткъа кхоъ балтикайистера пачхьалкх схьатуьйхира 1940 шарахь). Вукха агӀора меттигаш а хилира (Карелин-Финнийн ССР союзан республикех РСФСР автономи хилира, ткъа Тувин Халкъан Республика ССРС йукъайеира союзан республика санна а ца йогӀуш, РСФСР автономии санна).