ГахӀар юкъадалар шен орамашца бӀешерийн кӀоргенашка доьду, дуьххьарлера цуьнан лараш йисина палеолитан муьрехь. Неолитан оьздангаллехь гахӀаран дукха кепаш хилла. Хенан йохаллийца гахӀаран олалла а, хааран маьӀна а дӀадолу, амма шена тӀаьхьа дуьту ладаме, нисъеш а, хазъеш а пластикан кхоллараллера системан роль. ХӀора муьро, хаттӀо, хьалха-тӀаьхьа гучуяьлла къоман оьздангалло шен система кхуллура, цундела гахӀар тешаме хьесап ду кхолламаш билгалчу хенера, къомера, махкера хиларан. Шеко яц, иштта, гахӀаран историн шен константаш, хьаьркаш хилар, уьш хено ца хийцина, тайп-тайпана оьздангаллин, хоттӀийн, муьрийн долахь ю. Ишттачу хьаьркех ю, масала, чкъург.