Байталваккхар я Кулакаш бохор) — тароне хьаьжжина ахархой массашкахь хьийзабар, лелош хилла большевикаш 1930 - 1954-гӀа шерийн муьрехь. Политика лелор цхьаьна нисделла нуьцкъала бепиг дӀадаккхарца а, колхозаш яхкарца а, цуо массашкахь реза ца хиларца дуьхьал баьхна ахархой, тобанашкахь арабаьхна «кулакаш» а, церан доьзалаш а лерринчу меттигашка, дӀабаьхна церан бахам («юкъара бина») , тоьпаш йиттина, ткъа иштта ойла йина ца хиларна а, политика кхочушъян цхьа а лерина инструкци ца хиларна — меттигера Ӏедалша дуккха къиен а, юккъера бахам болу а юьртан бахархой хӀаллакбина, кхин а меттигера Ӏедалан декъашхой а. Политикин юьхьаг йолийра ВКП(б) ЦК Политбюрон 1930 шеран 30 январан  «Ерриг коллективизаци яран кӀошташкахь кулакийн бахамаш дӀабахаран белхах лаьцна» цӀе йолчу постановленица Формалан политика лелор чекхдаьлла 1930 шо долалуш, амма, уьш дӀаяхаран муьран тӀаьхье яхъелира 1954 шо кхаччалц. Цул тӀаьхьа 60 шо даьлча, «Политикин репресси йиначарна реабилитаци ярах лаьцна» 1991 шеран октябрехь арадаьллачу законаца,  байталбаьхна («репрессеш йина») нах официалан лерина Лакхарчу Совето репресси йина а, реабилитацин бакъо йолуш а.