Поштан зӀе кхиар толлуш ду лерина историн Ӏилманан дакъа — поштан истори. Адамаллин историн йохаллехь хаамаш дӀабаларан хьесапаш а, гӀирсаш а дика кхиина. Исторел хьалхара муьрера лоллин пачхьалкхашкара уггаре атта орцанаш (аьзнаш, цӀе, кӀура) хийцаделира гӀашлойн а, говран а геланчийн поштан хаамашца хийцаделира. Феодализмехь а, капитализмехь а кхолладелира говрийн, цул тӀаьхьа цӀерпоштнекъан, хӀаваан, кхин тайпана зӀен регуляран пачхьалкхашна юкъара а,  дуьненайукъара а поштан гӀуллакх. Поштан хийцамаш дуьненайукъара масштабехь, шина агӀора а, дуккха а агӀонашкара ДПА юкъахь берташ дина, тӀаьххьара кхечира цхьааллин поштан система (ДПС) кхолларе, цуьнан бух хилира ДПС Конвенцин а, Регламентийн а бертийн кепара цхааллин система.