Университет йилларан ойла кхоллаелира Каразин Василий Назаровичан, оцу хенахь иза вара Халкъан серлонан министраллин цхьаьна комитетан гӀуллакхийн урхалча. 1802 шарахь и ойла цуо император Александр I-чуьнца хиллачу шен къамелехь дӀахаийтира, иза юьззина къобал а йира. Харьковхь оцу ойлана иштта агӀо лецира юкъаралло а; 1802 шеран 30 майхь Харьковхь императоран баркала ала а, университетах дерг дийца а гулбелира элий; Каразина дӀайийшира шен хин йолу университетан хӀоттаман проект. Цуьнан ойланца университет хила ца еза «немцойн кепара йина ишкол, ткъа дерриг чулоцу доьшийла хила еза», шена чуйогӀуш цхьаьнатоьхна тайп-тайпана академеш (Ӏилманийн, говзаллин, инженерийн, синмехаллин), университет, лахара говзаллин ишколаш. Сацам бира эланашна а, совдегархошна а юкъахь ахча вовшахтоха. Эскархойн бахархоша университет ян дитира 130 сов гектар латта. Ахча вовшахтухуш дакъа лецира Харьковн губернера кхечу гӀаланаша а, ткъа кхин а лулара губернешкара эланаша а. 1803 шеран 24 январехь Петарбухехь делира Харьковхь университет йилла Лакхара пурба, Ӏуналча хӀоттийра граф С. О. Потоцкий. Дерриг бахаман гӀуллакхаш тӀедехкира В. Н. Каразинна а, профессор И. Ф. Тимковскийна а. 1805 шо долалуш хаьржира дуьххьарлера хьехархой, цаьрга кхайкхинера Потоцкийс коьртаниг дозанал арахьара, тӀаккха  шарахь даздарца дӀайиллира университет.