Хаттар делчи, стенах ала орамат, жоп чолхе хуьлу. Дуьххьала оцу хаттарна жоп дала гӀиртина ширагрекийн философ а, Ӏилманча а Аристотель, ораматаш чохь садоцу а, садолу а хӀуманашна юккъе йехкина. Цуо билгалдина, ораматаш шеш дӀай схьай яха таро йоцу, дийна организмаш хилар (дийнаташна дуьхьала). ТӀаьхьа дӀайиллира, цхьанне агӀора ораматийн юкъара кхетамца йогӀуш йоцу, бактереш а, архейш а. XX бӀешеран шолгӀачу декъехь жӀалин нускалш а, цхьацца тайпана хинбецаш а билгалаехира шайн категорешка, хӀунда аьлчи церан пхенийн а, ораман а система ца хиларна, кхечу ораматийн санна.