Дзэн Ӏилма деина ХӀиндера Цийчу Бодхидхармас, кхин дӀа даьржира Генара Малхбале кхаччалц (Цийчоь, Вьетнам, Корей, Япон). Цийн чанан, японин дзэнан, вьетнаман тхиенан, корейн сонан гӀиллакхаш кхиира дукхах дерг шешша, хӀинца а, марталла латтош, схьаэцна шен амалан аматаш Ӏилманехь а, практикан хотӀехь а. Японин дзэн гайтина масех ишколо: Риндзай, Обаку, Фукэ, Сото. Японин дзэнан ю 20 % гергга буддийн килсанаш Японехь.