Ораматийн дуьненах лаьцна хьалхара жайнаш яздина желтойн а, кхиболу Ӏаламхоша а. Ораматаш Ӏаламан дакъа хилар толлуш, антични заманан философаш церан маьӀна билгалдаккха а, уьш системе дало а гӀертара. Аристотелал хьалха хилла талламхоша Ӏамайора ораматийн дарбанан а, мехала а башхаллаш. Аристотелс (вайн эрил хьалха 384—322 шш.) «Дийнатийн истори» (лат. Historia Animalium) цӀе йолчу пхиолгӀачу жайнехь хьахира шен «Ораматийн Ӏилма». Оцу Ӏилманан цхьацца декъаш бен ца дисина. Немцойн ботаникин говзанча волу Виммер Фридрихо и декъаш гулдира, юха 1838-чу шарахь зорбане туьйхира уьш. Шен жайнехь Аристотелс къобалдора Ӏаламехь ши дуьне хилар: чохь са доцу а, дийна Ӏалам а. Ораматаш чохь са долу хӀуманаш санна лорура цо. Аристотелс дийцарехь, дийнатийн а, адаман а синца дуьстича ораматийн сийнан тӀегӀа уггар лахара ду. Ораматийн а, дийнатийн а Ӏаламехь юкъара башхаллаш хилар билгалдора Аристотелс. Масала, цо яздора цхьаболу хӀордан бахархой дийнаташ ю я ораматаш ю билгалдакхха хала хилар[3].