Азербайджанан истори — ширачу заманара таханлера денош кхаччалц йолу Азербайджанан истореш. Азербайджанан махкахь нах охьахевшина палеолитан заманахь дуьйна (хьалхара адамаш лаьттина меттигаш карийна Азыхан хьехахь, Гобустанехь и кх. дӀа). I бӀешерера вайн эрера V бӀешо кхаччалц хӀинцалера Азербайджанан махкахь йара полиэтносан паччахьалла Кавказан Албани (387 шо кхаччалц Кура эркан аьрру берд тӀехь бен йацара), Куран аьтту бердан областаш (Арцах а, Утик а) йукъахь хилла Йоккха Эрмалойчоьн, ткъа къилба-малхбален регионаш йукъайолхара эрмалойн провинцин Пайтакаранна а, Атропатенина а. IV бӀешарахь дуьйна Эрмалойчоьнан пачхьалкхан дин хуьлу керсталла, тӀаккха эрмалой буьйлало керсталлин дин кхайкхо Кавказан Албанехь.