1860-гӀа шерашкахь серлончо Н. И. Ильминскийс шен «Туркойн-гӀезалойн меттан курсан юьхьанцара дешар» балха чохь башкирийн мотт язбеш кириллицан абат лелор кховдийра. Оцу белхан бух тӀехь XIX бӀешо чекхдолуш — XX бӀешо долалуш арахийцира цхьа могӀа башкирийн абаташ. Иштта абатех дуьххьарлерниг арахийцира, 1892 шарахь Оренбургехь, В. В. Катаринскийс (юха арахецна 1898 а, 1906 а шерашкахь). Оцу арахецаран абатан юкъадагӀара оьрсийн абатан дерриг элпаш  (ё, й, ѳ, ѵ доцурш), ткъа иштта кхин тӀе ä, г̇, ҥ, ö, ӳ хьаьркаш. 1907 шарахь Казанехь А. Г. Бессоновс арахецначу «Башкирийн абатан» юкъахь иштта дара оцу хенан оьрсийн абатан дерриг элпаш (ё, й доцург), ткъа иштта кхин тӀе ä, г̣, д̣, ҥ, ö, с̣, ӱ хьаьркаш. Кхин цхьа абат кечйира XIX—XX бӀешераш къаьсташ Н. Ф. Катановс — цунна чохь ша тайпа башкирийн аьзнаш гайта авторо лелийра диакритикан хьаьрк умляут (ӓ — /ә/, ӧ — /ө/, ӟ — /ҙ/, к̈ — /ҡ/, ӱ — /ү/ кхин дӀа а). И абат куьйга йозанехь йисира арахецанза. 1912 шарахь М. А. Кулаевс арахийцира жайна «Аьзнаш тардаран бух а, башкирийн абат а» (юха арахецна 1919) цӀе йолуш, цигахь а лелийра кириллицан абат. Башкирийн меттан ша тайпа аьзнаш гайтархьама авторо лелийра ша кхоьллина ша тайпа элпаш. Однако все эти алфавиты не получили широкого распространения.