Хууш ду, Монфора шен заманан гӀарабевлла ингалсан интеллектуалашца шен гуо барх лаьцна. Гроссетеста лелайора, кхин йерш йоцург, говзаллин а, теологин а магистрийн цӀе, оцу хенахь йаздинера «Паччахьан Ӏедалан а, тиранин а хьесапаш (бух)» цӀе йолу трактат, цунна чохь дуьйцура, муьлха урхалча (дуьненан йа динан) лара мегар ду дика, — цунна чохь авторо къобал ца дора, масала, паччахьан а, иштта папин а Ӏедало шайна луъург лело бакъо хилар. Шеко йоцуш оцу хенан Монфоран гергара гуонна тӀейазбан мегар ду иштта нах, масала, Лестеран архидиакон , оксфордан даӀватхо а, философ а . Иза вевзаш хила тарло, оцу заманахь дарж доцу ингалсан бахархойх гӀараваьллачех цхьаъ волу, мозгӀарца Хартфордширера Сент-Олбанийн килсан Парижера Матвейца, гӀараваьллачу хронистаца а, историкца а, гӀарайаьллачу «Йоккха хроникин» (лат. Chronica majora) авторца. Матвей шен килсера араволуш воцушехь, цунна дика хаара дуьненан белхех дерг а, иза кехаташ йаздеш вара пачхьалкхан а, килсан а гӀуллакххошца, шена вевзаш вара Генрих III-гӀа.