ВКП(б) XVI гуламал тӀаьхьа (1930), юхадирзира 1929 шо чекхдолуш долчу ерриг коллективизацин боларе. ВКП(б) ЦК а, ЦКК а цхьаьнатоьхна декабран (1930) пленумехь сацам бира 1931 шарахь коллективизаци чекхъяккха коьртаниг (80 % сов бахамаш) Къилбаседа Кавказехь, Лахара а, Юккъера а ИйдалтӀехь, Украинан ССРн аренан кӀошташкахь. Кхечу ялтакхиоран кӀошташкахь коллективан бахамаш дӀалаца безара 50 % берриг бахамех, хьашташ долучу асанехь ялтийн бахамашкахь — 20-25 %; бамбан а, шекаран буракъийн а кӀошташкахь, ткъа иштта пачхьалкхера юьртабахаман дакъошкахула юккъера барам — 50 % сов бахамаш.