Историн романийн дукхалла бахьнехь (уггаре хьалха А. Дюма-да), юкъараллехь чӀагӀъелла Ришельён «диктатуран» а, дог кӀеда паччахьан а стереотайп, амма дукха хьосташа тешалла до кхечу агӀонах. Цхьан а кардиналан диктат ца хилла не было. Ткъа паччахьан а, цуьнан хьалхара министран а юкъаметтигаш шера ца хиллехь а, амма ца хиллера Виньес а, Дюмас а ма-язъярра. Паччахьан арахьара политика кардинал Ришельё веачи хийцаяла йолаелира, амма иза хенан йохалла хилира. Правительствон гарехь, уггаре хьалха оьшура хьал пачхьалкхан чохь нисдан, иза дархьама барт бан безара (я дӀатебан безара, хьоле хьаьжжина) чӀогӀа паччахьан Ӏедалан агӀончин мостагӀийн, уьш гугеноташ хилла ца Ӏара. Амма тӀаьхьарнаш хилира кардиналан тур боьххьехь, хӀунда аьлчи гугенотийн партис барт бира арахьара (Испанин а, Ингалсан а) гӀо тӀелаца. 1620-гӀа шераш чекхдовлуш гугеноташ дӀатебира, ткъа лерина паччахьан эдикто нисдора протестантийн динан а, политикин а бакъонаш мехкан чухула. Оццу хенахь правительство гӀертара гугенотийн арахьара гӀо дӀадаккха (Ла-Рошель кӀелахь ингалсан эскадра хӀаллакъяр, Испаница долу дар-дацарш нисдан гӀертар). Испани уозаялийтархьама, Ришельён правительство жигара яьккхира шен политика Къилбаседа Италехь. Французийн паччахьан НевергӀеран цӀенна Мантуйн ирс къуьйсу тӀом (1628—1631) чекхбаьлча, дала реза хилира Мантуйр Ӏаьршан ирс.