Вай лакхахь билгал ма-даккхара, боккха тидам тIебохуьйту луларчу ДегIастанахь къаьмнийн меттанаш Iаморна. Кхин цхьа хIума а ду шена тIе тидам бахийта безаш: ДегIастанан халкъан Гуламехь тIеэцначу законца бакъо ю шайн къоман мотт 1амо лаам болчу пхеа дешархочунна лерина класс схьаелла. СССР-пачхьалкх йолуш Къилбаседа-Кавказерчу цхьайолчу республикашкарчу школашкахь (масала: Адыгея) оьрсийн мотт, Нохч-ГIалгIайн республикехь санна, хьоьхуш бацара. Церан школашна лерина оьрсийн меттан Iаматаш, къаьмнийн меттанийн башхаллаш тидаме а оьцуш, хIиттийна яра. Цундела оцу республикашкара дешархой оьрсийн мотт дикахо хууш а, хаарш дика долуш а бара. Нохчийн маттана тIе а тийжаш хьоьхуш бацара Нохч-ГIалгIайчохь оьрсийн мотт, цундела берийн хаарш а дара ледара. Шайна хьоьхучух кхетар ледара хилла ца 1аш, шаьш халла 1амийнарг (кхета а ца кхеташ, дагахь 1амийнарг) хьехархочунна урокехь д1адийца оьрсийн мотт ледара бара церан. Цхьана классера (25-30 дешархочух) цхьаъ лакхарчу дешаран заведене деша вахавелча а хаза кхаъ кхочура дай-наношка, хьехархошка. Дешаран министерство Москва дIало отчеташ мухха хиллехь а, кхечу республикашца дуьстича, интеллигенцин дукхаллин барам уггаре а лахара бара Нохч-ГIалгIайн республикехь.