Ӏилманан методологи кечъяран уггар доккха дакъа лаьцна Платона, Аристотела, Бэкона, Декарта, Канта, Гегела, кхин а философин классикаш. Оцу хенахь церан белхашкахь Ӏилманан методологи хӀоттара вовшехтоьхна, гӀийла къаьстачу кепехь, Ӏилмаллин юкъара ойланашца а, цуьнан ораман хьесапашца а талламаш цхьана нислуш. Масала, Аристотела а, Бэкон а классификаци йо Ӏилманан хаарш, Ӏаламах а, адамах а лаьцна бакъ хаамаш бахархьама кховдайо шиъ коьрта кеп: логикин-дедуктиван а, эксперименталан-индуктиван. И.Канта кечдо хааран корматаллин юкъара дозанаш, ткъа Шеллинг а, Гегел а кхолла гӀерта Ӏилманан хаарийн универсалан система. Оцу талламийн яра алсамо дӀатаьӀна амат, хӀунда аьлча Ӏилма, XVIII бӀешерана юккъара XIX бӀешо доладаллалц, йоккха роль йолуш дацара социалан дахарехь.