Шеман-Ӏарамийн литература чӀогӀа шуьйра ю, доккха историн маьӀна долуш а ю: юккъера бӀешерийн исламан ойлан къегина мур хилира шен заманахь ширагрекийн философийн, дукхаха дерг Аристотелан Ӏарамийн матте, тӀаьхьа Ӏаьрбийн матте гочдар бахьнехь.