Er XVvet ha XVIvet kantved ez eus bet savet meur a bezh-choari relijiel, darn anezho troet diwar ar galleg. Dre embann ar Chatholicon e tiviner e veze klasket sevel ostilhoù evit lakaat ar gloer da bleustriñ war ar brezhoneg. Met ur wech choazh, neus roud ebet eus ar mod deskiñ : kompren a reer e soursie an dud a iliz lakaat an nann-vrezhonegerien da gompren ar brezhoneg dre al latin evel ma weler en Donoet, ul levr yezhadur ar brezhoneg e latin. Gant savadur ar skolajoù dindan renerezh ar Jezuisted er XVIIvet kantved e weler sklaeroch eo deuet ar brezhoneg skrivet da vezañ maestroniet gant un nebeud beleien, ar re-se o kelenn er skolajoù hag gant un nebeud brientinion (tudjentil ha bourchizien). Koulskoude eo dibosupl kadarnaat ne vije ket un deskadurezh vrezhonek prevez e familhoù zo, nag e veze desket brezhoneg er skolajoù (evit ar baotred) ha marteze e skolioù al leanezed (evit ar merched).  Ur skouer vat eo hini mamm Kervarker, Marie-Ursule Feydeau de Vosgien, a ouie skrivañ brezhoneg. Ur skouer all a zeu diwar ur evezhiadenn gant Jorj Belz pa ziskouez e oa liammoù tiegezh etre meur a skrivagner e brezhoneg Gwened en XIXvet kantved : marteze e veze desket ar brezhoneg skrivet e-barzh an tiegezh. Ha perak ne vije bet desket ar yezh skrivet diwar hanterezh ar yezh? E diwezh an XIXvet kantved, e 1898, e cheller merkañ eo bet aotreet gant eskob Sant-Brieg e vefe roet kentelioù brezhonek gant Frañsez Vallée er skolaj Sant-Charlez. Dre hantererezh ar galleg e veze graet ar chentelioù evit an deraouidi dan nebeutañ. An intrudu-mañ, ne oa ket evit kaout asant Ernest Renan en deskadurezh publik pa ginnige Anatol ar Braz ober ar memes tra e Kemper, a zo bet kentañ merk un deskadurezh vrezhonek arnevez.