DAOU BOUEZ, DAOU VUZUL  ged Gabriel Matzneff  (Combat, 25 miz èst 1967)      Nitra nam-eus éneb dan aotrou Regis Debray. Nend en anaouan ket hag  un dén é prizon en-des berped me hengaranté. Gobér e ran nezé er hoant  ma vo buan an aotrou Debray ged é gérent ér gêr éndro ; eüruz oun é  wel ar goarnamant bolivian e  en laosk degemér vizitou én é brizon, hag  obér inou prezegou eid ar hazetennou ha boud skeudennet revé é  blijadur dehoñ.    Soéhet oun un tammig neoah. Dalhet eo bet an ajitatour-zé hag an  hantér-werhed arneùet ag ar progresism bedel e vêka hag e ouil én anù  ar Gousians ollvedel.    Lousteri ! Pilpouzed ! Lennit ou anùou ha sellit ou fennou ! Ind e zou  er mem tud flériuz, é-pad tregont vlé ind zou bet stouiet izél dirag  treid ur foll sadik, Jojeb  Stalin ; Ind e zou er mem tud, ha éneb dan  inour ha dar wirione, ind ou-des nehet betag ar maré dévéan ar hampou  konsantrasion soviétel. Gweh erbed nou-des ket laret UR GIR  protesteh pé ahoél a zrué eid ar milionou viktimou ag an tiraneh  komunour.    Énéan vad ! Ind e stlakas ou daouorn pe voé drouglahet Goumiliov* ;  ind e stlakas ou daouorn pe voé drouglahet Babel* ; ind e stlakas ou  daouorn pe voé drouglahet Mandelshtam* ; ind e stlakas ou daouorn pe  voé  drouglahet Pilniak* ; ind ou-des laosket merùel a zisanspoér  Esenin* ha Tsvetayeva* ; ind ou-des laosket lakaad én déportasion,  fuzullein, martirizein kantadou ha kantadou skrivagnérion, béléion a  vilou, ha paezanted a vilionou.    Goah hoah, ind ou-des sikouret an tiraned ; betag an déi dévéan ind ou-  des lipet boteiér ar penn dreist-ijineg Stalin, èl mou-des lipet de  heul boteiér Chrouchtchoff, èl ma lipont hiriù boteiér Kosygin (pé  Mao Tsé-toung revé an  tech) ; ind ou-des groeit barnereh é <<  goallgomzereh é gaou >>, é << diffamation >>, éneb de Kravtchenko, de z/  David Rousset*, ha dan oll dud ou-des saùet éneb dan torfedou.    Met perag é komzehen nameid diàr an amzér dreménet ? der bléad-man, é  miz genver, deg skrivagnour youank bennag zou bet dalhet ha kaset én  toull-bah, ind ou-des imbannet ur gelaouenn lennegel kuhet, lod unan  en-doé manifestet àr plasenn publik, é Moskou, hag huchet  << dan diaz  an tiranieh ! >>.    Laroud a ran anùeu ag unan bennag : Aleksandr Ginzbourg*, skrivagnour  er << Lior gwenn ag an afér Siniavski-Daniel* >>, Youri Galanskov, penn-  skrivagnour ar gelaouenn << Feniks >>, Aleksei Dobrovolski, Vadim  Delaunay, Vladimir Boukosvskiy, Evgéniy Koucheff. Ind zo é toullbah é  segred adaleg ar miz genver, viktimou eun arbitrèr polisel heb lezenn;  or dizarempred e zo a-grenn ; dén erbed nen-des  ket droed doned ou  vizitein, nag ou hérent tostan ; dén erbed ne oèr ket eùé pegourz é  veint barnet.    Revé er heléou ag er gealouenn harluet << Gràni >>, unan étrézé, ar  youank Vladimir Boukovskiy zo bet tennet tuchant ag er prizon ha kaset  én ur hlanvdi psikiatrik << spesial >> kenan, e-men (menèget) << e vé  groeit arnodou medikal kri àr ar brizonéred, hag red eo chonj dar peh  é vézé groeit a-barh ar hampou hitlerian >>    Énéan gaer ! Nhellet ket fichal un tammig ? Penaoz e fiet boud  fuloret ged an << afér Debray >> pa badet mad ha sioul, pe daùet diar an  << afér Delaunay >>, pé an << afér Ginzbourg >>, pé an << afér Dobrovolski      Pétra e horto ar hompezennou a-gléi, glan ha pur, eid boud piket én ou  halon ? Pétra e horto Sartre eid gobér ur bagad diwall ag or hansorted  youank én Unaneh Soviétel ? Pétra e horto Liga Droedou an Dén eid  sevel éneb ? Pétra e horto er Groéz-Ru eid deraou un ensell ? Pétra e  horto an oll dud ou-des ou daoulagad hag ou hameraou trema ar Bolivia  eid ou zroein devad prizon Lefortovo a Voskou ?      Notennou deuz Broc :    - Nikolai Stepanovitch GOUMILIOV  E oa eur barz rusian ganet e Kronchtadt e 1886 hag a voe fuzuillet  gand ar gomunerion e Petrograd e 1921.    Eneb dan arouezism a oa er mod, eñ a groueas e 1912 an emzao akmeïst,  deuz ar gresianeg << akmê >> = lein, klipenn, burhuduz diskoet gand Anna  Achmatova. (Eñ a voe e hoaz kentan). Ar gomunerion a hen damallas  beza konspiret eneb dar goarnamant sovietel hag a hen fuzuillas. E  werzou, parfed en o stumm, a  zo leun ekzotism ha blaz darvoud (Hent ar  gonkistaderien, 1905; Perl, 1910; An toull-koad, 1918; Piler tan,  1921).    É-pad ur bochad bléadou, é roeg Anna, ar varzéz rusian vrasan én oll  amzérieu, ne ouias ket ma ean e oa marù pé veo. De houdé, é ouias hi  penaoz ar gomunérion ou-doé ean lahet é-pad ar gouianv. Lod a vléadou  hoah de heul, ind e laras dehi é-peléh ou-doé masakret é oaz, heb  réein dehi ar horf éndro, pédeguir ar gomunérion ou-doé ean losket.. Hi  e ias dar léh é-peléh é oa bet lahet ken kri he goaz. Se oa an nevez-  han rusian hag ar lann a oa leun a vleun. Anna Achmatova a skrivas da  houde unan deuz he gwerzennou mantruz gand ar frazenn-ze e-mesk ar re  all :    << Iskiz eo ar vuhé ! dre gustum e ta an intanvézed de zoug bleu ar bé  ou goazed, ha mé, e cherren bleu àr te hani ! >>    - Isaac Emmanouilovitch BABEL  a oa eur skrivagnour rusian ganet en Odessa tro-dro 1894 hag a voe  fuzuillet gand ar gomunerion é 1941.    Ganet én un diegeh uzeo ag Odesa, ean e voe mignon de h/Gorki, hag a  gléi èl an hani. É gontadennou << Kontadennou Odesa >> 1931, << Marhegieh  ru >> 1926, hag é hoariva, << Maria >> 1935, e gan ar gevredigeh soviétel  neùé. Trotskour é voé tamallet boud, hag ar gomunérion e ean lahas..  Reabilitet é voé é 1954.    - Osip Emilievitch MANDELCHTAM  e oa ur bard rusian ganet é Varsovia é  1891 ha marùet é Vladivostok  tro-dro 1938. Krouéein e ras ged Goumiliov hag Anna Achmatova ar skol  barzel akmeïst. He gwerzennou e zou lein a chonjou koh-vraz hag  istorel. Ar gomunérion ou-des ean harluet a 1934 betag 1937 a-gaoz ur  werzenn éneb de Stalin. Dalhet é voé geté ur weh aral é 1938, ha ean e  varùas én ur hamp a dreméneh.    - Boris PILNIAK  Boris Andreievitch Vogau deuz e ano mestradel a oa eur krivagnour  rusian ganet e Mojaisk tro-dro 1894 hag a  voe drouglahet e 1937. Kanal  a reas an Dispah en eun heuliad braz, << Ar bléad noah >> 1922, med ne  voe ket a-du ged an argadou eneb hengounou ha talvoudegeziou ar bobl  rusian : << Mekanikou ha bléidi >> 1924, << Ar Volga a en em daol e-barz  ar mor Kaspian >> 1930.  Ar gomunérion e en zalhas é 1937. Ofisiel en-des éet de guhed adaleg.    - Sergei Aleksandrovitch ESSENIN  a oa eur barz rusian, ganet e Konstantinovo, e-barz ar  goarnerez a  Riazan, e 1895 hag en em lahas eñ e-unan e Leningrad e 1925.  Koutant é voé én amzér an Dispah a 1917. Ean e ziméas ged Isadora  Duncan, met é voé buan kerséet, ha da heul zoken spontet ged er rejim  neùé. Gourdrouzet ha dizanspoéret, ean en em lahas.    - Marina Ivanovna TSVETAYEVA  e oa ur varzéz rusian, ganet é Moskou é 1892, emlahet é Yelalouga, é-  tal Kazan, é 1941.  He gwerzennou a zou lein a vuhé hag orijinal, ged ur lusk gouieg : <<  Albom an abardêz >> 1910, << Verstou >> 1922, << ar plah Tsar >> 1924.  Hi e ias kuit deuz ar vro é 1922 ged he ziegeh. De heul hi e heulias é  1939 he goaz hag he merh, ou-doé donet én URSS éndro. Ar gomunérion e  fuzuillas he goaz hag e forbannas he merh. Marina Tsvetayeva e zas  boud foll ged ar poén hag en em lahas.    - David ROUSSET  e oa ur militant komunour gall, lakeit uhel e-barh er PCF. Ean e ias  de skol er gadred é Frounzé  (URSS) eid peurachuein é diskadureh  militant. Pe welas er wirione ag an Unaneh Soviétel, ean e zas boud ur  militant komunour pismigour. Ar Gompezenn ne zigaréas ket dehoñ é  frankiz, e ean forbannas, hag e vreina rah er rest é vuhé.    - Andrei SINIAVSKI  e oa ur romantour ha pismigour lennegel rusian, ganet e Moskou é 1925  ha marù é Fontenay-aux-Roses é 1997. Istorour a lennegeh ha klaskour  én Institut Gorki, nezé lakeit uhel é-barh ar rejim. Ean e kollas oll  he michériou skolveurieg pédeguir en-doé diwallet Boris Pasternak,  priz Nobel a lennegeh é 1958.  Dalhet é voé é 1965 pédeguir en-doé imbannet én estren lod a lioriou  pismigour diar er rejim ged Aleksandr Daniel. Er gomunérion e en  gondannas de seih blé kamp <<ged rejim stard>>.    Aleksandr GINZBOURG e brotestas hag e gouzanvas er mem tra.  André Breton, Marguerite Duras ha Michel Leiris e saùas eùé, met  Andrei Siniavski e iei kuit nameid é miz mê  1971.  E 1973, é hell moned chom é Bro-Gall, é-men e gelenn é Paris-IV hag e  imbann << Ur voueh é-barh er bagad a ganérion >> é 1974, priz er gwellan  romant estren, << Andrei-er-Oallchans >> (1981), Noz vad ! (1984), <<  Ivan an Dizoubl. Paganism, hud ha féi er bobl rusian >> (1990).    .