Gropes de convige : soc.cultura.occitan  De : Broca...@xxxxxxxx (Bròc Alan) - Rechercar li messatges daquel  autor  Data : 6 dabril de 2005 23:25  Localament : Dijòu 7 dabril de 2005 08:25  Objet : Mon occitània es aquela  Respondre à lautor | Transferir | Estampar | Messatge individual |  Afichar loriginau | Retirar | Senhalar un cas dutilisacion  abusiva    Goude ur breud àr list-oc, breud hep abeg, pendegwir e komzed mar  red eo asanteiñ bannieloù kañv goude marù ar Pab ha, daoust pe  zaoust, ar Vatikan zo ur stad anaoudet get ar hwehkogn... goude ar  breud mañ, neuzen, me meus gwelet ez eus hoazh brontosaured o  termeneiñ an bersonelezh broadel okitanat dar gwin ha « hengounoù  » ar vro « Corbières ».    Soñjal e hellan, èl sur, den ebed e barzh an departamant Aude neo  ket Cathare ken, met an  tud en em harp àr ar gatared, pendegwir o  hevelepted zo treset get an istor-sen, hag o zadoù a stourmas er  groaziadeg, evid un tu pe an egile.    Memes tra, me nendon ket roueelour na beleg bartassier, nag  enfarinat.    (« bartassiers » = « beleien ar vodoù » a oa chraet ar veleien  o neus ket touet int vo bout feal dar republik)    (« enfarinats » = ar gatoliged o deus ket asantet an emgleo etre  Bonaparte hag ar pab e 1801. Int a lakae bleud àr  o bleo. Kalz e oa  int e Breizh hag en Aveyron, hag, èl sur e meur a unan barrez amezek  er chKantal. - ar re devezhañ a oa er bleadoù 1930 e  Cassaniouze, er chKantal hag int zo aeit da vout katoliked. Get un  hanù dishañval ez eus hoazh hiriù an deiz «katoliked kozh» er  departamant Deux-Sèvres)    Met ma hevelepted dohein zo mezet get buhez an tud-sen, ar re get ar  pab Benezet (= Bened) ar Trizekvet Pedro de Luna hag an eskob Joan  Carrier à Rodez, goude  get ar bersoned « bartassiers » hag an «  enfarinats », a rae kaz bras àg o « franc albire », o mennerezh.    Èl sur, tud arall etreze a voe republikaned pe bonapartourion zoken,  à Napoleon an trede. (e barzh ti ma zad kozh, e oa un dagerreotip get  Napoleon an trede, hêrezh e dad. En tiegezh ma mamm, tudoù oa  roueyelourion ha tudoù arall republikaned.)    Heritour on àg int oll.    Gwelet amãn-traoñ, da santet get petra ni zo graeit en Torosad  Arvern,  tamm un danevell skrivet get ar majoural Zefir Bosc, ar  plaengomzour brasañ en on amzer. Beleg an istor zo beùet e gwirione.  E KLT vez skrivet ar wezh-mañ.          Guilhaume, ar person bartassier      Avel troher ar goan deuet a raskle lehiennoù koadek euz Goul, betek ar  kompezennoù deuz Mont-Lausi ha Long-Camp. Ur gaouenn war-lein tourioù  kozh ar chastell dismantret, a youhe he chlemm hollbad.    E-bell, en traoñ, etrezek  donderioù deuz Goul, un toud a responte.      E goudorenn an doenn soul euz ti tiegezh Tourniols, kemmet chapel, an  oferenn-bred a echuas un tammig trist, gant ur ganaouen nedelek gozh :    (Ne lavarom ket peb reol distilh an Okitaneg : ar bennañ zo : « o »  vez distaget evel « ou » e brezhoneg, hag « ò » evel « o » e  brezhoneg. An egile « ch » vez distilhet « tch ». )    « O ! la nuèch fortunada  O ! lo temps desirat  La patz seria arribada  La  guèrra a pro durat ?  Venètz, venètz lèu,  La patz es arribada,  Venètz, venètz lèu,  Rendre gràcias a Dieu.    Sans aquela venguda  Nosautres podèm plus,  Nòstra anma èrra perduda,  Lo monde èrra a non plus,  Venètz, venètz lèu,  Nòstra anma èrra perduda,  Venètz, venètz lèu  Tornar gràcias a Dieu.    El es dins un estable  Pièger que lespitau,  Es aquel liòc capable  De li servir dostau ?  Venètz, venètz lèu,  Dedins aquel estable,  Venètz, venètz lèu  Tornar gràcias a Dieu.    Amb aquela frechura  Colca un bon mes de fòl  Sobre un pauc de pastura  Sans drap e sans breçòl,  Venètz, venètz lèu  Amb aquela frechura,  Venètz, venètz lèu  Rendre gràcias a Dieu... »    « O ! an noz éurus / O ! an amzer hoantet, / Ar peoh a vefe erruet /  Ar brezel zo bet hir awalch ? / Teuit, teuit buan, / hon ene a  gantre kollet / teuit, teuit buan /  trugarekaat Doue.Hep an donedigezh  mañ / Ni ne chellom ket ken, / On ene a gantre kollet, / an tud a  gantre meur a veur, / teuit, teuit buan, / On ene a gantre kollet,  teuit, teuit buan / trugarekaat Doue.En ur staol emañ eñ / gwashoh an  ospital, / daoust ha barrek eo al lehienn mañ / bout e di ? / deuit,  deuit buan / e-barzh ar staol mañ, / deuit deuit buan / trugarekaat  Doue.Gant ar yender mañ / a gousk en ur mis foll / war un tamm geot /  hep gwiad na kevell, /  teuit, teuit buan / gant ar yender mañ, /  teuit, teuit buan / trugarekaat Doue... »    Hag ar ganaouenn a echuas gant ur choulenn beilhour :    « Aquòs pro dich, cau de la sòrta  E dapasset prenre la pòrta  Fins danar veire lEstabèl  Saura levat nòstre gobèl ! »    « komzet eo bet awalch, red eo evel-se / ha goustadik mont er-maez  / da vont gwelout Estabèl / mard eñn deus savet on gwerennad ! »      Marteze e oa lavaret da reiñ un  tammig meur birvilh dar vodadeg  mañ e noz Nadaleg, e-peleh tout a oa dober hoazh evid adreiñ an  esper e kalon tud heskinet gant an aerouant republikan, hag eñ en-doa  prometet Frankiz, Kevataded ha Breuderezh, pecaire! (met siwazh!)    Pa rah an tud-se peizanted a zeue e-barzh o feurm, erruet eo, kalz  dialan, a-dreuz ar gistineg, Antòni Gastou, yaouankañ an tiegezh  Bieurièyres.    Eñ a zeue da lavar, du-se a-dreñv ar chreh, war an uhelgompezenn  deuz  Tremouilhes ha la Venta, tremenet e oa ar vrigadenn, beteg  Montsalvy e teue en-dro. An tud a chelle neuze bout sioul ha mont en  o geriadennoù dinech.    Eñ a choulennas ive dar beleg ma eñ a chelle dont, ken buan  ma e amzer a rafe posupl, da vadeziñ nevez-chanet e familh :    « Ya-vat ! e respontas ar beleg, bremañ emaon o vont e-barzh ar  Bersanges diskuizhañ un tammig. Neuze, gant ar beure e teuin e-barzh  da di doleviñ an « nadalou »-mañ kaset deom  gant an Doue  mat...»    (« nadalon » - « nadalou » e doare-skrivañ breizhek.- Evel-se e  vez graet ur bugel ganet en deiz Nadaleg - «Nadau / Nadal» en  okitaneg)    Hanternoz a oa tremenet, sioul awalch e oa an tud, a desped dan  aon bout paket, e peb mare, gant ar warded broadel pe ar jandarmed deuz  Montsalvy.  A-wechoù e kantrent war ar «puèchs ».    (« les puys » e galleg, menezioù Torosad Arvern)    Koulskoude pep hini a ouie, an  tok-gaorneted ne biajent ket er riskl  an noz, e traõniennoù sterioù Goul, Lac pe Goulesque.    (Ar Goul zo ur ster ganet war an Puy Mary / Puèch Mary er  chCantal.)    Guilhaume a chelle mont sioul da zommañ e gorf e korn an tan e  barzh ti Bersanges, koaniañ un tammig, ha mont da gousk en un kuzh  e-kichenn ar gommoù.    Ar gouloù-deiz a grogene da vont da wel war-dro Ròca-Solana de  Muròls pa erruas eo Bersanges, teuet da ziwiskañ ar bartassier:    - Ale ! Aotrou Person, deuit da zebriñ un tammig soubenn domm,  strakal meur an «auriòls bajanats» (un sort bignez) hag e eim, ar  beure mañ, e barzh ti Gaston dEn Bieurièiras (= euz feurm  Bieurieyres), evid ur badeziñ nevez. Ur chustum eo aet...    Er giz-se e reas ar person. Gwisket evel ur peizant euz al lehienn  hag a ya er choad da drohan keuneud, botaouet gant botoù-koad, hag  heuzoù war-lein, goloet gant ur vantell burell hag un tok deuz  paotr-saout gant an divaskell ledan, izelaet diwar an daoulagad, aet eo  war an hent...    Araogzañ e kerzhet ar vreudeur Bersanges; a-dreñv e heulie  Joan-Pèire Bieurieyres ha Joan Gaston e fin ar cherzh. Oll ar  pevar, pep hini armet awalch, pe gant ur bazh kerzhin pe gant un  eskopet kuzhet dindan ar chaldrao hag a oa e dilhad, a sturie  Guilhaume betek En-Bieurieyres, tost ar gwazh-dour e Loungayrous.    Ar geriadenn mañ, koll e koad Mount-Lausi, graet « koad ar  moch  », a veze a-dus da fõns dan traonienn a-dreuzkiz war-lein ar  richer. An heol a zeue nebeut e-pad an gouañv war-dro kreisteiz.    Pelloh e tisplege an deñvalijenn fresk he mantell diwar ar  giminelloù o mogediñ.    E-kichen ti Gaston e-veze ti Bonals; ur choubl all a gortoze ive  ur ganedigezh war-dro miz Fevrer naontek ha pevar ugent.    Ar pemp kenveajerion zo antret er gêr Antòni Gaston ha Catarina  Lartigas, hag a gortoze int a zeu.  Goude en-neus tapet un aer tan, ar beleg a ziwiskas ar vantell, a  wiskas ur sourpiliz kozh hag e stol, kuzhet en ur sah bihan. Neuze  en-deus tostaet dar chavellig. Ar bugelig mailhuret a gouske,  gant ur seurt mouschoarzh aelig war ar muzelloù. Ar vamm, Catarina,  a ziskuizhe astennet en ur gwele serret hag a oa en chornig ar sal  voutin. An tad kozh Lartigues, en-doa graet al leniennoù, a bakas ar  babig en e divreh hag a ambrougas anezhañ dar beleg :      -  Benesit siaga Dius, (Doue ra vo meulet) e lavaras ar person, hag a  kaset deom ar bugelig mañ en deiz pa Krist zo ganet. Ma hwi fell deoh,  e roim dezhañ ive ano Nadal e-kichenn ano ar paeron.»    Guilhaume diouzh unan e godell en deus tennet ur flask dour  benniget hag ur voest archantek e-peleh a zalche enni an  olve-sakr. Roet en-deus ar flask dar paeron nevez dileuriet :  Joan-Pèire Bieurièiras deuz las Combas a dalche dija en un dorn da  live an daoulagad ur  piled bihan hag a rae ive gouloù. Diouzh ar voest  archantek tapet en-deus un tamm traet sakr ha lakaet en en-deus war  tâl, diweuz ha korfig ar babig.    Da heul, goude en-deus digoret ar flask, diskarget en-deus  goustadik an dour benneget war penn ar bugelig o lavar :    - Te e badezan, ahanout Joan-Nadal, en ano an tad, ar mab hag ar  sant-spered.  - Amen ! a respontas ar paeron oh ober ar groaz war e gorf.    Echuet e voe al lid gant ur bedenn  latin, lavaret gant ar beleg,  ha dam, ar paezanted dastumet aze, ne gomprennas ket nemeur :    « Da nobis quaesumus domine intercedente beato maximo confessore tuo  atque pontifice divinae gratiae largitatem...etc »    Guilhaume, ur wech echuet e bedennoù hag e chrasoù, a dennas  ur charned diouzh ar sachig ha skrivas war ur follenn, da heul ur  badez all en doa chraet, ar 24 Mis Du trihweh ha pevar-ugent,  e-barzh ti Segurins deuz Tourniols :    «  Joan-Nadal Gaston, mab reizhek ha naturel deuz Antòni Gaston  ha Catarina Lartigas deuz ar geriadenn En Bieurièiras, parrez La  Dinhac, ganet eo en dewezh 25 ar miz an Avent hag a voe badezet en  archoazh 26 ar miz an Avent 1798, paeron Joan-Pèire Bieurièiras,  deuz ar geriadenn de las Combas, ha deuz ar memes parrez. David, Beleg.  »    En an enroll mañ, diskrivet war ur chaier bihan, ar beleg ne  skrivas ket ano ar vaeronnez. A-wechoù evel-se e rae, evid ar paotred  badezet, evel evid ar merched. Eñ a skrive neuze, a-wechoù, hepken  ano maeronnez.    Evel-se echuet e voe an hini Gouel Nadaleg hag an deiz egile,  tremenet e-barzh koadoù koll ar stêr Goul, etre Rouergue hag  Arvern-Uhel, evid ar paour-kaezh beleg bartassier deuz Entraigas :  Guilhaume David. Er deizioù 25 ha 26 miz Kerzu e voe, er bloazh mil  seizh kant trihwech ha pevar ugent, graet en amzer-ze miz Nivoz ar  Republik gall. Daou gant vloazh e-raok, siwazh !    Ar vuhez a gendalchas evid ar person Guilhaume, a vo a-henep  dan Emgleo etre an Iliz ha Bonaparte e 1803. Bartassier e oa,  enfarinat eñ zo aet, hag a gendalchas o badeziñ hag éurediñ,  er-maes euz an ilizoù betek 1822. Seizh vloazh goude, marvet eo en  Entraygues, en deiz 28 ar Miz Meurzh 1829.        Zefir BÒSC (Majoral del felibrige)    .