26. Alan ar maro    An obererion soviedel en Ouliasoutai - ar zoudarded e trubuill - klask  drouglah eneb dar skrivagnour - ar strollad bouriat-mongol a laka an  urz en-dro - notennou da v/Broc àr dud ar Vongoli.    Arruet om da Ouliasoutai an deiz pa zaas en-dro ar strollad a oa eet  dizarma goarnasion Wang Tsao-tsoun. Ar  strollad e-noa kavet ar horonal  Domojiroff a hourhemennas dohte dizarma ha laereh ive ar garavanenn,  ha dre walleur al letanant Strigin a zentas dan urzou eneb dal  lezenn.    Eur vez e oa gweled soudarded rusad a zouge mantellou, heuzeu ha  montrou o-doa laeret dar gargidi ha dar zoudarded zinad. Peb unan e-  noa e damm deuz an argant hag an aour sinad. Gwreg vongol Wang Tsao-  tsoun hag he breur a zaas en-dro gand ar strollad hag a hirvoudas e  oant bet  laeret gand ar Rused.    Ar gargidi sinad deuz ar oarnasion, heb o boued, a arruas dan harzou  sinad nemed e padoud kriz an naon hag ar yenijenn.    On trevadenn estren a voe skandalet e weled al letanant-koronal  Michailoff a zegemere Strigin gand an enoriou soudardel, med e ouijom  perag pand on-eus ouiet dewezatoh e-noa degemeret Michailoff ive e  damm deuz an argant sinad, hag e roeg he-doa degemeret dibr Fou  Hsièng. Choultoun Beyli a houlennas e vefe roet  en-dro an armou hag an  danveou dar meradur sinad. Michailoff a rehuizas. Neuze an drevadenn  estren a drohas al liam gand ar strollad rusad. Diêz e voe etre Rused  ha Mongoled. Meur ag ofisour rusad a brotestas eneb pez o-doa greet  Michailoff ha Strigin.    Er stad-ze, eur mintin a viz embrel, e taas eur strollad marhegerion  armet en Ouliasoutai. Ind a yas da di ar bolchevik Bourdoukoff, hag a  roas dhe eur bern mad ag argant.    Ar strollad en em  ziksoas greet gand bet-ofiserion deuz goarnasion an  impalaer, ar horonaled Poletika, NN Filipoff ha tri breur dhoñ. Ind a  lavare e faote dhe dastumad an oll ofiserion hag an oll zoudarded  wenn deuz ar Vongoli hag ar Vro-China evid o has en Urianhai emganna  eneb dar volcheviked. Med ind a lavare ive e faote dhe da genta  treha Ungern hag el laha, ha reï en-dro ar Vongoli dar Vro-China. Ind  en em ziskoa evel kannaded urziadur kreizel an dud wenn a Rusi.    Kevredigez an ofiserion rusad deuz Ouliasoutai a gouvias anehe deun  dastumad, a studias o faperiou hag a houlennas dhe. An ensell a  brouennas buan e haouient, hag penoz Poletika e-noa eur post pouezuz  da gomisariat soviedel ar brezel, penoz unan deuz ar vreudeur Filipoff  a oa bet e servij Kameneff, ha penoz ne oa ked eun aozadur kreizel  gwenn er Vongoli. Ind a ouias ive e oa an emgann aozet en Urianhai  nemed eur peñj evid tenna an ofiserion wenn doh ar Vongoli, hag ar  strollad a oa e liammou striz gand ar bolchevik Bourdoukoff.    Tabut e voe etre an ofiserion evid gouzoud petra oa da ober gand ar  bagadman. Daou meno e voe.    Al letanant-koronal Michailoff en em unanas gand ar bagad Poletika  gand lod ofiserion, pa zaas ar horonal Domojiroff gand e bagad bihan.    Domojiroff a gaozas gand an daou du hag a zivizas anùa Poletika  komandant en Ouliasoutai, hag a gasas eur raport dar baron Ungern.    Er raport-man e  skrive kalz diarnon e ma zamall boud ampechet e urzou.  E ofiserion a ma eweze dalhmad. Eur bochad dud a lavaras din boud  ewezuz. Ar bagad-man gand e chef a houlenne digor penoz eun estren a  helle lakaad e fri en aferiou ar Vongoli. E-pad eun dastum unan deuz  an ofiserion-man a zeraouas ma chikana. Respontet m-eus :  - Ha penoz en em fia ar repuidi rusad lakaad o fri en aferiou ar  Vongoli, pa no-deus ket mui gwiriou, nag en o bro nag er-mêz !    An ofisour a daùas  med e zaoulagad a oa leun a gasoni.    Eur wech on trevadenn estren ewezuz a ma saovas doh tu Domojiroff. Eet  e oan bet dar hreñvleh evid kaozal gand ar saït deuz an dud estren a  venne moned kuit doh Ouliasoutai. Choultoun Beyli a ma zalhas pell,  ken ma doun eet er gêr nemed àr-dro nao eur an abardeiz. Goustadig e  yee ma jao, dar paz. Da dost deur hilometr deuz kêr, tri den a  lammas doh ar fozell ha ma argadas. Skourjet m-eus ma jao mez tud all  a yee doh ar  fozell pelloh evel ma falle dhe cherra an hent dirazon.  Mez e gwirione ind a yas dar bagad all hag a dapas an argaderion.  Kleùet m-eus eur vouez a anouen, hag am-eus gwelet tri ofisour da  Zomojiroff dalhet gand soudarded polonad hag estren all gand ma mignon  injenier agronom. Staga a ree daouarn an ofiserion en o hein, ken  striz ma tarhe o eskern. Goude boud achuet, eñ a o sellas e vutunad e  gorn-butun evel berped, hag a lavaras deun ton siriuz :  - Me gred e ou  taolan en dour.    Choarzet m-eus da heul deuz e choariva ha deuz aon ofiserion  Domojiroff. Goulennet m-eus dohte perag e faote dhe ma argada. Ind a  izelaas o lagadou hag a daùas. Med o zao a gomze, rag o-doa  revolveriou en o godellou.  - Mad eo ! m-eus laret.  - Be! ço-diguèri. Sklêr e welan an traou. Reï a ran doh ho frankiz en-  dro, med e lavareh da neb e-neus ho kaset e welo ked ken ahanoh ar  wech ma za. Hoh armou e roïn dar homandant.    Pand o distage ma mignon a lavare berped : « Me, m-behe ho reet dar  besked ! »    Domojiroff a gasas empennou all dar baron Ungern en Ourga, eid  goulenna dohtoñ ar galloudou leun hag argant. Kas a ree ive kemennou  diwar Michailoff, Choultoun Beyli, Poletika, Filipoff ha me ma-un.  Leun a droiou-kamm aziatel, eñ a chome e liammou vad gand tud a  gomplote o maro e o zamalla dirag ar brezelour-man striz, ar baron  Ungern, a gemere keleier doh Ouliasoutai nemed  drezañ.    Ankinuz e oa on trevadenn. An ofiserion a oa tammet e faksionou  keverour ; en em zastume ar zoudarded evid kaozal diwar an darvoudou,  pismiga ou chefed, hag ind a zeraoas da lavared fentusellou evel :  - Seiz koronal on-eus breman a faota dhe or homanda hag en em  chikanont. Red e vefe deom ou staga deur weenn hag a ou skoa. Neb a  chomfe beo a vefe or chef.    Kemend a fentusellou mod-ze a lavare kalz a draou diwar ar galon  izeleet deuz ar  strollad rusad.    Liez e lavare ma hansort :  - Marsé nno tuchant ar blijadur gwelet eur huzul soudarded en  Ouliasoutai. Dre Zoue hag an diaoul ! Ema eur malloz aman : neus ked  eur hoèd e-menn e hellahe tehein ar grechenion vad, pell doh ar  soviedou-ze brein. (soviet = kuzul. Broc). Ar baour Vongoli a zo noah  hag he-deus nebeud a lehiou eid en em guhein.    E gwirione eur soviet a zee boud posupl. Eun deiz, ar zoudarded a  dapas an arsenal gand an armou  lakeet aman gand ar Ziniz hag a o  dougas en o hazern. Seul liesoh ind a evas, a choarias hag o-deus  kannou etreze.    Aon o-deus bet an dud estren, hag ind a zivizas moned kuit doh  Ouliasoutai. Desket on-eus en em aoze ar faksion Poletika da voned  kuit ive. Daou vagad om bet neuze, una a gerhas a-hed hent goz ar  haravanou dre ar Goueleh Gobi, e kreizteiz Ourga, war-zu Koukou-Hoto  pe Kweihuatcheng ha Kalgan...    (*er Vongoli ag e-barz, nensen er  Vro-China. « Hou-ho-hao-tö » e  sinaeg, èl ma skriv Skol Gall an Oriant. Kartennou kornogel zo, hag a  eeuna an an e « Hohhot ». Broc)    … ha ma bagad, gand ma mignon, daou zoudard polonad ha me ma-un, hag a  yas devad Ourga dre Zain Chabi, e peleh ar horonal Kazagràndi e-noa  goulennet din moned en unan deuz e liheriou agentaou.      Chweh deiz goude e oam eet kui, e arruas e kêr eur strollad bouriat-  mongol *, penn-renet gand eur Bouriat anùet Vandaloff hag  gand eur  Rus, ar habiten Bezrodnoff.    Kavet m-eus anhe da houde e Zain Chabi. Kaset e oant bet doh Ourga  gand ar baron Ungern evid lakaad an urz en Ouliasoutai en-dro ha  kerhed àr Gobdo.    **  Ar Vouriated a zo Mongole ive, mez ar gir « Mongol » a ve liez lavaret  nemed evid ar Vongoled « chalcha » a oa spis 90, 1 % deuz ar boblañs  er Vongoli ag er-mêz e 1995.  Ar vongoleg ofisiel a zo ar rannyez chalcha.    Poblañsou mongol zo a  zo skrivet evel minoreleziou (Bouriated,  Soyoted, Zahchined…), ar wirione etnel deuz ar Vongoli ag Er-mêz a zo  ez-eus 92 % a Vongoled reve ar langaj.    An dud aral la zo :    4% a g/Kazached, se zo Turked, (hag a gomz eun turkeg kalz glannoh  eged hani an Osmanlied, ou-deus 40% a hiriou arabeg). Ind ou-deus  kroueet an toponimou turkeg èl al lenn am-eus komzet diàrnehoñ. Ind a  zo ar vusulmaned unan eh eus er Vongoli.    2% a Rused reve ar langach    2% a Ziniz revé ar langach. Merhad ez int an oll daoisted rag eh es  tri dre gand a Daoisted er Vongoli ag Er-mêz.    Broc.  **    Pa zeue doh Zain Chabi, Bezrodnoff a gavas ar bagad Poletika-  Michailoff.    Eun ensell e reas hag e klaskas er bagajou : kavoud a reas diellou  difiuz. E dilladou Michailoff hag e roeg e kavas argant ha traou o-  doa laeret dar Ziniz. Er bagad-man gand chwezeg den, eñ a joejas  Filipoff hag a hen gasas,  didan goarnasion dar baron Ungern. Lakaad a  reas tri den all e frankiz, hag a reas fuzuilla an daouzeg a chome.  Mod-ze e achuas e Zain Chabi intrigou ar bagad Poletika.    En Ouliasoutai, Bezrodnoff a fuzuilla lod bolcheviked, gand Choultoun  Beyli rag en-defe palforset an emgleo sino-mongol. Eñ a dapas  Domojiroff hag a en gasas da Ourga ; mod-ze e voe lakeet an urz en-  dro. Diouganou ar Choutouktou a oa deuet da voud gwir.    Desket m-eus pez a skrive  Domojiroff diarnon, med am-eus divizet neoah  derhel gand ma hent devad Ourga heb ober eun dro evel me-noa greet  Poletika pa oa bet kavet gand Bezrodnoff. Boazet e oan selled an  danjer en e zaoulagad, hag on eet war-zu kêr ar « baron gwaduz ». Den  erbed a hell divizoud deuz e donkadur. En em zanten kabluz a nitra hag  ar santimand aon e-noa dilezet ma soñjou.    Dond a reas eur marhegour mongol àr on hent hag a digas deom ar hele  e oa marùet an dud a anouem e Zain  Chabi. Tremen a reas an noz ganin e  yourtenn ar post roñsed, hag a lavaras din ar marvaill-ze a varo :  - En amzer goh e oa pa oe ar Vongoled mistri Bro-China. Prins  Ouliasoutai, Beltis Van, a oa foll. Gourhemenn a ree e vehe lahet an  oll dud a zisplije dehoñ, heb barnereh erbéd, ha den erbéd ne fie  treuzein ar gêr. Ar brinsed arall hag ar Vongoled binùig a zaas da  Ouliasoutai ged ou strolladou, hag a droas al liamm ged an ermêz.  Spontuz e voe an naon. An gêriz a  zebras an ouhen, an deñvad, ar  roñsed. Erfin Beltiz Van a zivizas gober eun teh disperet devad ar  hornog, devad douar eur rummad euz e diegeh, an Oletzed. (eun ano rall  duez ar Galmouked. Broc) Merùel a ras ged e zoudarded, bitag an hani  devéan, en emgann.    Alïet gad ar Choutouktou Bouyàntou, ar brinsed a zouaras an dud varo  er maneiou àr-dro Ouliasoutai. Lakeet e voe ar horfou er maneiou ged  pedennou eneb dar sorsereh, eid ma chomahe ar feulster hag ar maro  pell eur wech arall. Lakeet ou-deus eùé mein pouezuz àr ar beiou, hag  ar Choutouktou a ziouganas ne yahe ked an diaoul kuit doh an douar e-  menn ou-doe ean douaret, nameid dan dei pa vehe skuillet goèd àr vein  ar beiou.    Kouh e ar marvaill-man etrezom. Degouehet eo e gwirione breman. Ar  Rused ou-deus lahet el leh-man tri bolchevik, hag ar Ziniz ou-deus  lahet daou Vongol. Ar spered fall da Veltis Van e-neus tehet doh e  brizon mên, hag breman e falha or  pobl. Marùet eo an nobl Choultoun  Beyli ; marùet eo an Noyon rusad Michailoff, hag ar maro en em astenn  àr or hompezennou heb fin.    Piou a hello en arsavein a benn breman ? Piou a stago e zaouorn kriz ?  Eun amzer a walleur a zo kouehet àr an doueed hag àr ar speredou vad.  An diaouled fall ou-deus deraouet ar brezel eneb dar speredou vad.  Petra hell an den breman ? Nameid merùel, nameid merùel…          .