Da gentañ, ar foukenn morian ma o a o chom a blije dezhañ, ha sellet ouzh an dud en o buhez pemdez ivez. Koulskoude e oa tomm-gor an amzer e-pad an hañv ha pa veze glav e tremene an dour a-dreuz an doenn. Gouzañv a reas ivez diwar ar flus-gwad hag ar malaria. Pa oa er Martinik e savas etre 10 hag 20 oberenn (Peurliesañ e roer ar sifr a 12 livadur), e veajas e pep lech ha war a zeblant e skoulmas darempredoù gant ur gumuniezh vihan a zivroidi indian. Levezonet e vefe e oberennoù gant ar gejadenn-se dre implij arouezennoù eus an hindouegezh. E-keit ha ma oa o chom en enezenn e oa ar skrivagner Lafcadio Hearn eno ivez. E rentañ-kont a bourchas ur chenarroud istorel da livadennoù Gauguin.