N’eo ket aes sevel un asant diwar-benn ar gartenn goshañ er bed pa n’eo ket sklaer ar pezh a weler livet pe gizellet milvedoù zo. E Catal Höyük e seblant bezañ livet skeudenn ar geoded anatoliat an Henamzer war un voger savet e-kerzh ar seizhvet milved kent Jezuz-Krist. Asambles gant roc’helloù kizellet er Ragistor e weler e Menez Bego (Bro-Chall) hag e Val Camonica (Italia) ez eus tresadennoù lunioù mentoniel eno ha deveizet e vezont alies evel skeudennadurioù ar parkoù gounid, pevar mil bloaz zo, e deroù ar gounizerezh en Alpoù. Ur voger livet a weler e Ti an Amiral e Knosos (Mare ar Minoidi) a zispak ur gêriadenn war vord ar mor (navet kantved kent J.-K.). War-dro ar mare-se e voe skeudennet keoded Nippur, tost da Vabilon e Mezopotamia. Dre daveiñ d’ar bed babiloniat eo bet kavet skeudennadurioù ar bed a oa anavezet gant o zreserien. Kreizennet war keoded Babilon war ribl an Eufrat, e tiskouez ar gartenn ur seurt kantenn gant tresadennoù meur a geoded hag e weler ur stêr  tro-dro dezho : ur meurvor emichañs. Ur gartenn all a ziskwel Babilon e Norzh ar bed.