Rakskrid      Kanaouennoù ar bobl : an dastumadennoù kentañ.    Pa voe embannet e 1839, e stumm ul levr hepken, un oberenn gouestlet da varzhoniezh pobl Breizh, ar Barzaz-Breizne ouie ket moarvat an aotroù Kervarker yaouank nag a dabut a zegasfe an embannadur-se. Goude souezh an dizoleiñ e teuas amzer ar breutadegoù entanet. Gant an amzer e seblant an traoù-se bezañ aet war sioulaat hag e cheller gwelet bremañ pegen talvoudus eo bet labour an oberour-se.    Adalek kreiz an XVIIIvet kantved, diwar skouer Breizh-Veur, ha broudet gant tud anveet evel Macpherson pe Walter Scott, pe diwar skouer FinIand, gant Elias Lönnrot ez aio war greskiñ un tamm e pep lech en Europa an dedenn evit barzhoniezh ha kontadennoù ar bobl. Dont a reas ar prederour alaman Herder, da gompren e oa aze ur skod sevenadurel nevez. Mont a reas betek embann e kav ar gwir varzhoniezh hech orin e mesk ar bobl. Sellet a reas dioute evel ouzh  dielloù ar bobl . Kaset war-raok,  gant al lusk deuet eus hollvedadelezh an XVIIIvet kantved, anvet e galleg  le siècle des lumières teoriennoù ar rousseauat Herder ha skrivagnerien ar Sturm und Drang a adlak ar Volkslied war wel, hag a ro splannder dezhe. Jean-Jacques Rousseau e-unan a gano meuleudi  dar gwerzioù kozh-se  evit o chened hag o blaz chwek.    Ma oa ken dedennet-se an dud desket gant ar chanaouennoù hag ar chontadennoù-se eo peogwir e welent enno an tu da reiñ da anavezout ar boazioù kozh, ar mojennoù ha  danvez o istorioù. Abred tre e vo implijet ar ger  poblek  evit ar chanaouennoù-se. Ret eo kompren an diforch a oa etre an dud desket-se hag ar re a oare ar chanaouennoù. Koulskoude e teuint da gompren ne oa ket da rannañ, ar pezh a gane an dudjentiled hag ar vourchizien eus un tu hag ar rummadoù all eus un tu all : merched, bugale, peizanted, kenwerzhourien, klaskerien-vara, marchadourien...    E bro Frañs, didan an anv  celtomanie  e vo kavet ur bodad tud. Daoust de venozioù, ha de  vartezeadennoù e vo kavet ennañ egin adginivelezh vreizhat an XlXvet kantved : e-kichen an enklaskoù sistematek war ar yezhoù keltiek e tiwan neuze un dedenn tostoch ouzh ar wirionez evit Breizh.    Evit gwir, diwar impalaeriezh Napoleon oa savet mojenn un impalaeriezh keltiek an amzerioù kentañ. E-mesk ar re a gasas an emsav-se war-raok, en em vodas gouzieien ha lenneien zo evit ar wech kentañ e framm an Académie celtique dan 30 a viz Meurzh 1805. Cambry hag a oa ezel eus ar bodad labour-se, a oa bet  karget gant ar velestradurezh da renabliñ pinvidigezhioù departamant Penn ar Bed. War an digarez-se en em didenno evit ar chanaouennoù kozh hag evit gizioù an dud.    Gant an aotroù de La Rue e oa bet embannet ul levr :  Recherches sur les ouvrages des bardes de la Bretagne armoricaine . Diwar neuze e yelo un nebeud tudchentil da glask  gwir kanaouennoù . Evite e oe bet savet ar chanaouennoù-se diwar darvoudoù bet gwechall, ha deut betek bremañ a red da red. En o zouesk e kavomp tud evel  Aymar de Blois, an itron de Saint Prix, Jean Marie an Houerou pe Emile Souvestre. Klask a reont, adalek ar bloavezh 1830, reiñ da anavezout dar muiañ posupl a dud, danvez ar barzhonegoù-se. Souezhus awalch eo gwelet e teuio livourien da Vreizh dar mare-se ivez.    Kervarker : diskuilhadenn hon binvigigezh.    Dar mare-se, dar 7 a viz Gouere 1815 e oa ganet Théodore-Claude-Henry-Hersart de La Villemarqué. Mab e oa da (b)Pierre-Michel-François-Marie-Toussaint-Hersart de La  Villemarqué e dad, ha Marie-Ursule-Claude-Henriette Feydeau, e vamm. Desavet e vo etre Kemperle, lech ma oe ganet, ha maner ar Plessix war barrez Nizon. Mont a raio adalek an oad a dek vloaz da ober e studi ha da skolaj ar jezuisted e Santez-Anna-Wened da gentañ, da gloerdi Gwenrann goude, evit dont da dremen e vachelouriezh da Roazon ha mont da Bariz da  lécole des Chartes  er bloavezh 1833.    Diouzhtu ma tegouezh e Paris e ra anaoudegezh gant Bretoned yaouank evel ar breudeur Courcy, Aurelien de  Courson, Auguste Brizeux, markiz Ploeuc pe Emile Souvestre. Dar choulz-se e teu ar choant dezhañ dober war-dro al lennegezh, dreist holl barzhonegoù Breizh ha re Bro-Gembre.    Ober a raio ur veaj e Breizh-Veur hag e Bro-Gembre er bloavezh 1838, gant ur strollad Bretoned. Karget e oe bet gant minister an deskadurezh evit  mont da studial yezh ha lennegezh Bro-Gembre hag o darempredoù gant ar brezhoneg hag e lennegezh. Ivez evit studial dornskridoù Bro-Gembre a oe e levraoueg ar jezuisted e  Oxford . E eisteddfod Abergavenny e vo digemeret ar Vretoned evel gwir vreudeur. An doare ma vo kaset an traoù, ar prizioù a vo roet evit an embannadurioù, ar plas a vo reit dar muzik hag dar varzhoniezh a blijo kalz dezhañ.    E bloavezh 1839, chwech vloaz goude bezañ erruet e Pariz, e vo embannet ar Barzaz-Breiz evit ar wech kentañ, e stumm daou levr e ti Delloye e Pariz. El levr embannet gant e vab e 1908  La Villemarqué, sa vie & ses oeuvres e vez meneget un embannadur all, e doare  ul levr hepken, hep anv eus an oberour, eus kanaouennoù Breizh. Zoken, e oent bet embannet dindan anv Barzh Nizon, ha moulet daou chant skouerenn dioute. Plijus eo kavet e levr e vab, ul listenn deus ar chanaouennoù bet dastumet gant mamm an aotroù Kervarker.    Diouzhtu ma vo embannet ar Barzaz-Breiz e vo digemeret mat. Pennadoù meuleudi e vo embannet kenkoulz e kazetennoù Bro Chall ha broioù estren. Troet vo al levr e meur a yezh adalek neuze. E 18451 , a vo ret da Gervarker astenn an eil  embannadur eus teir ganaouenn a dregont. Diwar e embann diwezhañ, e 1867, e savo bech. Lod a lavar eo faos danvez al levr, lod all a lavar na ouia ket Kervarker Brezhoneg.    Er bloavezh 1964, pa vo kavet lod eus ar skridoù, hag al labour kaset da vat gant Donatien Laurent, e adkavo Kervarker un tamm eus ar gred noa kollet. Diskouez a reont e oa Kervarker gouest da skrivo ar chanaouennoù-se diwar glevet e ne vern pesort korn eus Breizh. Diskouez a reont ivez e oa bet dastumet gantañ e-unan, ar  pezh a raio danvez ar Barzaz-Breiz. Evitañ, evel kalz a dud dar choulz-se e oe dibosupl embann ar chanaouennoù-se evel ma oent. Klask a raio o gwellaat, mont a raio betek o chempenn, ha betek skrivo traoù nevez.    Deus an tu all e weler penaos e oa chalet gant dazont ar brezhoneg. Klask a raio unvaniñ ar yezh, ha pinvidikaat e vrezhoneg, hervez enklaskoù ha labourioù ar mare-se. Pa vez sellet a dost eus an eil embannadur degile, e vez gwelet levezon, menozioù an amzer-se. War digarez  pinvidikaat, e vez diskaret traoù koshoch, pe adgwelet framm ar yezh. En destenn gentañ e vez gwelet eo tostoch ar brezhoneg deus ar pezh a vize kanet. En e rakskridoù e komz eus pezh e vize mat evit amzer da zont ar brezhoneg. Komz a ra deus ul lizher bet kaset dezhañ gant an aotroù Gonideg, un tamm a-raok mont da Vro-Gembre er bloavezh 1838.  Un deiz a vo gallet implij gwir gerioù brezhoneg, evit Bretoned, ha tamm ha tamm, evel e bro Gembre e vo kaset maez deus ar yezh, ar pezh a zo bet kemeret diwar ur yezh  estren. Gwelet a ran se war hir dermen, me ma unan na welin ket an dra se, met chwi kazi sur e welo . Marv oa an aotroù Gonideg benn oa deut Kervarker war e giz deus Bro-Gembre.    Gant embannadur 1867 hag an tabut savet diwar-benn gwirionez danvez ar chanaouennoù, en em lako kalz a dud da zastum kanaouennoù ar bobl, hag evit pell. En o zouesk François-Marie Luzel, Anatole ar Braz, Bourgault-Ducoudray, François Cadic, Loeiz Herrieu, evit Breizh-Izel, Adolphe Orain, Paul Sebillot, evit  Breizh-Uhel, ha tostoch deuzomp, Claudine Mazéas, Donatien Laurent, kevredigezhioù evel Dastum pe la Bouèze, ha kalz a re all.    Ur chantved-hanter goude embannadur kentañ ar Barzaz-Breiz, peseurt darempred a chom evit ar ganerien hag en enklaskerien a vremañ ? 