Setu enta un destenn am boa skrivet un tammig zo; traoù personel mesket get traoù ha nint ket, peogwir e vo komzet ag ar livoù hag o deus skoet ma spered a-hed an amzer, ha bremañ choazh evit lod anezhe.    Voici un texte que javais écrit il y a un certain temps; des choses personnelles mêlées à dautres qui le sont moins, puisque je vais parler des couleurs qui ont  frappé mon esprit au cours des années, et qui le font encore, pour certaines dentre elles.    AL LIVIOU    Setu enta ur pennadig a-zivout un dra hag a gont ur bochad e mam buhez: al livioù; choant am eus bet ober un tamm sell àr al livioù o deus skoet ma spered a-choude mam bugaleaj, hag ivez livioù a vez kavet choazh hiniv an deiz...dre-bep-div-wezh e vo kavet marse un dra poellek pe zaou; met dre vras ne vo ket kavet ken met ur voiajad (ur ger a blij din) hanioù no deus  netra da welet an eil re get ar re rall, just èl ma rae Jakez Prad-Glas; mam bo o renket un tammig evit ma vo lennapl, met evit lâret ar wirionez deoch, komañset am eus ar pennad-se é teurel en ur memp listennad gerioù kement tra bihan hag en deus, a-fed liv, ur plas e ma soñjoù...evit an dro dañs-se am eus furchet e bouzelloù ma choun livioù am boa disoñjet hag a vo marse netra evideoch...hag evit lod arall, chwi a lâro moarvat: me ivez a zo bet skoet get ar petraoù-se. Daoust hag ez eus ur ster  bennak dan destenn-se estroch evit un hir a varzhoneg ? Ya moarvat, bez vez bepred tu da lakaat ur ger pe un all a furnezh e-mesk an destenn digempennañ.  Neuze, da grogiñ geti, ya...penaos krogiñ geti...hum...krogomp dre ar penn-komañs, da lâret eo marse ar pep kuzhetañ ha digomprenusañ; livioù ne vint ket adkavet e nemptu, nemet e ma fenn, traoù liammet doch mam bugaleaj (ha ne lâro netra deoch...nemet ha...). Arlerch ni a dremeno da draoù arall ho peus marse anavet èldin-me. Neuze, neuze, petra zo  e-touezh mam berniad traoù ha ne vehe ket posupl kavout en-dro bremañ ? Ar motoig ruz hag ar motoig melen (made in China moarvat) hag a oa un choari a blije din ha da ma mignon brasañ...ur chozh ti, un tu bennak e-kostez an Alpoù: da gentañ hor boa eñ kemeret evit un erer aour bras (Laigle de Napoléon), pa oa an heol er lakae da lugerniñ a-mod-se e-raok mont da guzh...ruz (tomm) ha glas (yen) ar chog-dour en ti-ni e bourch Vrech...un aval ruz en ul levr evit ar vugale...daou arzhig, unan gwenn hag  unan melen...un arzh aour hag unan argant (en ul levr ar wezh-mañ)...roz divskouarn ar chiig a oa man doudou...sifroù gwer burzhudus jederezig ma zad, hag a lufre en teñvalded...goloioù ma chaieroù 6vet klas (perak am eus muioch a soñj anezhe evit re arall?)...eskernigoù gwenn (unan anezhe, ar pennaskorn, a oa ruz)...pajennoù aour ha golo ruz al levr Tom Sawyer...gwispid ma mamm-gozh, get ur rondelenn, hag, àrnezhi, un tamm meriñg gwenn, melen pe roz troidellet ha kalet-tre...al loenedigoù kaoutchou a  bep liv a veze roet din bep gwezh ma h aen da di an dantourez (en Alre, marse hoch eus chwi-memp resevet seurt hanioù)...un dra raloch evit biskoazh: tri gouloù en un ti er Pireneioù ma pasemp ur sizhuniad, unan ruz, unan gwer, unan glas, é tañsal èl ur chochiñchin etreze, ha diaes bras deomp divizout peh kani a oa ar bravañ...ar maen grenat e gwalenn ma mamm...skerb roz ur serten plach yaouank...ur rouletenn en un choariig kazino get niveroù e du, niveroù e ruz, hag unan, ar zero, e gwer...loar  Pierrot la lunegraet get paper aluminiom get mamm....pomperion vihan get tokarnoù ruz, unan anezhe, ar rener, get unan alaouret (biskoazh bravañ !)...fuzuilhennigoù liv ar chokolad du evit lod, liv ar chokolad dre laezh evit lod arall...hag e achuomp evit an traoù a vo diaes deoch bout intereset gete peogwir emaint traoù din-me un tammig (nemet an daou dra diwezhañ a zo Playmobil-ennoù. Met chwi a chell lenn an dra-se èl ur varzhoneg surrealist (pe dreistwirvoudel ?); pe choazh ober dija get ar  standilhon-mañ un nebeudig evezhiadennoù, èl: hama ! plijout a ra dezhañ pa vez daou liv stok-ha-stok (ar motoioù, an arzhigoù, ar chog-dour, ar fuzuilhennoù...), pe ivez pa vez traoù o deus razh ar memp liv, nemet unan (ar bomperion, ar rouletenn, an eskernigoù)...  Kendalchomp ma zud keizh, bremañ e vo komzet a livioù o deus kontet e mam buhez, met marse en ho kani ha-razh, pendeogwir int livioù a chell bout kavet choazh...da gentañ e vo traoù savet get mab-den, hag àrlerch e vo tro ar pezh a vez  gwelet en natur.  Man digarezit, aze choazh e vo un aridennad hep penn na revr...petra a faot deoch ? Petra a ginnigan deoch neuze...? Al legoioù a bep liv...ar podoù-liv er skol-vamm, na brav ! ken kreñv o liv en ho lagad, pa vez ar podoù-se leun choazh a zanvez ruz, pe glas, get an chwezh ochpenn !...ar sistr hag an dour pa vezont stok-ha-stok àr an daol en un ti-krampouezh...loened plastik a bep seurt, get o livioù chimik (ur jirafenn ruz-tan da skouer)...an ampoulennoù ruz, glas, gwer, melen a  vez staget er gwez un noziad hañv da vare un asamble bennak...ar voutailhad ether...ar merkurokrom hag a ra plijadur dho klin...ar pakadoù kreionoù-koad, kreionoù-feltr, stiloioù, dreist-holl pa ne vez ken met ar penn ag ar stilo hag a cheñch liv, nouian ket perak...an taolennoù daou du (stumm ha liv) er skol, na plijus, dreist-holl o gober !...ar boestadoù chokolad hag o paperioù lufrus da Nedeleg...hag evit komz a Nedeleg, ar girlandennoù-tredan hag ar boulloù (chwi en em wel a-barzh ken disheñvel doch  ar pezh och kustum da welet)...alkool violet al lucheilerez kozh, get ur goust ken iskis...ar gometennoù a bep liv èl just...an amanenn sall ken melen...livioù Monet hag a zihousk nouian ket petra ennin...liv ar vogalennoù hervez Rimbaud; evidin-me o deus ul liv ivez, hep lâret gaou, ha dam soñj evit ur bochad tud...ken met evit ar fun, setu-int èl m o gwel ho servijour: A gwer, E glas, I du, O gwenn, U ruz, hag ar sifroù ma noch ket skuizh: 0 gwenn, 1 du, 2 gwenn, 3 gell, 4 gwer, 5 glas, 6 ros, 7  gell, 8 ruz, 9 orañjez...èl just, ne stagan kredenn ebet doch an traoù-se; an numerologiezh a ra doñjer din, bout ma komprenan ervat e chell bout dedennet-bras an nen get an drol a sifroù-se, èl ma on bet pasapl pa oan krenn...  Ha setu achu get an eil aridennad, ouf ! ne chom ken met unan ! A-dra-sur en deus dihousket traoù ennoch ivez, dreist-holl ar re a ma oad-me. Ha remerket hoch eus ivez penaos on intereset bras get tout an traoù a vez savet èl ar boestadoù kreionoù: memp stumm, ha  cheñchamant liv. Remerkit ivez e vez staget gwezh a vez ar soñj am eus ag ul liv doch ur frond bennak. Met tremenomp dal lodenn ziwezhañ, a vo ennañ, àr un dro, traoù a welit lies ha traoù ne lârint ket netra deoch. Komzomp ag al livioù a gavan en natur tro-dro.  Ar gwez, ar feson ma cheñch an del a-hed ar blez a zo ur vammenn a livioù evidin-me, dan nevez ha dan dilost-hañv dreist-holl èl rezon, met neus ket gwell evit ur skoliad yaouank evit tañvaat an dra-se dre ma pas bemdeiz dirak ar memp gwez, re ar  porzh-skol da gentañ...ar bleuñv hag ar boketoù, sur, met dek gwezh plijusoch dre ma vezit doch o gortoz; pa ouiit ez eus anezhe ha po chavit, do zermen, souezhet peogwir ho poa ankoueet o braventez...un nebeut skouerioù: ar roz-kamm pe joñkilh, ar safran, ar roz-ki pe kokliko, liv glas boketoù Santez-Veronika, am boa dizoloet e-harz mangoer lise Sz-Anna, ar bleuñv lann pe banal; an askol a bep seurt, ken kreñv o liv e-touezh o fikoù, met ivez traoù kuzhetoch (me zo me un tammig snob é komz deoch ag  an traoù kuzhet-se, kalavern !): ar bleuñv kenaoù (ar mammoù) e miz chwevrer (ret vo deoch gortoz ar blez-mañ za, paour-keizh !), sterennoù bihan ha limestra, staminennoù roz ar gwez per (ha pas melen èl re ar gwez avaloù); bout zo ivez greun, èl re roz ar fouliar, re kanell ar picris (ur seurt chwervizon bras)...; champignoned, èl ar bouzelloù melen-se brav-spontus, a-spign doch ar barroù lann, hag ur bochad re arall; liv du ar brini, ar piki hag ar saout...hag evit achuiñ peogwir e santan e ya  ma zraoù a-dorimell: an tapennoù gloezh a vez gwelet àr ar yeot, da vintin, pa vez brav an amzer; ma en em lakait en tachad mat chwi a wel pikoù-liv é splanniñ en ho lagad èl...diaes eo lâret èl petra...ha pa vouljit un nebeudig e cheñch liv, netra suroch èl ma lâr Andre, ha netra bravoch èl ma lâran-me...  Setu enta achu ar sterlikennad livoù-mañ; ra zihuno ennoch, ma neo ket graet, mammenn ar liv.    Dick Panterra, a Nagram. 