Dre vras, eveljust, e savan a-du gant diellfennadur ar pennad war istor an  Emsav (Emsav niv.20) ha pergen ar pouez a ranker da rein dar mennad  politikel : ar vroadelouriezh vrezhon a reizhabeka hor stourmoù, ha pergen  hini ar yezh.  Tizhout savedigezh ur Stad Vrezhon a zo an doare nemeti da  rein un dazont dar vro-man.    Lenn a ran Preder an Emsav hiziv zo unvaniñ ar Vrezhoned, pezh a zo ken dichallus-all  ma ne zibaber ket adal an derou ar Stad Vrezhon da bal.  Ret kompren ar ger pal evel un Amkan da dizhout, unan boutin dan holl  gwir stourmerion vrezhon.  Lenn ara n choazh : e lavare Meven Mordiern sevel bodadoù « imbourcherion  nepkredenn, pe da vihanañ, gant imbourcherion a zo enno  lealded hag  emvestroniezh a-walch evit lezel o chredennoù relijiel, politikel ha  kevredadel er-maez bewech memaint o klask ar wirionez »  Aze ar gatoliked da vihanan ne zegemeront ket ar sav boent-se rak evito  klask ar wirionez nhell ket bezan dispartiet diouzh ar Wirionez-memez ez eo  ar Christ evito, a anavezont dre an Avieloù, displeget hag hizivaet disehan  a-hed ar chantvedoù gant an Iliz. Rak kelennadurezh an Iliz a ra endeo al  labour-se eus ar meiz da glask  ar wirionez, sklerijennet gant an Aviel.  Kemeromp skouer Gwirioù Mab Den : degemeret int gant an Iliz dre ma  klotont gant an dek gourchemenn. Gwelout a reer breman an darn vras eus an  dud o sevel a-du gant ouzhpennan ar siochanerezh pe an *euthanasie e roll  ar gwirioù-se, me se a ya a-enep ar meizadur eus ar wirionez o deus ar  Gristenion sklerijennet gant o feiz : ar gwir dar vuhez. Klask ar wirionez  a zo un dlead evit pep kristen met pas e ster prederourion ar  sklerijennoù :  evit ur christen ar wirionez a zeu eus Doue ha dre se ar frankiz a zo dleet  da bep den nhell ket bezan termenet evel ar pezh na noazh ket dar  geodedourion all. Frankiz bugale Doue a rank skein war zu ar Mad. Ur skouer  : neo ket aotreet en em lazhan daoust ma ne noazh da zen ebet. Neo ket  aotreet kaout meur a wreg, na kaout darempredoù henvelrevat hag all.    Gant gwir abeg e kendalch ar pennad o lavarout Met peseurt gwirionez a  vije tu da  dizhout en diavaez da nep speredelezh ha hep ur gelennadurezh  politikel ha kevredadel ? Peseurt kevredigezh a challjed frammañ ? Hini  ebet evit gwir, ha mat eo kounaat e nach atav ar Stadoù impalaerel ar gwir  ouzh an danvez sklaved da ober dave dur gelennadurezh politikel - pe  RELIJIEL, ouzhpennet ganin - a rofe dezho ar binvioù ret evit talañ ouzh an  enkadenn bolitikel memaint. Tud kraouiet en o abafded veizel ha bachet en  o enkadennoù armerzhel, setu petra e teufe hor  brezhonegerion da vezañ :  sklaved an em frealzfe o hunvreal e vefent o skarzhañ ar galleg eus ar vro  kent bezañ dipitet o welout ne sevenont netra. Rak penaos skarzhañ ar galleg  hep skarzhañ ar challegerion ? Meven MORDIERN ne lavar netra war ar chraf-mañ.  Emichañs ez erbedfe adarre doareoù ar vrezelourion ragistorel a ziskoulme ar  chudennoù dre zistrujañ an dud. Ha dres, da seurt emzalch e vezer kaset  war-eeun gant an treuzvarnioù a ra eus enkadennoù Breizh pe ar  brezhoneg ur  gudenn yezhoniel. O nach ez eo diaesterioù Breizh hag holl drubuilhoù an  Emsav kudennoù politikel da gentañ holl e nacher ivez diazezañ ur preder  politikel reizh ha diorren ur genurzh efedus evit aozadurioù an Emsav bremañ  ha diwezhatoch evit ar gevredigezh pe ar Stad Vrezhon. Ha petra e teuy da  vezañ gwirioù an den ha rezid ar vroad hep ur genurzh kedvuhezel awenet gant  ur gelennadurezh politikel ha kevredadel resis ? Den ne oar, met anat eo e  kouezhfe buan ar Vrezhoned en ur stuzegezh tud ouez mar asantfent ren o  stourm hervez tezennoù ur « sevenadur dibolitikel ».    A-du penn-da-benn. Peurrest ar pennad avat ne ginnig ket kennebeut a  ziskoulm dar gudenn : ya, ret eo krouin ur genurzh kedvuhezt awenet gant ur  gelennadurezh politikel ha kevredadel resis.    Pe hini ?    Anavezout a rit va respont : eman war bajenn gentan lechienn Emglev An  Tiegezhioù. Ar gelennadurezh politikel ha kevredadel-se  a rank degemerout  dre vras kelennadurezh an Iliz katolik.    Kement-se ne dalv ket e vefe rediet e nep doare an emsaverion da zegemer ar  feiz kristen avat. O tegemer kelennadurezh an Iliz da batrom evit ar  gevredigezh e tegemerfent hepken ur furnezh politikel amprouet abaoe 2000  vloaz , ur gelennadurezh he deus roet , pa seller mat maen-bon Diskleriadur  Gwirioù mab-den, a zo e gwirionez da vezan sellet evel an Aviel laikaet.  Mennoziad ar cheodedad a zo  difluket diouzh hini an Hiniden (la personne),  ezstaolet gant Sant Paol da heul Aristotelez. Menoziad an Ingalded a zeu eus  ar fed maz eo pep den karet-dreist ha kement ha kement gant Doue a zegemer  pep hini evel e vugel ha breur dar Christ gant ar badeziant. Mennoziad ar  Vreudeuriezh a zo ent-anat ur ger henvel ouzh penngourchemenn ar feiz  kristen : ar Garitez. Mennoaziad ar Frankiz, am eus komzet dija diwar e benn  a zo da vezan komprenet evel frankiz bugale Douedurchet  war zu ar mad  eta.    Ouzhpennan a rankan e klot an dra-se penn-da-benn gant linenn istorel  Breizh, a zo kristen. Rak ar feiz er vro-man a zo bet enkorfet en un doare  padus ha don adalek an derou hag e-pad 1500 vloaz. Stuzegezh politikel ar  vrezhoned savet ganto a-nevez ur stad vrezhon a rank klotan gant ar  meizadur-se eus an den hag eus ar bed. Un den dizoue a rank sellout ouzh ar  stuzegezh-se diazezet war un Doue na gred ket en e vezans evel ur gwarant  ret evit ma vo unvan dre vras ar gevredigezh vrezhon da zont. Rak stadan a  ran ez eo an Iliz er bed a hiziv hag abaoe 2000 he deus lakaet an Denelezh  da wellaat och intran anezhi gant he chelennadurezh : hep ar sent diniver  ha pergen ar verzherion e vefemp machometoch choazh hiziv gant  kealiadurezhioù an nazied pe ar gomunourion, ar drocherion chouzoug chall  a 1789, ar jeneraled a seurt gant Franko pe Napoleon. Ma chell an dizouead  pe an den neo ket katolik  sellout ouzh kelennerezh an Iliz evel ur sparl  de frankiz-en pe de choantoù, priz an unvaniezh ez eo, ha Frankiz bugale  Doue neo ket ur yev ponner, tamm ebet.    Moarvat ez eus aze danvez ur pennad da zont war Gannadig Imbourch (notit e  ran meneg eus ar prantad se eus istor an Emsav : 1965-69 em fennad diwezhan  war ar Channadig a zo en-linenn, 60 vloaz EAT, pa venegan an darempredoù  etre Gwion Etienne ha Youenn Olier. Rebech a reas YO ouzh GE da vezan bet  graet van da vezan kristen : abeg donan e skarzhidigezh diouzh ESB ez eo de  sonj)    bez e vo ar stad brezhon forzh penaos gwelloch eget ar patrom kevredigezh  en deus lakaet ar stad chall warnomp evel ma lavaran war bajenn gentan EAT.    Tepod Gwilhmod    AR PREDER YEZHEL HAG AR PREDER POLITIKEL    E 1936 e tisplege Meven MORDIERN e vennozioù-diazez er Prederiadennoù  diwar-benn ar yezhoù hag ar brezhoneg. Kalz levezon o deus bet war an  emsaverion ha gallout a reer anzav dichipot o deus talvezet ar mennadoù-se  da brientiñ ar benveg yezhel evel men anavezomp bremañ. Koulskoude ne oa  prederiet Meven MORDIERN nemet gant ar yezh, en diavaez eus pep  politikerezh, en diavaez eus ar Stad ivez, sellet alies gantañ evel un dra  didalvoud a-walch evit adsevel ar yezh. Diglok e oa eta ar mennozioù-se ha  da heul eo chomet diglok preder meur a stourmer betek hiziv, ken e ve mat  keñveriañ muioch mennadoù kevredigezhel an  Emsav e 1968 gant soñjoù yezhel  Meven MORDIERN e 1936.    Och ober kement-se e roomp da Veven MORDIERN al lech reizh a zo dleet  dezhañ en istor an Emsav, met ne zegemeromp ket anezhañ evel ur prederour  gouest e vennozioù da hentañ an Emsav etrezek ar pal a zo adsavidigezh ar  Stad Vrezhon da gentañ a-benn adsevel en diwezh ar bobl vrezhon a-bezh ha  degas un dra bennak talvoudus dan denelezh. Ne lavaromp ket kennebeut ez eo  didalvoud plediñ gant ar yezh pe ar  yezhoniezh, rak padout pe greskiñ a ra  zoken ar preder yezhel bete vremañ, alies zoken war ziazezoù reishoch eget  e derou ar chantved. Komz eus preder yezhel pe blediñ gant ar yezh zo anzav  ne glot ket ar yezh hon eus gant ezhommoù a-vremañ ar bobl vrezhon. Ha  siwazh, gwir eo ne oa yezh dereat ebet abaoe ma oa bet pulluchet ar chrennvrezhoneg  e rannyezhoù niverus Nhon eus ket eta ur yezh da adsevel, met unan da  grouiñ evit komz sklaer. Pechañs ne vo yezh ebet nemet  krouet e ve ur  gevredigezh nevez a vrezhonegerion, pezh a oar dija an dud yach a spered a  stourm evit Breizh.    Met adkemeromp unan hag unan gerioù-stur Meven MORDIERN ha klaskomp o  lakaat da dalvezout war an dachenn gevredigezhel pe bolitikel, - pezh a vo  gwelloch, - : unvaniñ, unyezhañ, gwellaat ha kreskiñ.    Prederiet e oa Meven MORDIERN gant unvanidigezh ar yezh. Dalchmat e  tistro war ar chraf-se : ar brezhoneg a rank bezañ ur yezh unvan evel an  holl yezhoù meur a sevenadurezh. Diaes eo deomp hiziv kompren an  treuzvarnioù a oa och ober o reuz e Breizh dar mare ma klaske Frañsez  VALLEE[2] , Meven MORDIERN, Roparz HEMON ha tud all choazh krouiñ er  vro-mañ ur yezh unvan e-keñver skrivadur, geriadur hag ereadurezh. Eneberion  diboell zo bet, eneberion evezhiek ivez a stourme evit gwir a-enep da bep  striv gouest war hir dermen da dennañ ar vro-mañ diouzh an dizurzh : ar re  ziwezhañ a oa gallekaet a spered, forzh  petra a lavarent a-hend-all. Hogen  unvanet eo bet ar yezh, hag unvanet mat-kenan peogwir eo bet unvanet e sigur  ur mennad politikel a oa dar mare kelennidigezh ar brezhoneg en holl  skolioù a-benn adsevel ar spered broadel e-touez ar yaouankizoù : mat e ve dar  re a charm gwech ha gwech all dan unvaniezh gouzout neus tu ebet da  ziazezañ un unvaniezh bennak etre tud na fell ket dezho dan nebeutañ  degemerout ar yezh unvan da ziazez do chendivizoù : penaos en em glevout  pa ne gomzer ket an hevelep yezh ? Hag amañ e teu ar gudenn yezhoniel da  vezañ politikel. Soñjal a ra deomp neo ket a-walch unvaniñ ar yezh, met  ret ez eo choazh unvaniñ ar Vrezhoned kenetrezo.    Da gentañ moarvat e challer soñjal el lennegezh vroadel savet en  ugentvet kantved. Dre studiañ skridoù Roparz HEMON pe Jakez RIOU, a lavaro  darn, e vo unvanet an dud e-keñver ar spered dan nebeutañ. Met neo ket sur  tamm ebet. Ar gounid a denner eus an darempredoù  gant ar skrivagnerion-se zo  en em voazañ da vat ouzh ur yezh unvan, hogen neo ket a-walch. Lakaet e  vezer ivez da brederiañ, pezh a zo unan eus kefridioù ul lennegezh vroadel.  Diorren ar mennozioù a vo graet eta, hogen da chortoz ez eus ivez e vo  speredek ar studierion hag e vo neuze o mennozioù nevez diforch a-walch  diouzh re o zadoù speredel, hag an unvaniezh klasket a ziflipo ur wech  ouzhpenn, war ul live uheloch emichañs, met a ziflipo evelkent e skolioù  lennegel pe veizel disheñvel ma neo ket enebet.    Ouzhpenn, klask unvaniñ an dudazo a-du gant pal hollek an Emsav zo mat,  met neo ket a-walch, ret eo unvaniñ pe frammañ ivez zoken ar re nemaint  ket a-du, e doare pe zoare, peogwir ez embannomp ne chell den renaviañ e  vro, e Istor pe e sevenadur, dalchet maz eo pep hini gant ar gefridi en  deus e-keñver e vro hag an dlead da skoazellañ adsavidigezh e genvroiz.    Tud zo da skouer a gred o deus ar gwir da  ebatal e-pad mizvezhioù an  hañv war aodoù an Atlantel hag a-hed ar goañv war ziribinoù an Alpoù hep en  em drechaliñ gant reuzeudigezh ar beorion a zo e mereurioù pe e greantioù  Breizh o pourchas archant dezho. Ne challer ket asantiñ e vefe disrannet  ar Vrezhoned e seurt doare direizh a-grenn, met unvanet-strizh e tleont  bezañ kenetrezo kentoch dre o strivoù kenkoulz ha dre zasparzhidigezh ar chorvoderioù.    Neo ket dre al lennegezh hepken e vo unvanet an dud neuze.  Ret eo dibab  a-benn ar fin ur pal politikel, ur pal a challo dedenn an dud hag o lakaat  den em glevout en ur stourm youlek. Anat eo ne chell ar pal politikel  bezañ nemet ar Stad Vrezhon evit ar mare. O tegemerout e rank an Emsav disochañ  un deiz dar Stad Vrezhon hag en em brientiñ adal bremañ dal labour stadel  e vo tu da veizañ reishoch an diskoulmoù a zo da reiñ dan diaesterioù a  sav bemdez etre an dud. Dont a ray da vezañ anat neo ket stummet a-walch  an  emsaverion a-benn leviañ ur Stad a vez renet evelkent gant  doareoù-labourat disheñvel diouzh re ar festoù-noz pe ar gouelioù folkorel.    Meizet e vo raktal ivez nhon eus ket prientet choazh kalz eus an  ensavadurioù stadel na chell ket ur vroad dioueriñ en amzer a-vremañ.  Kemeromp skouer an Deskadurezh Vroadel : a-boan meo kroget un toulladig tud  da blediñ gant ar gudenn ha da frammañ ar gwazadurioù retañ. Koulskoude eo  unvanet start dija kenetrezo an emsaverion a  bled gant Skourr an Deskadurezh  Vroadel, ha se peogwir ez int frammet strizh e sell dur pal politikel rik a  zo lodennañ un deskadurezh nevez da holl rummadoù ar gevredigezh vrezhon.  Talañ a reont aze ouzh ul labour diaes o laka da brederiañ kalz hag o redi  da ziorren a zeiz da zeiz an holl wikefreoù o deus ezhomm evit seveniñ o  uhelvennad politikel.    Preder Meven MORDIERN a oa unvaniñ ar yezh, pezh a zo dichallus a-grenn  a-ziavaez dur mennad politikel  resis, anzavet pe get. Preder an Emsav hiziv  zo unvaniñ ar Vrezhoned, pezh a zo ken dichallus-all ma ne zibaber ket adal  an derou ar Stad Vrezhon da bal. Kement tra a gil dirak ar framm stadel a  deuz tamm-ha-tamm en ur goumoulenn a faltazi. Neus hiziv eta unvaniezh ebet  e-touez ar Vrezhoned nemet etre ar re a brient adal bremañ ar Stad Vrezhon.  Pep unvaniezh all a ya gant an avel evel an delioù disechet, evel maz echu  e poubellennoù al ledemsavioù ar pennadoù amlennegel a  glask boueta daoust  dezhi ur boblañs dibolitikaet.    Ar mennad meur evit Meven MORDIERN neo ket hepken unvaniñ ar yezh, met  dreist-holl unyezhañ ar vro. Lavaret eo kement-se hep diskouez un hent resis  o kas eus digenvezded ar yezh a-boan unvanet da advrezhonekadur Breizh.  Krediñ a ra start Meven MORDIERN ech en em ledo ar yezh anezhi hech-unan,  pe dan nebeutañ e vo tu dhe ledañ dre sevel bodadoù « imbourcherion  nepkredenn, pe da vihanañ, gant  imbourcherion a zo enno lealded hag  emvestroniezh a-walch evit lezel o chredennoù relijiel, politikel ha  kevredadel er-maez bewech memaint o klask ar wirionez ». Met peseurt  gwirionez a vije tu da dizhout en diavaez da nep speredelezh ha hep ur  gelennadurezh politikel ha kevredadel ? Peseurt kevredigezh a challjed  frammañ ? Hini ebet evit gwir, ha mat eo kounaat e nach atav ar Stadoù  impalaerel ar gwir ouzh an danvez sklaved da ober dave dur gelennadurezh  politikel a  rofe dezho ar binvioù ret evit talañ ouzh an enkadenn bolitikel  memaint. Tud kraouiet en o abafded veizel ha bachet en o enkadennoù  armerzhel, setu petra e teufe hor brezhonegerion da vezañ : sklaved an em  frealzfe o hunvreal e vefent o skarzhañ ar galleg eus ar vro kent bezañ  dipitet o welout ne sevenont netra. Rak penaos skarzhañ ar galleg hep  skarzhañ ar challegerion ? Meven MORDIERN ne lavar netra war ar chraf-mañ.  Emichañs ez erbedfe adarre doareoù ar vrezelourion  ragistorel a ziskoulme ar  chudennoù dre zistrujañ an dud. Ha dres, da seurt emzalch e vezer kaset  war-eeun gant an treuzvarnioù a ra eus enkadennoù Breizh pe ar brezhoneg ur  gudenn yezhoniel. O nach ez eo diaesterioù Breizh hag holl drubuilhoù an  Emsav kudennoù politikel da gentañ holl e nacher ivez diazezañ ur preder  politikel reizh ha diorren ur genurzh efedus evit aozadurioù an Emsav bremañ  ha diwezhatoch evit ar gevredigezh pe ar Stad Vrezhon. Ha petra e teuy da  vezañ gwirioù an den ha rezid ar vroad hep ur genurzh kedvuhezel awenet gant  ur gelennadurezh politikel ha kevredadel resis ? Den ne oar, met anat eo e  kouezhfe buan ar Vrezhoned en ur stuzegezh tud ouez mar asantfent ren o  stourm hervez tezennoù ur « sevenadur dibolitikel ».    Ne challo biken ur brezhoneg dibolitikel en em ledañ war Vreizh a-bezh,  ha nhon eus ket muioch da unyezhañ ar vro evit ober plijadur dun nebeut  yezhkadourion ginus no deus netra da  zegas. Ar pezh a zo da ober eo sammañ  reuzeudigezh ar geizh e-keñver spered, meiz ha madoù, hag e-touez ar geizh  emañ da lakaat da gentañ an holl Vrezhoned diwriziennet a nach o dleadoù  e-keñver o bro, forzh pegement a vadoù danvezel a berchennont a-hend-all.  Kement-se neo ket ken ledañ ar brezhoneg evitañ e-unan, met frammañ ur  geoded nevez a zo ar brezhoneg unan eus hech elfennoù, he benveg yezhel ha  netra ouzhpenn.    Pegañ skritelloù brezhonek, livañ  mogerioù pe hentoù, hepken evit lakaat  brezhoneg dirak daoulagad an dud ne chell ket neuze bezañ ouzhpenn un  embregadenn a vruderezh. Nemañ ket aze al labour pennañ. Ar re a choanta  mirout pinvidigezhioù yezh ar bobl a rank kompren ne vo trech ebet nemet  dre astenn dar vro a-bezh an Emsav hag e holl aozadurioù frammet. E kerz  aozadurioù an Emsav emañ hiziv tonkadur hor pobl, hor yezh hag hor  sevenadur. Setu perak eo ken pouezus ar pezh a choarvez en Emsav daoust dan  nebeut a dud a zo ennañ evit ar mare. Ret eo damantiñ da vuhez an Emsav rak  neus nemet drezañ e chell ar bobl vrezhon en em anaout ha digraouiañ. Mar  bez graet fazioù pe hentet fall an Emsav e vo marteze goueledet da vat galv  ar vro-mañ dar rezid.        Met an Emsav e-unan ne challo ket astenn da vat rouedad e aozadurioù  kevreet war ar vro keit ha ma ray diouer dezhañ darn eus ar skourroù na chell  kevredigezh ebet padout hepto er bed a-vremañ. An  Emsav eta, daoust ma sell  gant daoulagad dibikouz ouzh al labour ramzel a zo da gas da benn neo ket  klok evit ar mare. Dre maz eus tud a bep ampartiz o tont dan emskiant  vroadel ez eo ret reiñ tu dezho da unvaniñ o barregezhioù en ur zigeriñ  skourroù brezhonek evit pep embregerezh a gas davit adsavidigezh ar vro hag  ar Stad Vrezhon.Emsav.20.      --  Lechienn Emglev An Tiegezhioù : http://kannadig.chez-alice.fr/      . 