Hentchou er retér    (Al lior a zo bet lennet ged Ugo Pratt e-rôg ean trèsein « Corto  Maltese e Siberi »)      1. er hoed braz      Da zeraou ar blé 1920 en em gaven e Siberi, e Krasnoyarsk. Ar gêr a zo  àr riblenn an Enisei, ar stér braz a grog e maneiou Siberi leun a  hiaul, hag a laka an toemmdér hag ar vuhé er Mor-Braz Artik. De veg,  e tas Nansen diou wech eid digor dar henwerh europad eun hent devad  kalon an Azi.    Du-hont, e don ar goañv sioul ag ar Ziberi, oun bet tapet ged aùélenn-  dro an dispah a droe partoud er Rusi, hag a laké er vro-ze pinùig ha  sioul ar vañjans hag ar gasoni, an drouglah ha peb sort a dorfedou ha  ne vent ket kastïet ged ar lezenn. Den erbéd nhelle ked gouzoud eur e  donkadur. An dud a viùé eun dei goudé e gile, a yee kuit doh ou zier  hemb gouzoud ma hellahent  doned en dro pe ma vehent tapet er stréd ha  kaset e toull-bahou ar homité dispahour, goèpereh a justiz, spontusoh  ha goèdusoh eged hani an Inkizision. Ha boud e oem tud estren, ni oem  ked kenneubeud en distaù doh ar flastrereh.    Eur mitin, e oen eet da wel eur mignon, hag am-eus disket du-ze deun  taol ou-doe ugent soudard ar lu ru kerlet ma zi eid ma harpein. Red e  oa dein neusen tehein, hag am-eus keméret dohtu eun dillad jiboésour  koh dam mignon, am-eus  tapet eun tammig argant, hag am-eus tehet buan  àr droèd, dre ruiouigou kêr. Arruet oun bian dan hent-vraz hag am-eus  pêet eur peizant hag e-neus ma zouget, e peùar eur, da dregont  kilometr, hag e-noe ma leusket e kreiz eur horn-bro koèdeg eroalh. En  hent am-moe prenet eur fuzuill, tri hant tenn, eur vohal, eur  gountell, eur vantell e krohenn davad, té, halén, gwispid hag eur pod-  bervér eid an té.    Eit oun er hoèd-braz betag eur lojell dilezet ha hanter-losket.  An eil  dei er mitin, bet oun bet da jiboesaad hag am-eus bet ar chañs da  lahein daou gok brug. Dizoloet m-eus eùé merchou demm, hag oun-bet  sigur e vankahe ked din ar bouéd. Med nem-eus ket chomet pell amzer  aman.    Pemp dé da heul, e toned deuz ar jiboesaad en dro, am-eus gwelet moged  a bigne azoh cheminal ma lojell. En em dosteit am-eus didrouz doh ar  lojell hag am-eus gwelet daou jao dibret, ha, staget dan dibr, daou  fuzuill soudarded. Daou zen hemb  armou ne oent ked eun danjer evidoun  hag am-moé unan, me. Neusen am-eus treménet bian ar frankizenn, hag  oun deit abarh ar lojell. Azeet e oa daou soudard àr eur bank hag ind  a saùas deun tol, aonet. Bolcheviked e oent. Gwelled a ren ar stered  ru àr ou bonedou astrahan, hag ar galonou ru àr ou diskoé. Bet on-eus  um saludet hag on-eus azeet. Ar zouldarded ou-doe dija greet an té hag  on-eus ean beùet en eur gaozal, ha doh en em selled hemb er ziskoein.  Lâret m-eus  dohte e oen eur jiboesour ha ne oen ked ag ar vro, rag  deit e oen nameid rag ar horn-vro a oe leun a zibelinou. Ind ou-deus  lâret din e oent soudarded deuz eur rannad kaset da gavoud tud  diskredet.  - Komprenn a ret, kamarad, e lâras din unan etreze. Klask a reom tud  eneb-dispahourien evid ou fuzuilla.    Me nam-boé ked afer ag e zisplegou eid er weled. Greit am-eus jestrou  ha komzet m-eus eid ma gredahent e oen eur peizant ordinér,  jiboesour, nitra da wel  ged an dud eneb-dispaherion. Berped e choñjen  da venn e yahen goude e vehent eet kuit. An noz a zeue. En tañoèlded  ou dremmou oe nebeutoh plijuz hoah. Ind a dennas ou bidonou vodka,  hag a evas, hag an alkol a zo pignet dou fennou. Komzet ou-deus teo,  en em drohe berped ar gaoz unan de gile, en em veulent deuz niverenn  ar vourhizien ou-doe lahet e Krasnoyarsk, ha deuz niverenn ar Gozaked  ou-doe laket da risklein edan ar sklasenn er stér vraz. Da heul e voe  tabut  etreze, med ar chuihder a zaas hag ind a grogas da gousked.    Deun tol, hemb den erbed voud komzet, dor ar lojell en em zigoras,  mogedenn ar zâl re-doemmet a yas kuit, hag èl eur jeni ar saù-hiol, on-  eus gwelet er vogedenn eun den braz-tre, treud e zremm, gwisket èl eur  peizant, ged eur boned astrahan hag eur vantell hirr e krohenn davad.  Ean a zalhe e fuzuill, ged e viz àr ar bluenn. De houriz ean e-noe ar  vohal ou-deus berped peizanted ar Ziberi. E zaoulagad viù  ha lugernuz  èl re eur lon fall a or selle unan goude egile. Deun taol, an den a  dennas e voned, a ras sin ar groé, hag a houlennas dohom:  - Piou zo ar mestr aman ?  - Me, m-eus lâret  - Daoust ha hellan tremén an noz aman ?  - Ya-vad, am-eus reskontet. Leh zo eidom-ni an oll. Eùein a reh eun  tasad té. Toemm eo hoah.    An estren, a selle berped peb korn ag ar zâl, a o selle eùé ahanom,  hag a selle peb tra, a en em ziwiskas deuz e vantell foulinenn  goude  boud lakeit e fuzuill en eur horn. Gwelet on-eus anehoñ gwisket ged  eur jupenn lér ha bragou ag ar mem liou lakeit e botou feltr. Yaouank  e oa e fas, fin eùé ha goèpaer eun tammig. E zent gwenn a lugerne pa  zeblante e zaoulagad toullein peh a sellent. Remarket am-eus roltadou  gri en e vleo diskribet. Ridennou a hwervoni da peb tu e veg a lâre  penoz e-noe bet eur vuhe trubuillet ha danjeruz. Tapet e-neus eur  gadoer e-kichenn e fuzuill hag a lakas e vohal àr an  dachenn etaltoñ.    - Ahanta ? Da roeg eo ? e houlennas dohtoñ eur soudard meù, e ziskoein  ar vohal.    Ar peizant a er sellas ged e zaoulagad yenn, edan e ziouabrant teo,  hag a reskontas ken sioul:  - Kavoud a reer beb sort tud hiriou an dei; ged eur vohal vad, siguroh  eo.    Krog a reas éùein e dé ged plijadur pa zee e zaoulagad berped àrnein,  èl eid ma goulennata, ha da heul ean a selle partoud er lojell èl ma  glaskahe eur reskont de  zoursïou. Goustadig, ged eur voueh difonn ha  rezervet, ean a reskonte dan oll houlennou ag ar zoudarded, eh éùein  e dé toemm, hag a droas e werenn eid lâred e-noe achuet, ean a lakas  àr an dasenn ar sukr a chome, hag a lâras dar zoudarded:    - Lemel a ran dibr ma jao, hag e lemelin ho tibrou eùé mar karet.  - Akord, e reskontas ar soudard hanter-kousket. Degaset ive ar  fuzuillou.    Ar zoudarded, astennet àr ar bankou, a laoske dim nameid an dachenn.  An  estren a zas buan en dro, a zegasas ar fuzuillou hag a ou lakas en  eur horn tañoèl. Lakaad a ras an dibrou àr an dachenn, a choukas  àrnehé hag a grogas lemel e votou lér. Ar zoudarded ha ma ostiz neùé a  zirohas tuchant, med me zo chomet dihun, oh en em houlenna ar peh a oa  da hober. Ohpenn, pa zas ar golaou-dé, am-eus kousket, hag am-eus  dihunet nameid pa oa an dei braz. An estren ne oa ked mui aman. Eet  oun bet kuit doh ar lojell hag am-eus ean gwelet hag a zibre eur jao  gell-rouz.    - Mond a ret kuit ? am-eus goulennet.  - Ya, med e hortan, ma yahen ged ma hamaraded, e lâras dousig, da heul  e yein en dro.    Boud nam-eus ked goulennet muioh hag am-eus lâret dohtoñ e er  hortahen. Lemel a ras ar sahou a oe staget de zibr, a ou guhas en eur  horn losket ag ar lojell, a sellas    - Prest oun. Mond a ran dihunein ar gamaraded    Hanter-eur goude boud éùet té ar mitin, ma zri gweladennour a lâras  din ou  hen-a-vo. Chom a ris er-mêz da drohein koèd eid an tan. Deun  taol, pell, am-eus kleùet tihou er hoédou : unan da getan, ha da heul  unan arall. Hag an didrouz a zas en dro. Er leh e menn e oa bet tihet,  kegi brug aonet a nejas kuit hag a dreménas a-dreist dein. Chilaouet m-  eus pell amzer eid gweled ma en em dostae eun denn bennag doh ar  lojell, med ar hoèd a zalhe boud didrouz.    Àr an Enisei izel, e ta abred an noz. Greet m-eus tan em fornigell hag  am-eus  kroget berùein ar zoupenn, e chilaoued mad trouzou ag ar mêz.  El-rezon, e ouien penôz ar maro a ma selle e peb amzer, ha penôz e  helle ma fakoud e kizou dishañval: an den, ar lon, ar yenijenn, ar  goall-zarvoud pe ar hleñùed. Goûd a ren nem-boe sikour erbéd, penôz e  oa an oll draou e daouorn Doue, e nerh ma daouorn ha ma diouhar, e  spisereh ma zihoud ha ma spered lemm. Med hemb berh e chilaouen, rag  nam-eus ked kleùet an estren pa zas en dro. El en nihour, e tas deun  tol e toull an nor. Er vogedenn am-eus gwelet e zaoulagad joeiuz hag e  fas fin. Deit eo abarh ar lojell, hag e-neus lakeit trouzuz an tri  fuzuillou en eur horn.    - Daou jao, daou fuzuill, daou zibr, diou vouist gwispid, hanter-pakad  té, eur sahig halén, hanter-hant tenn, daou goublad botou, eme ean e  hoarhein. Jiboésad mad hiriou.    Er sellet am-eus, sabatuet :   Petra e ho soueh ? eme ean e hoarhein. Komu nujny eti tovàrishi ?  Piou e-neus chonj en  ar gamaladed-ze ? Ma evam an té ha dam dar  gwele. Arhoah e hoh ambrougin deur leh siguroh hag e helleh derhel  ged ho hent.      .