30 bloaz embann  e Breizh:al lennegezh  vrezhoneg evit ar vugale  Ar ragistor  Pet levr a zo bet embannet e brezhoneg evit ar vugale abaoe ma  vouller? Diaes lâret resis,dreist-holl pa z eo ken dister niver al levri-  où kozh a gaver choazh hiziv-an-deiz.Ar re goshañ a vez meneget an  aliesañ a zo bet moullet e naontekvet kantved: Ael mad ar vugalee  1836 da skouer.Nint ket niverus eta,un dorn pe daou a zo trawalch  do chontañ.Ar re goshañ deus al lennerien vrezhonek o deus soñj  moarvat deus al levrioù savet adalek ar bloavezhioù 1920 gant  Gwalarn, e stumm niverennoù distag ar gelaouenn Kannadig  Gwalarn, gouestlet dar vugale: en o zouez e kaver dreist-holl  troidigezhioù,evel Priñsezig an dour (ur gontadenn troet gant Youenn  Drezen hag adstummet ar bloaz-mañ gant Goulchan Kervella dober  ur pezh-choari evit ar vugale, embannet a-nevez gant TES, Ti-  Embann ar Skolioù brezhonek),pe choazh Nijadenn an aotrou Skañvig.  Pa geñverier pet levr zo bet embannet gant Gwalarngant ar re bet  a-raok,e kaver  ez eo bet prantad Gwalarnur sapre lañs dan  embann evit ar vugale.Ha koulskoude… An tri-ugent levr  bennak (mar plij !) moullet evit ar vugale betek fin ar  bloavezhioù 1940,da lâret eo e-doug pemp bloaz warn-  ugent pe dost,a zo diviet abaoe pell zo evel-just.Piv  neus choazh ur skouerenn deus kentañ emban-  nadur Lommig pe enklask ar vizaouenn-skouarn  (1942, tresadennoù gant Xavier van Haas,  ezel ar Seiz Breur)? Ne vo ket kavet seurt  levr etre daouarn ur  bugel a-vremañ,  adembannadur An Here (1983) ne  lâran ket.  Un amzer zo choazh…  Pet levr neuze? Klasket zo bet kontañ anezhe,hag  evit ar pezh a sell ouzh reiñ ur sifr resis a-walch,ez eo  tost da eizh kant titl en holl. Ha dav eo lâret penaos  neo nemet e fin ar bloavezhioù 1970 e krog an traoù  da vat, peogwir ne gaver nemet war-dro 150 titl a-  raok! Evit komz berr:pevar diwar bemp deus al levri-  où embannet evit ar vugale e kant bloaz a zo bet  moullet en tregont bloaz diwezhañ.Arabat soñjal nez  eus ket bet a embann goude ar eil brezel-bed memes-  tra - er chontrol-bev - met muioch veze embannet  er bloavezhioù 1950 betek fin ar bloavezhioù 1970  evit ar re deuet, setu toud. Daoust ma z eo er  bloavezhioù-se e kaver da skouer kontadennoù troet  gant Charlez ar Gall evit (Ar honiklig Boudedeo evit  Emgleo Breiz, 1957…) ha reoù all troet gant  Tugdual Kalvez (Tri femoch bihanevit Flammarion:  An tad kastor, 1976…), pe choazh troet gant Per  Denez (Krochen azenevit Al Liamm,1978…).  Ar skolioù divyezhek  Petra zo kaoz da seurt kemm? Aes eo respont, e  gwirionez: gant krouidigezh ar skolioù divyezhek  (Diwan,e penn-kentañ,Div Yezh ha Dihun un pennadig  goude) e krog kelennerien ha kerent zo da soñjal  penaos nez eus nemet traoù kozh pe diviet evit  lennegezh vrezhoneg ar vugale. Ouzhpenn-se eo bet  sinet Karta Sevenadurel Breizh,ar pezh a ro un tamm  mat a skoazell dar chevredigezhioù tost dar  brezhoneg: yalchadoù archant eta. Diwar seurt soñj  e teu war-wel un ti-embann nevez a zo o vont dober  un tamm mat a labour evit al lennerien yaouank:An  Here, e 1983. Gant an ti-embann-mañ e-unan eo  deuet er-maez un drederenn deus an holl levrioù  brezhoneg evit ar vugale:albomoù Spot ar chi bihan,  bannoù-treset Tintin, levrioù evit al lennerien  yaouankañ kenkoulz ha romantoù evit ar grenniged  hag ar  grennarded (rummadoù Ar Vaot, Ar Skafig ha  Skolig al louarn), evel da skouer Argantael hag ar spes  skrivet gant Garmenig Ihuellou (1985),met ivez diell-  levrioù, hag ur bern traoù all choazh. Dar memes  koulz e vez embannet bannoù-treset gant tier-embann  all - kevredigezhioù hervez lezenn ar bloaz 1901,evel  an holl dier-embann brezhoneg - da skouer troioù-  kaer Lucky Lukegant Skol an Emsav, Asteriks gant  Preder, Buddy Longway ha Yakari an amerindian  yaouank gant Keit Vimp Bev.  19  PLAS AL LENNERIEN YAOUANK  Ar cheñchamant bras diwar lañs ar skolidi kaset  dar skolioù divyezhek en deus laket al levrioù  brezhoneg evit ar vugale da vezañ hiziv-an-deiz ken  niverus evit al levrioù savet evit ar re deuet, ma nint  ket niverusoch zoken! Marteze peogwir e klask an  embannerien reiñ boued lennegel da lennerien an  dazont: ma nen em lak ket ar re yaouank da gaout  plijadur o lenn e brezhoneg,piv a lenno  choazh en un  toullad bloavezhioù, hañ? Ar pezh a zo, ret eo neuze  kaout levrioù dereat evite,aes o lenn,gant peadra da  zeskiñ gwelloch ha da binvidikaat o yezh war un dro.  AET DAN ANAON  E 2005 eo aet An Herediwar-wel.Tu a vije bet  soñjal e vije neuze aet ivez da get an embann evit ar  vugale.Tamm ebet! Un eston eo goût ez eo er bloaz  da heul (sed 2006) ez eus bet brasañ niver al levrioù  embannet evite: ouzhpenn daou-ugent levr, pa vez  ordinal nemet  div dousennad pep bloaz. Bremañ avat  eo diskennet an niver dar geidenn en-dro.Piv en deus  kemeret plas An Here? Meur a di-embann, gant un  titl bennak amañ,aze hag ahont (Al Liamm,Al Lanv,  An Alarch,Emgleo Breiz…),met dreist-holl tri zi-  embann a-zoare evit ar vugale: Bannoù-Heol a ra  hiziv-an-deiz war-dro ar bannoù-treset (troioù-kaer  Boullig ha Billig, reoù Thorgal pe choazh Titeuf) pe an  albomoù (evel re Arzhig Du);Keit Vimp Beven deus  lakaet  a-gostez ar bannoù-treset evit ober war-dro  kazetennoù gouestlet dar vugale (Rouzig evit ar re  vihanañ,Louarnigevit ar re a oar lenn,ha Meuriadbet  kazetenn ar grennarded a-raok mont diwar-wel  siwazh) kenkoulz hag ar gazetenn sizhuniek Ya! TES  eo an trede ti-embann a-bouez,plediñ a ra dreist-holl  war al levrioù-skol brezhoneg (kaset evit netra dar  skolioù, mar plij !), met kroget en deus nevez zo da  embann levrioù evit plijadur al lenn, da gentañ toud  albomoù  (adalek Biwigaozet gant Isabelle Le  Nabat e 2000) ha savet en deus e 2005 ur  rummad romantoù evit ar grennarded:  Koad Glaz(titl kentañ:Ameli Penn-Koumoul  hag ar champagn-kelaouiñ, skrivet gant  Maguy Kerisit).  DUR CHEMM DUN ALL  Evel-just,neo ket memes levrioù a vez  embannet bremañ evit a re a veze graet  20  21  kant bloaz zo. Al levrioù koshañ evit ar vugale o  tennañ dar relijion ne weler ket embannet ken.Plas ar  rumm brasañ  gwechall-gozh, hini ar chontadennoù, a  zo bet kemeret gant hini an albomoù, ur rumm a zo  chomet betek penn-kentañ ar bloavezhioù 2000 ar  rumm niverusañ (pep eil levr moullet evit ar vugale da  nebeutañ). Met pep kemm a chall pakañ e begement  gant un all.Neo ket gant rumm ar bannoù treset (dre  vras 10% deus al levrioù evit ar vugale abaoe tregont  vloaz) e vez dispaket an taol,met gant hini ar roman-  toù. Gwir eo, e-pad an tregont bloaz diwezhañ  tremenet eo chomet dregantad ar romantoù  brezhoneg evit ar vugale etre 10 hag 20%,ha koulsk-  oude eo ret anzav eo deut hemañ da vezañ ar rumm  pennañ en nebeut amzer. Tost da bep eil levr  brezhoneg evit ar vugale a zo bremañ ur romant  anezhañ.Petra a zo kaoz,emezit-hu?  LEVEZON AR «PRIZIOÙ»  Prizioù Du-mañ,du-se? Ket! Priz ar Yaouankiz  (romantoù evit ar grennarded) evit ar wech kentañ e  2004 ha Priz ar Vugale(romantoù evit ar grenniged)  abaoe 2006.Ar  gevredigezh Féa, en he zouez Fanny  Chauffin, a zo penn-kaoz dar prizioù-se. Pep bloaz e  kemer un toullad skrivagnerien pe danvez-skrivagner-  ien, kozh pe yaouank, brudet pe get, perzh en ur  genstrivadeg - hag ur priz roet da geñver saloñs al  levrioù e Karaez dan hini a zo deut ar maout gantañ.  Bugale ar skolioù,ar skolajoù hag al liseoù divyezhek a  ra ar juri : ar skolajidi hag ar liseidi evit Priz ar  Yaouankizhag ar skolidi evit Priz ar Vugale.Yann-  Fañch  Jacq eo an den en deus gounezet an aliesañ en  daou briz-se. Gant Keit Vimp Beve vez embannet  romantoù ar prizioù.  HA GOUDE?  Un dra vat eo kaout bremañ skridoù nevez savet  evit ar re yaouank:e-doug pemp bloaz eo deut a-benn  Keit Vimp Bev- e-unan, ha neo ket an ti-embann  nemetañ e Breizh - da embann hanter-kant romant  bennak,da lâret eo:kement ha ditloù hag ar pezh a oa  bet graet araok betek-hen! Yach an embann, war-  seblant, gant ma pado! Pe  gentoch: gant ma kresko,  rak mont a ra niver ar vugale skoliataet e brezhoneg  war gresk,daoust ma z eo bepred disterig a-walch…