Kalz e chouzañvas abalamour dan hin, ha mervel a reas daou eus e genveajourien. An trede ergerzhour europat e voe, war-lerch Alexander Gordon Laing (1794-1826) ha René Caillié (1799-1838), o tegouezhout e Tombouktou e 1853. Dizoleiñ a reas kevrin al lenn Tchad ha deskrivañ pleg ar stêr Niger.