Er bloaz 1154 ez embannas an douaroniour arab Muhammad Al-Idrisi un atlas anvet Tabula Rogeriana (diwar anv roue Sikilia) a enlakae anoudegezhioù e-keñver Afrika, broioù an Meurvor Indian hag ar Reter-Pellañ dastumet gant ar varc’hadourien arab kenstrollet gant oberoù ar gartennerien c’hresian-ha-roman. Evel-se-se e savas ar gartenn resisañ evit e amzer hag an tri chantved war-lerch.