Petra eo an abeg pennañ dar feulsterioù, dal lazhadegoù, dar machomerezhioù ha dar gwaskerezhioù gwashañ bet anavezet e kerzh an Istor? Pa rafed ur chonoch gant ar goulenn-se, er respontoù boutinañ e vefe kavet ar choantegezh archant, an entan broadelour, ar rakvarnoù liammet ouzh ar ouenn, an emled impalaerour, ar varanegezh relijiel pe ideologel, hag all.Hag an holl draoù-se a lazh tud hag a vachom pobloù, sur, met nher greont ket dalchmat.1) Choantaat pinvidigezhioù neo ket an hevelep tra ha bezañ mennet da laerezh anezho dre an nerzh; peurliesañ ne vez dedennus bezañ pinvidik nemet en un endro a beoch hag a urzh lezennel asur. Ar broadoù pinvidikañ ha frouezhusañ a zo ivez ar re difeulsañ ha demokratelañ : ne chall ket bezañ dre zegouezh an dra-se. Ar fed neus bet biskoazh a vrezel etre div vroad demokratel-kevalaour ne chall ket bezañ diabeg kennebeut.2) En holl bobloù ez eus un entan broadelour bennak, met neus nemet un dregantad bihan anezho a dag an amezeion en anv dan entan-se. En darn vrasañ eus an degouezhioù, ar vroadelouriezh en em zispak war hentoù sevenadurel difeuls a-grenn, alies zoken neo nemet un adstourm a glask bezañ un emzifenn bredel ouzh ul lanv estrañjour nevez.3) Ar varanegezh relijiel a vez diaoulekaet kalz er stlenn (dreist-holl an hini muslimat er mare-mañ), met ma vrasjeder niver an holl re bet taget ganti a-choude penn-kentañ an XXvet kantved, e weler ez eo choarzhus e-keñver niver ar re distrujet gant an ideologiezhioù enep-relijiel. Er bed arnevez, ar varanegezh relijiel a chall krouiñ brezelioù, ket gouennlazhoù avat. An tebet liamm etre kravez ha gouennlazh a zo ur falskredenn strewet er stlenn, dislavaret gant ar fedoù. Zoken ar brezelioù a relijion a zihejas bed ar reter koulz ha bed ar chornog adalek an Henamzer betek dibenn ar Grennamzer ne genderchjont ket un niver a re lazhet keñveriadus gant re ar brezelioù hag an dispachoù arnevez hep mennad relijiel ebet dezho.4) A-benn ar fin e challfed soñjal er ouennelouriezh, peogwir ez eo unan eus abegoù an eilvet brezel-bed ha gouennlazh ar Yuzevion. Met perak ta, e-touez kement a gredennoù gouennel a zo er bed, ne vefe nemet unan o kenderchañ un euzhuster ken ramzel, tra ma chom ar re all lechel ha dister ; ne chanont nemet un aergelch stabil a enebiezh hogos difeuls etre kenelioù zo, na deont ket alies pelloch eget an troioù-kamm bihan hag ar chunujerezh ? E-lech poellañ war an tu gin, o klask displegañ ar varbariezh Nazi dre geal ar ouennelouriezhe vefe ret goulenn petra a lak kemm etre gouennelouriezh an Nazied hag an holl ouennelouriezhoù all, hag a genderch disochoù ken dreistordinal ? 5) E emled an impalaeriezhoù ez eus brezelioù, dispachoù ha gwaskerezhioù, met ivez (alies, zoken) astennerezh dre genwerzh ha sevenadur, a zegas peoch hag urzh e tachadoù disur. Pep hini eus ar respontoù-se a ziskouez sklaer e ranker klask ar gwir respont en ul lech disheñvel-mat. Pep hini eus an abegoù meneget a-us a chall kenderchañ feulster, lazherezh, gwaskerezh pe machomerezh, met ne chall ket henn ober drezañ e-unan, dre ziavaesaat e boell diabarzh hepmuiken, na dreist-holl hep em veskañ gant un abeg all, na vez ket meneget peurliesañ e rollad an diaouled poblek. An abeg-se, ouzhpenn gallout reiñ dar re all un nerzh-lazhañ no deus ket drezo o-unan, a chall labourat gant nebeut a sikour pe sikour ebet digant an abegoù all, ha kenderchañ an hevelep efedoù marvel a grou pa vez mesket gant ar re all. 