An Dosier : Breiz  dieubet    War eun ton neus biskoaz bet brasoh eo bet lidet en  Arromanches ha war aojou an Normandi 60 vloaz an Debarkamant. Meur a rêzon a oa da ze. An hini genta eo, evel just, ar fed ma z eo bet ar 6 a viz even 1944, neo ket eun D Day nemetken, med an devez e-neus roet an tu dan Europ a-bez da adkavoud ar frankiz.    Hervez filmou hag a zo bet gwelet war an tele e penn kenta miz even, ne oa ket anad an dra en a-raog, ha ken buan all e vije bet friket da vad ar re Unanet gand  an Alamanted pa oant o tilestra war an douar braz. Hitler e-unan a oa sur da helloud trehi an Amerikano-Saozon. Ar hontrol eo a zo choarvezet, dre voñeur, ha diwar neuze neo ket bet red an istor ar memez hini ken nag en Europ nag er bed a-bez.    Beb bloaz e vez goueliou en Omaha Beach, en Utah Beach hag e Beg an Hoc dar memez poent. Beb deg vloaz ema ar hiz dober an traou war an ton braz. Med eun eil rêzon a oa evid rei choaz muioh a don dar goueliou ar bloaz-mañ, pa oar pep hini ne vo kaji  hini ebed ken deuz ar re hag o-deus bet kemeret perz en emgannou 44 hag a vo beo choaz a-benn deg vloaz all. Setu perag e oa bet pedet ar veteranted da zond dar 6 a viz even dan Normandi, hag evel 60 vloaz zo, int deuet euz 14 bro. Euz 22 vro eo deuet pennou braz ar stadou hag ar gouarnamanchou da zaludi anezo ha da ziskouez an anaoudegez a zo dleet en o heñver.    Disklêriet e-neus Georges Bush e rafe an Amerik ar memestra hirio choaz (ha gwir eo ne jom ket peurliesa da strani evid difoupa  hirio en eur vro bennag gand he soudarded, memez pa ne vez ket choant atao da weled anezo oh erruoud...). Vladimir Poutine a oa bet pedet ive, rag eur perz braz o-deus bet kemeret ar Rused ive evid kaoud eun termen dar brezel. Ha pedet e oa bet choaz Gerard Schroeder, kement ha diskouez ema bremañ an Europ e peoh ganti heh unan.  Tro ar Vretoned  Gwelet eo bet lod euz ar veteranted o leñva. En o zouez, e oa eun toulladig Bretoned. Rag bez e oa Bretoned e-barz ar hommando Kieffer ! Asamblez gand  ar Frañsizien all hag ar Zaozon a zebarkas en Ouistreham dar 6 a viz even. Neus ken nemed 31 anezo, diwar 177, hag a ve beo bepred. Tri-ugent vloaz goude, eo bet roet dezo a-benn ar fin medaillen al Lejion a enor. Unan anezo eo François Guézennec, euz Lezneven. Bremañ prestig, e vo da dro ar Vretoned da lida an tri-ugent vloaz ma z eo bet dieubet o bro.    Abaoe an 18 a viz even 1940 - ar memez devez ma oa bet skignet galv ar jeneral de Gaulle euz Londrez - e oa en em gavet an Alamanted e  Roazon hag e oa bet aloubet Breiz hag an hanter deuz ar Frañs ganto. A-benn an hañv, a-hend-all, en em gavas 135 000 a Vretoned prizonier en Alamagn. Med ma oa bet eun toullad Bretoned evid ober dioustu eun digemer laouen dan Alamanted en o bro, kerkent hag an diskar-amzer e oa bet reou all evid stourm ha derhel penn dezo, e Brest, e Naoned hag e lehiou all... Diwar neuze, ne ray ar Rezistañs nemed mond war gresk. Paotred ar hoad ha paotred ar strouez. Martoloded oh ober an treiz dre guz, euz Karanteg, Plouha  pe Treboul war-zu bro-Zaoz. An oll ne oant ket a-unan ganto, pell ahane. Med ma ne vije ket bet anezo, no-dije biken bet gellet an Amerikaned treuzi ha liberi Breiz ken buan all : neus den douetañs war ar poent-se.    Adaleg ma oa bet disfoeltret an Alamanted e kostez Avranches, en em gavas an Amerikaned e Roazon dar 4 a viz eost. Ne vint treh e Brest nemed dan 10 a viz gwengolo : a-benn neuze e oa bet distrujet kêr a-bez. Miz mae 45 a ranko gedal an Oriant ha Sant-Nazer, beteg ma plegas mistri  ar Reich da vad. A-benn neuze e oa prest ar Republik da veza adsavet e Frañs.    Ar bloaveziad-ze a vo bet, sur mad, unan euz an darvoudou pouezusa ha birvidika a zo bet choarvezet e Breiz e-kerz an ugentved kantved. Setu neo ket eston ma z eus bet embannet gand Emgleo Breiz ha Brud Nevez meur a leor e brezoneg diwar-benn an darvoudou-ze. Kontet e-neus Visant Seite pehini oa tro-spered e genvroiz dar mare ma oa an oll o hortoz kleved kelou euz an Debarkamant, hag an trubuillou euzuz a zo bet  en em gavet nebeud amzer goude e bro Gastell-Paol. Soñj e-neus Jañ-Mari Skragn penaoz e reas ar heleier tro kêr en Uhelgoad, dar 6 a viz even, evel eul luhedenn. Yann-Vadezour an Deuñv e-neus displeget en e eñvorennou penaoz e-noa bet den em ganna ouz ar re a anve an Nazied (ha daoust ma oa lod e-touez an Alamanted o-unan ha ne brizent tamm ebed anezo), daou viz war-lerh an Debarkamant, e tro Kemper.  Memor eur bobl  Eur bajennad istor neo ken an oll darvoudou-ze evid eur halz a dud, gwir eo,  pa no-deus ket bet bevet en amzer-ze. Med ne reer, eun nebeud bloaveziou zo, nemed disklêria eo arabad ankounahaad : arabad koll memor ar bobl, eun dever eo derhel soñj. Leoriou ha skridou a zo bet hag a vo, o konta penaoz zo bet Bretoned, kar-o-bro a gave dezo, hag o-doa dibabet kenlabourad frêz gand an Alamanted ha, lod anezo atao, en em ganna asamblez ganto a-eneb o henvroiz : arabad klask kuzad an tu-ze euz an darvoudou kennebeud. Choant on-eus bet ni, e Brud Nevez, da geñver an 60 vloaz-mañ, da  boueza kentoh war ar poaniou o-deus gouzañvet ar Vretoned e-keid ha ma oa o bro dindan dalh, ha war ar stourmou a zo bet renet ganto ive evid adkavoud al liberte.    1944-2004. Nevez gresket eo bet an Europ, pa z eus bet digemeret deg bro all euz ar reter hag euz ar hreisteiz en U.E. Kaer o-deus an Europeaned beza diskouezet dizeblanted pa nint ket bet niveruz o vond da voti dan 13 a viz even, eo ar hresk-ze eur zeblant vad, sur mad, evid an amzer-da-zond.    Brud Nevez