A-greiz kalon e choulennan geneoch ma fardoniñ, kar kinnig a ran deoch amañ un diplodokus...    Komzomp ag ul levr ar wezh-mañ. Unan hag a gont pasapl e mam buhez (hag ochpenn e kani mam breur). Divinit...petra eo ? Intron Varia Garmez ? Pas, tamm erbet memp. Kammdro an Ankoù ? Muioch ya, met neo ket hennezh. Assimil brezhoneg ? Muioch choazh, a-dra-sur, met pas. Evit sikour  geneoch, neo ket unan e brezhoneg. Marse e soñjit en ul levr prederiañ, traoù a denn dar spered...an Aviel ? Boñ, nheller ket lâret ne gont ket, sur, met aze och fariet choazh ! LEtre et le Néantget Sartre ? Pas, evit lâret ar wirionez deoch, nam eus ket eñ lennet. Troiñ a rit ho selloù davet bed ar romantoù en-dro: Vingt-mille lieues sous les mers ? Ya, eñ en deus plijet din, met nheller ket lâret en deus kontet kement-se em buhez, nemet am eus desket getañ ur bochad gerioù gallek. Kroget och  da fuloriñ; petra eo neuze, lâr deomp ! Jonathan Livingstone le Goéland ? Pas ! Le renard et le chien courant ? Pas ! Le Grand-Meaulnes ? Pas muioch ! Aze, e-raok reiñ titouroù deoch e lârin bravo deoch. Nouian ket penaos och deuet da benn, met kavet ho peus aze un nebeudig e-mesk ar romantoù a zo chomet e ma spered. Spierion och pe petra ?!  Ale, ul levr skiant eo. Neuze, dho soñj ? Poussières détoiles get Hubert Reeves ? Hum... Le feu de la terre get Maurice ha Katia Krafft ? Neo  ket fall...100 orages faciles à prévoir get Alex Hermant ? O, o, met e-menn ho peus lakaet ar chamera e ma zi ?? Ret vo din diskuliañ petra eo e-raok ma vo anavet get razh ar websurferion roll kuzh ma lennadennoù ! Ar respont: Les 4 flores de France get Paul Fournier, embannet bremañ get an ti Dunod. Penaos, poa ket kavet ?  Ul levr tev a-walch eo, àr-dro 1100 pajenn (550 follennad neuze), àr-dro 3cm x 12cm x 22 cm.  -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------  A-barzh e vez kavet deskrivadennoù ag an darn vrasañ ag ar spesadoù plant (nemet ar spesadoù man pe bezhin) a cheller kavout er Frañs. Un alchwez a zo evit dont da benn a reiñ un anv dar blantenn a zo dirak ho taoulagad, ha tresadennoù munut ivez. Seblant a ra ponner, skrivet eo bihan, get berradennoù; dister a-walch an tresadennoù e-keñver an destenn; a istorioù pe danevelloù neus ket en destenn ! Deskrivet vez ar blantenn-mañ-plantenn, ur ger a zo àr  etimologiezh an anv skiantel. Ur skouer a roin deoch tuchant.  Dilennadus, ne gav ket geneoch ? An dra-se a oa bet ma soñj ha-rach, pam boa eñ gwelet evit ar wezh kentañ, e levraoueg skol-veur Gwened. Met a-benn ar fin mam boa eñ amprestet, marse evit ar gordenn dev !...met intereset oan get al louzaou en amzer-se dija ur seurt. Ma mamm eo he deus roet goust deomp da sellet doch al louzaou er penn kentañ, kar hi a ziskoueze deomp ar re a anave, meur-a-wezh. Pa oan un tammig koshoch am boa sellet  e levrig ma mamm: Quelle est donc cette fleur ? get A. Kosch, embannet e ti Nathan. Sellet ha disellet, lennet ha dilennet, memp ha zoken. an tresadennoù du ha resis a blije din, sur, met barzhoniezh rik an anvioù louzaou ochpenn choazh ! Nho peus ket met lenn:  Pimpinelle saxifrage, Spergule noueuse, Parnassière des marais, Herbe au pauvre homme, Marrube commun, Mélilot blanc, Agripaume ou Cardiaque !!  Gortozit, neo ket achu...Stumm an deskrivadennoù, renket a-vannoù diàr choaz an aozour,  o lak da vout heñvel doch haïku-ioù dispar; just èl pa vehe ret renkiñ ar frazenn-mañ en ur bann strizh: Moteur multicycle à vibration hélicoïdale contrôlée.    moteur multicycle  vibration hélicoïdale  contrôlée    (Nho po ket bevennoù ar bannoù siwazh din, ne zeuan ket a-benn do gober get ar mekanik daonet-mañ).  Heñveloch eo doch ur varzhoneg dija ? Hag aze ?    panicules  déployés  fleurettes  en étoile      cymes  multiflores  5 sépales      capitule  isolé,  terminal,  en collerette        grappe de  fleurs  alternantes      Goulenn a rit choazh ? Lan eo al levr ag ar barzhonegoù-se ! Aze oa deskrivet stumm ar bokedoù. Daou skouer bremañ tennet ag ar bann forme de la feuille vert dherbe  lancéolée  pointue      allongée,  poils rudes,  amincie en  pétiole              Choazh, choazh, a choulennit ! Tri skouer tennet ag ar bann Particularités      tige à demi  gisante        fleur souvre  le soir, tige  velue par  touffes  fleur dioïque      radicelles  du centre  enflées en  tubercules      Biskoazh !  Marse zo lod achanoch hag a gred eh on é farsal, met tamm ebet ! Evit gwir, aze e kavan biskoazh brav ar varzhoniezh-se, ken on techet  da renkiñ al levr-se e-tal ma levrioù Rimbaud ha Verlaine, just e-tal Les orchidées des dunes calcaires du Devonshire.  Ret eo din anzav, aze, ur seurt:  1) nam eus nemet ul levr Rimbaud, hag unan Verlaine (an daou a blij din horrol)  2) brav eo an titl Les orchidées des dunes calcaires du Devonshire, met al levr-se neo ket em dalch.  3) e-tal Rimbaud pe get, e vo ret din renkiñ al levr-se en ul lech bennak, un deiz bennak !  Ha tout ar skouerioù am eus diskouezet deoch  uhelloch a oa tennet ag ur bajenn hepken !!  Setu choazh unan (Marianna) evit ho plijadur, honnezh zo tennet ag ur bajenn arall:    rhizome  rameux en  forme de nid  doiseau    Soñjal a ra din m behe graet gwell komz ag al levr-mañ kentoch evit ag al levr arall...met boñ...pa soñjan mat, a-hent-arall, ar wezh kentañ ma vo goulennet genin Ha pa vehech kaset dun enezenn digenvez ha goulle, ma nhellehech ket kas ken met ul levr, peseurt hani a vehe ? e ouiiin petra  respont bremañ: Quelle est donc cette fleur ? E-mod-se e kasin rach ar varzhoniezh-se, ha rach an natur-se àr-un-dro, genin.  Ul levr arall am boa prenet ur wezh e kastell Trevarez, un tammig er memes stil (pas barzhoniezh-rik, hennezh): Flore des campagnes (e ti Gründ). Skeudennoù e liv ar wezh-mañ. Ar skeudennoù-se, ar gerioù-se a oa kroget da intriñ ma fenn pa m boa kavet al levr Les 4 flores de France.  Aet ma breur hag amprestiñ al levr neuze, ha aet da foetal bro àr ar maezoù  neuze. Goude bout prederiet un tammig sur-awalch hor boa divizet kas al levr ponner geneomp er choadoù, en desped dar riskloù a oa de gousiiñ. Burzhud ! Get al levr-se e oa posupl dizoleiñ anv ul louzaouenn, e-mod-se ! Un dro-vale pe ziv get al levr, dizoloet un nebeudig plantennoù, ha setu ni kontant. Un tammig àrlerch hor boa graet ar memp tra, hag un tammig àrlerch choazh...Gast, talvoudus eo al levr-mañ, a soñjemp muioch-mui. Ar blez-se, neuze, hor boa tolpet hon argand godell, ni hon daou, ha aet ha  preniñ ur skouerenn. Graet oa...ha nhon eus ket bet keuz ! Bet eo geneomp e-kerzh hor pourmenadennoù stank en amzer-se, e-pad ar vakañsoù er menezioù ha tout. Badezet e oa bet un deiz ma oa bet glav bras é tonet en-dro ag al Lac bleu er Pireneioù.  Ma faot deoch, tostait da dañvaat un tammig ar pezh a raemp hag a raomp get ar Petit Albert mod nevez -se. Un alchwez bras eo (kani ar baradoz vihan?), da lâret eo un alchwez dikotomek (poil aux Aztèques). Ret eo choaz, bep taol, etre daou dra.  Da skouer: 5 sepalenn en deus ar boked, peotramant 4 ?  Chwi a sell neuze doch ar blantenn da anavezout, ha neuze e choazit (afe, pa chellit).  Ma choazit pemp: en em gavout a rit dirak ur serten goulenn, ha ma choazit 4, dirak ur goulenn arall. A choulenn da choulenn e ya da vout resisoch hag e tostait doch anv ar blantenn. Setu ur skouer tennet ag al levr:  Calice renflé en ballon (surtout après la flor.) à 20-30 nervures..................................série I, p. 317  Calice non renflé en ballon, gént rétréci à la base, à 10 nervures  Calice entièrt glabre..............................................................................................série II, p.318  Calice pubescent ou velu  Carpophore plus court que la capsule, parfois nul  série III, p.321  Carpophore au moins égal à la capsule  série IV, p.324  Carpophore de longueur indécise  série V, p.326    Neuze? Chwi a evo ar chalisad jusqu hallaliget ar  charpophore de longueur indécise-mañ !!  An deorienn a oa; an implij ag al levr a zo liesseurt.  An alchwez bras a chell bout kroget ag ar penn-kentañ tout anezhañ, an dra-se a choarvez pa ne ouiit ket tamm erbet petra eo ar blantenn. Ha gwezh-a-vez e kerzh ! Deuet omp da benn ur wezh bennak da gavout ul louzaouenn e-mod-se, ha plijus-meurbet eo.  Met dal liessañ e ouiomp dre vras dre vras petra eo hag e klmaskomp tre-gan-hent e pajenn ar familh, pe ar jener (ar skiantourion o deus renket ar  boudoù bev e kombodoù, evit gwelet sklaeroch e bed ar boudoù bev, met ar chombodoù-se neus anezhe nemet evit spered an den). Ha goude, ur wezh arru get ar bajenn vat e krog choari an alchwez en-dro, betek kavout.  Meur-a-wezh, hag aze e vez ar plijusañ, e ouiomp anv ur blantenn, a-benn phe gwelomp, doch an dailh anezhi !! Neuze e teua sklaerder ur vouschoarzh àr hor begoù, st èl pa en em gaver get ur mignon nho peus ket gwelet a-choude un tammig zo, hag a anavezit raktal er ru ! Geo, tre an  dra-se...Hag a-drugarez da betra omp gouest da ouiet en un talo petra eo ? A-drugarez dan daou levr barzhoniezh arall (hag un nebeudig re arall ivez), ha do skeudennoù, hama !  An alchwez daonet a vez implijet e-dan kalz-a-vern peseurt amzer (nemet ar glav ur seurt). Ha gwell eo bout daou, unan é lenn, hag unan é sellet doch ar blantenn. Ha ne gredit ket ket e vez diskennet get an alchwez ken aes ha tra. Gober a raomp èl ma chellomp evit dont da benn. Dre gaer pe dre hêg. Gwezh-a-vez e kav geneomp  eo ar blantenn-mañ-hag-ar-blantenn. Neuze, e-lech diskenn get an alchwez e krapomp...da welet ma klot pe get. Dal liesañ kalz-a-vern penaos e krapomp hag e tiskennomp estroch evit ur wezh evit kavout, ken eo heñvel al levr doch ur milendall.  Da skouer pa vank deomp un elfenn. Lakaomp eo ret choaz Fruit noir pe Fruit rouge ha neus ket frouezhenn erbet. Neuze e sellit an daou choaz posupl hag e yit get an daou hent. Pa en em gavit en un hent-dall e vez ret deoch monet àr ho kiz ha klask  gouiet e-menn ho peus graet ur fari. Al lennour a vez hujaotet gwezh-a-vez get ar sellour: Puten ! Perak teus ket lâret koulsoch an dra-se din !?. Ken e teua an abadennoù dirak ur blantenn da vout tenn a-walch.  Dre forzh implij ar benveg-se e teuomp da vout fisel un tammig. Ha pa vehe kontrel ar pezh a welomp doch ar pezh a zo skrivet el levr e choazomp an hent-mañ-hent ur seurt, hag en achumant e kavomp. Détermination à la mitraillette a vez graet ag an dra-se e galleg, pe choazh flair du  botaniste ! Ret eo diferiñ, interpretiñ an destenn ha pas heuliiñ an alchwez ger-ha-ger.  Ar reolennoù pennañ zo, kalz-a-vern penaos, ar re-mañ:  - Bout onest a-walch evit lâret Nhon eus ket kavet pa vez gwir.  - Ur wezh kavet deoch un anv, e vez ret gwiriekaat an traoù, sellet ma neus ket ur spesad arall el levr hag a gouch gwell, ha derchel soñj e chellit fari.  - Ar feson mho po kavet an anv ne vern kement-se ma toujit dar reolenn kent.    Chom dirak ur blantenn  e-pad ur chard-eur peogwir ne faot ket dezhi lâret he anv, ha tout an natur en-dro deoch a-hent-arall, a zo un dra hep e bar. Petra lâret ? Nag emmerduset, met na plijuset àr un dro ! ar pezh a glot get ar chrennalavar gallek mil-anavezet Plus cest chiant plus cest marrant.  Moien a vehe din kontiñ dre ar munud an troioù-kaer graet geneomp e-kerzh hor pourmenadennoù, met hir eo dija an diaoul a destenn-mañ a gredan !! Hag emañ ret din goarn danvez evit ma buhezskrid ochpenn kement-se...  Ar-un-dro am eus keuz dar mare-se ma tizoloemp spesadoù brudetañ ar c hornad me ha mam breur. Dibaotoch eo bremañ eo an degouezhoù ma kavomp louzaou nevez hag aes a-walch da anavezout àr-un-dro (ar plant-dour, pe ar geotennoù, a chell bout torr-penn bras !) Met neo ket torret em chreiz an choant da zizoleiñ ar boudoù-se, bout ma nam eus ket mui kement-se a amzer. Evit prouiñ an dra-se din-me ma unan am eus prenet ur skouerenn a Les 4 flores de France ar blez tremenet (an all zo aet get mam breur)  !  Nhellan aliiñ nemet un dra deoch: kerzhit chwi ivez da glask louzaou dre ar vro, pas marse get Les 4 flores de France a-benn, met get ul levr skeudennet brav da gentañ, peotramant un den hag a anav un tammig ar bed-se, nho po ket keuz. Ar pezh a zo, seul vuioch e anaver a louzaou, seul boaniusoch eo deoch pa zeuont da vout dibaot, met an dra-se zo lod tout ar charantezioù...    Dick Panterra, a Nagram.    (dont a ra da vout filozofel en achumant...!) 