15. En Tibet    perhiderion ked desaùet mad - an hounghoutzed tibetan - chweh kansort  a zo lahet - distro da Narabànchi    Eun hent hir awalh a na zougas doh Charkhe dre ar maneiou, ha pemp dei  goude boud leusket ar manati on-eus arruet en amfiteatr maneiou gand  ar lenn Koukou-Nour e kreiz. Ma zele boud lesanùet Bro-Finland « vro  an deg mil lenn », rannvro Koukou-Nour a hell boud lesanùet « rannvro  gand eur milion lenn »    Tremenet om dar hornog, etre ar riblenn ha Doulan Kitt, àr eun hent  kromm etre ar werni, ar lennou, ar goahou, don ha lehideg. An dour  neo ked choah goloet skorn ha nemed e beg ar maneiou e santem  yenijenn an aveliou hag a zant.    Non-eus ked kavet kalz a dud ha zolén or Halmouk eo bet diêz dehoñ  kavoud on hent o houlenn dan nebeud bugulerion on-eus  kavet. Adal  riblenn kornog ar lenn Tasoun, on-eus greet eun distro betag eur  menati e-menn on-eus diskuizet. Ganeom e oa eur bagad gweladennerion  all, hag a voe lorhuz genom hag a nehas komz genom. Ind an oll o-doa  fuzuillou rusad, ha tennou a-dreuz o bruched, gand daou pe dri  pistoled do gouriz. Ind a or sellas mad hag on-eus komprenet dioustu  penoz e talvoudent on nerh soudardel. Pand ind a as kuit, on-eus  gourhemennet dor Halmouk e houlennfe da veleg meur an tampl  piou oa  an dud-ze. Pell amzer, ne vennas ked ar manah respond deom, med pa-m-  eus diskoet dehoñ gwalenn ar Choutouktou deuz Narabàntchi ha pa m-eus  profet dehoñ eun hatyk melén, eñ a gomzas eun tammig muioh.  - Ind a zo tud fall. Bezit difizuz gete.    Med eñ ne venne ket lâred deom ou anoiou, hag a zisplege penoz herve  lezenn ar broiou boudisted nhallez ked distag aniou da dad, da  gelenner, pe da benn-renour. Dizoloet m-eus da houde eo en hanternoz  an  Tibet an hanvaleb kustum evel en hanternoz Bro-China. Bagadou  hounghoutzed a dreuz ar vro.    **  Notenn:  Hounghoutz-ed a zo eur gir mongoleg evid ar laerion sinad…. Ha gwech-a-  ve evid ar laerion tibetan pe g/kazach evel aman..  **    Ind a za da vureiou ar gevredigezou kenwerzel hag er manatiou, a  zegemer eur gwir, taosenn, hag a za boud divennerion ar rannvro.  Merhad e oa ar bagad-ze « divennour » ar manati tibetan.    Pelloh àr on hent,  on-eus gwelet liez marhagerion o-unan en dremmwel,  hag a zelle mad ahanom. Oll or hlaskou evid komz dehe a chomas  bourdet. Gand ou roñsed vihan ha fonnuz ind a ee kuit evel spurtantou.    Deun ampoent e tostaem deur leh diêz er Ham Tchan e-peleh e faote  deom tremén an noz, pa weljom pell ahanom àr ar gribenn a-dreist deom  àr-dro daou-ugent marhegour gand roñsed wenn. Heb lared netra, ind a  dihas àrnehom eur glao bolotennou. Daou ofiser a gouehas e huchal.  Unan a oa bet lahet deun taol hag an hini all a varùas e lod a  vunutennou. Nam-eus ked aotreet dam zud respont ; er hontrel m-eus  fichet eur banniel gwenn hag am-eus dosteet gand ar Halmouk evid  kaozal. Da genta ind a dihas choah diou volotenn, med ind a arsavas  hag a zegasas eur strolladig marhegerion devatom. Deraouet on-eus ar  haozou. An Dibetaned a zisplegas e oa an Ham Tchan eur mane santel e-  peleh nhellem ked chemel e-pad an noz. Ind a alïas deom derhel gand  or beaj betag eur leh e-menn e hellfem en em santa sigur. Ind a  houlennas ive a beban e teuem, ha pand on-eus respontet ind a laras  deom e anaouent ar volcheviked, a zellent evel dihaoderion deuz poblou  an Azi, flastret gand ar ouenn wenn. Choant nem-oa ked ober eur gaoz  bolitikel, hag am-eus en em droet devad ma hansorted. E tiskenn an  dinaou en-dro e oa aon din e tegemerfem eun tih en or heinou, med an  hounghoutzed tibetan ne dihas ket. Repu on-eus kavet a-dreñv  rehier.    Beajet on-eus e leuskel e-mesk ar vein korfou da zaou gansort evel eun  daosenn evid an diêster ag an danjeriou. Beajet on-eus e-pad an noz a-  beh. Or roñsed skuiz-tre a arsave e peb amzer, gwech-a-ve ind a en em  astenne dindan o marhegerion, med e palforsem anehe da gerhed choah.  Erfin, pa voe an heol a-uz, e helljom diskuiza. Heb lemel an dibrou  dar roñsed, on-eus leusket anehe en em astenna. Dirazom e oa eur  gompezenn ledann gand gwerni e-peleh e oa  eienenn ar stèr Ma-Tchou.  Ked pell ahan-man, dan tu rall, ez eus ar lann Arougn Nour. Greet on-  eus eun tann kaoh-saout hag on-eus deraouet berùel an dour evid an té.  Eur wech all, heb lared nitra, eur glao tennou a gouehas àrnehom a beb  tu. Repu on-eus kavet a-dreñv rehier, hag on-eus gortet. Ar  fuzuilladenn a voe kreñvoh hag a dostaas ; hag e weljom zokén an  argaderion e kelh àr-dro deom hag an tennou a ree eur glao kaled. En  ambuskadenn-ze nom-oa ked kalz a  spi. Klasket m-eus kaozal, med ma  banniel gwenn a zegemeras eur glao tennou hag unan, e lemmel àr eur  roh, a ma gwall-aozas em garr a-glei. Er mem amzer e voe lahet eur  hansort all. Neuze on-eus emgannet. Ar stourmaj a badas àr-dro diou  eur. Tri kansort a voe gwall-aozet skañv. Dalhet on-eus ken ma  helljom. An hounghoutzed a dostee hag ar stad a oa heb spi erbéd.  - Non-eus ked mui choej, e laras unan etrezom, eur horonal brudet.  Red eo pigna àr on dibrou, ha moned  kuit, ne vern ked da venn !  - Ne vern ked da venn !    Gir spontuz ! Ne hortjom ket. Sur e oam penoz gand ar bagad-mañ àr-dro  deom, meur e eem e-barz an Tibet, nebeutoh on-oa chansou chom beo.    Divizet on-eus neuze da voned er Vongoli en-dro. Kila a rejom e tenna  berped, e kerhed devad an hanternoz. Unan goude egile, tri den a  gouehas choah. Ma hansort tatar a oa astennet gand eur volotenn en e  goug. Da houde, daou ofiser yaouank ha leun a startijenn a  gouehas doh  o dibrou e huchal dar maro, pa ee ou roñsed aonet e redeg àr ar  gompezenn.    Hardisoh choah e voe an Dibetaned e weled kement-ze. Eur volotenn a  stoas blouk lerenn ma ibil-troad dehou hag a er lakas em hig, gand eun  tamm lêr, just a-uz dam ibil-troad. Ma hansort agronom a huchas eur  wech e terhel e skoa, hag am-eus gwelet anehañ e torcha e dâl gwaduz.  Eur zegondenn da heul, or Halmouk a voe tihet diou wech e kalon e  zorn, ken ma voe e zorn  spontuz mahagnet. Dar mem ampoent, pemzeg  hounghoutz a ridas devatom e charja.    - Tihet ken ma hellet, e hourhemennas ar horonel.    Chweh laer a gouehas àr an dachenn, pa oa daou laer all kouehet doh o  roñsed hag a rede àr droad evid teha gand o hamaladed. Lod a  vunutennou da heul, e arsavas tih an enebour, hag ind eo o-deus hejet  eur banniel gwenn. Daou varheg a zaas devatom. E-pad ar gaoz, on-eus  ouiet penoz o fenn-renour a oa bet gwall-aozet de vruched,  hag ind a  houlenne deom e wellaafem anehañ. Eun tammig spi m-eus bet neuze.    Taped m-eus ma sahig louzou hag eet on du-ze gand ma Halmouk evel  jubennour. Eñ a bade kalz deuz e vlès hag a vilige.  - Roet sianur a botassiom dan den-ze brein, e laras din ma  hansorted.    Med eur plan all am-oa.    Ind a on ambrougas betag o fenn-renour goall-aozet. Astennet e oa àr  pallennou dibrou e-mesk ar rehier. Lavared a reas deom e oa Tibetan,  med  am-eus anaouet dioustu hervez e zremm e oa e gwirione Turkoman,  merhad deuz kreisteiz an Turkestan. Eñ a ma sellas gand eun doare  aonet hag a bede. Gwlet m-eus penoz an tenn e-noa treuzet e vruchet,  eñ e-noa kollet kalz gwad, ha goann-tre e oa. Siriuz am-eus greet mad  pez a hallen evitoñ. Klask a ris da genta àr ma teod ar louzou e rofen  dehoñ, zokén an iodoform, eid proua dehoñ ner hontammin ket.  Kaoterizet m-eus ar blès gand iod. Lakeet am-eus àrnehoñ iodoform hag  am-eus bet eur lienn. Gourhemennet m-eus ne douchfent ked an den goall-  aozet ha ma leuskfen anehoñ e pleh e oa heb fichal anehoñ. Da houde,  am-eus diskoet deun Tibetan penoz e oa red kemma ar lienn hag am-eus  laosket anehoñ gand eun tammig watenn, liennou hag eun tammig  iodoform. Dan den klañv e-noa eun derzienn hag a ihuelle dija, roet m-  eus dohtoñ eun tamm mad ag aspirin, hag am-eus leusket lod a gachetou  kinin. Da heul, m-eus komzet de gansorted dre ma Halmouk, hag e  lâris  àr eun ton braz :  - Danjeruz eo ar blès, med am-eus roet dho penn-renour eur louz mad  ha m-eus spi e varùo ket. Eun diviz ez eus nemed dober doujañs ; an  diaouled fall hag a zo deuet en e gichenn eid poulsa anehoñ don  argada heb rezon, ahanom beajerion ked danjeruz, a laho anehoñ dioustu  ma dennet nemed eur wech àrnehom. Arabad zokén deoh goarna eun tenn  unan en ho armou.    Da houde, m-eus gourhemnnet dar Halmouk e disarmfe e fuzuill dehoñ e  me ma un, m-eus taped tennou ma fistoled. An Dibetaned a reas eveldon  - Dalhet er soñj peuz m-eus lavaret deoh : e-pad unneg dé hag unneg  noz, arabad deoh moned kuit ahan-man na karga ho fuzuillou.  Peotramant, diaoul ar maro a dapo ho penn-renour hag ho tapo ahanoh da  houde.    Tennet m-eus doh ma godell, hag am-eus saùet a-uz do fennou bizou ar  Choutouktou deuz Narabàntchi.    Deuet oun en-dro devad ma hansorted hag am-eus o dizaonet. Lavaret m-  eus ne risklen ked mui argadou all gand ar bagad-mañ laeron, ha penoz  e oa red deom doned er Vongoli. Skuiz-tre e oa or roñsed, ha ken treud  iwe ma on-befe gallet kroga or mantellou do eskern. Chomet om daou  zewez hag am-eus greet meur a weladenn dan den klañv. Gallet on-eus  ni iwe lienna or blèsou deom, evuruz skañvoh, ha diskuiza. Dre nechañs  em-oa nemed eur gountell evid kas an tenn kuit doh ma hov-garr klei ha  doh ma ufern dehou an tammou lér a oa deuet e-barz.    E houlenn ar laeron diwar hentchou ar haravan, on-eus ouiet penoz arru  àr eun hent pouezuz hag on-eus kavet buan karavanenn ar prins yaouank  mongol Pounzig, hag a yee e kefridi santel, e touga eur lizer deuz ar  Bouddha Beo euz Ourga dan Dalai Lama deuz Lhasa. Eñ a or sikouras  evid prena roñsed, kanvaled ha boued.    On armou hag peb sort marhadoureziou o-doa servijet deom evid prena  moiandou dougen ha boued e-pad or beaj, hag on-deuet rivinet dar  manati Narabantchi en-dro e peleh ar Choutouktou a on degemeras  joeiuz.  - Goûd a ren e teufeh en-dro, eme ean. An oraklou o-doa diskoet din  kemend-ze.    Chweh den a chome en Tibet, hag o-doa pêet gand ar vuhe taosenn or  beaj war-zu ar hreisté. Daouzeg e teuem dar menati en-dro, e-peleh on  chomet pemzeg dei evid gwellaad ha soñj penoz an darvoudou a hallfe on  ambrouga devad porz a vefe lavaret deom gand an tonkadur. An ofiserion  en em angajas en arme bihan  a oa kroueet er Vongoli evid emgann ened  dar volcheviked o-doa distrujet o bro. Ma hansort kenta ha me, on-eus  divizet treuzi ar Vongoli, gouest evid an darvoudou neve hag an  danjeriou ha hallfe doned en or choant arru en eul leh sigur.    Hag hiziou, pa m-eus eñvor deuz ar beaj-ze ken poaniuz, e faot din  trugarekaad ma mignon, ma mignon braz, ma mignon a bell zo, an  agronom ; ha me faot din enora ma hansorted rusad all, dreist-oll ar  re, euz eñvor sakret,  hag a reont o housked deveañ e maneiou an  Tibet : ar horonal Ostròvsky, ar habitened Zouboff ha Touroff, al  letanant Pisarjèvsky, ar Hozak Vernigora, an Tatar Mahommed Spirid. Me  fell din lâred ive ma anaoudegèz vad evid o sikour hag o harante da  prins ar Soldjak, Noyon heritour ha Ta Lama, dar h/Kampo Gelong deuz  manati Karabàntchi, ha dan enoruz Djelyb Djamarap Choutouktou.    **  notenn:    Eur Gelong a zo eur beleg lamaour, ha ked eur manah eeun.  Eñ a hell  lida evid Doue, ober sakrifisou.  Eur h/Kampo a zo eun tammig evel eur priol kristen evid e « vicher »,  med eñ a zo deuz lamaed ar hantved, a hell neusen dimea. Kampo a zo ar  grad ihuella evid eur lama deuz ar hantved.  Eur h/Kampo Gelong a zo manah ha beleg ha penn-renour eur manati.    **    .