Scrivet an 21/10/2009 à 10:10  An Ancou ag ar Vretoned    Labouret neus Muriel Desfontaine eus Sant Servez evit sevel un dezenn  ziwar ar marv «Aspects de la personnification de la mort en Bretagne  dans les arts et la littérature à travers les siècles». Setu berr-ha-  berr displegadennoù diganti.      Ar marv a vez calz caoz aneha e  Breih. E stumm ur gwaz ema ac brudet  eo er honchennoù : an Ancou eo e ano.  Gant Anatol ar Bras eo bet roet da anaout an Ancou gant e levr «La  légende de la Mort chez les Bretons armoricains». Met pell zo vez  caoz deus an Ancou barzh barzonegou ar Vretoned.  Michañs eo bet ganet an Ancou divar istor Doueion ar Helted, doueion  spontus ac strujus a-zivar ar maez.  Var lerh, er Grenn-Amzer eo crescet e vrud gant ar mod ma veze  sceudennet ar Marv dre Europa .    Gant an Iliz eo bet implijet an Ancou goude ar «honcile Tregont».  Lacaat aon rac ar varn divean ac rac an Ifern e calon an dud oa ur mod  da sacha ane etrezec an Iliz catolic.  Er hwezecvet cantved (XVIe) eo bet cizellet an Ancou var mogerioù  diavaez an ilizoù ac ar harnellou , e Cledenn-Poher, Bulad pe Brazparh  da scouer.  Sceledenn eo alies, bir pe falh ganta en e zaouarn. Dar mare-se ive  eo an Ancou, dudenn a vez gwelet var al leurennoù teatr : coulz e  Creation ar bed, ar Varn diveha, Buhe Santez Nonn pe Buhe Genovefa a  Vrabant . Troet eo ar hoarivadenn-ma gant ar relijion evel-just : dont  a ra an Ancou da laha an dud pa eo deut an eur de da guitaat ar bed.  Araoc-sen avat e tispleg an Ancou dan oll penaos e rancer beva vuhé  a furnez var an douar da vont goude-se etrezec ar baradoz, e gorf ac e  spered er peoh.      Credennoù a zo e-leiz var-bouez an Ancoù evel-just ! A-drugare dar  hoñchennoù zo bet  dastumet en naontecvet cantved eo bet gouiet e oa an  Ancou, un haroz e-touez an dud. Istorioù spontus int evit ul lod anegant SEBLANTOÙ e oar hini pe hini mañ ar Marv o tostaat, an Ancou vez  ur hamarad pe zaou de heul ac ur harr , e rojoù O VIGOURAT «wig ha  wag» ! Dre ma ra an amzer he zro e visk an Ancoù un dilad all. Pad  pell e oa ul lienenn venn var e gorf escern met da glasc bout muioh  hevel ouz un den ordinal e visk ur vantell hir ha du. E fin an  naontecvet  cantved zo deut hoant deha gwiska un tok bras ha ledan, e-  giz-se ne vo ket anveet gant an dud ! Un tamm «anti-heros» eo ivez a-  wechoù e contadennoù zo e-giz an diaoul ; graet vez goap deusouta,  choariet troioù camm deha gant al labourer-douar coulz ac gant ar  marichal pe ar soudard… int-i vez tud calonek ac lemm o spered.  En ur gontadenn bet dastumet gant Fañch an Uhel e teu benn ar gow,  (ar marichal) da lac an Ancou da chom HEP FICHAL, e revr speg ouz ur  gador.  Pad ur heurtadig ne varv cet an dud cen neblech var an douar. Dont a  ra neuze tud eus partoud, ac int-i er boan, da houlenn digant ar  marichal leuscel an Ancou da vont.  Leuscel a ra ar marichal an Ancou da vont, ha lahet e vez diouhtu -  kaer gant paotr e falch.    En deiz hirio ez eus caoz hoazh eus an Ancou, er barzonegoù,  romantoù, bandennoù-treset pe filmoù ; Gwelet eo bet e skeudenn pad  ar manifestadegoù vit ar peoch goude ar brezel diweza.  E  Plogo (Plogoñv) ac evit manifestadegoù enep dar restachoù nucleel  eo bet deut dober un tamm tro ivez alies gwech ac neo cet echu an  abadenn !    Gwreg an Ancou (dastumet gant Fañch an Uhel)    Ur vech e oa,  ur vech e vo,  Comansamant an oll gaozioù,  Neus na mar na marteze  En deus tri zroad an trebez  Ur vech e oa unan goh chomet hep pried, dre ma nhe doa cavet hini  ebet, me oar vat. Tremenet he doa he daou-ugent vloaz, ac e vije an  dud o lâret dezhi, evit ober goap :  - Hui zimezo hoaz, Marharid.  - Ya, ya, emezi, pa digouezo an Ancou dam chlasc.  Un deiz e miz Eost, e oa och aoza evit lein an dornerion, pa degouezas  unan barzh an ti hag e houlennas diganti :  - Ma homer a refet da bried ?  - Piv och hwi ?  - An Ancou.  - Neuze ho comerin.  Ha cercent e laosc eno he baz-yod ac e red dal leur ac e lâr dan  dornerien :  - Deut dho lein pa garfet, me zo o vont cuit : me a  cha da dimeziñ.  - Neo ket posubl, Marharid ! a lâras an oll.  - Eo avat, degouezet eo ma fried, an Ancou, dam cerhat.  Neuze lâras an Ancou dehi a-raoc mont cuit, pedi ar re a garje, nhen  gwelje cen nemet da zeiz an eured ac ech eas cuit.  Pa voe degouehet deiz an eured, en em gavas arre ar pried neve, deut  da gerhat danve e wreg, ac e voe ur pred caer. Ma lâras de wreg neve  cimiadin eus he herent ac mignoned, nemet ur breur bihan, he filhor  dehi, a oa en e  gavel couseet, ag a welje choaz, marteze…  Contadennoù ar Bobl /3 embannadurioù Al Liamm      . 