Unneg er miz Kala-Gouiañ : ur gentel a bredérourieh, a filozofi    Choñj dalhet an unneg er miz Kala-Gouiañ e ya kuit é brumenn an amzér.  Ofisiel eo an esméein hoah, mes neo ket mui esméein an dud dré vraz :  er vro ne vèù ket mui an déi é dichein é galon. Ken amzér zo bet  niveruz testennou ha soudarded er << Berzél Braz, é oa an déi un amzér  pe gomunié rah an dud ér chonj, komzed é vézé étré mignoned hag é-barh  an tiégehieu. Tud manet salvet e oa éroalh eid lared er spont ou-doé  veùet. Peb hani e oa tapet én ur chonj beo. Kouéhet eo tenn er fin ag  amzér an évor.    Ha néoah, red eo derhel chonj an déi, ha gwéled an unneg er miz Kala-  Gouiañ èl un déi pouézuz. Chetu perag.  Emlah an Europ, sakrifìs heb rézon hag en-nes lahet ur  rummad a-béh,  er berzél a 14 e zo lein a gentéliou eidom-ni. Axiom, laroud braz  kantvléad er golaou e oé: moned er siañsou, er gouzoudou, an teknikou  hag an arzou e ra mod sur ur gwellaad ag an dén. Gwélet on-eus ged er  berzél penaoz ne oa ket gwir.    Più e hellé krèdein de grog an ugentved kanvléad, é vehè tuchant un  amzér ouéz heb par ar an douar-braz euroupad ? É 1900, mestr-skol er  léor << Gloèr me zad >> e laré dirag é skolidi ken kaer é vo er  hantvléad neùé, amzér er progrès hag er peuh. Ur fari keradeg ! Er  berzél 14-18 e voé ur giladenn hag an dén, hag ur giladenn ag an  sevénadur, é-pad er mem amzér pe oé ur maré ag er progresou teknik..    Én un amzér pe oé é bleu an arzou hag er lennegel, pe oé sevenet peb  rummad sosial, pe grès an teknick é kilé er gleùeh, pe oé er vuhé  bamdieg êsoh ged er honfort, pe oé an dud amézeg breman ged an tren,  er barbareh en-des skoeit ér broadou sevenaduran. Ur gentel  eo ag er  berzél : er sevénadur neo ket ur hled taer éned der barbareh. Pétra  oé gwelloh eid er sevénadur europad é 1913 ? Pétra oé barbaroh eid an  havaleb Europ é 1915 ?    Mod-zé, an unneg a viz Kala-Gouiañ e lar dim chonj diar or sevénadur  bresk. Ken galz a draou divalao é-raog er berzél : goall déch,  drouglah, diréih, laereh, palfors, zo eit boud virtuz é-pad. Er spered  kritik, er gounid-zé mad ag an dén, zo bet torfedekeit dré bropagand;  er  propagand en-nes tapet léh an informasion, pe vézé lared der  goazeden em ziskoéin èl ma vehen loned é bandennou. Freud en-doé  remerket an dra-zé dija é 1915 : er sevénadur e zo nameid ur lédenad  fin, gréet ged an desaù hag an normou moral; er ?has éndro ag an  agresivitet e ya kuit pe vé prométéet dan dén er blijadur bèvein  gouez lod a boulzadou koh-Noe. Sklaer eo bet ged er berzél-zé : neo  ket daet er barbareh ag << er mêz >>, deuz poblou gwélet nebeud sevenet.  Ean neo ket deit nag deuz er hlaseu ?danjéruz èl canut-ed a Lugdun,  er barbareh e zo deit deuz er galon mem ag er sevénadur. É peb dén é  kell genel er barbareh.    Er berzél bed ketan en-nes laret én-dro neusen un adaj koh : << homo  homini lupus >> - << ur bléi eo an dén eid an dén >>. Nag er sevénadur ha  nag er progrès ou-des ket gellet lahein er bléi kri e gousk é peb unan  étrézom, er bléi on-eus cherret ged er ?has én-drope ean e  horto  pasiant er maréou mad aveitoñ (hag er berzél e zo unan étrézé) pe vo  dieubet. Spisweler, er gristeneh hi-des réet, pell amzér zo, un anù  der bléi, a nhellam ket lahein, gwélet de heul ged er psicanaliz  eùé : er pehed a orin.    Nankouaham ket an unneg a vis Kala-Gouiañ. Neo ket mui ur maré de  festein treh ur vroad europad diar unan arall amézeg, ur hantvléad zo.  Se zo néoah un déi pouézuz tré, hag e ziskoei, ur benùeg optik hag e  lar dim pegen  bresk eo or sevénadur ha pegen bresk eo an dén dirag er  barbereh é toug abarh ean é-unan.    Gwélet deuz er poent-zé, en em gemm fest an treh é kentel a  bredérourieh.    Robèrt REDEKER    troet é brezoneg ged Alan Broc    . 