Dre vras e oa gwaskoù kendalvoudek er broioù europat all a-hed an XIXvet kantved evit adaoziñ an darempredoù etre ar stad hag an iliz. Ar Chulturkampf a daolenne ur stourm etre daou ved kevezer: ar virourien hag ar liberaled. Ar stad a choulenne ur politikerezh liberal o choantaat un disrann splann etre ar stad hag an iliz ha desezañ ar briedelezh keodedel. Ar nerzhioù relijiel, katolik ar peurvrasañ anezho, a oa a-enep, kinnig a rae kentoch levezon an Iliz e-barzh ar vuhez foran ha pennpouez an Iliz hag ar relijion war ar stad hag ar skiant.