Neo ket bet atao scrivet ar brezonec hep lizeriou C,Q,Xha gand al  lizer dibrezounec  ch  ,evel ma vez breman gand systém disciant ha  chimic anvet BZH implijet dre vraz gand pennou braz Roazon Daou,  gazetenn, Ya office ar yez brezonec, Breman Marc Kérrain,  Favereau...  Doaré scrivan ar brezounec e-pad an darn vrasan eus an 19 ved  cantved  a zo diazezet war gériadur ar Gonidec gand he yezhadur celtiec.  Heuliet eo bet e zoaré scrivan, cemmet un distéran, gand an oll  scrivagnerion bennan e lerh.  Evel ne grogas ket an 19 ved cantved evid ar pez a sell ar yez, a raoc  1830, e heller lavarout e padas betec brezel 1914-1918 ha zoken betec  1925. Er bloavez se, ur wech embannet Sketla Segobrani ha crouet ar  gelchgelaouenn Gwalarn eo e voe diazezet doaré scriva ar brezonec,  savet diwar  Emgleo ar  Scrivagnerien sinet e 1908.    Dan 8 a viz gouéré 1941 erfin eh en em vode un neubeud teogérion,  yezhourion ha embanerion ar helaouennou brezonec e Roahon evid clasc  an tu da dostaat er wech man ranyez Wened ouz ar yez brezonec Léon,  Cenrnew, Dreger,. Eun nebeud kemmadenou a voé degaset e doaré scrivan   Emgleo ar scrivagnerion hac al lezenou degemeret a vo lacaet da  dalvezout tamm ha tamm.    Dam sonj abaoé an amzer sen niverenn ar brezounegerion a  grogé da  zigreski hac a zo ar rann baz etré ar vretonned breiz izel hac o yez.  Int a zo troet droug o spered gand ar sytèm ken disciant anvet ar  BZH.  Digresket eo o niverenn dimeuz daou villion war dro 1870 betag 200 000  hiriou an deiz ha se dre labour ar BZH ha dre ur bochad tud o deus  adtennet lizeriou ken bouézuz evel lizeriou C, X, Q. Hac evel se a  oé graet goap enep ar brezonegerion ha crouet istoriou ar plah breizis  Bécassine peogwir ar systém lizeriou  brezonec a oé enep spered  sciantel ha coulcoudé an oll ar bed a vevé revolution ar sciant gant  an théori ar relativité hac he deus crouet ar fisic modern hac ar  formulenn Einstein: E=MC² e 1905 hac e memes amzer ar pennou braz ar  yez brezonec o doa divizet da laza ar C??? souézus eo.    Hac gand al labour drouc man niverenn ar gallaouec a zo deuet brazoh  eged an hini ar brezonegerion peogwir den ebet en deus sonjet da  dreusfeurmin lizeriou gallaouec .  . 