Betek kreiz an XIXvet kantved e veze gwerzhet kalz a bluñv gwazi en Europa. Dont a raent eus Pologn, Pomerania ha Lituania. En 1830 e tegouezhe e Bro-Saoz pevar milion warn-ugent a bluennoù da skrivañ, hanter-kant milion en Alamagn ; gant Bank Bro-Saoz e-unan ez ae un milion hanter a bluennoù bep bloaz.