E 1941 embann ar chentañ romant hir e brezhoneg, Itron Varia Garmez a zanevell darvoudoù a vije bet choarvezet e Pont-n-Abad. Bet eo embannet div wech, ar wech kentañ gant Skrid ha Skeudenn e 1941. Kreiz ar brezel e oa hag e oa diaes an embann levrioù, ha Youenn Drezen e-unan eo a zastumas an archant en doa ezhomm da voulañ e levr. Tro Breizh a reas neuze evit ma rakprenje an dud Itron Varia Garmez. Adembannet e voe e levr gant Al Liamm e 1977, rak divïet e oa pell a oa pennoberenn Youenn Drezen. Emañ gwirioù al levr gant e vab, Youenn Drezen e anv ivez, hag Al Liamm. Itron Varia Garmez a zo istor buhez ar Vro-Vigouden savet gant Youenn Drezen dre un dudenn anvet Paol Tirili. Hemañ en deus ur choant en e vuhez, kizellet un delwenn dan Itron Varia, o kemer da skouer Jani Dreo, ur vigoudenenn goant, blev ruz dezhi. Siwazh dezhañ e tapo Paol ur chleñved skevent a harzo outañ da lakaat e huñvre da zont da wir. Istor Paol, e garantez evit Jani hag e uhelvennad, a dremen e bro Pont-n-Abad e-lech meo ravoltet an dud abalamour dan dienez, erruet er vro dre ma neus na gwerzh na priz evit produioù al labour-douar pe ar mor. Un emsavadeg a zo o choriñ... E deroù an istor emañ yach ha dibistig Paol, ha daoust da stad truezus an ekonomiezh er vro, en deus ur cheal ober un delwenn da Itron Varia Garmez. An disterder (delwennouigoù, buhez paour) Elfennoù ar chemm eo ar chleñved hag a harzo anezhañ da echuiñ an delwenn, daoust dezhañ bezañ ken tost da vezañ echu, hag an enkadenn en armerzh hag er vuhezegezh). An elfenn diskoulmañ eo ar marv, en dibenn e vuhez e kavo a-walch a nerzh da zistrujañ pennoberenn e vuhez, hag eñ ken tost da vezañ echu, dre lorchentez ha gant an aon, e vije echuet gant unan bennaket all. Lavarout a ra Paol Tirili: -Me a zo din-me va huñvre. Ne chomo ket war va lerch ur skeudenn distreset diouti. An disoch a vo evitañ an dieubidigezh eus ar vuhez, digabestret e ene.