An Dosier : An endro :  dihasti pe diwall ?    Ar pennad-digori :    Amañ pell diouz an trouz  Hag oll safar ar bed  Ar mêziou am helenn kerkoulz  Hag ar gouizieka doktored…    Setu poz kenta eur hantik a glevem kana en ilizou pa oam choaz bugale. Ne intentem ket mad ar pez a glevem, kredabl. Da heul ar poz kenta-ze, e oa re all o rei skweriou diwar an natur, evid kentelia ahanom gwelloh a ze war sujed ar relijion, na petra ta. Neo ket an afer amañ. Ar pez a heller kavoud dedennuz  memestra eo ar skeudennou euz an natur a zo bet displeget en doare-ze, hag a zo chomet beo en or spered. An natur a zinifi peurliesa sioulder, peoh, glanded, madelez, braventez.    An dud a skiant a glask kompren an natur o-deus eur zell all ouz ar bed a vevom ennañ. Klask a reont ive cheñch ar reolennou, ha bez e vez memez lod a-wechou o klask mond e-biou. Istor an dud war an douar a ziskouez e-neus dalhmad bet labouret an den evid dond da veza mestr war an natur. Med dar poent om en em gavet, gand an  niver a dud a zo o veva war an douar, gand an doareou-beva a zo hirio, eo red en em zoñjal muioh-mui war ar hempouez etre an den hag an natur.  Plaset mad om e Breiz…  An endro neo ket ar memez hini mui evid tud an 21ved kantved : netra da weled, evel just, gand ar vuhez a oa o ren e tro Cro-Magnon 35 000 bloaz zo, na kennebeud all gand hini on tadou-koz e penn kenta an 20ved kantved. An dalh hirio - hag evid an amzer-da-zond - eo penaoz tenna gonid atao euz madou an douar, heb ober re a  faziou, heb dihasti oll binvidigeziou ar bed en eun taol. Ober a ra ze eur bern kudennou da renka, sur a-walh, e-keñver kalite an dour hag hini an êr na pa ve ken. Ha bez ez eo ar hudennou-ze afer an oll e kement bro hag er bed-oll, ha bez ez int ive afer pep hini.    Plaset mad om amañ e Breiz evid gouzoud neo ket ar hudennou o tenna dan natur ha dan ekolojiez tammou traou dister a netra. E peleh all ho-peus chwi bet gwelet tud o vanifesti evid kaoud dour sklêr e beg an duellenn ? Gwir eo, gand  an doare meo bet eet war gresk al labour-douar hag ar zevel-loened abaoe eun hanter kantved, eh ouzom ervad pegen saotret eo deuet an dour da veza kaji e peb leh er vro-mañ. Dond a ra kement-mañ da veza eun diêzamant evid an oll : neo ket êz sacha touristed pa vez berniou bezin glaz war an trêz !    Meur a vloavez zo e ver krog da lakad arhant evid cheñch penn dar vaz, med nom ket prest da veza en em gavet eno choaz. Diwar ze e vez tabut, ingal, etre ar beizanted (pe lod anezo atao) hag an  ekolojisted, ha tenn an daremprejou etre ar zaverien-voh hag ar peurrest euz an dud. Digoret ez eus bet eun hent nevez gand al labourerien-douar bio. Med penaoz lakad toud al labour-douar da veza padusoh ? Daoust hag-eñ e chomo Breiz eur vro heb OGM ?    War dachenn an energiez om bet e-touez ar broiou kenta o veza bet savet eur greizenn nukleel, e Brenniliz (eun taol-êsê a oa), hag eun uzin evid kaoud eletrisite diwar nerz ar mareou, war ar ster Rance. Med homañ neus bet savet hini all ebed  evelti nebleh abaoe. Hag eben a zo e-touez ar re genta euz ar hreizennou nukleel emaer o tispenn : hir bloaveziou a vo red gortoz choaz a-raog na boulzo ar yeot (pe al lann !) en he flas en-dro.  Ar Vretoned a-eneb an nukleel ?  Enebi o-deus bet greet ar Vretoned, pemp bloaz warn-ugent zo, evid ma ne vefe ket savet eur greizenn nukleel all e Plogoñ, ha goude ze e bro an Naoned, euz tu ar Pellerin. Enebi o-deus bet greet ive, evel re all e leh all, pa z eus bet kaoz da doulla peziou mengleuziou don  da lakaad an dilerachou nukleel hag a jomo birvidig e-pad kantvejou. Kaer a zo, 80% deuz an eletresite a zo ezomm e Frañs, dre an nukleel eo e vez produet bremañ. Gwir eo, ne vez ket savet a greizennou nevez ken evid ar poent nebleh en Europ, ha komz o-deus bet greet meur a vro (evel ar Finland pe an Alamagn) deuz serri o re, heb hen ober avad beteg-henn.    Pa neus ket bet kavet a betrol dindan vor el larg da Vrest, eo red mad deom ober gand an hini a deu deom deuz leh all, ha dar priz mema.  Med aliesoh-aliesa e klever lavared ne bado ket ar petrol burzuduz da viken : hervez lod, ne vefe mui deuz outañ a-benn pemzeg vloaz, a-benn daou-ugent vloaz nemetken hervez lod all. Pase poent eo soñjal petra ta vo moien da gavoud en e blas.  Krog eur bremañ da zevel touriou-avel. Med neus ket eur bern deuz outo choaz, ha war-lerh ema bepred ar Frañs, e-keñver meur a vro all, evid tenna gonid euz nerz an avel. Ar pez a zo iskiz ha dihortoz, eo ez eus tud bremañ dre amañ hag a zo mui pe vui, diwar a  beb seurt digareziou, a-eneb an touriou-avel mod-nevez.  Mad a ra an dud disklêria o zoñj, pe e vent a-du pe a-eneb. Ar pez a zo sur eo e vo dibabou dober war dachenn an ekolojiez e-kerz ar bloaveziou da zond. Ha dibabou gwir : daoust ha dihasti a vo dalhet dober, pe diwall ? Ar pez a zo sur, e vo greet kaoz choaz, ha neo ket eun tamm bian, euz an diouer a betrol a hellje en em gaoud, euz an nukleel a vo red divizoud hag-eñ e vo dalhet dober gantañ pe ne vo ket, euz eur bern kudennou all a-dost  (an uziniou da dreti an hañvouez) hag a-bell (emgleo Kyoto)… Ar Re Hlaz a zo er penn a-raog evid kas ar gaoz war a-raog diwar-benn an oll sujedou-ze, mez nemaint ket o-unan. An dalh ouspenn-ze, eo neo ket toud kaozeal : gand piou e vez divizet da vad ober tra pe dra, pe chom heb ober ? Koulskoude, neus den ken, pe e vefe a-gleiz pe a-zehou, hag a hellfe chom dizeblant e-keñver an oll gudennou hag a denn dan endro hag a zell ouz pep hini ahanom.    Daoust da ze, arabad eo e virfe kement-mañ ouz  den da zelled ouz an heol o vond da guz a-uz dar mor ha da zoñjal er gwerzennou a zo bet savet gand barz pe varz. Setu, douetuz, ar pez a reas ive eur politiker anavezet eur wech, pa oa gand e damm prezegenn : Trouz ar mor, le silence de la mer, emezañ, fougeet… Gwelloh e-nije bet greet serri e veg, pe deski eun tamm brezoneg. Med pa vez dibabou dober bremañ dalhmad evid pez a zell an endro, koulz eo e rafe ar broiou hag an dud an dibabou gwella. Ha se zo choaz eun afer all …    Brud Nevez