Distignet e oa bet al luskad dizalchour pa oa bet aloubet Spagn, e penn kentañ an XIXvet kantved, gant armeoù Napoléon Bonaparte, met donedigezh ar mennozhioù frankizour e Spagn he doa choariet ur roll ivez. E meur a dolead eus Amerika latin e tarzhas emsavadegoù dizalchour. Evel-se e voe e Mechiko ivez. An taolioù-esae kentañ evit dizalchiezh Spagn-Nevez a glot gant «irienn ar Profesa» (anvet evel-se diouzh an templ men em vode an iriennerien da evañ chokolad en emvodoù lennegel, sañset, evit kuzhat o gwir vennozhioù) e kêr Vechiko. Gallout a ra ar strollad-se kontañ war skoazell ar besroue Iturrigaray, hogen war evezh emañ al luskad enep-dizalchour ha lakaat a ra ar besroue da vezañ digarget. Dalchidi Spagn, kenwerzherien anezho dreist-holl, a laka envel ur besroue kabach e gopr ganto, Pedro de Garibay, hag a sin urzhioù herzel evit nep piv bennak zo diskred warnañ bezañ dizalchour.