Gant labour J. D. e kroger da intent gwelloch neuze penaos eo tremenet Bro-Chall eus ur rouantelezh kristen pinvidik ma veze perchennet an hanter eus an tir gant kouerion bihan (hervez beajourion e Bro-Chall dan ampoent, kretaet hiziv gant jedadennoù Pierre Gaxotte) dur Stad e freuz-stal peurbadel renet penn-da-benn gant an archant hag ar vourchizion. E 1794 dija ez anzave Carnot, Ret eo deomp bevañ diwar laerezh pe mervel hag e kinnige start de jeneraled Gwaskañ ar sitroñs. Ken e troas an holl luoz gall da vagadoù laeron-lazherion-jahinerion a breizhe un tammig e pep lech en Europa, peadra da vagañ ar ch-Comission dExtraction ; un hengoun kendalchet gant an Directoire ha Buonaparte. Meur a chlad perchennet gant ar Stad Chall a hiziv (Bank Bro Chall da skouer) a zeu diwar ar preizhataerezh-se ; peadra a zo den em stlejañ ouzh ar mogerioù gant ar vezh evit neb a zo dezhañ ur pasporzh gall, evel ma lavarfe ma zad!E sigur brezel Vendée ez eo disheñvel-mat (ha kristenoch ivez, dam soñj) savboent J. D. diouzh hini ar bras eus ar gatoliked a hiziv. Ur bed all, ur bed iskisAr gloer o-unan o deus mezh eus ar prantad-se a lenner e deizlevr Youenn Olier diwar-benn ar Vendée ; ne ra nemet stadañ ar chenvoz kristen a-vremañ war ar chraf-se. Da b-Pierre Gaxotte a ra ur vro vodennek, kevrinus, ur vro a flagennoù, garzhoù puilh hag hentoù kleuz ag ar Vendée, e respont J. D. : Sed aze a zo mont re bell ganti un tammig. Neb a zo bet o pourmen en hentoù etre Angers ha traezhennoù Olonne hag en hentoù etre Niorzh ha Naoned a wel e par ingal a-walch memestra gouloù an heol war ar chorn-bro. Neo ket evit difenn ar strouezh ez eo emsavet ar Vañdeiz forzh penaos, evit difenn an dud ne lavaran ket. Traoù o deus da lavarout deomp neuze. Ankounachaet eo bet moarvat gant an dud penaos eo deuet a-benn ar Vañdeiz da rediañ an dispacherion da zegemer en-dro ar frankiz relijiel, a-enep-rik dal lezennoù ha dar mennadoù dispachel (Ar pezh a ziskouez, a-benn ar fin, e challer kaout emglev etre ar gatoliked hag an dispacherion enepkristen, gant ma vint kevatal a-fed nerzh eveljust), da gentañ en tachadoù e-lech ma oa mistri ar Vañdeiz, ha tamm-ha-tamm e Bro-Chall a-bezh. Mard eo gwir no deus ket ar Vañdeiz klasket aloubiñ Bro-Chall a-bezh evel ma lenner e bandenn-treset Reun an Honzeg ha Reynald Seycher, ez int koulskoude deuet a-benn da adaloubiñ Bro-Chall a-bezh gant ar gatoligiezh. An anaoudegezh-vat a ra diouer un tammig dar gristenion a ra ur chilstourm pe un aberzh didalvez eus ar stourm vañdeat. Pep hini a chall soñjal ar pezh a gar diwar-benn stad an Iliz katolik a hiziv, un dra a zo sur avat : ar restachoù diwezhañ a frankiz relijiel e Bro-Chall a-vremañ a zo da gentañ un dra legadet deomp gant emaberzh ar Vañdeiz hag ar Chouanted. Ma chall an traoù displeget amañ bezañ un nevezenti dal lennerion a hiziv, e oant sklaer a-walch evit tud titouret-mat an ampoent. Edmund Burke, da skouer, an Iwerzhonad ezel eus House Of Commons Bro-Saoz (a seller outañ evel unan eus tadoù meur an emsav conservative er Stadoù-Unanet hag e Bro-Saoz) en doa diouganet resis-dreist en e levr Reflections on the Revolution In France (1790) penaos ez afe en-dro an armerzh hag ar feulster en Dispach hag ivez penaos ez echufe an traoù en un impalaerouriezh napoleonek bennak. Mil gwech sklerijennetoch e oa war an darvoudoù hag an dazont eget an dispacherion o-unan, a yae war-raok evel bugale kollet el latar. Ouzhpenn studi istorel an Dispach end-eeun e levr J. D. ez eus ivez un tamm mat a studi war ar pezh a lavar(e) ar skrivagnerion bolitikel diwar e benn, hag en em ziskouez Burke evel unan eus ar re varrekañ anezho.Evit echuiñ e lavarin ma soñj diwar-benn keal an dever a ankounach a voe displeget gant Y.O. er Channadig-mañ. Hetañ a rae un dazont seurt ma ne virfemp mui soñj ni Brezhoned e piv e oa Louis XIV pe e oa bet un dispach bennak (ne chellan nemet bezañ a-du a-greiz ma chalon gant seurt savboent), ha ne ouzon ket ar pezh en dije lavaret diwar-benn ma rentañ-kont amañ, met marteze e vije bet hegaset gant va froudenn da hirzispleg traoù vil hag euzhus e-giz-se, evel ur chi o firbouchal war-lerch restachoù gwad en ur voest-lastez. Respont a rafen penaos ne chall ur peched bezañ pardonet ha peurzisoñjet nemet war-lerch bezañ anzavet, hag ivez penaos diazezenn bennañ ar Galloud Gall a-vremañ neo nag an archant (ped miliard a zo e dle-diavaezel ar Stad Chall bremañ?) nag an arme (kv. steuzidigezh ar choñje-ret), ur wiad ramzel a chevier, ne lavaran ket, savet evel ur wiad-kevnid diwar vav ar gelaouennerion hag ar gelennerion paeet evit ar chefridi-se. Ma chall ar pennad-mañ sikour un tamm da zidrochañ ar wiad-se... 