Kontrol-mik eo ar pezh a lavar dar pezh a lenner en testennoù orin, e gwirionez. En e Meditasionoù Prederouriezh Diazezel mil anavezet, René Descartes, o klask an diarvarenn gentañ a servijfe da ziazez dan holl skiantoù, a gav diarvarenn an emsoñjal. Pa soñjan, an dra-mañ a dalvez ez eus achanon, dar poent ma vezan o soñjal da vihanañ : sed aze dizoloadenn ar ch-Cogito ergo sum. Met eveljust e verk diouzhtu ne chall an diarvarenn-mañ degas liamm ebet gant ar bed diavaez, na zoken gant ar bed fizikel en-dro deomp. Paket en e gell digenvezelour, Descartes a wel en deus ezhomm eus un eilvet diarvarenn evit dont er-maez anezhi : hini ar bed fizikel. Ha da belech ez a da gerchat anezhi ? En arguzenn-mañ : ma z eus ennon santadenn ar bed en-dro din ha ma ne chall ket ar santadenn-se bezañ tennet eus diarvarenn gentañ ar ch-Cogitoeo Doue e-unan en deus lakaet ar santadenn-se em ene. Met Doue a zo jentil, na blantfe morse diarvarennoù faos ennon. Neuze, deut eo ganin, prouet eo bezañs ar bed diavaezel.Ha klevet hoch eus ? Hep bu na ba, ar soudard devot war e leve, distroet nevez zo eus ur pirichinaj da Itron Varia Loreto evit goulenn awen diganti, a lak da ziazez holl skiantoù an natur, neket ar poell, met ... ar fiziañs dall e madelezh Doue ! Ur pikol skouer a feiz divuzul eo, na vefe ket bet kredet ober zoken gant an devotañ prederour skolastek : adal Boetius (VIvet kantved) dan nebeutañ o doa an holl anezho klevet anv eus an ezhomm da naetaat ar feiz e sil ar meiz.Abalamour da se end-eeun, F.W. von Schelling, unan eus ramzed ar brederouriezh arnevez (ouzhpenn bezañ un den hep an disterañ diskred warnañ da vezañ katolik), a lavare penaos en tremen eus ar skolastegiezh da z-Descartes e oa diskennet ar brederouriezh dul live bugelel. Liebniz a lavare ar memes tra en un doare hegaratoch, hag Husserl ivez, daoust dezhañ meuliñ René Descartes evel meo boaz dober an holl brederourion deuet war e lerch, ne guzhe ket e fae evit ar pezh a anve poelladennoù chase dar skolastegiezh .Ne vern piv eo ar Strathern-se, sklaer eo nen deus biskoazh lennet levrioù Descartes. E z-Descartes neo ket an den kig-hag-eskern, aozer An Displeg war an Hentenn hag ar Meditasionoù. Ur skeudenn boblek, ne lavaran ket, bet serret e brizh-ouiziegezh an deizataerioù hag al levrioù deskadurezh-war-an-tomm, ha tennet milionadoù a skouerennoù anezhi evit asotañ ar yaouankizoù.Evit sankañ ar virus-se e kelligoù gris ur skoliad dievezh, neus ket ezhomm eus 90 munutenn an titl : an asotadur a zeu a-benn-kaer hag a zalch start. E nav eilenn e vo echu an afer : e-pad an 90 bloavezh war-lerch, ne gompreno netra al lenner nag e René Descartes, nag er skolastegiezh, nag e tra ebet all a-benn ar fin. Eveljust, neo ket hepken peogwir eo aes da euvriñ e vo deut mat kelennadurezh an Ao. Strathern, met ivez peogwir e klot mat an ton anezhi gant ar prezegerezh enepkatolik a rank bezañ lavaret hag adlavaret betek krommañ-beg gant neb a venn tremen evit un hinienn sklerijennet er meizennoù.Hag evel-se, a sklerijenn da sklerijenn, gant sikour mestrezed-skol aketus ha kelaouennerion sevenadurel devot, e teu ar sotoni da ren muioch-mui war an hollved. 