Fañch Luzel a zo ur guerhour breizeg deuz ar wellan, ha lod ag é  werzennou a zou bet imbannet é lior skol skrivet ged Viktor Ar Bozeg é  1933 . Nesen am-eus klasket gouzoud mui diàrnehoñ. Ha chetu ar péh m-  eus kavet àr Internet é brezoneg.  François-Marie Luzel a oa bet ganet dar 6 a viz Mezeven 1826 ha  marvet dar  26 a viz Hwevrer 1895, ha bez e oa anehan eur folklorour,  da lavaroud eo eun den hag a studie sevenadur ar bobl hag eur barz  brezoneg a zo bet graet << Barz Treger >> anehan gand e genvroiz.  Anaouet eo ivez stumm brezoneg e ano, Fañch an Uhel, ha sinet en-deus  meur a varzoneg dindan an ano Fañch ar Moal.      Limaj Fañch an Uhel e Plouared. (ér hreistéi a Lannuon)  Diwar-benn e ano  Tud zo o-deus bet skrivet e oa bet roet dehan an anoioù <<  Fañch an  Uhel >> ha << Barz Treger >>, << war-lerh e varo gand ar vroadelourien    brezonekaad e ano.  * E 1856 en-doa embannet eun dastumad barzonegoù galleg anoet Les  Chants de lÉpéeha  sinet gantan Francès-Mary an Uhel.  * E 1943 e oa bet embannet eun dibab euz e varzonegoù brezoneg anoet  Ma Chorn-Bro, ennan eur ragskrid sinet gand ar hlasker Joseph  Ollivier. Eun notenn a zo e pajenn kentan ar ragskrid :  << E diegez a veze anoet An Uhel, e Plouaret ha tro-dro ; hen ivez pa  ne gemere ket eul leshano bennag, a sine e soniou hag e werziou Ann  Uchel (pe Ann Huël, pe Ann Uhel)... >>  * E dibenn al leor-se ez eus eur roll euz e oll varzonegoù  brezoneg :  120 bennag zo aneho. 10 aneho zo sinet gand unan eus stummoù e ano.  E vuhez  Ganet e oa e maner Keramborn, a oa neuze e parrez Plouared, (é  kreistéi a Lannuon hag é kornog a Wengamp, tost dar penn-ar-bed ér  merùent) pema breman er Chouerchad (pe ar Hoz-Varhad). E dad a oa  François hag e vamm a oa Rosalie Le Gac, labourerien-douar. E  Keramborn e veze beilladegoù aliez, rag honnez e oa plijadur tud ar  mêzioù, dreist-oll e-pad nozvezioù hir ar goanv.  E skol ar bourk e  reas anaoudegez gand al livour Yan Dargent, a oa da veza unan euz e  fealan mignoned.  Abalamour de eontr ar Hwero (Le Huerou) a oa kelenner istor e Skolaj  Roueel Roazon eo e hallas mond di dober e studi ha da dremen e  vachelouriez. Sur-mad e hirêze, da noz e sal-gousked ar skol, de Vro-  Dreger ha da veilladegoù Keramborn, hag e wiske aneho en eur vantell  romantel.  Deuet e-mêz ar skol e sonjas mond da vedisin war vor, hag evid-se eo  ez  eas da studia da Vrest. Dilezel a reas ar studi-se avad ha klask a  reas mond da gelenner. E gwirione e oa mestr-studi (evel tudenn al  leorioù Le Petit Chose, Le Bachelier, pe David Copperfield) ha ne gave  ket tamm labour stabil ebed. E 1858 e kelenne e lise Naoned ha goude  un nebeud mizioù e oa o labourad en eur burevo e prefeti Roazon ma  reas anaoudegez gand Adolphe Orain, a vo folklorour Bro-Roazon.  Goulenn a reas digant Ministrerez an Deskadurez beza anoet da glask  war-lerh dornskridoù koz dre Vreiz-Izel, ha sikouret e voe gand an  Tregeriad all Ernest Renan da gaoud eur yalhad a-berz-stad evid se.  Dond a eure a-benn da zastum evel-se eun toullad mad a gontadennoù, a  ganaouennoù, hag a bezioù-hoari koz, ma hallas sevel ganto meur a  leor. Ar peb brasan avad a voe dastumet e Treger ha Marharid Fulup,  euz Plûned, eo an hini a zegasas dehan ar muian a zanvez.  E 1868 eo e krogas da embann an danvez dastumet. Da gentan e teuas er-  mêz ar hentan euz ar pevar leor a ya dober Gwerziou ha Soniou Breiz  Izel. Er bloaz war-lerh ech embannas al leorad kentan a gontadennoù,  Contes et Récits populaires des Bretons armoricains.  Tabut Barzaz Breiz  E 1872 e oa e Kendalh an Association bretonne (Kevredigez Breiz) e  Sant-Brieg hag eno e lennas eur skrid a damalle da Gervarker, oberour  Barzaz Breiz, beza embannet, 33 bloaz a-raog, kanoù ha nen-doa ket  gallet klevoud. Tabut a savas diwar-se, nahet e voe  embann e skrid  gand Kevredigez Breiz, ma rankas an Uhel e embann e-unan. Ouspenn kant  vloaz e padas tabut Barzaz Breiz. En eun dezenn e skrivas Francis  Gourvil e 1960 e oa bet ijinet kanoù al leor. Diwezatoh e skrivas  Donatien Laurent e oa bet kemmet kalz ar hanoù gand Kervarker, nemed  atao (war-bouez nebeud) en-devoa labouret diwar ganoù dastumet pe  adskrivet gantan e-unan.  Euz 1874 da 1880 e labouras evel kelaouenner politikel er gelaouenn  republikan  lAvenir de Morlaix (= Amzer da zoned euz Montroulez).  Goude e voe barner a beoh e Daoulaz. E 1881 e kavas labour stabil a-  benn ar fin evel dihellour e Dihelldi Departamant Penn-ar-Bed, e  Kemper. Eno e reas anaoudegez gand Anatol ar Braz, a oa o kelenn el  lise, hag a zeuas da veza diskibl dehan pa zastumas kontadennoù ivez,  nemed ne embannas ket aneho en o yez orin, hag a reas enklaskoù  eveltan diwar-benn ar hoariva brezoneg koz.  Nahet kelenn brezoneg  E 1888 e  skrivas da Renan evid ma houlennje digand Ministre an  Deskadurez reién aotre da Anatole Le Braz da gelenn brezoneg e lise  Kemper. Goulenn a reas Renan, met nahet e voe an aotre.  Bloavezioù diwezan  Anoet e voe an Uhel da guzulier-kêr evel republikan, ha kemer a reas  perz e Kevredigez Hendraouriez Penn-ar-Bed, a oa renet gand  Kervarker. E 1895 e varvjont o-daou, ar republikan yaouank a-raog ar  beskont koz.  Penaoz e laboure ?  * Evid ar gwerzioù ha soniou en-deus  klasket rei ar stumm a gleve, pa  venne ober labour skiantel.  * Evid ar hontadennou e oa eun tamm mad dishenvel.  Ne gomprene ket al << labour skiantel >> en heveleb doare. Dehan ne  dalveze ket ar hontadennoù dre ar yez nag evid o yez. Ne oa nemed an  danvez, steuenn ar gontadenn, hag a oa enne talvoudegez skiantel. 1°  Goude skriva eun diverran euz ar gontadenn klevet gantan eh adsave  anehi en e gambr. 2° Diwezatoh e troe ar skrid e galleg evid an  embann, o klask chom tost dan troiennoù brezoneg a-wejoù.  * Skrivet en-deus (lizer meneget en eur pennad gand Françoise Morvan  el leor Contes Bretons) e veze implijet an amzer-vreman gand ar  gonterien dreist-oll, hag e lakê an amzer dremenet en droidigez.  Hervez Françoise Morvan neuze en-dije implijet an amzer dremenet e  brezoneg evid ober evel e galleg (pajennoù 178 ha 179 euz al leor).  * Ma ve kavet stummoù euz Treger dreist-oll en e skridoù, e kaver ive  stummoù  euz Leon, hag a-wejoù euz Kerne, beteg e kontadennoù dastumet  e Plouared.  Tonioù  Siouaz ne oa ket bet notennet tonioù ar gwerzioù hag ar sonioù gantan.  Gand ar soner Maurice Duhamel e oant bet dastumet diwezatoh, etre 1909  ha 1912, digand kanerien dishenvel diouz ar re o-doa kanet dirag An  Uhel. Embannet en-deus an tonioù-man, koulz ha re enrollet gand an  Aotrou Vallée war pladennoù koar , en e leor Musiques Bretonnes deut  er-mêz e 1913.  Embannadurioù  brezoneg  * Bepred Breizad, diouyezeg, Montroulez, Haslé 1865. E embannadur  kentan e brezoneg avad e voe an dastumad barzonegoù brezoneg ha galleg  Bepred Breizad, e 1865. Kana a ra ennan Breiz, he fobl, he yez... peadra  da veza lakaet da vroadelour en amzer a hiziou ! (E 1943 el leor Ma  chorn bro, eo moarvad ar memez barzonegoù a gaver heb ar galleg).  * Gwerziou Breiz-Izel , daou leor, an Oriant, 1868 ha 1874.  * Soniou Breiz-Izel , daou levr, Pariz, 1890 ha 1891.  * Kontadennou ar bobl e Breiz-Izel, Kemper, ar Gwaziou, 1939.  * Ma chorn-bro, Kemper, ar Gwaziou, 1943.  * Gwerzioù koz Breiz, Al Liamm, 1970. Eun dibab gwerzioù evid ar  studierien.  * Kontadennoù ar Bobl, 5 levrenn, Al Liamm, 1984, 1985, 1988, 1989,  1994.  Embannadurioù all  * Sainte-Tryphine et le roi Arthur, Quimperlé, Clairet (1863)  * Chants et chansons populaires de la Basse-Bretagne, Gwerziou I  (1868)  * Contes et Récits populaires des Bretons  armoricains (1869).  Embannadur nevez: PUR, Terre de Brume (1996), skrid kinniget ha  diazeet gand Françoise Morvan, ragskrid gand Nicole Belmont.  * De lauthenticité des chants du Barzaz-Breiz de M. de La Villemarqué  Saint-Brieg, Guyon (1872)  * Chants et chansons populaires de la Basse-Bretagne, Gwerziou II  (1874)  * Veillées bretonnes (1979) (embannadur nevez : PUR ha Terre de Brume,  2002, skrid kinniget ha diazeet gand Françoise Morvan).  * Légendes  chrétiennes de Basse-Bretagne Paris, Maisonneuve (1881)  (embannadur nevez: PUR ha Terre de Brume, 2001, skrid kinniget ha  diazeet gand Françoise Morvan)  * La Vie de Saint Gwennolé, Quimper, Cotonnec (1889)  * Chants et chansons populaires de la Basse-Bretagne, Soniou (1890)  Leorioù  * P. Batany, Luzel, poète et folkloriste breton. 1821-1895 Roazon,  Simon (1941).  * Françoise Morvan, François-Marie Luzel, Terre de Brume - PUR, Roazon  (1999).  * Joseph  Ollivier, Les contes de Luzel (Ragskrid gand Per Denez,  suivie dune Postface sur Contes Bretons PUR-Terre de Brume, 1994,  Hor Yezh, 1995 ISBN 2-910699-11-0.  * Maurice Duhamel, Musiques bretonnes. Rouart, Lerolle et Cie, Paris,  1913. Adembannet gant Dastum e 1997.  Skrivet diwar-benn Fañch an Uhel  Skrivet gand Françoise Morvan er goudeskrid dal leor Contes Bretons  de Luzel (PUR/Terre de Brume, 1994).  *  o ...embannadur ar hontadennoù dornskrivet gand Al Liamm  ...bet laket da  adskriva en eur skritur anoet << peurunvan >> a ra aneho skridoù  standardekaet kempred en eun doare faoz. (p. 180)  *  o O zalvoudegez ... eo diskouez Luzel o sevel war eun dro an doare-  skriva, an ereadurez, ar heriaoueg eur yez skrivet ha neus ket anehi  e gwirione, hag a zo ar gomz-plên vrezoneg, neo ket komz plên ar  sarmonioù, met yez ar bobl, a rank treuzskriva evid ar wech kentan.  *  o Gweloud ober al labour-se dirag on  daoulagad, hag ober anehan dre an  droidigez, diwar gudennoù an tremen euz an eil yez deben, sede petra  a ra deho beza a-vreman, heb o far.  Diskiant ar brezoneger a sonjfe eo galloud lenn ar yez orin aneho a ra  o zalvoudegez .  *  o ...ar yez, fiñvuz, kemmuz, strewet en he hant doare da gomz, a ro  dehan eur frankiz a glask lakaad da vale dorn-ha-dorn gand reuter an  unvani desket er skolioù gall  *  o ... an doare-skriva ijinet gand Luzel... a ziskoez  eur preder kaset en-  dro gand ar hoant da êsaad ar hompren...  Doareoù-skriva zo ha nint ket graet evid êsaad ar hompren.  *  o ... e zibaboù e-keñver an doare da skriva a ziskoez eur spered digor  enebed-krenn ouz reuter reizennoù La Villemarqué hag a ya a-unan kenan  gand nah lakaad ar bobl da blega deur yez << gwellaet >> ha glanoh a  ouenn ...  Ha pa gomzer euz glanded ar ouenn nemaom ket pell, anat, euz an  naziegezh.  Liammoù diavêz   http://www.communautarisme.net/grib/Sur-l-edition-de-Luzel-de-l-usage-des-copies-contre-les-manuscrits-ou-Le-dogme-contre-le-peuple_a28.html  Adtapet diwar http://br.wikipedia.org/wiki/Fa%C3%B1ch_an_Uhel;  Rummad: Skrivagnerien vrezhonek |  Skrivagnerien Breizh  Boest ostillou  * Pajennoù liammet  * Heuliañ al liammoù  * Pajennoù dibar  E yezoù all  * Català  * Cymraeg  * Español  . 