E deroù ar bloavezhioù 1950 e kinnigas an Amerikan Ernest O. Lawrence (1901-1958) ober gant toriom hepken ha neutronoù diavaez evit fardañ un doare dazgwereder nevez, a reer dazgwerederioù iseizik anezho : e-lech mont en-dro dre un dazgwered ristennek ez arveront ur chwimmer rannigoù evit kenderchañ neutronoù. E 1993 e voe ijinet gant an Italian Carlo Rubbia (bet ganet e 1934) ober gant ur chwimmer protonoù.