War vuanaat e yeas ar chemmoù-se abalamour dar reuz da-heul an aloubidegezhioù bras. Divroadegoù ar Vretoned a grogas dan diwezhatañ er IVvet kantved, aesaet gant an darempredoù ordin a oa bet abaoe ar chentistor etre an div aod tost hag ar youl da viret ouzh ar Saozon da aloubiñ Aremorica  (an Arvorig) evel Enez-Vreizh. An impalaelezh roman a oa en he sach diwezhañ a asantas, hag a voe kontant zoken, en em staliefe ar Vretoned un tamm e pep lech e Galia an hanternoz. Kalz eus an enezennadoù-se, strewet un tamm e pep lech, a voe enteuzet e-mesk ar Chalianed a oa tost dezhe, met e kornôg Aremorica , ar Vretoned, niverus, a roas lañs en-dro dar rannyezhoù galianek kar do re, hag a oa war var da vezañ romanekaet.   Betek an Xvet kantved e chomas unvan a-walch ar predeneg ken e veze graet lingua britannica dioutañ choazh gant tud ar mare-se. War greskiñ e yeas an diforchioù da choude, seul vuioch ma oa disrannet an tammoù douar a chome e dalch ar Vretoned gant ar gounidigezhioù saoz. Lodenn an hanternoz (he chêrbenn Dumbarton, en iwerzhoneg Dùn Bretan) ne voe ket aloubet gwech ebet hag a yeas dober trederenn ar chreisteiz eus Bro-Skos ; mervel a reas he yezh e-tro an XII-XIIIvet kantved. Al lodenn greiz a gollas e anv Breton (an anv Cymro kenvroad an hini a zeuas en e lech, a-ziwar kem + bro), wealish a reas ar Saozon dioute, welsh da choude, ha diwar-se gualeis > gualois > gallois ! E lodenn ar gevred e tiwanas ar cherneveureg hag ar brezhoneg. Betek tro 1500 e voe peuzheñvel an div yezh, ur   souezh, a-drugarez dan darempredoù ingal a veze etreze. Setu aze strobad ar yezhoù predeneg.