Ar wezh kentañ da gaout an anv-se skrivet a oa en navet kantved : Pagus Velaviensis. An anv-mañ a zeue moarvat eus ur gêr kozh-Noe anvet  Velaviahervez Jackson. Gwelet e oa an anv-mañ skrivet diwezhatoch Gouelou, Guoillou ha kavet e oa ivez e broioù all evel an Izelvroioù, rannvroioù anvet Veluwe (Pagus Felaowa) hag en Dolzenn Greiz : Le Velay (Civitas Vellavorum). An holl anvioù-se a zeu eus an hevelep gwrizienn  Wellaw  :  Gwell  e keltiek kozh hag a  dalvez  mat  ha  dibab . Ar memes ster a oa bet kavet gant Leon Fleuriot. Neuze , Goelo a dalvez kement hag  ur vro dibabet mat .    En e Istor Breizh, e tresas La Borderie kartenn ar  pagi ar broioù kozh. Harzoù Bro-Oueloù a oa neuze an Trev, al Leñv, an Eler hag ar Goued.  Penaos e oa Bro-Oueloù er Grennamzer ? Gant peseurt bro e klote Kontelezh Goueloù ? Kalz ledanoch e oa, ha mont a rae pelloch war-du ar chreisteiz. An harz ne oa ket al Leñv ken met an Trev. Sant-Nikolaz-ar-Pelem,  Korle, ar Peniti, Kintin a oa enni.    Beze oa un doare all da welet ar vro-se, an hini pouezusañ marteze, da lâret eo e-keñver ar relijion,  archdiagonelezh Bro-Oueloù . An archdiagonelezh a oa un tamm eus an eskopti. Bro-Oueloù a oa ul lodenn eus eskopti Sant-Brieg. Ar Goueloù mañ ne oa ket ledañ-ledañ hag a ziskenne betek Bro-Wened. Pouezus-tre e oa rak ar mod relijiel da welet ar gevredigezh, an archdiagonelezh, a oa bet implijet gant an holl velestradurioù. Er pevarzekvet kantved e oa  implijet rannadur an Iliz evit sevel an truajoù.    Bro-Oueloù a-vremañ a zo kalz bihanoch. War Enez-Vriad, ne vez ket komzet brezhoneg ken. Bro-Oueloù a-vremañ a glot gant an dachenn vrezhoneger harzet gant : an Trev, al Leñv, Lannolon ha Plouha. Darn a gomz eus ur  Goueloù Vihan  zoken : kanton Plouha ha kanton Lannolon. 