E 1862, tra ma oa o furchal dielloù Akademiezh roueel an Istor e Madrid evit kavout danvez a-zivout an Douar-Nevez en em gavas gant un eilskrid krennet eus un dornskrid a oa bet skrivet da gentañ gant ar chloareg spagnol Diego de Landa e-tro ar bloaz 1566. Bet e oa bet De Landa unan eus ar re a oa bet karget da hadañ ar feiz kristen e-mesk ar Vayaed en douaroù nevez chounezet gant ar Spagnoled e Kreizamerika goude aloubadeg spagnol ar Yucatán. Eno en doa bevet e-pad meur a vloaz. Skrivet e voe e zornskrid gantañ pa rankas distreiñ dre heg da Spagn ma voe barnet evit bezañ fallgaset ur prosez inkizision. Didamallet e voe hag e tistroas diwezhatoch dan Douar-Nevez ma voe anvet Eskob Yucatán. En dornskrid e enrollas de Landa kalz a ditouroù diwar-benn ar Vayaed hag o boazioù bevañ, evezhiadennoù diazezet war studi boazioù ar Vayaed, ar bevañ en o ser hag ar chomz gant titourerien vaya. Brasseur de Bourbourg avat a lakaas e evezh dreist-holl war ur pennad ma eilskrive de Landa ar pezh a lavare bezañ ul lizherenneg eus ar hieroglifoù maya, anezho reizhiad-skrivañ an hensevenadurezh vaya a chome digomprenus dan holl. Er pennad-se, en doa de Landa merket arouezennoù, pe chlifoù, a oa sañset klotañ gant lizherennoù al lizherenneg spagnol evel ma oant bet displeget dezhañ gant an titourer bet aterset gantañ. En em rentañ a reas kont Brasseur de Bourbourg e challe an dizoloadenn-se bezañ an alchwez a challfer dibrennañ gantañ kevrin ar skritur maya hag ech embannas e ziskuilhadenn en ur voullañ an dornskrid (en un embannadur divyezhek spagnoleg-galleg) e dibenn ar bloaz 1863 dindan an titl Relation des choses de Yucatán de Diego de Landa.