14. Kerhed ar spurmantou    Goude boud beajet deuz an Ero betag harzou an Tibet - àr-dro mil eiz  kant kilometr euz geot goloet erh, maneiou ha gouelehiou, a dreuzjom  en eiz dei ha peùar-ugent - en em guhem doh tud ar leh, hag e tihanem  e lehiou distro. Or boued unan e-pad suhunou a-bez a voe kig kri-poah,  skornet, eid ma ne vefem ked gwelet oh ober tan.    Peb gwech pa faote dim prena eun dañvadez pe eun ejon eid or boued, e  kasem daou zen heb armou, hag a lavare boud labourerion implijet gand  trevadennerion rusad. Ne fizem ked jiboesad, zokén pand on-befe kavet  eur vandennad antiloped gand pemp mil penn.    A-dreñv Balir, àr zouariou ar lama Jasaktou Chan, e-noa degemeret ar  gador goude boud komtammet e vreur en Ourga, pez a ao gourhemennet ar  Bouddha Beo, on-eus  kavet kantreidi Tatar rusad hag ou-doa kaset ou  bandennou deuz an Altai hag an Abakan. Ind a or degemeras hegarad, a  roas dim ohen ha chweh pakadouigou té ha tregont. Ind a or saovas doh  eur maro sigur, o lâred dim penoz en amzer-man ag ar ble, nhellent  ked ar roñsed tremén ar Gobi e-pleh ne oa leh erbéd gand geot evite  eid ma tebrahent. Red e voe deom prena kanvaled oh eskemm or roñsed  hag eun tamm deuz or boued. Unan deuz an Datared, an eil dei, a  zegasas en o  hamp eur Mongol pinvidig hag a reas an afer gantoñ. Eñ a  roas deom nandeg kanval hag a dapas en eskemm an oll roñsed deom, eur  fuzuill, eur pistoled, hag ar gwella dibr kozak. Eñ a alïas mad deom  moned da weled ar manati sakret e Narabànchi, ar manati lamaour devean  àr hent deuz ar Vongoli devad an Tibet. Lared a reas deom e vefe  kounnaret ar Choutouktou santel, ar Bouddha deuet da voud den ma ne  yafem ked e weladenn e santual ar Bennoziou da bleh e teu an oll  veajerion hag a ya dan Tibet evid profa ou fedennou. Or Halmouk  lamaour a gomzas evel ar Mongol, hag am-eus divizet moned du-ze gand  ar Halmouk.    An Datared a roas din hatykou vraz euz seienn evid ou lakaad evel  profou, hag a brestas deom peùar jao kaer-kenañ. Zokén pa oa ar manati  da zeg kilometr ha peùar-ugent, on deuet e-barz yourta ar Choutouktou  santel da nao eur an abardei.    Eun den etre daou oad e oa, touzet a-bez, bihan ha treud, anùet Jélio  Jamarap Choutouktou. Eñ a or degemeras hegarad hag a voe koutant deuz  an hatykou a brofenn, evel e voe koutant o weled e anouen mad boaziou  ar sevended vongol. Ma Zatar e-noe treménet euriadou pasiant evid  kelenn din ar sevended-mañ. Ar Choutouktou a ma chilaouas mad, hag a  roas din alïou presiuz evid ar beaj. Eñ a brofas din eur bizaou hag a  zigoras din an oll noriou ar manatier lamaour. Ano ar choutouktou-mañ  a zo brudet mad en oll Mongoli, evel-just, med ive en Tibet  hag er bed  lamaour e Bro-China. Tremenet on-eus an noz en e yourta luxuz, hag an  eil dei e reem or gweladenn er santualou e-menn e rent ar lidou gand  muzik, gongou, tam-tamou ha chwitellou. Ar lamaed gand ou voueziou  don a gane ar pedennou pa an urzou a-zindan a responte dan antifonou.  Ar lavarenn sakret : « Om ! Mani padme Hung ! » a zee berped en-dro er  respontou. (Salud, Mestr gand ar vleuenn lotuz !)    Ar Choutouktou a lavaras dim beaj mad, hag a brofa  deom eun hatyk  melén. Eñ a gerhas genom betag grilenn ar manati. Pa voem àr on dibrou  e lavaras deom :  - Soñjet mad e veh degemeret mad berped aman. Diêz eo ar vuhe, hag peb  sort traou a hell degoueha. Marteze e veh palforset doned en-dro en or  horn-bro ag ar Vongoli ; nankouahet ked da dremén dre Narabànchi  Koure. »  E-pad an noz e kavjom an Datared en-dro, hag an eil dei on-eus dalhet  gand or beaj. Boud ma oan skuiz-kenañ, emzao difonn ha soupl ag ar  hanval a ma luskellas ha diskuizas. Kousked am-eus kazi an oll deùez,  ha zokén am-eus kousket don.      Eur gwall-zarvoud am-eus bet e giz-ze rag ma hanval a bignas riblenn  tenn eur stèr en eun ampoent pa gousken, hag oun kouehet.  Skoet m-eus ma fenn àr eur mên hag am-eus kollet ma housiañs. Pa m-eus  dihunet, e oa ma mantell leun gwad. Ma mignoned a ma selle, gand o  dremmou ankinuz. Ind a liennas ma fenn hag e talhjom gand on hent.  Desket m-eus, pell da  houde gand eur medesinour a ma selle, a-moa ar  hran draillet rag am-oa kousket eur pennadig.    Treuzet on-eus chadennou a reter deuz an Altai ha deuz ar h/Karlig  Tag, da zibenn ar chadenn Tian Tchan war-zu ar goueleh Gobi ; da heul  on-eus treuzet deuz an hanternoz betag ar hreistei ar Chouzou Gobi e  ledanded. Yenn spontuz e oa an amzer, ha dre chañs, an trêz skornet a  or laoske kerhed buannoh. E-rog treuzi ar maneiou Chara, on-eus  kemmet or hanvaled evid roñsed,  hag e-pad an eskemm-ze, an d/Tourguted  ou-deus or skrapet divergont.    O hober tro ar maneiou on-eus arruet er h/Kansou. Eun emzao danjeruz e  oa, rag ar Siniz a harze an oll repuidi, hag am-oa aon evid ma  hansorted rusad. En em guhad a reem e-pad an deùez en izlonkou vihan  ha flagennou, e koajou ha bodadou, hag e reem kerhedou hir e-pad an  noz. E peùar dei on-eus treuzet ar vro-man. Kavet on-eus lod a  beizanted sinad, hag a zeblante boud habask ha degemeruz  awalh.  Dedennet e oant dreistoll gand ar Halmouk, a gomze sineg eun tammig,  ha gand ma drousenn medisin. E peb leh e oa tud gand kleñvedou  grohenn.    Pa dostaem dan Nan Tchan, a zo maneiou e viz ar chadenn an Altyn Tag  (a zo ind, ar barr a reter ar maneiou Pamir) on-eus arruet deur  garavanenn vraz a varhaderion sinad hag a yee dan Tibet. Beajet on-  eus gante. E-pad tri dei on-eus beajet àr hentchou kromm ar manieou  hag a ya a-hed izlonkou. Greet m-eus an  tamm-ze ag ar beaj nemed  hanter-kousiant. Mond a reem devad lod a lennou gand gwerni hag a ro o  dour dar h/Houkou-Nor ha da lod a stèriou all. Ar skuizder, an  nervennou, hag an taol àr ma fenn ar ree din terzienn hag e krennen :  eur wech e chwezen, eur wech all e krennen gand ma zent ken ma oa  aonet ma jao hag ma daolas meur a wech àr an dachenn.    Berlobia a ren, e huchenn pe ouilen. Gervel a reen ma zud, hag e  tisplegen dehe penoz e oa red ober eid doned  devaton. Soñj m-eus evel  en eun hunvre penoz ma hansorted a ma ziskennas deuz an dibr ha ma  lakaas àr an dachenn. Ind a roas din deva eur lagoud sinad, hag a  lavaras din pa m-eus dihunet mad :  - Ar varhaderion sinad a ya devad ar hornog, ha ni ya devad ar  hreistei.  - Ne reom ked ! War-zu an hanternoz ez eom ! am-eus lâret seh.  - Ne reom ked ! War-zu ar hreistei ez eom ! o-deus respontet.  - En ano Doue hag an Diaoul ! am-eus kounnaret, tuchant on-eus treuzet  an Enisei bihan hag an Algyak a zo en hanternoz !  - En Tibet eh om, o-deus lâret. Red eo dim arru dar Bramapoutra.  - Bramapoutra !... Bramapoutra !...    Ar gir a droe hag a droe em empenn entanet. Trouz braz e ree. Deun  taol, m-eus bet soñj en-dro e-menn e oam hag am-eus digoret ma  daoulagad. Fichet am-eus ma diweuz hag am-eus kollet ar gousiañs en-  dro. Ma hansorted a ma zougas da vanati Charkhe e-menn ar medesinour  lama a ma zihunas en-dro gand eur  soubenn « fatil » pe ginseng sinad.  O kaozal genom diàr-benn or ragtres, eñ a lavaras ne grede ked e  hellfem treuzi an Tibet, med ne vennas ked lavared deom perag.          .