Разуменьне ненармальнасьці такога стану рэчаў прыйшло пазьней, упершыню, здаецца, падчас знаходжаньня на курсах удасканаленьня кваліфікацыі ў Кіеве (гэта быў канец 1970-ых гадоў). Туды зьязджаліся выкладчыкі музычных дысцыплін сярэдняга спэцыяльнага і вышэйшага зьвяна з усяго Савецкага Саюза, але найбольш з Украіны. Мяне тады моцна ўразіла, што ўсе ўкраінцы карысталіся ўкраінскаю мовай - і ў побыце, і на занятках, што яны ведалі мноства ўкраінскіх песень і цудоўна іх сьпявалі. Што многія зь іх выдатна ведалі ўкраінскую літаратуру ды гісторыю, часта вялі размовы на такія тэмы. Усё гэта выглядала на нейкі зусім іншы культурны ўзровень, чым у тых жа выкладчыкаў у нас, дый зусім інакшы ўзровень нацыянальнай сьвядомасьці (з такой зьяваю я ўвогуле ўпершыню сутыкнулася). Тут і мне, ці ня ўпершыню спатрэбілася веданьне беларускае мовы - для лепшага паразуменьня з украінцамі, а таксама, калі ўзьнікла патрэба зрабіць пераклады зь беларускай ды штось там удакладніць па просьбе нашых выкладчыкаў.