Другая канцэпцыя — новая, ці беларуская — вылучана ў працах М. Ермаловіча. Асноўная яе ідэя ў тым, што не літоўскія феадалы захапілі рускія землі, а,наадварот, заходнерускія княствы далучылі да сябе Літву і заснавалі ВКЛ. Гэта тэорыя была асабліва папулярнай у асяроддзі літаратурнай інтэлігенцыі, некаторых палітыкаў у перыяд абвяшчэння незалежнасці Беларусі. Але большасць вучоных-гісторыкаў яе не падтрымліваюць.