Часам пра Рэфармацыю ў Беларусі распавядаюць выключна як пра дзейнасць магнатаў і арыстакратаў. Згадваюцца Астафей Валовіч і Леў Сапега, якія былі кіраўнікамі дзяржавы і стваральнікамі знакамітага Статута ВКЛ, буйнейшыя землеўладальнікі, стрыечныя браты Радзівілы — Чорны і Руды, іншыя магнаты. У сенаце ВКЛ у другой палове XVI стагоддзя засталіся толькі два католікі, абодва біскупы, прысутнасць якіх у сенаце была замацавана Статутам Княства, усе іншыя былі кальвіністамі ці лютэранамі. Як і тагачасная культурная эліта: Сымон Будны, Сымон Зак, Васіль Цяпінскі і іншыя. Але ж намаганні магнатэрыі і культурнай эліты не мелі б плёну, калі б не было руху насустрач — імкнення жыхароў гарадоў і мястэчак. А гэты рух быў. І ён быў пераважна нефармальны.