Таму, падагульняючы разважаньні над роляй рэлігіі ў фармаваньні адраджэнскай культуры, можна сказаць так: уплыў рэлігіі на беларускую сацыясфэру пачаўся ў той момант, калі распачаўся ўнутрырэлігійны дыялёг. Ня столькі рэлігія сама па сабе, колькі этас дыялёгу, які зьявіўся ўнутры рэлігійнае сфэры, аказаў досыць важкі ўплыў на паўставаньне новай Беларусі. І далейшы ўплыў рэлігіі на беларускую культуру вельмі залежыць ад таго, які посьпех будзе мець гэты этас у далейшым. Хрысьціянскія цэрквы і працэс дэмакратызацыі