u200bЛізавета Касмач: Я паходжу з Маладэчна. Гэта была Заходняя Беларусь, таму першыя кантакты маёй сям’і з бальшавікамі адбыліся толькі ў 1939 годзе. Зь сямейнай гісторыі я ведаю, што мой прадзед мусіў адразу аддаць усю сваю гаспадарку ў калгас, каб сям’ю не рэпрэсавалі. Пасьля гэтага мая бабуля ўсё жыцьцё правяла ў страху перад бальшавікамі і савецкай уладай, таму што за нямецкай акупацыяй яна вучылася ў маладэчанскай гандлёвай школе, якой кіраваў вядомы цяпер Барыс Кіт. І яна хавала гэтыя дакумэнты са школы аж да 90-х гадоў, і ўвогуле хацела іх спаліць. Каб не бальшавікі, то мэнтальнасьць беларусаў, хутчэй за ўсё, была б іншая. Мы былі б больш разьняволеныя, больш свабодныя ў сваім падыходзе да жыцьця.