Адразу скажу пра сваё агульнае ўражанне ад знаёмства з нашай літаратурай на гэтую тэму: яно досыць-такі сумнае, калі не адмоўнае. Тэорыі беларускага нацыяналізму і беларускай нацыянальнай ідэі няма. Агульная тэорыя, дактрына нацыяналізму – у сусветнай навуцы ёсць. Існуе вельмі разгалінаваная дактрына рускага нацыяналізму. Мы маем кнігі, і нават падручнікі, польскай, украінскай нацыянальнай ідэі. Пра беларускі нацыяналізм сказана вобмаль. А ў тым, што ёсць, часам, няма, апрача гучных назоваў, аніякай сурёзнай інфармацыі. Паказальная ў гэтым плане кніга Валера Булгакава Гісторыя беларускага нацыяналізмудзе гаворыцца пра што хочаш, толькі не пра беларускі нацыяналізм. Шэраг аўтараў (Валянцін Акудовіч, Пётра Рудкоўскі, Алесь Смалянчук, Сяргей Дубавец ды інш.), што гуртуюцца вакол часопіса ARCHE дзе галоўным рэдактарам той самы Валер Булгакаў, наперабой пішуць і пішуць пра беларусаў ды пра беларускую нацыю. Яны нават увялі для абазначэння свайго гуртка асобны тэрмін – Беларуская інтэлектуальная прастора! Але зноў такі – як мала там беларускага духу і як далёка гэтыя маладыя, і не зусім маладыя, інтэлектуалы ад разумення існасці беларускага нацыяналізму. Больш сурёзнымі ўяўляюцца аўтары сталага пакалення, такія як Уладзімір Конан, Мікола Крукоўскі, Анатоль Грыцкевіч, Эдуард Дубянецкі, Адам Мальдзіс, Янка Трацяк, іншыя. Аднак ні адзін з гэтых навукоўцаў не прысвяціў беларускаму нацыяналізму адмысловай кнігі ці манаграфіі. Зразумела, за савецкім часам такая тэма была пад забаронай, а дваццацігадовы шлях сучаснай беларускай паліталогіі – адносна невялікі тэрмін каб вылучыць такую тэматыку ў асобны навуковы раздзел, асабліва таму, што да гэтай пары тэрмін нацыяналізм часта змешваецца з тэрмінам фашызм. 