Nel añu 906 el presbiterus Gatón donó les sos posesiones del castru de Monzón a la Ilesia. Parte de Husillos taba incluyíu. Ellí según consta en llatín, nel Archivu Xeneral de Simancas, foi él quien reconstruyó la primixenia Ilesia de Santa María que fuera destruyida na dómina de la ocupación musulmana de los sieglos VIII y IX. Años más tarde ellí tamién nel sieglu X por pidimientu fechu pol cardenal romanu Raimundo a doña Teresa Ansúrez esposa del rei lleonés Sanchol Gruesu fundóse lAbadía de Santa María de Fusiellos o de Santa María de la Devesa Brava. A finales del sieglu XI y casi mediaos del XII celebráronse dos concilios nacionales de gran importancia política y relixosa (Concilio de Husillos).