Alvarez Junco, que nun ye un precisamente un hestoriador abertzale, cenciellamente un hestoriador seriu, percuerre nun guapu llibru, Mater Dolorosa, la curtia vida del Nacionalismu Español.  Anque la parola seya fea, y yo nun pretendo ofender a naide, podía resumise la idegua central de tan llargu testu diciendo que´l Nacionalismu Español foi un albuertu. Cronolóxicamente esconsoñó dalgo asina como´l conceutu de Nación Española cola francesada. La guerra a Napoleón foi un aniciu en plena dómina romántica que correspuende bien a un sentimientu coleutivu d´otres naciones-estáu europees endagora reconocibles y esistentes. Falar de Nación Española anantes nel antiguu réxime ye facer fuercia a  los fechos. Dos instancies de Poder, el Tronu y l´Altar, nun queríen nin sintir falar d´ello. Soberanu ya Iglesia mandaben y remanaben lo que podíen nuna heteroxenidá asumida como tala. El centralismu d´orix francés que quixera ser llantáu nel Reinu Español, atopó con torgues mui importantes. El carlismu, dientro de les sos tendencies y evoluciones, nun dexa de paecer, en pallabres de Marx, ún de los movimientos de raigañu popular más importantes na hestoria d´Europa. Llonxe de ser namái un problema  dinásticu, o una reacción integrista de cures pistoleros, como davezu se mos presenta, foi una espresión tamién de les antigües foralidaes, llibertaes y franquicies d´un territoriu -el Reinu d´España- que d´homoxeniu nun tenía un res.