Anque los primeros testos en llingua gallegu-portuguesa son relativamente tardíos frente al castellán, siendo los primeres documentados del sieglu XII, les particularidaes fonétiques esenciales destes llingües son anteriores al sieglu X, la perda de -N- ta documentada direutamente dendel sieglu IX [850 mendiz 194, 882 elemosias, 959 moimenta, 968 Coinbrie, etc.] 195,y la perda de -L- dendel sieglu X [919 Froiai, Froiaz; 959 Floiaz, 983 Froia; Vasconcelos, Liçõye, páx. 291, cita: 995 Fiiz < FELICE, Fafia > FÁFILA] 196. El documentu lliterariu más antiguu de los conocíos güei ye la cantiga satírica Ora cara osto senhor de Navarra de Joam Soares Paiva, escrita hacia lañu 1200. Dempiezos del sieglu XIII daten los primeros documentos non lliterarios en gallegu, testamentu dElvira Sánchiz, (1191), Noticia de Tortu (1211), el Testamentu de Afonso III de Portugal (1214) y Fueru de Castro Caldelas (1228).