А тут – акупацыя. Я вам скажу, што асабліва для маладога чалавека – гэта вельмі змрочны час. Немцы зусім не цікавіліся, хочацца нам у школу ці не. Была асылка ў Германію; галадалі, елі суп з якой-небудзь бруквы. Па ўсіх нашых высокіх парываннях ударыла акупацыя. Прыйшлі людзі з чужой краіны, у іх таксама ёсць дзеці, яны, каб неяк апраўдацца, паказвалі фотакарткі са сваімі дзецьмі, са сваімі “фрау”. Але ж ты прыйшоў ужо ў якасці заваёўніка. Ды яшчэ немцы тыя самыя, што даі нам, скажам, Бетховена, музыку, філосафаў славутых. Гэтыя самыя немцы прыйшлі з дубінкамі рэзінавымі, расстрэльвалі, вешалі – поўная процілегласць таму, што давала Германія ў ХІХ ст. Прыйшлі як забойцы, як каты. І вось калі ласк, калі ты дзевяцікласнік, граматны чалавк, вось табе які лёс. Ну, канешне, моладзь не скаралася, у партызаны ішла, у пасёлку ствараліся падвольныя групы… Цяпер я гляджу на гэты, як Вы кажаце, прагматызм. А жылі ж усе яны, юнакі і дзяўчаты, цяжка; добра, што маглі купіць якую-неудзь кофтачку, ці што, некаторыя нават марожанага не каштавалі. У армію, на фронт… Дзе тут ужо прагматыкам быць. І потым сядзелі гэтыя хлопцы і дзяўчаты па інтэрнатах…