Ідэалагічная рэфлексіўнасць не толькі не бурыць цэлага рамана, але, наадварот, слугуе яго творчым прынцыпам. Па Бахціну, поспех, як і мастацкая праўдзівасць рамана залежаць не толькі ад таго, наколькі ён здолее ўвабраць у сябе, адлюстраваць сабой гетэраглосію эпохі, сітуацыі свайго паўстання, але і наколькі дакладна гэтае разнамоўе будзе сацыяльна індэксавана. Герой рамана гэта “жывы” індывід, але ён жа у сваіх выказваннях — гэта сацыяльны тып, носьбіт канкрэтнай ідэалогіі і сацыяльнай пазіцыі, азначаных ў яго маўленні і ў яго стаўленні да мовы. Што і як прамоўлена ў рамане, з’яўляецца маркёрам адпаведнай сацыяльнай пазіцыі — гэта не значыць, нагадаем, што такая сацыяльная пазіцыя абавязкова цалкам супадзе з перакананнямі прамоўцы: дыскурс пэўнай сацыяльнай страты можа быць выкарыстаны як маска, як прылада ўдаць з сябе тое, чым і кім не ёсць, той, хто гаворыць. Неабходнай і дастатковай для развінання раманнага наратыву ўмовай ёсць выяўленне самой сістэмы ўзаемнаабмежаваных дыскурсаў як сацыяльных роляў ці пазіцый, сістэмы болей-меней транспарэтнай для персанажаў (сказанае ў такі і такі спосаб успрымаецца ў свеце рамана як знак адпаведных перакананняў і адпаведнага статусу), што дазваляе персанажам інвеставаць свае “я” ў пэўную дыскурсіўную стратэгію, ці, наадварот, аспрэчваць яе, у тым ліку і праз удаванне, гульню ў яе. Для раману ўласціва, такім чынам, адметная дыскурсіўная тапалогія: калі ў паэзіі сказанае, прынамсі на момант покуль доўжыцца само выказванне, расхінаецца да маштабаў усяго свету, ёсць не сказаным у свеце, а выяўленнем гарызонтаў самога сусвету, то ў рамане кожны дыскурс адразу самім фактам свайго пачынання “ўпіраецца” ва ўласныя граніцы (не ўсё можа быць сказаным, а вымаўленае можа быць сказана інакш), выяўляе сваю абмежаванасць. Прычым, часцяком, гэта сутыкненне са сваімі межамі адбываецца ў самім дыскурсе і падчас яго: у такім выпадку ён разгортваецца як прагаворванне і асэнсаванне сваіх граніц. Гэта дыскурс, які “азіраецца” на альтэрнатыўнае меркаванне, ведае пра яго наяўнасць, адказвае на яго, спрабуе перахапіць у яго ініцыятыву. Адсюль і найбольш характэрны для рамана тып цытавання: падхопленае чужое слова ці выказванне слугуюць тут як маркёр усёй сацыяльнай пазіцыі іх прамоўцы. У рамане сказанае іншым (нават калі гэта ўсяго адно, узятае ў двукоссе, слова) паўтараюць не толькі, і не столькі, каб спаслацца на логіку яго думкі, колькі і столькі каб “эмуляваць” цэлае яго светапогляду: каб зірнуць на свет яго вачыма, ці, наадварот, аспрэчыць усё яго светаўспрыманне. Магчымасць разумець іншыя перспектывы, як ідэалагічныя, так і, наўпрост, перцэпцыйныя, і актыўна пераключацца паміж імі — будзе такая магчымасць зарэзерваванай толькі аўтарам, наратарам, ці дэлегаваная персанажам — ёсць найбольш падставовай і вылучнай рысай раманнага маўлення.