Гэта аксіёма: без праўдзівага мінулага — няма будучыні. Таму заканамерным бачыцца зварот пісьменнікаў да тэмы сталінскіх рэпрэсій, імкненне асэнсаваць вынікі культаўскіх часоў і ўсё тое негатыўнае, што спарадзіла тагачасная сістэма ўлады. Сведчаннем таму — аповесці Янкі Брыля "Муштук і папка", I. Навуменкі "Вір", В. Казько "Но Пасаран", А. Асіпенкі "Цыркачка і маёр", Алеся Жука "Праклятая любоў", А. Кудраўца "Двое за нізкім столікам", Янкі Сіпакова "Кулак", а таксама шэраг сучасных раманаў і шматлікія апавяданні. Беларускія пісьменнікі выдатна ўсведамляюць, што без разумення трагічнага лёсу нашага народа і яго складанага мінулага ў даваенныя і ваенныя гады не можа быць поўнай гістарычнай праўды, маральнага ачышчэння і сцвярджэння гуманізму як галоўнай агульналюдскай каштоўнасці грамадскага быцця.