Каб належна разумець, як выглядаў “калабарацыянізм”, чым ён матываваўся, і хто такія былі “калабаранты”, якія мэты яны ставілі перад сабой, трэба ведаць значна больш фактаў, чым іх зафіксавала савецкая чорна-белая гістарыяграфія. Менавіта новымі фактамі, вынесенымі на дзённае святло з архіўных крыніцаў, і адзначаецца гэтая кніга гісторыка Алега Гардзіенкі. У працы — шмат дэталяў з самых розных сфераў жыцця падчас нямецкай акупацыі, пад якой беларускія дзеячы імкнуліся працягваць нацыянальную працу сваіх папярэднікаў. Гісторыя Беларусі таго перыяду ў канчальным падліку — гэта гісторыя выжывання ідэі беларускай незалежнасці. І паколькі савецкая гістарыяграфія, служанка імперскай Масквы, прывязала беларускім патрыётам бірку “калабарантаў”, а Беларусь працягам апошніх трох стагоддзяў была пад ціскам акупантаў з розных бакоў, трэба ставіць на разгляд прынцыповае пытанне пра супрацоўніцтва абаронцаў краю з акупантамі ўсіх перыядаў.