Нашчадкі бежанцаў Холмшчыны і Любліншчыны звычайна пішуць пра тое, як былі здзіўленыя, а трохі і шакаваныя сваімі адкрыццямі. Дома не казалі пра гісторыю, хавалі ўкраінскую ідэнтычнасць, можа, толькі часам нешта бабуля згадвала. І, калі чыталі выпадкова знойдзеную кнігу пра бежанства, гэтыя абрыўкі бабуліных аповедаў раптам складаліся ў гісторыі, пра якія яны не мелі найменшага паняцця.