У апошняй трэці XIX ст. палітра грамадскай думкі станавілася ўсё больш разнастайнай. Побач з постнароднікамі ў Беларусі і Расіі пачалі з’яўляцца першыя марксісты, развіваўся сацыял–дэмакратычны рух. Прычым сацыял–дэмакраты мелі ў Беларусі розную нацыянальную афарбоўку — агульнарасійскую, польскую, яўрэйскую, літоўскую.