Наступ на Праваслаўе яшчэ энергічней павёў пераемнік Іпація Пацея Іосіф Руцкі (1613-1637). З яго імем звязана з'яўленне ў ВКЛ ордэна базыльянаў (1617) для ўмацавання і прапаганды уніі. Ордэн, створаны ў выніку саюзу з езуітамі, засяродзіў асноўную ўвагу на выхаванні моладзі ў каталіцкім духу. Першымі вынікамі дзейнасці базыльянаў на тэрыторыі ВКЛ стаў захоп праваслаўных брацкіх школ. Да канца XVII стагоддзя практычна ўсе праваслаўныя брацтвы спынілі сваё існаванне. Колькасць праваслаўнага духавенства моцна скарацілася, вымушаны зварот праваслаўных за рукапалажэннем да ўніяцкіх епіскапаў стаў адной з прычын паступовага збліжэння з уніяй. Да канца жыцця Руцкага базыльянам на тэрыторыі Беларусі і Літвы былі перададзены 18 праваслаўных манастыроў, сярод іх Віленскі Троіцкі, Мінскі Узнясенскі, Жыровіцкі Успенскі і інш., для манахаў-уніятаў былі пабудаваныя новыя манастыры — Чарлёнскі і Быценьскі. Пры Руцкім ішла актыўная лацінізацыя уніі: ва ўніяцкіх цэрквах пачалі знішчаць іканастасы, заводзіць органы і да т. п. Руплівым насаджальнікам уніі ў пач. XVII ст. быў іераманах Віленскага Траецкага мон-ра, з 1618 года ўніяцкі арцыбіскуп Полацкі, Іасафат Кунцэвіч. Здзекі над Праваслаўем у Полацкай епархіі сталі прычынай народнага абурэння і забойства Кунцэвіча (1623), неўзабаве прылічанага папам Урбанам VIII па просьбе Жыгімонта III да ліку блажэнных пакутнікаў.