Удакладню, што ва ўмовах ВКЛ рэальную вагу мела толькі самасвядомасць палітычнай эліты. Кім уяўляла сябе сялянская “маўклівая большасць”, пазбаўленая ўдзелу ў палітычным жыцці і вайсковай справе, нікога асабліва не клапаціла. Менавіта таму свядомасць “простага люду” і не знайшла адлюстравання ў крыніцах. Усе далейшыя разважанні тычацца толькі шляхты і ў некаторай ступені мяшчанства. Не закранаецца фактар наяўнасці яўрэўскага насельніцтва, бо ў “яўрэйскім пытанні” этнічныя, канфесійныя і эканамічныя фактары перапляліся настолькі шчыльна, што іх разгляд патрабуе адмысловых метадаў і заслугоўвае асобнага даследавання.