Барацьба за правы чалавека толькі ў другой палове XX стагоддзя стала ўсведамляцца як супрацьстаяння ўладзе, хоць і раней, у часы "чырвонага тэрору" інтэлектуалы спрабавалі не маўчаць. Але актыўная дысідэнцкая дзейнасць была прыкметная ва Ўкраіне, Расіі, Грузіі, менш у Беларусі, Азербайджане, Арменіі, краінах Цэнтральнай Азіі.