Сітуацыя была не толькі драматычная, а і вельмі складаная. Нямецкія акупанты, асабліва пасля першых паражэнняў, атрыманых ад Чырвонай Арміі, пачалі заігрываць з беларускімі дзеячамі, абяцаючы Беларусі і пэўную свабоду, і пэўнае самакіраванне. Таму шмат хто з працаўнікоў культуры, мастацтва, хто воляю лёсу застаўся на захопленай немцамі тэрыторыі, у акупацыйны час выйшлі на працу. Тут гаворка не пра здраднікаў, на руках якіх людская кроў і якія заслужылі справядлівую кару. Тут маюцца на ўвазе тыя, хто, паверыўшы хлуслівым абяцанням немцаў, шчыра ўзяўся за адбудову сваёй дзяржаўнасці, культуры, увогуле ўсяго нацыянальнага жыцця.