Актыўнае і пасіўнае валоданне мовай будуецца на розных псіхічных працэсах. Актыўнае - на працэсах самастойнага выбару моўных сродкаў, якія захоўваюцца ў памяці; пасіўнае - на працэсах успрымання ўжо аформленай чужой гаворкі, яе аналізу, пазнавання ў ёй знаёмых элементаў і разумення на гэтай аснове сэнсу чужой гаворкі. У аснове пасіўнага успрымання - аўтаматызаваныя працэсы пазнавання моўных з'яў, іх разумення шляхам параўнання ўзораў, якія захоўваюцца ў памяці.