Беларуская лірыка заўсёды вызначалася сваёй грамадзянскасцю, дапамагала роднаму народу ў яго барацьбе за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне ("Марыська чарнаброва, галубка мая…" Кастуся Каліноўскага, "Перш душылі паны…" Адама Гурыновіча, "Бог не роўна дзеле" Багушэвіча, "Мора", "Суседзям у няволі" Цёткі і інш.). У часы Дуніна-Марцінкевіча і Багушэвіча патрэбна была грамадзянская смеласць ужо для таго, каб пісаць і друкавацца на афіцыйна забароненай тады беларускай мове. Тым большая смеласць патрабавалася для выяўлення на гэтай мове праблем сацыяльнай няроўнасці, беларускага патрыятызму, гуманізму. На розных этапах гісторыі Беларусі XX ст. грамадзянская лірыка дапамагала народу фарміраваць яго нацыянальную самасвядомасць, абуджала гістарычную памяць, умацоўвала пачуццё дзяржаўнасці і дзяржаўнай самастойнасці, настройвала чытача на змаганне з праявамі бездухоўнасці, сацыяльнай індэферэнтнасці, амаральнасці, нацыянальнага нігілізму ("Пагоня", "Рушымся, брацця, хутчэй…" Багдановіча, "А хто там ідзе?", "Ворагам Беларушчыны", "Каб…", "Беларускім партызанам" Янкі Купалы, "Беларусам", "Не бядуй!", "Беларускаму люду" Якуба Коласа, "Спатканне", "Родная мова", "Каб ведалі", "Перапіска з зямлёй" Максіма Танка, "Краіна мая", "Родная мова", "Паэма сораму і гневу" Пімена Панчанкі, "Беларуская песня", "Быў. Ёсць. Буду" Уладзіміра Караткевіча, "Мая мова", "Беларусь на крыжы" Рыгора Барадуліна і інш.). Пры гэтым грамадзянскія матывы цесна знітаваны з цеплынёй шчырага лірычнага пачуцця. Як у наступным вершы Міколы Федзюковіча: