У мемуарах ўраджэнца Карэньшчыны, этнографа-аматара Адама Варлыгі [7], прыгадваецца пра пачатак фармавання нацыянальнай свядомасці, які прыпадае на перыяд 1905 – 1917 гг. З аднаго боку, тагачасны ксёндз Кораньскага касёла і адзін з настаўнікаў мясцовай школы прапагандавалі сярод насельніцтва ідэі беларускага адраджэння. Менавшта тады мясцовыя падлеткі, сярод якіх быў сам Варлыга (сапраўднае імя – Язэп Гладкі), упершыню пачулі слова "беларус". З другога боку, пачалася і польская прапаганда, якая асабліва ўзмацнілася пад час Першай сусветнай вайны. Тады ў сяле Корань часова аселі некалі сем'яў бежанцаў з тэрыторыі Заходняй Беларусі, занятай немцамі ў 1915 г. Сярод іх была пашырана польская свядомасць, якую А. Варлыга характарызуе як "шавіністычную". Тады ў Корані была заснавана польская школа, якую наведвалі і мясцовыя падлеткі.