Як сёння суіснуюць гістарычныя калектыўныя наратывы і асабістыя, больш схаваныя наратывы жанчын-актывістак, якім дасюль не знайшлося месца ў «братэрстве» змагароў за незалежнасць? Мала хто памятае пра тое, што подпіс лідаркі Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў Палуты Бадуновай стаіць пад Устаўной граматаю – дакументам, які абвесціў Беларускую Народную Рэспубліку (БНР). У 1937 годзе Бадунову арыштавалі органы НКВД, у 1938-м – расстралялі ў Мінску, у 1989 дзяячка была рэабілітаваная. Ейныя сшыткі-зацемкі, сканфіскаваныя пры арышце, дасюль застаюцца неапублікаванымі. Або гісторыя Алёны Кіш (1896(?) — 1949), дываны-маляванкі якой да гэтага часу існуюць між лакальным забыццём і спробамі нацыянальнага адраджэння на фоне міжнароднага прызнання. Ейнае імя – адзінай прадстаўніцы беларускага прымітывізму – увайшло ў «Сусветную энцыклапедыю наіўнага мастацтва», выдадзеную да 100-годдзя Анры Русо.