Досвед гісторыі сведчыць аб неадназначнай ролі нацыянальная ідэі. Прыкладаў пераўвасаблення нацыянальна-вызвольных рухаў у аўтарытарныя і дыктатарскія рэжымы мы ведаем дастаткова. Усе залежыць ад канкрэтнага зместу нацыянальнай ідэі, яе адаптацыі да часу і ўмоваў.