На 1867 г. у Віленскай навучальнай акрузе было 1046 народных вучылішчы, у якіх навучалася 36718 чалавек, царкоўна-прыходскіх у гарадах і мястэчках — 101, 208 вясковых школ, якія заснавала Міністэрства дзяржаўных маёмасцяў10. Для настаўнікаў гэтых школ створаны былі лепшыя, у параўнанні з іншымі губернямі ўмовы: апрача зарплаты ў 150 руб. вясковы настаўнік атрымліваў плату натурай (зерне, або г. зв. "прыварачныя" — да 50 руб), давалася зямля пад хатнюю гаспадарку і гарод, бясплатная кватэра і ацяпленне11. Для выхавання сялян стаўка рабілася не толькі на школы, але і на ўзмацненне пазіцый праваслаўнай царквы. Адной са значных акцый у гэтым накірунку, апрача павелічэння колькасці святароў, выдання і распаўсюджвання праваслаўнай духоўнай літаратуры, рамонту цэркваў і аднаўлення іх інтэр'еру, была масавая пабудова новых праваслаўных храмаў спачатку па індывідуальных, а пасля па тыпавых праектах — г. зв. "мураўёвак", дзеля чаго ў губернскіх цэнтрах засноўваліся царкоўна-будаўнічыя камітэты.