Нават апошні савецкі лідар Міхаіл Гарбачоў са сваімі дарэмнымі спробамі мадэрнізаваць таталітарную імперыю доўгі час трымаўся гэтай хлусні, хоць і ведаў нямала на гэты конт. І толькі ўжо страціўшы кантроль над падзеямі, ён прызнаў прынамсі частку праўды. Але гэта адбылося занадта позна, каб утрымаць палякаў у складзе Усходняга блока. Гэтак у выпадку Гарбачова спраўдзілася выказванне, прыпісанае яму, але, відаць, сфармуляванае адным з ягоных перакладчыкаў: “Жыццё карае тых, хто спазняецца”. Катынь выявілася мінай, чый гадзіннік быў настроены на доўгую затрымку. Трагізм долі няўдалага рэфарматара Гарбачова палягае сярод іншага і ў тым, што ягоная палітыка прыадчыніла шлюзы, праз якія рынула шырокая плынь пераадолення мінулага, што знесла ўрэшце і яго самога, бо бязмежная маса інфармацыі пра злачынствы, учыненыя камуністычнай партыяй, разбурыла ўсю легітымацыйную аснову яе панавання.