Што ж гэ­та за інстру­мент, як на ім гра­лі? Сло­ва "вар­ган", ві­даць, па­хо­дзіць ад ста­рас­ла­вян­ска­га "вар­гі" - "вус­ны". Гэ­та са­ма­гуч­ны языч­ко­вы інстру­мент. Вы­раб­лены ён з жа­ле­за, мае пад­ко­ва­па­доб­ную фор­му з па­ра­ле­ль­на пад­оўжа­ны­мі кан­ца­мі, па­між які­мі пра­хо­дзіць пры­ма­ца­ва­ны па­ся­рэ­дзі­не га­лоў­кі язы­чок - тон­кая ста­ль­ная плас­цін­ка. Па­ме­ры яго - не­вя­лі­кія: тро­ху бо­ль­ш за 5 см у да­ўжы­ню. У час ігры вар­ган пры­ціс­ка­лі да вус­наў, рот вы­кон­ваў ро­лю на­ту­ра­ль­на­га ру­хо­ма­га рэ­за­на­та­ра, язы­чок жа за­шчып­ва­лі ўка­за­ль­ным па­ль­цам пра­вай ру­кі. У вы­ні­ку бес­пе­ра­пын­най віб­ра­цыі языч­ка ўзні­каў гук ня­змен­най вы­шы­ні. Да­след­чык ста­ра­жыт­на­га Друц­ка Л.Аляк­се­еў адзна­чаў, што гэ­ты му­зыч­ны інстру­мент быў зной­дзе­ны ў кня­жац­кай час­тцы го­ра­да. Ана­ла­гіч­ныя му­зыч­ныя інстру­мен­ты зной­дзе­ны ў По­ла­цку і ў Лід­скім за­мку.