Але глыбінны сэнс нацыянальнага шэдэўра не адразу быў раскрыты і спасцігнуты як літаратурнай крытыкай, так і шырокай чытацкай аўдыторыяй. Адпаведна і школьныя праграмы, падручнікі ў свой час па-рознаму тлумачылі ідэйную скіраванасць "Новай зямлі". Яно і зразумела: геніяльныя творы не толькі выяўляюць талент таго, хто даў ім жыццё,– у іх яшчэ адбіваецца духоўны патэнцыял народа, які спарадзіў мастака, вылучыў яго на ролю абаронцы ўласных інтарэсаў, выказніка запаветных памкненняў. Вось гэтае адчуванне арганічнай зрошчанасці з роднай глебай, з прыродай, сацыяльна-бытавым асяроддзем і дае творцу высокае натхненне, абуджае ў ягонай душы здольнасць інтуітыўна спасцігаць схаваны сэнс падзей, якія адбываюцца ў жыцці, асэнсоўваць іх вынікі, здольнасць прадбачыць, як тыя ці іншыя падзеі адаб'юцца на лёсе людзей, роднага краю. Талент прадбачання, сацыяльнага прагназавання – рэдкі талент. Неба адорвае ім нямногіх. Але і ўсведамленне адказнасці ў абраннікаў за слова, якое яны скажуць, надзвычай высокае.