Можна паўтараць школьныя калькі пра энцыклапедыю народнага жыцця і першы беларускі раман у вершах (і раман наагул), аднак можна глядзець і сітуатыўна. Што такое “Новая зямля” ў 1923 годзе? Кантэкст – нізрынуць “да асноваў, а затым”, падняць дыбарам, гаварыць толькі пра новае, пра мадэрн, адмаўляючы мінулае ў прынцыпе. У гэты час Колас выглядае закончаным апазіцыянерам па самых розных прычынах. Бальшавікі патрабуюць ад яго рэвалюцыйнасці, маладзёны – бурапеннасці. Замест гэтага на беларускім папялішчы, пасля разбурэнняў і смерцяў сусветнай і грамадзянскай вайны, з’яўляецца вобраз Эдэму, які гарманізуе наваколле і ўядаецца ў душу нават самым зацятым камсамольцам. Бо ў кожнага з іх быў свой персанальны рай дзяцінства, які немагчыма адмяніць зборам твораў таварыша Леніна ў 50 тамах.