Краёвая ідэалогія, паўстаўшы ў час фармавання на землях былога ВКЛ літоўскага і беларускага нацыянальных рухаў (і як рэакцыя на іх), кіравалася ў значнай ступені формулай вызначэння свядомасці “літвін па паходжанні, паляк па нацыянальнасці”. Аднак гэты “паляк” у публікацыях Рамана Скірмунта, Міхала Ромэра, іншых заснавальікаў краёўства, у асноўным належных да шляхецка-земляўласніцкіх колаў, — носьбіт нацыянальных прыкмет і паляка, і літоўца, і беларуса. Расійскі ўрад, пагроза русіфікацыі, аднолькава небяспечныя для ўсіх элементаў трыадзінай сутнасці краёўца — аб’яднаўчы фактар гэтай канструкцыі, каштоўнасна арыентаванай на вартасці заходняй культуры на землях ВКЛ.