Беҙҙең эраға тиклемге III меңйыллыҡ аҙағында кеше ҡула яһау серен асып (ул ҡурғаштың, баҡырҙың һәм башҡа металл иретмәләрҙең ҡушылмаһы), «ҡула быуаты» тип атап йөрөтөлгән яңы осорға аяҡ баҫҡан (беҙxadҙең эраға тиклемге III—II меңйыллыҡтар). Ташҡа ҡарағанда ҡула күпкә ҡатыраҡ һәм нығыраҡ, шунлыҡтан хеҙмәт ҡоралдарын (балта, бысаҡ, ураҡ һ.б.) тап шул яңы уйлап табылған материалдан яһай башлағандар. Металға булған ихтыяж кешене баҡыр мәғдәне эҙләү эшенә тотонорға мәжбүр иткән. Уралда яңынан-яңы мәғдән ятҡылыҡтары асыла башлаған. Ҡарғалы, Ташxadҡаҙған, Баҡыр Үҙәк, Еленовскxa0— Көньяҡ Уралдағы тәүxadге эре мәғдән сығанаҡтары булған. Тиҙҙән улар баҡыр мәғдәне сығарыу һәм эшкәртеү үҙәктәренә әүерелгән. Бында баҡыр-ҡула әйберҙәр етештереү һәм уларҙы һатыу эштәре лә киң ҡолас алған. Был төбәктәрҙә йыш ҡына ҡула ураҡтар табыла. Улар киләсәктә файҙаланыу өсөн әҙерләнгән, шунлыҡтан иретелеп формаға һалынғандан һуң артабан эшкәртелмәгән. Көнкүрештә ҡуланан яһалған ҡоралдарҙың ҡуллаxadныла башлауы хеҙмәт етештереүсәнлеген ҡырҡа күтәрxadгән, байлыҡ артыуына килтергән. Артып ҡалған байлыҡ коллективтың бөтә ағзаларына бүлеп таратылмаған, ә ырыу башлыҡтарының, танылған оҫта-зәргәрҙәрҙең (ювелир) ҡулына эләккән. Улар шулай уҡ ҙур-ҙур ерxadҙәргә, малдарға хужа булып алған. Шул рәүешле кешеxadләр араһында тигеҙһеҙлек килеп тыуған һәм был үҙ нәүxadбәтендә йәмғиәттә синыфтар, төрлө социаль төркөм барxadлыҡҡа килеүенә сәбәп булған. Тупланған байлыҡты һаҡлау ихтыяжы тыуған.