1914 йылда тоҡанған Беренсе донъя һуғышы хеҙмәтсәндәргә бөтмәҫ ауырлыҡтар килтерә, халыҡ тормошондағы ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы тағы ла көсәйткән ҡаза була. Шағир Мәжит Ғафури һуғышты көтөлмәгән ҙур бәлә итеп ҡабул итә. Һуғыш осоронда әҙәбиәттә күҙәтелгән төшөнкөлөк, тормоштан ризаһыҙлыҡ хистәре Мәжит Ғафури ижадында ла сағыла. Һуғышты Ғафури ике тарихи осор араһындағы сихри өҙөклөкxa0— фитрәт заманы тип атаны. «Фитрәт заманы» (1914) шиғырында бындай ләғнәтле хәлдән ҡотҡарырлыҡ берҙән-бер көс тәңре, алла ғына булыуын таныны. Ил һәм халыҡ өҫтөнә килгән тарихи-ижтимағи трагедияxa0— һуғышты аңлау юлында ҡапма-ҡаршылыҡлы ҡараштар аша шаҡтай үҫеү юлын үтте.