Ырғыҙ -Кәмәлек башҡорттары хаҡында беренсе яҙма мәғлүмәте 921—922 йылдарҙа Багдад хәлифәтенән Болғар иленә сәйәхәт ҡылған Ибн Фаҙлан сәйәхәтнамәһендә теркәлгән. Ошо яҙманы 1923 йылда тапҡан, тикшергән Әхмәтзәки Вәлиди Туған да Ибн Фаҙландың илселеге Һамар башҡорттарында туҡтаған тигән фекерҙә була.