Бына «башҡорт» һүҙен төрлөсә аңлатырға маташалар. Фараздарҙың ниндәй генәләре юҡ, ғалимдар ни тиклем күпте белгән булһа, фараздары шул тиклем ҡатмарлы. Ә бит шуны ябай ғына итеп аңлатырға була. Бының сере шулай уҡ «Урал батыр» эпосында ята. Тәүге кешенең теле януар-ҡоштарҙың теленә бик яҡын булған. «Ул ҡәләм менән яҙырға...кешене үҙе белмәгәнгә өйрәтте» тип әйтелә «Әл-ғәләк» сүрәһенең 4-5-се аяттарында. Тимәк, әҙәм балаһы һөйләшергә лә белмәгән һәм Аллаһы Тәғәлә уны һөйләшергә лә өйрәткән. Артабан эволюция тел ярҙамында киткән, Хоҙай тәүге һүҙҙәрҙе генә кешегә өйрәткән. Ул һүҙҙәр 2-3 өндән генә торған. Әйтәйек, «ҡор» йәки «ҡар», «ут» йәки «ат». Ҡорҙар һәм тауыҡтар «ҡор» һүҙен ҡулланып ҡорҡолдай, ҡарғалар «ҡар» менән ҡарҡылдай. Тәү телдә «ҡорт» януар, йәнлек, бүре тигәнде аңлатҡан. Тимәк, януарҙарҙан, йәнлектәрҙән, ҡоштарҙан айырылып киткән кеше башҡорт булып киткән. Тимәк, башҡорт тәүге осорҙа халыҡ, милләт исемен йөрөтмәгән, ә януарҙарға һәм йәнлектәргә баш булған тәүге кеше тигәнде аңлатҡан. Юҡҡа ғына Урал батыр арыҫлан менеп йөрөмәгән бит. Шулай уҡ Уралдың кәләше Һомай — ҡоштар, Айһылыу балыҡтар затынан. Шул уҡ ваҡытта Йәнбирҙе ҡарт менән Йәнбикә ҡарсыҡ — Әҙәм менән Һауа. Әҙәм менән Һауаның ике малайы Һабил менән Ҡабил булған. Ә Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең улдары Урал менән Шүлгән. Икеһендә лә ике ул араһында дошманлыҡ барлыҡҡа килә. Айырма шунда ғына: Ҡабил менән Һабил бер-береһен үлтерешә, ә Урал батыр Шүлгәнде үлтермәй, аяй.