Цхалтубо тураһында тәүге тапҡыр иҫкә алыу VII быуатҡа ҡарай. XII—XIII быуаттарҙа ҡала дауалау пункты булараҡ иҫкә алына. 1782 йылда «Берлин тәбиғәт йәмғиәте» баҫмаһында донъя күргән. 1787 йылда рәсәй академигы Петер Симон Паллас И. Гюльденштейндың Цхалтубо тураһында немец телендәге «Путевые заметки» хеҙмәтен баҫтыра, ә 1809 йылда И. Гюльденштейндың «Путевые заметки» китабы немец теленән рус теленә тәржемә ителә. Артабан рус әҙәбиәтендә Цхалтубо минераль һыуҙары хаҡында  донъя күрә. 1815 йылда күренекле ғалим Фон Клапорт Берлинда Цхалтубо һәм минераль һыуҙарҙың үҙенсәлектәре тураһында хеҙмәт баҫтыра. 1898 йылда Г. Струве, минераль һыуҙар сығанаҡтарын химик анализлағандан һуң, уны индифферент сығанаҡтарға ҡайтарып ҡалдырған.