Үҙәк Азияла беҙҙең эраға тиклем II—I меңъйыллыҡтарҙа йәшәгән протомонгол ҡәбиләләре таш плитка ҡәберлектәр мәҙәниәтенә нигеҙ һала[7][8]. Беҙҙең эраға тиклем 209-сы йылда Модэ батша Монгол платоһында Хунну дәүләтен төҙөй (беҙҙең эраға тиклем 209 йылдан алып беҙҙең эраның II быуатына тиклем) башлай. Монгол ғалимдары Хуннуҙы протомонголдарға индерә. Сяньби дәүләте (93—234), Төньяҡ Вэй (386—534), Жужань ҡағанаты (330—555), Кидан (907—1125), Ҡараҡытай ханлығы (1125—1218) протомонгол дәүләттәре XIII быуатҡаса йәшәгән.