Дүртенсеxa0 пандемия 1863-1875 йылдарға ҡарай. Башлысаxa0 Африка һәм Европа ҡалаларына ҡағыла. Мәккәгә хаж ҡылыусыларҙың иң кәмендә 90 000 -дән  30000-ңе ҡорбан булған. 1866 йылда Рәсәйҙә 90 000 кеше һәләк була. 1866 йылда Төньяҡ Америкала тоҡанғанxa0 эпидемияxa0 50 000 тирәһе кешене һәләк итә