Патриарх Паисий (XVII быуат) эшмәкәрлеге аша боронғо серб яҙмаһы менән бәйләнгән яҙыусыларҙың славян-серб мәктәбе Христофор Жефарович, Захарие Орфелин, Иоаким Вуич, Ракич, Терлаич һәм бигерәк тә Раич Иоаннды биргән. Раич Иоанндың оҫта тәнҡит эшкәртеүен ҡулланмай яҙылған бәйләнешле һәм системалы көньяҡ славян тарихы ваҡиғаларын хикәйәләүгә ҡоролған «Төрлө славян халыҡтары, айырым алғанда болғарҙар, хорваттар һәм сербтар тарихы» («История разных славянских народов, наипаче болгар, хорватов и сербов») хеҙмәте (1726—1801) оҙаҡ йылдар дауамында балҡан славяндарының үткәне тураһында берҙән-бер һәм аҙмы-күпме ҡиммәтле мәғлүмәт сығанағы булған. Доситей Обрадовичтың (1731—1811) иҫ китмәле әҙәби-ағартыу эшмәкәрлеге бер яҡтан славян-серб мәктәбен тамамлай, икенсе яҡтанxa0— яңы серб тел ғилеменең үҙгәртеп ҡороу башланғысында торған атаҡлы Вука Караджич уның хәбәрсеһе булған, әммә Обрадович уның әҙәби элгәре (предтеча) тип аталырлыҡ өҫтөнлөклө хоҡуҡҡа эйә. Улxa0— донъя йөҙөндә иң ҡәҙерле тип мәғариф ҡыҙыҡһыныуын һәм китап белемен һанаған мәңге ил гиҙеүсе уҡытыусы тибы. Уның бөтөн борсоулы тормош юлы, тәрән ҡыҙыҡһыныу уятырлыҡ итеп, «Тормош һәм мажаралар» («Живот и приключения») китабында яҙылған (ҡарағыҙ: Радченко, «Досифей Обрадович»). Уның Лейпцигта 1784 йылда баҫылған башҡа күренекле әҫәрҙәре: «Айыҡ аҡыл кәңәштәре» («Советы здравого разума»), Венала 1793 йылда баҫылған «Файҙаға һәм күңел асыу маҡсатында төрлө әхлаҡ-нәсихәт йыйынтығы»xa0— «Серб халҡы өсөн» ғәмәли әхлаҡ курсы булған. Уның теле, элгәре яҙыусыларҙыҡы менән сағыштырғанда, славянизмдарҙан азат булмаһа ла, үҙ эсенә бик күп йәнле халыҡ телмәрен (стихияларын) һыйҙырған; уның донъяға ҡарашы башлыса рационалистик характерлы (мәҫәлән, монастырҙар хаҡында мәсьәләләр). Сәйәси яҡтан ул монархизм яҡлы; ул Бөйөк Пётрҙы халыҡтың бәхетен һәм мәғрифәтселекте хәстәрләүсе хаким өлгөһө тип һанаған.