V быуаттан алып IX быуатҡа тиклемге урта тимер быуат осоро, X быуат башына тиклем Балтик буйында тимер бик һирәк осрай, һәм унда бронза быуаты мәҙәниәте һаҡлана. IX быуаттан башлап, һуңғы тимер быуатта ауылдар төҙөлә башлай (бер нисә ғаилә үҙ хужалыҡтарын берләштерә). Һөҙөмтәлә приходтарға һәм өйәҙҙәргә территориаль бүленеш килеп сыға. Күрше илдәр менән сағыштырғанда Эстонияның ауыл мәҙәниәте аҙ үҫешкәнxa0— башлыса боронғо эсттарҙың йәшәү урыны утар булған, унда йәмғиәт берәмеге булып иҫәпләнгән ғаилә йәшәгән. Ғаилә 8xa0— 10 кешенән торған. Бөтә төҙөлөш ҡаралтылары асыҡ ихата тирәләй төҙөлгән, төп бинаxa0— торлаҡ ригаһыxa0— уның фасады ихата эсенә, төньяҡтан көньяҡҡа ҡаратып төҙөлгән.