1773—1774 йылдар ҡышында Ғайса Туҡтағолов, Һары Абдуллин һәм Урал аръяғының башҡа старшиналары менән бергә Силәбе янында, Кәҫле һәм Ҡыштым заводтары районында хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1774 йылдың февраль башында Силәбе ҡәлғәһе янында Мансур Таймасов менән берлектә генерал-поручик И.xa0А.xa0Деколонг, апрель башында секунд-майор Д.xa0О.xa0Гагрин етәкселеге аҫтындағы хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Мортаза Йортомов ихтилалда бигерәк тә 1774 йылдың яҙында әүҙем ҡатнаша. Урал аръяғы башҡорттары Пугачевты үҙендә йәшергәндә, Мортаза Йортомов Төп ғәскәрҙе тергеҙеү буйынса отряд туплай. Пугачевтың башҡорт старшиналарына юғары хәрби «полковник» дәрәжәһен биреү тураһында июнь айындағы указында Мортаза Йортомовтың да исеме бар. Указ һаҡланып ҡалмаған. Әммә артабанғы документтарҙа ул полковник тип атала. Полковник Мортаза Йортомов баш күтәреүселәр армияһы фельдмаршалы Баҙарғол Юнаев, генерал Юламан Ҡушаев һәм полковник Һары Абдуллин менән бергә Пугачевтың Төп ғәскәренә ҡушыла һәм уның составында Ҡазанға поход менән бара. Уҫы биҫтәһен, Ижевск һәм Воткин заводтарын, Ҡазан ҡалаһын штурмлауҙа һәм баҫып алыуҙа, 12 һәм 15 июлдә Ҡазан янында Михельсон корпусына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша.