Әзербайжан яҙмаһын латин әлифбаһына күсерергә ынтылыш XIX быуаттың урталарында уҡ барлыҡҡа килгән. Яңәлифтең бер варианты Мирза Фатали Ахундов тарафынан тәҡдим ителгән, тик эш проекттан ары китмәй. 1857 йылда әле Ахундов фарсыса үҙенең тәүге проектын яҙа, унда ул ғәрәп яҙмаһының ҡайһы бер кәмселектәрен күрһәтә һәм уны хәл итеү юлдарын күрһәтә. . 1863 йылда Ахундов Истанбулға бара, унда үҙенең проектына яҡлау табырға уйлай. Әммә хөрмәтләп ҡаршы алһалар ҙа, «Анджуман-Даниш» фәнни йәмғиәте уның проектын кире ҡаға. Яуаплап, Ахундов «ислам әлифбаһынан баш тартып, европа яҙыу системаһын ҡабул итергә һәм һулдан уңға яҙа башларға»… һ.б. тәҡдим итә. Яңы проекттар өҫтөндә эшләп, Европа системаһына ярашлы 42 тамғанан торған яңалиф тәҡдим итә. (32 тартынҡы һәм 10 һуҙынҡы хәреф). Яңалифтә Ахундов ғәрәп алфавитындағы хәрефтәрҙе һаҡлай һәм һуҙынҡылар өҫтәй. .