Бәрзәх тормошо был донъя менән ахирәт араһында була. Һәр бер кеше шуның аша үтәсәк. Хәҙистәрҙә: «Бәрзәх — был донъяға ҡайтыу менән үлем араһындағы бер кәртә. Бер кеше лә бәрзәх тормошҡа күскәс, кире ҡайта алмай. Бәрзәх — ул һеҙҙең менән әхирәт араһындағы ҡәберҙәрегеҙ», — тиелә. Һәр ҡайһыбыҙ ошо ҡәберҙе күргәне бар, бер метрға ике метрлы соҡор. Туғандарыбыҙҙы, дуҫтарыбыҙҙы оҙатҡаныбыҙ бар. Уға ҡарайһың, әллә ни бер нәмәһе лә юҡ кеүек. Ул беҙҙең ахирәткә тиклем булған урыныбыҙ. Беҙ ошо ҡәберҙәр тураһында нимә беләбеҙ һуң? Унда кешене нимәләр көтә? Беҙ былар тураһында бик аҙ беләбеҙ. Аллаһ мәғлүмәтте Үҙе бирҙе. Уның китабын, Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ сөннәтен уҡып белә алабыҙ. Профессор, академик булып, андағы тормошто белеп булмай. Аллаһ үҙе белем бирә. Ҡәбер — ахирәттең беренсе йорто. Әгәр мөьмин Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылып йәшәһә, ҡәберендә лә ләззәтте булыр. Әммә кәфер, ике йөҙлө, Аллаһҡа гонаһ ҡылыусы бәндәләрҙе ҡәберҙә ғазап көтә. Ғосман бер мәл ҡәберҙәр эргәһенә килде һәм күҙ йәштәрен ағыҙҙы. Ә арабыҙҙа мәйеттәрҙе күмгәндә, хатта шул мәйеттең туғандарына тиклем анекдоттар һөйләшеп, ситкә китеп тәмәке тартып, хатта һалҡын көндәрҙә шул ҡәбер өҫтөндә ултырып шайтан һыуҙары менән йылыныусылар ҙа бар. Ғосман иһә ҡәбер янына килгәс, күңеле тулып иланы. Уны күргәс: «Йә Ғосман, йәһәннәм тураһында һөйләгәндә, һин иламайһың, ә ҡәбер янына килгәс, илай башланың. Ни өсөн?» — тип һоранылар. Ғосман: Дөрөҫөн әйткәндә, мин Аллаһ илсеһенең шундай һүҙҙәрен ишеттем: «Ҡәбер — ахирәттең беренсе йорто. Кем шунда уңышҡа ирешһә, ҡәбер ғазабынан имен булһа, ҡәберҙән һуң киләсәге тағы ла еңел булыр. Әгәр ҙә ҡәбер әһеле ғазапҡа дусар булһа, бынан һуң киләсәге тағында ҡатыраҡ булыр», — тип яуап бирҙе. Пәйғәмбәребеҙ ﷺ ҡәбер фетнәһе тураһында һөйләне. Ләкин беҙ андағы нәмәләрҙе күрмәһәк тә, ышанабыҙ, иман килтерәбез, сөнки беҙ — мосолмандар. Кеше хатта күмелмәһә лә (бер кешене йыртҡыс ашап бөтөрҙө, береһе һыуға батып үлде, ти), — ул бәрзәх тормошҡа инә. Уға ҡәбер ниғмәте йәки ҡәбер ғазабы була. Бында ҡәбергә инеү, ләхеткә ҡуйылыу ҙа шарт түгел. Аллаһтың бәрзәхынан бер кем дә ҡотола алмай. Пәйғәмбәребеҙ ﷺ: «Мәйетте ҡәбергә ҡуйғандан һуң, ул кешеләрҙең аяҡ тауыштарын ишетә», — тине. Туғандары, дуҫтары киткәс, эргәһенә фәрештәләр килә. «Ошо кеше, Мөхәммәд ﷺ тураһында һин нимә әйтә инең?» — тип һорарҙар. Иман эйәһе, Аллаһҡа итәғәт итеүсе: «Ул Аллаһтың илсеһе һәм бәндәһе», — тип әйтер. Ул был донъяла ла шәһаҙәт китерҙе, был һорауға ла яуап бирер. Ләкин кәфер, ике йөҙлө кеше был һорауға: «Мин белмәйем, уны кешеләр әллә нимәлер тип әйтәләр ине, мин дә шулай тип әйттем», — тийәр. Шул ваҡытта уға Аллаһтың ғазабы килер. «Уның башына сүкеш менән һуғарҙар. Әгәр шул сүкеш менән тауға һуҡһаң, ул туҙанға әйләнер. Ҡаты ғазапҡа шул ҡәҙәр итеп ҡысҡырыр, хатта уның тауышын кешенән һәм ендәрҙән башҡа бөтә йән эйәһе ишетер», — тиелә хәҙистә. Кешеләр ҙә ишетһәләр, ҡурҡыуҙарынан был донъяла йәшәй алмаҫтар, аҡылдарынан яҙырҙар ине. Аллаһ беҙҙе был нәмәнән имен ҡылды. Әйе, ҡәҙемге генә ҡәбер. Ләкин ысынлыҡта иһә ябай ғына түгел икән. Ҡәберҙе асып ҡараһаң, сереп ятҡан тәнде табарһың, ләкин унда ниғмәт йәки ғазап бара. Беҙ үҙебеҙ ишетмәһәк тә, иман китерәбеҙ. Пәйғәмбәребеҙ ﷺ мәйетте ерләгәндән һуң доға ҡылды: «Ҡәрҙәшегеҙ өсөн истиғфәр ҡылығыҙ. Сөнки хәҙер унан һорау алыу була».