1774 йылдың июлендә ҡалала крәҫтиән ихтилалы етәксеһе Емельян Пугачёвтың булып китеүе XVIII быуаттың иҫтәлекле ваҡиғаһы булған. 26 июлдә 30 һыбайлы казак менән килгән баш күтәреүселәр вәкиле Ф. Чумаков «Пётр III батша»ны лайыҡлы ҡаршылау тураһындағы бойороҡ килтергән. Икенсе көндө халыҡ, шулай уҡ урындағы монастырҙың архимандриты етәкселегендәге ҡала юғары ҡатламы Инсар йылғаһы ярында Инзерский острог (Посоп) яғынан ҡалаға килеп ингән Пугачёвты һәм уның ғәскәрен тәре һәм икмәк-тоҙ менән ҡаршы алған. Тантаналы ғибәҙәттән һуң ҡала халҡы «батшаға» тоғродоҡҡа ант биргән. Саранскиҙа булған дәүерҙә Пугачёв крәҫтиәндәрҙе иреккә сығарыу тураһында манифест сығарған, ҡулға алынған крәҫтиәндәрҙе, хеҙмәтселәрҙе һәм эшсе халҡын ҡала төрмәһенән сығарырға бойорған, шулай уҡ ҡала келәттәренән иң ярлы халыҡҡа тоҙ һәм икмәк таратҡан. Хәрби коллегия ултырыштары үткәрелгән, күп дворяндар, чиновниктар, сауҙагәрҙәр һәм сиркәү хеҙмәткәрҙәре язаланған. 1774 йылдың 30 июле иртәһендә Пугачёв ғәскәре Саранскиҙан Пензаға йүнәлгән. Бер көн үтеүгә батша ғәскәрҙәре отряды менән граф Меллин Саранскиға килгән һәм Пугачёв тәғәйенләгән Саранск воеводаһын, руханиҙар вәкилдәрен һәм Пугачёвты ҡаршы алған башҡа «фетнәлә ҡатнашыусыларҙы» ҡулға алған.