«Ирәкте ырыуының шәжәрәһе» («Ҡара-Табын ырыуының шәжәрәһе») башҡорт ауыҙ-тел ижадының ҡомартҡыһы булып тора. Шәжәрә 1852—1887 йылдарҙа төрки телендә башҡорт мәғрифәтсеһе Ғәли Соҡорой менән бер нисә вариантта (3 сәсмә һәм 1 шиғри варианты билдәле) төҙөлгән. Тәүсе өс сәсмә варианттарҙа табын ҡәбиләһенең ҡара-табын ырыуынан сыҡҡан ирәктеләрҙең тарихы һүрәтләнә. Әҫәр Ғәли Соҡоройҙоң Майҡы бейҙән килеүсе ата-бабаларының генеалогияһын күрһәтеүҙән башлана. Артабан ирәкте ҡәбиләһенең тарихы, башҡорттарҙың тормошо һәм көнкүреше, уларҙың Ҡазан ханлығы менән мөнәсәбәте, төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының Рус дәүләтенә инеүе, башҡорт ерҙәрен колониялаштырыу һ. б. тауисирлана. Ирәкте башҡорттары аҡһаҡалдарының Иҫән ханды Мәскәүгә ебәреүе хаҡында мәғлүмәт бирелә.