Тарихтың урта быуаттар концепцияһы Гегель диалектикаһының ныҡлы нигеҙен тәшкил итә — Алла һәм кеше тураһындағы христиан доктринаһының кешелек йәмғиәтенә яраклаштырып артабан үҫтереү. Бынан сығып, Гегель диалектикаһы — Алла менән кеше бәйләнешен христиандарса аңлауҙың төп идеяларын йәмғиәткә ҡарата ғына түгел, ә бар тәбиғәткә лә йәйелдереү (таратыу). Гегель диалектикаһының төп идеялары түбәндәгегә ҡайтып ҡала: «...һәр һуңғы, ныҡлы һәм аҙаҡҡы булыу урынына, киреһенсә, үҙгәреүсән һәм күсеүсән», сөнки «үҙ-үҙендә икенсе төрлө булараҡ, һәм был туранан-тура һәм тәбиғи, үҙ-үҙенең ҡапма-ҡаршылығына күсә».