1755 йыл — Геллер ҡан тамырҙары зарарланыуын һүрәтләгән «атерома» терминын индерә 1761 йыл — Морганьи (1829), ә һуңғараҡ Cruveilher аутопсия яһағанда асыҡлана торған артерияларҙың тығыҙланыуын һүрәтләй 1833 йыл — Lobstein «артериосклероз» төшөнсәһен индерә 1892 йыл — Virchow «endarteriitis deformans nodosa» терминын тәҡдим итә. 1904 йыл — Marchand тәүге тапҡыр артериосклероздың үҙенә башҡа бер төрөнә «атеросклероз» төшөнсәһен индерә 1908 йыл — Игнатовский һәм Салтыков, йорт ҡуяндарына һөт һәм йомортҡа ашатыу эксперименты ярҙамында, тәүге тапҡыр һөҙөмтәлә атеросклероз сирен алалар. 1912 йыл — рәсәй патологы Аничков Николай Николаевич (артабан СССР Фәндәр академияһы академигы, СССР Медицина Фәндәре Академияһы президенты) һәм уға ярҙам итеүсе студент Халатов Семён Сергеевич (һуңынан профессор, патофизиолог) тәүге тапҡыр, йәнлектәрҙе үҫемлек майында иретелгән саф холестерин менән һыйлап, сирҙең классик йорт ҡуяны моделен булдырҙы 1913 йыл — Аничков Николай Николаевич, асылында ҡандың плазмаһы липидтарының стадиялы үтеп инеүе (инфильтрация) һәм яйлап ултырмалар формалашыуында, артерияларҙың эске ярыһына липид ултырмалары тирәләй тоташтырыусы туҡыма рәүешендәге «капсула» (был «капсула»ның фиброз ҡапҡас кеүек бер өлөшө атеросклеротик төйөрсә барлыҡҡа килтерә лә инде) барлыҡҡа килтереүендә тип, атеросклероздың морфогенезы инфильтрацион теорияһын булдырҙы 1924 йыл — Аничков Николай Николаевич липид метаболизмының боҙолоуы, артериаль гипертония, ҡан тамырҙарының урында (липид булмаған) зыян күреүе һ. б. торған факторҙарҙы үҙ эсенә алған атеросклероз патогенезының комбинацион теорияһын формалаштырҙы 1964 йыл — К.