Яңы ваҡыт тарихында мәғрифәтселек бик мөһим әһәмиәткә эйә була. Мәғрифәтселек XIV-XV быуаттарҙағы гуманизмдының тәбиғи дауамы булып тора. Ләкин мәғрифәтселек дәүере гуманизм дәүеренән Көнбайыш Европа тормошонда йәнә теологик һәм сиркәү башланғыстары өҫтөнлөк алған Реформация һәм католик реакциялары дәүерҙәре менән айырылып тора. Мәғрифәтселек гуманизмдың ғына түгел, ә политик һәм намыҫ азатлығы вариҫы алған XVI һәм XVII быуаттағы алдынғы протестантизм традицияларын дауам итә. Англияла XVII быуат аҙағында һәм XVIII быуат башында иң уңайлы реформация дәүере идеяларының мәғрифәтселек дәүере идеяларына күсеүе күҙәтелә. Был ваҡытта реформация дәүерендәге дине эволюцияһының тамамлауы һәм тәбиғи диндең башы менән һыҙатланған деизм үҫеше күҙәтелә.