- CI É PA NA MËNDRANZA?    Mësson ciamò splighé te Südtirol ciche na mëndranza é? Feter vigni dé aldiunse chësta denominaziun tl radio, tla televijiun, dai politics, le liun ti foliec. Al pê tler: Nos de Südtirol, nos Ladins sun na mëndranza.  Mo che ê pa pordërt "nos de Südtirol, o nos Ladins?" Chi de Südtirol che rajona todësch, se arata cun dërt sciöche mëndranza etnica tl stat. Y nos Ladins sun na mëndranza etnica tambëgn tl stat co tla provinzia.  Dlungia chisc grups él ince  te Südtirol dui d'atri grups che ghira che an i reconësces sü dërc sciöche mëndranza religiosa, soziala o etnica (por ejëmpl: portegnënc a d'atres comunitês religioses, foresti, handicapá mentâi o fisics, omesessuai y sambëgn ince Sinti y Roma.  La côssa é n pü plü complicada co che ara ne ciara fòra tl pröm momënt. Propi te Südtirol, olache la parora mëndranza vëgn dant tan gonot, fóssel bun ponsè n pü sura, chi che é miná, ciche la parora ô dí y ciche la mëndranza minada ghira.  Te na  definiziun plü ampla dla parora mëndranza, pòn intëne chëres porsones o chi grups, che söla basa de na carateristica particolara, o por süa portegnënza naturala, storica, linguistica, culturala, o aladô de n comportamënt spezifich, vëgn desvantajá dala sozieté.  Insciö pòn desfarenzié deplü sorts de mendranzes:  - etniches  - religioses  - soziales.  Da chësta definiziun devëntel porater ince tler, che ara ne se trata nia mâ de na chestiun de consistënza numerica. Sce n grup é sozialmënter  desvantajè, pò ester öna na gauja, che al é numericamënter mënder. N ejëmpl foss chël dla situaziun dla popolaziun foscia tl Südafrica o la situaziun te tröc paîsc latinamericans, olache i popui indigenns fej fòra la maioranza, mo che vëgn dominá dala mëndranza blancia.  La desfarënzia mëndranza/maioranza n'é nia mâ na chestiun de numer, mo suradöt ince na chestiun de podëi politich, economich y sozial.