De Protomaya san ausm Hochlaund vo Guatemala, nuadli in Yukatan owizogn. Umma 1500 v.Kr., oda a nu a Wengl fria, hod se vo Eana a kloana Schtaumm ogschpoitn und is za Goifküstn zogn. De sans daun, in de nextn Joahundat nuadweats affizogn. Vuabei bei de Olmekn, am schpodan Veracruz und hom se zwischn 1300/1100 v.Kr. in da schpodan Huasteca, am Goif vo Mexiko nidaglossn. Des Laund duach des zogn san, is woahscheinli nua dinn vo Otomi bsidlt gwest. De woan vamutli de Vuahfoahn vo de schpodan Tlapanekn, Mixtekn und Zapotekn. De Huaxtekn redn nu heid a Mayaschproch de noaha midm Tzeltalzwoag vawaundt is, ois mid de yukatekischn Mayaschprochn.