P.31    Tristidigezh ar C'helt    Yaouank on. N'em eus ket c'hoazh gwelet ugent hañv.    An heol tro-ha-tro din a skuilh e vannoù-tan    Ar bleuñv war an avel a zegas din o c'hwezh    Ha neoazh me zo leun a velkoni dalbezh    Perak 'ta ? Doue 'oar. Pa grouas ar Breton,    Eñ  'lakaas an distrez da chom en e galon.    Degouezhet on en oad a vourrer o vevañ,    O redek ar parkoù, o c'hoari, o kanañ,    en oad na soñj nag e bez na e maen,    Nag e ster ar vuhez ken fonnus o tremen...    E kreiz ma flijadur, neoazh, ankeniet on :    Doue 'lakaas an dristez e kalon ar Breton.        An dud tro-ha-tro din a c'hoarzh d'an nevez-hañv;    An eostig war ar barr a lar e son vravañ,    Razh  an evned a strew o fozioù gwiv en aer.    Met me pa gemeran ma zelennig dister.    Hirvoudiñ 'ra bepred, ne oaran 'met un ton :    Doue 'lakaas an distrez e kalon ar Breton.        Pep ra a rankehe gober din levenez :    Yaouankiz ha frankiz bleuñv er prad, heol en neñv,    Petra 'zo ret muioc'h 'vit em envel eürus ?    Ha neoazh, ar bed-mañ ne gavan ket bourrus,    Un dra bennak atav 'm eus diouer dezhañ :    Doue 'lakaas an dristez e kalon ar Breton.        O ma Doue, an dra-se a vank d'am c'hoantoù-den    C'hwi eo ! Rak war an Douar ne reomp nemet tremen,    Rak n'eo ket evitañ 'mañ graet hor c'halonoù...    Met pa welimp o tont karrig-gwen an Ankoù    'Vit hon dougen du-hont, ganeoc'h, 'barzh an neñv don :    Neuze 'vo levenez e kalon ar Breton !    1904        Notenn : une seul grosse correction : Douar est  masculin en breton, or trois  lignes avant la fin il écrit "eviti" (influence du français Terre, féminin  sans doute). J'ai accepté Tristez pour tristidigezh bien qu'il ne soit pas  dans DBFFB RH parce "plus c'est petit plus c'est joli", en plus c'est  parfaitement compréhensible.        p.33        Pried ar Barzh        Euredet omp bet deiz ma badeziant :    kloc'h an iliz gozh en tour a sone,    Heol mat  gourhelen en oabl a splanne,    Ar bleuñv a vleuñve er geot war an hent,    'Mesk ar gwinizh an evned a gane :    Euredet omp bet deiz ma badeziant.        Ken kozh 'vel an Douar e oa ma fried ;    Netra ne gleve, ne wele netra,    Dall e oa ha bouzar, kamm ha kammskoazhiet,    Biskoazh ur minc'hoarzh war e fas goeñvet :    Ken kozh 'vel an Douar e oa ma fried...    Met Doue a ra mat holl ar pezh a ra.        A pa oan bihan, gwiv 'vel ul labous,    Kousket em c'havel e-tal he gwele,    Hi ma luskelle, hi ma luskelle    en ur ganañ din sonennoù ken dous    Ma teue daeroù din, ha me a ouele,    Me ouele didrouz o klevout ma Dous.        O Sonennoù brav he deus sonet din    Leizh a vleuñv huñvre hadet a vrec'had,    Biskoazh n'ho klevan hep adhirvoudiñ,    Biskoazh n'hellin, gwir, hoc'h  ankounac'haat!    O sonennoù brav he deus sonet din    C'hwi 'zo gwriziennoù ma c'halon Breizhad.        Soñjal en traoù marv zo ma flijadur :    Nag a fulennoù dindan o ludu !    Pa sav dirazon ma buhez krouadur,    He c'houn ra em c'hreiz 'vel ul loskadur,    Rak ne ouelan ken, - c'hwervat plijadur !    Dalbezh e-talon, 'met ma fried du.        dister e oan c'hoazh a gorv hag a oad,    Paz on bet  kaset un deiz d'ar c'hloerdi.    Perak am heuliec'h, o pried amoet ?...    P'he deus ma gwelet o vont d'ar studi,    - Dister e oan c'hoazh a gorv hag a oad,-    Sed emañ hi ganin war dreuzoù an ti.        Ma maget he deus, hi 'deus ma gwisket,    bemdez ha bemnoz hi 'oa war ma zro ;    Ha koshaet am eus, ha me 'm eus kresket,    Ha ma fried du, gant n'he c'haren ket,    Un noz, pa oa hi o kousket d'he zro,    Evit he c'huitaat, 'm eus kuitaet ma bro,        Met redet he deus a-herr war ma lerc'h    'N ur bokat d'he dorn, 'vel ar vugale.    Gant he adgwelout 'm eus kollet ma nerzh,    Ha kousket hon eus er memes gwele ;    Ha Doue e reas deomp daou a vugale,    Doue a gasas deomp ur mab hag ur verc'h.        Ma mab a zo bet badezet Glac'har,    Ha ma merc'h a reer ar Feiz anezhi...    Anzavet  am eus ma fried, m'he c'har.    Yaouank he c'havan, ha koant, ha hep par,    Ha hi 'zo feleun atav 'vel ur c'hi ;    Anzavet em eus ma fried. M'he c'har.        Bale a reomp bremañ dre an Douar,    Ma maouez ouzh ma brec'h, ma mab war ma skoazh,    Ha war ma c'halon ma merc'h a bed Doue.    E meur a gornad ez omp bet hor pevar :    Eurioù kuñv hon eus, deizioù garv ivez...    Ha war ma c'halon ma merc'h a bed  Doue.        O redek ar bed, o ! meur a gile    'N deus stardet ma dorn du-se ha du-mañ ;    Siwazh ! Karantez mab-den, avel eo :    'N ur welout ma maouez ha ma bugale    Aet int kuit an eil war-lerc'h egile.    Hag ez on chomet ma-unan bremañ.        Hag e vin 'vel-se bepred ma unan.    Fall-sellet d'an dud ha hetet ganto.    Rak-se gant ma doue un dra 'houlennan :    Mont buan da  ziskouizh en e garantez.    ...............................................    Ya. Er bed e vin bepred ma-unan.    Rak ma fried paour 'zo ar BAOURENTEZ !    1912            Sonennoù brav (vrav a oa en destenn).    Dalbezh = dalbec'h e DBFFB. Dalc'het Dalbezh a seblant reishoc'h.= toujours.    etalonn am eus treuzskrivet e-talon , daoust ma seblant din bezan dianav el  lennegezh.        p. 37    Judica me        O douster an oferennoù en ur chapel,    Ur chapelig didrouz e maezioù Breizh-Izel !...        Barnit-me, o ma Doue, ha ma dispartiit    A-vesk an dud disleal hag ar renavïed.        Rak, ô Doue, C'hwi a zo ma c'honfort ha ma nerzh.    Dilezet ganeoc'h-C'hwi, en dristez me a gerzh.        Perak ma dilezel em zristez divalav    P'emañ an enebour war-dro din o klask daoñ  ?        Degasit di ho Kouloù hag ho kwirionez,    Ganto me a grapo, dilu, war Ho Menez ;        War ho Menez santel, betek Ho Ti leun a joa,    Ambrouget d'Ho kouloù me a grapo, ma Doue.        Hag e tostain d'aoter ar road, en iliz,    D'aoter an Doue hag e ra joa ma yaouankiz.        War ma zelenn, ma Doue, Ho meuliñ a fell din :    Perak, ma ene, bout trist ha perak hirvoudiñ ?...        Fizi e Doue. Rak me Her meulo betek an diwezh,    Eñ a zo ma Salver ha Eñ a zo ma Doue.        O douster an oferennoù en ur chapel,    Ur chapelig didrous e maezioù Breizh-Izel !        Bout, dre ur galon c'hlan, ar c'houlaouenn dister    A luc'h bepred dirak an Osti, o douster !...        Bout ar beleg gredus war sav ouzh an aoter    O kinnig an aberzh, o douster !... O douster !...        C'hwevrer 1910        Notennoù : Klask daù. Petra eo an "daù"-se. an droidigezh c'hallek a lavar :  "point vulnérable". lakaet am eus "daoñ" = damne, damnation. Met n'on ket  asur tamm ebet.        p. 39    Fiat        Peogwir hoc'h eus mennet daskor din ma frankiz    Pa c'hoantaen bout heudet e-harz hoc'h aoterioù ;    Peogwir emañ marv huñvre ma yaouankiz    Hag Ho peus  ma luziet e roued ar gwalleurioù ;        Peogwir, er goc'had, emañ ret din plegañ    Bemdez hag e pep lec'h d'an trebiloù gwashañ ;    Pa goroll em fenn paour ma soñjoù kein-dre-gein ;    Pe ne oaran ket mui, hiziv, emen ez an ;        Peogwir Ho peus ma adsoublet em izelded,    Ha duet ma dremmwel, - ken splann pa n'em ziskoueze    Peogwir Ho peus gronnet ma ene a deñvalded ;    Peogwir Ho peus taolet samm  Ho kroaz war ma skoaz;        Peogwir emañ aet kuit gant ar mor stur ma lestr ;    Peogwir o deus lakaet ma anv dindan an treid ;    Peogwir ez on brevet hag e ouelan... O Mestr,    Ra vezot benniget 'vit ar pezh Ho peus graet !        Ra vezot benniget ho pout ma dibabet,    Daoust din bout pec'hour, daoust din bout netra,    Evit stlejañ Ho kroaz war hentoù holl ar Bed :    Mont war Ho lerc'h, mont war Ho  lerc'h, na vad a ra !        O ! Ponner eo ar samm evit ma ganedigezh ;    Meur a wech d'hel lemel ganin 'm eus Ho pedet,    Meur a wech e youc'han, a sol ma zruegezh :    "Pegoulz, o Tad, e tiwezho ma ferc'hirinded ?"        Meur a wech e soñjan : "Re galet eo 'velkent !"    Hag e sav ma c'halon, gwalc'het d'ar c'hwervoni,    Hag e laran d'ar re a dremen war an hent :    "Sellit ! Pe glac'har 'zo hañval ouzh  ma hini ?"        Meur a wech ez on skuizh bet er marv... Met, o Tad,    P'em gwelit va gannet war an dachenn, neuze    E donded ma c'halon Ho mouezh a gomz goustad,    Hag e savan, kreñvaet, peogwir ez oc'h aze !...        -*-        Mestr, lies e lennan hoc'h Aviel santel.    Pep komz ag ho kenou 'zo ur feunteun a nerzh    Pep unan ag Hoc'h oberoù zo ur gentel    Rak me 'oar ez oc'h bet,  tregont vloaz, un Aberzh.        Me 'oar ez oc'h ganet e paourentez ur c'hraou    Lec'h ne oa nemet daou loen war-dro deoc'h, da gentañ ;    Me 'oar Ho peus bevet er boan hag en daeroù,    Hag ho peus gouzañvet an drougoù kaletañ.        E liorzh 'n Olived, me 'oar, kleze an arvar    A dreuzas Ho kalon, ken Ho peus c'hwezhet gwad ;    Me 'oar ez oc'h pignet ar c'hentañ d'ar C'halvar,    Ha da bet maen, en  hent, Ho peus kignet Ho troad.        Diouzh Ho klemmoù, me 'oar, an neñv a chomas bouzar ;    Me 'oar : nac'het Oc'h bet ha dilzet, tra garv !    Hag en deiz ma prenec'h salvedigezh en Douar,    Div pe deir maouezh hepken a ouele war Ho marv...        Ya. Gout a ran holl an traoù-se. Ha mar ouelan,    Evel ma tav ar c'hrouadur pa glev ur sonenn gaer, -    Hoc'h Aviel a sec'h ma daeroù, p'Ho kwelan    Ganet etre  daou loen ha marv etre daou laer !        Bremañ, ra vo warnon graet Ho youl a-bezh    Hed-ha-hed d'am buhez ! Gant ur galon laouen,    Mont a rin dre ma noz en ur zougen ma bec'h    Peogwir Ho peus roet din, ma Mestr, ur c'houlaouenn.        O Feiz ma gourdadoù, goulaouenn venniget,    Sterenn hag am heulia ne vern emen ez an,    Peogwir ho peus, betek hiziv, ma ambrouget,    Lugernet war ma zal betek an  eur diwezhañ !        Pariz Miz kerzu 1912        er gohad : Kohad en bas vannetais : mal soudain, court. Je ne vois pas ce  mot dans DBFFB, équivalent à barrad semble-t-il. D'où l'adoption de Koc'had,  ar goc'had.      .