Ar vombard hag ar biniou a zo bet e boaz e meur a vro estreget e Breiz. Ar vombard a zo eur seurt "hautbois" hag anavezet-mat eo istor ar benveg-seni-se. Ar biniou a oa anavezet adalek an Henamzer. Ar C'hresianed a rae anezañ "asc'haulos" pe "sumphoneia" ; ar Romaned a rae anezañ "tibia utricularis". An "tibia utricularis" a oa anezi eur sac'h ler koeñvet gant an aer. C'houezet e oa an aer gant eur gorzenn, hag ez ae er-maez dre eur gorzenn all, meur a doull enni. An "tibia utricularis" a veze implijet en arme ar Romaned. Neron, war a lavar Sueton, en dije c'hoariet anezi. Ar benveg-se a voe e boaz e-pad ar Grennamzer en hogos holl vroiou Europa. Bez' e raed anezañ "cornemuse" pe "musette" e Bro-C'hall, "bag-pipe" e Bro-Saoz, "piob-mor" e Bro-Skos, "zampogna" e Kalabria (Italia), "gaita" e Kalaikia (rannvro Bro-Spagn). Treset eo ar benveg war hen zournskridou evel levr-salmou Gorleston (1306), levr-salmou Loutrell (1330). E skeudenn a gaver er "Minstrel's Gallery" en Iliz Veur Keresk (Exeter). Roueed Bro-Saoz o doa "bag-pipers" e-touez o servijerien. Herri VIII en doa "bag-pipes" gant korzennou olifant. E-pad ar 14-vet kantved e voe lakaet d'ar biniou eur gorzenn all, ar