An Islam, al laikouriezh hag an Emsav    Abaoe pell e lenner e-barzh « Kannadig Imbourc'h » keleier diwar-benn  kudenn an Islam. Mut e chom ar peurrest eus ar wask vrezhonek war an  dra-se. Gwir eo n'eus ket kement-se a vuzulmiz war douar Breizh e-keñver  Bro C'hall. Emichañs ivez ez eo nec'het meur a hini rak ne ouzont ket re  vat peseurt emzalc'h kaout dirak emled an Islam. Klask a raimp eta  peseurt kentel a c'heller tennañ eus an enkadenn, pa weler mui-ouzh-mui  e Frañs ur Stad laikour, a-enep kristen ent-anat, dic'houest da zont  a-benn eus an Islam daoust m'eo deuet mat a-benn da ziskar levezon an  Iliz war e diriad.    Perak e vez lidet Gouel Nedeleg en holl skolioù ?    Moarvat ez eo enket Emsav ar brezhoneg, evel an darn vras eus ar  gevredigezh e Frañs, gant pennaennoù  a zeu eus filozofed « ar  Sklêrijennoù », evel da skouer pennaennoù « al Librentez » hag « al  laikelezh ». Bevañ a ra ar vuzulmaned en ur republik laik : penaos 'ta e  c'hellfed mirout da zougen ur ouel ouzh an dud a fell dezho ? Ha perak  e vije ret debriñ pesked er skolioù d'ar gwener ? Ha perak e redier an  holl vugale da lidañ Gouel Nedeleg er skolioù ? Ha perak ez eo berzhet  galvoù ar muezzin pa glever kleier an ilizoù o seniñ teir gwech an  Anjelus, bemdez-doue ?  Gwir goulennoù ez eo, hogen gwelout a reer mat diouzhtu e talvezont  dreist-holl e vije ret plegañ adarre da zigristenaat un tamm muioc'h  c'hoazh ar gevredigezh a-benn sentiñ ouzh pennaennoù sakr republik ar  C'hallaoued, ur gevredigezh hag a zo pell da vezañ kristen daoust d'an  arouezioù-se, a chom er gevredigezh evel dismantroù ur gevredigezh a zo  bet.  Ha d'ar gwir goulennoù-se, n'eo ket gouest ar republik da respont dezho,  nemet adskoulmañ a rafe gant marevezh  reuziekañ ar « Spont Bras », e-pad  an Dispac'h Gall, pa glasked digristenaat ar gevredigezh betek lemel an  deiziadur kristen, ar sul ha seizh devezh ar sizhun.    Bro-C'hall, bro an Damantegezh, bro ar frankiz    En un hent dall emañ ar Republik. Ne oar ket penaos enebiñ ouzh  goulennoù an Islamourion. N'he deus abeg ebet da enebiñ outo. Er  c'hontrol : en anv ar « frankiz relijiel » en em harp an Islam ouzh ar  Republik gall evit en em ledañ bemdez un tammig  muioc'h. Klevout a reomp  anezho o tiskleriañ gant gwir abeg « N'eo ket posubl d'ur vro evel  Bro-C'hall, mamm-vro « Gwirioù Mab-den », bro an damantegezh, bro ar  frankiz, nann, n'eo ket posubl ez embannfe ul lezenn da waskañ ar  vuzulmaned. »  Mat eo merzout, diwar dremen, pegen souezhus eo seurt arguzennerezh  a-berzh ar vuzulmaned pa ouzer a hent-all ne ra morse an Islam anv eus «  Gwirioù Mab-Den », nag eus al laikelezh, e doare ebet. Evitañ, a-fed «  damantegezh  », n'eus nemet an « dhimmiouriezh ». Disoñjal a ra ar  republikanourion c'hall hag an emsaverion a ya d'o heul, emañ amañ an  Islam war un douar-brezel, un douar da c'hounid, oc'h ober an « Jihad »,  ar brezel sakr, hag er brezel-se ez eo aotreet pep tra : an takyya, da  skouer (livañ gevier), ha... kemer armoù an enebourion evit o zreiñ a-enep  dezho. Pezh a reont gant plijadur vras.  Ha kement-se-holl gant skoazell nerzhioù-gourzhtreiñ entiriadel o deus  kanet ar  ganaouenn anavezet, atav an hevelep kanaouenn : « Lezit-i  d'ober evel ma karont ». Evel evit an diforc'hañ-bugale « Hol lezit libr  da gaout ur bugel, pe get ». Ar memes argerzh ez eo « Hol lezit da  zougen ur ouel, pe get ». Ar memes tra eo : diouzh un tu ez eus ar  c'hoant da gaout ar gwir da lazhañ bugale e kof o mamm, ha diouzh an tu  all ar gwir d'ar striventualegezh evit an islamourion. Heñvel eo bepred  hentoù ar c'hourzhbelloniezh .  Tu a vefe da lavarout d'ar  vuzulmaned ez eo gwir natur an Dispac'h Gall  bezañ enep-relijiel, peogwir e voe an hini kentañ o verzañ gouelioù : re  al leanezed. N'eo ket war an Damantegezh an hini e voe diazezet an  Dispac'h Gall, war ar brezel a-enep ar relijion ne lavaran ket. Seurt  arguzennerezh n'o dizhfe ket. N'o deus netra da ober gant devoudelezh  enep-relijiel « Disklêriadur Gwirioù Mab-den » dre ma servij dezho  hepken da lorbiñ ar re a gred enno. Ouzhpenn-se n'int ket drouklaouen o  welout ez eo  enep-katolik al laikouriezh-se. Ar c'hontrol-bev ez eo, un  degouezh dispar ez eo evito e talvezfe dezho al laikouriezh evit daou  dra : neptuegezh relijiel ar Republik hag ouzhpenn-se un arm a-enep ar  Gristeniezh ! Un neptuegezh a ro ar gwir d'an holl relijionoù d'en em  ziskouez, hag a heskin e gwirionez ar Gristeniezh, sed aze un dra n'emañ  ket evit displijout ! Tariq Ramadan a zispleg da skouer n'eus netra  a-enep ar ouel islamek e lezenn 1905.  Pa wel ar Republik  stourmerion islamek o komz eus laikouriezh, eus  Gwirioù Mab-den, eus ar banniel triliv, eus ar Marseillaise, en em gav  divarrek da zisplegañ sklaer hag anat perak n'hellfe ket o merc'hed en  em wiskañ hervez o c'hredennoù relijiel, paz eo skrivet en ur pennad eus  « Disklêriadur Gwirioù Mab-den »1948 : « Pep den en deus gwir da gaout  ar frankiz da soñjal, a goustiañs hag a relijion ».    Brezhoneg ha gouel islamek, memes stourm ?    Gwechall e oa difennet komz  brezhoneg er skol. Bugale Breizh-izel n'o  devoa ket ar gwir da gomz o yezh-vamm, zoken e porzh ar skol, anez bezañ  kastizet ha mezhekaet. Evel-se ez eo bet diwriziennet ar brezhoneg.  Heñvel eo evit al laikourion pa vez anv eus ar ouel islamek : ret eo he  berzañ. An holl vugale a ya d'ar skol a rank bezañ holl heñvel, hep  relijion, hep merk sevenadurel ebet nemet hini ar Republik. Bugale a  rank tremen, an holl anezho, dre voul nemetañ ar Republik, evit dont da  vezañ  keodedourion kevamsavadus . Keodedourion kevatal ar Republik unan  ha dizisrannadus.  « Holl bugale Frañs a zo mibion ha merc'hed ar Republik », a zisklerias  Jacques Chirac da vare al lezenn war ar ouel islamek. Ur wech all en doa  lavaret ne oa ket a lezenn uheloc'h eget al lezenn republikan. Kement-se  holl a zo bommoù heverk eus ar gealiadurezh republikan c'hall...    Sevel a ran klemm.    Sevel a ran klemm. N'on ket ur mab dizanv eus ar Republik dizanv. Mab va  zud ez on-me. Roet o deus din ar vuhez hag un anv. Graet o deus ac'hanon  hêrezhour ar sevenadurezh ma kemerent perzh enni. Mab d'an Iliz ez on  ivez, hag e ro din ar vuhez peurbadus. Ar Republik n'he deus ket roet  din ar vuhez. N'eo ket va mamm enta. N'eo netra evidon.  A bep tu e klever emañ ar Republik en arvar. Evel da vare Valmy , e  1792. Ret eo difenn « talvoudoù ar Republik » a lavarer dimp, tra ma  tiskleir an dud arallvro n'hellfe ket seurt tabuterezh bleuniañ  er-maez  eus tiriad ar Republik Gall.  Distroomp eta da vare an Dispac'h Gall, rak d'ar mare-hont eo eo bet  eilpennet an traoù. Betek neuze e veve an dud e stern kumuniezhioù :  kumuniezh an tiegezh, kumuniezh ar barrez, kumuniezh ar vicher,  kumuniezh ar rannvro, hag all... Neuze ez embannas an Dispac'h eo ganet an  holl dud dieub ha par en o dellezegezh hag o gwirioù, hag ez eo al  lezenn eztaoladur 'ar volontez jeneral' . Ha c'hoazh : e teu pep  aotrouniezh, dre  natur, eus an 'Nasïon', da lavarout eo eus strollelezh  ar geodedourion gevatal.  Da lavarout eo e teu an dud er bed hep tiegezh : mibion d'ar Republik ez  int, evel ma lavare Chirac. Ha n'eus lezenn ebet dreist da hini ar  geodedourion, aotrouniezh ebet diazezet war an natur pe war an hengoun.  Hini ebet.    Ar Republik a zo evel ur bern greunennoù traezh disneuz.    Ar gevredigezh kozh, organek (kenaozek), aozet gant tiegezhioù ha gant  frammoù etreat, oc'h  ober evel-se ur gwiad liesseurt ha gant un urzhaz,  a zo lakaet en he lec'h ur bern greunennoù traezh disneuz, heñvel an eil  ouzh ar re all. Greunennoù traezh a vez graet hiviziken anezho bugale un  distrilhadur hollvedel anvet Republik.  'Nasïon' eo bet anvet ar bern traezh distumm-se. Evit klask reiñ dezhañ  ur stumm bennak ez eo bet termenet ivez evel-hen : « Kumuniezh Vroadel  ». Kement-se e lec'h ne oa na kumuniezh, na broad a-raok an Dispac'h  Gall !  Hogen,  gouez d'an dispac'herion, ez eo hollvedel menoziad an 'Nasïon',  dre maz eo Frañs mammvro Gwirioù Mab-den, a zo hollvedel o-unan. Eno  emañ talvoudoù ar Republik. Setu aze perak e veze roet da vare an  Dispac'h ar vroadelezh c'hall d'an holl estranjourion a zeue da sikour  an Dispac'h.  Neuze 'ta, n'eo ket souezh e vefe roet ar vroadelezh c'hall d'an holl  enbroidi, gant ma tegemerint 'talvoudoù ar Republik' : diouzhtu-souden e  teuont da vezañ gwir C'hallaoued ! Forzh a  belec'h e teuont, forzh pe  sevenadur a vefe o hini : Gallaoued ez int ma prometont doujañ d'ar «  Pacte Républicain ». Hag o bugale war o lerc'h a vo, diouzhtu, bugale ar  Republik.    N'eo ket ar gealiadurezh republikan a lakae ar bern traezh da badout    Ret e vo bezañ bet gortozet daou gantved evit kompren da vat petra  dalvez er pleustr degemer evel keodedour kement estrañjour a zeu e Frañs  da servijañ an Dispac'h. Rak e-pad pell, ne voe ket lakaet da  dalvezout  pennaennoù strishañ an Dispac'h. Chomet e oa ar gevredigezh evel ma oa  a-raok. War ar maez, da vihanañ, da lavarout eo evit ar pep brasañ eus  ar boblañs. Betek 1914 e vevas an dud evel dindan ar renad kozh : dont a  rae ar vugale er bed e tiegezhioù henvoazel e-lec'h ne veze ket  nagennet, e doare ebet, aotrouniezh an tad ; an tiegezhioù a yae d'ober  parrezioù ha den ebet ne nac'he aotrouniezh ar person, hag all... Kristen  e oa ar gevredigezh, dre vras, ha ma  kendalc'he ar gevredigezh-se da  vezañ ur gevredigezh ez eo peogwir e talc'he da vevañ diouzh an  talvoudoù kozh. N'eo ket ar gealiadurezh republikan a lakae ar bern  traezh da badout. Estren da vuhez wirion an dud e oa ar gealiadurezh  republikan. Hag ar ger 'Nasïon', an dro-lavar 'Kumuniezh Vroadel', o doa  gwisket ur ster henvoazeloc'h, karget gant an talvoudoù a yae da ober ar  gevredigezh e-giz m'edo, hini bro-C'hall an amzer-se.  Neuze, pa vez lavaret dimp e ranker  ebarzhiñ an enbroidi  arab-ha-muzulmat, pa weler merc'hed eus ar broioù-se o vanifestiñ o  tiskouez o c'hartenn-keodedourion hag o kanañ ar Marseillaise, e veizer  e tistroer da wir ster ar ger « Nasïon » ha « Kumuniezh Vroadel », ha  diaes-mat eo tremen lost al leue dre c'henou an dud o lavarout n'eus ken  met un istor gouel pe tchador etre an enbroidi-se hag ar Republik. Kaer  'zo lavarout, komz eus ur « gkumuniezh vroadel » a zo livañ gevier, rak  gwelout a reer mat n'eo ket  gall an Islam, na brezhon e mod ebet ! An  aotrou ar Bras dirak e dele a wel mat n'emañ ket eus ar Vroad-se a  ziskouezer dezhañ : merc'hed masklet er straedoù, dirak ar skol, en  ospital, er supermarc'had. Kaer en deus ober, en em gavout a ra nec'het.  Gant e zaoulagad e wel alouberezh sioul tiriad ar Republik hag ne bad  ket pelloc'h touellerezh kealiadurezh ar Republik gall. Derc'hel a reer  da gomz dezhañ eus ar gevatalded etre ar geodedourion, hogen soñjal a  ra, gant  gwir abeg, n'eo ket se e wir vro.  Ha perak n'eo ket e wir vro ? Sklaer eo evel lagad an naer ! Dre ma toug  ar merc'hed-se dilhad eus broioù ar Reter na glotont gant henvoaz ebet  dre amañ. Dre ma komz ar re o doug yezhoù ha n'int ket na brezhoneg na  galleg. Dre ma fell dezho kaout lec'hioù evit o relijion, gant minaredoù  da skouer, gant un tisavadurezh heñvel e pep lec'h, gwir greñvlec'hioù  ec'hon-kenañ, na glotont ket gant hor sevenadur. Breizh ha Bro-C'hall,  evel  Europa, a zo kristen o neuz : pep kêriadenn he deus he iliz, pep  kêr he iliz-veur, pep kroaz-hent e groaz. Netra da welout ganto. Chom a  ra boud Republik ar C'hallaoued , hogen, netra nemet gant an  anvioù-lec'h eo aes d'an dud respont petra ez int, ha se kalz a-raok  savedigezh ar Republik. E Breizh, abaoe 1500 vloaz, ar Plou-ioù,  Trev-ioù ha Lann-ioù diniver... Ha n'heller ket nac'h ez eur boaz dre amañ  da zebriñ pesked d'ar Gwener, e vez graet ur gouel bras da Bellgent  Nedeleg hag e vez sonet teir gwech an Anjelus. N'heller ket gouzañv  mouezh ar muezzin pemp gwech bemdez Doue, nann. Fedoù ez eo, hag ar  Republik n'hell netra a-enep ar gwirvoud-se.    Atav e c'hello ar vuzulmaned goulenn muioc'h, en anv ar frankiz relijiel.    En anv he laïkouriezh, n'hell ar Republik ober diforc'h ebet etre ar  relijionoù, etre katoligiezh hag islam. Setu perak e lavaras Chirac un  deiz : « E blas-leun en deus an Islam e-touez ar relijionoù  bras a zo  war hon tiriad ». Hogen ma ne ra ket ar Republik an diforc'h, an dud a  ra. Forzh pegen digristenaet ez eo Frañs, an dud a oar ez eo kristen he  orin, ha n'emañ ket an Islam eus amañ. Diwar-se, an Islam n'hell ket  kaout ar memes plas war hon tiriad. Lod a wel zoken, gwelloc'h-gwellañ,  n'eo ket an Islam ur relijion, ur gealiadurezh mac'hveliek ne lavaran ket.  Marteze e tihuno lod da heul arc'hadurioù kreñvoc'h-kreñvañ ar  vuzulmaned. Ar ouel er skol, ar burka,  al liesgwregiezh, pa c'houlennont  medisinezed evit o gwragez en ospitalioù, pa c'houlennont debriñ kig  hallal, pa savont teir mokeenn-vras en Naoned... Pa weler ez eus karterioù  a-bezh e Breizh hag a zo dezho... Pa weler nebeutoc'h nebeutañ a gantinoù  o servijañ pesked d'ar gwener, ha muioc'h-mui a ziviz da ober hep  kig-moc'h hiviziken. Atav e c'hello ar vuzulmaned goulenn muioc'h, en  anv ar frankiz relijiel n'hell ket ar Republik nac'h tra ebet dezho.  Betek ma vo  troet ar Republik laikour en ur Republik islamek.  Ur skouer all. Betek nevez 'zo ne oa ket ar gwir da lakaat an dud da  labourat d'ar sul. Izel eo bet niver an dud o deus klemmet evit an abeg  anatañ : ar sul a zo deiz an Aotrou. Diouzh un tu all ez eus muzulmaned  a c'houlenn bezañ libr da bediñ d'ar gwener, evel maz eo erbedet gant o  relijion. Anavezout a ran tud e Breizh a rank labourat d'ar sadorn da  noz ha d'ar sul hag a zo libr d'ar gwener. E kalz micherioù a rank mont  en-dro ar sizhun-pad ez eo kalz aesoc'h bezañ libr d'ar gwener eget d'ar  sul. Skrivet am eus uheloc'h e oa bet klasket endeo gant an Dispac'h  lemel kuit an Deiziadur kristen penn-da-benn, ha lemel war-un-dro ar  sizhun gant he seizh devezh, gwriziennet e komzoù ar Bibl. Ne oa ket  deuet a-benn. Daoust ha dont a raio a-benn ar Republik an taol-mañ gant  sikour an Islam, da ziverkañ kement a zo kristen e sevenadur an douar-mañ ?    An Islam ne anavez nemet an Oumma,  kumuniezh ar Grederion.    Kaer he deus ar Republik derc'hel da gomz gant menoziadeg ar «  gKumuniezh Vroadel », n'heller ket nac'h emaomp dirak emziskouezadur ur  gumuniezh vuzulmat. Eveljust ez eus tud a glask reiñ da grediñ e  c'hellfe ar gumuniezh muzulmat bezañ un tamm eus ar gumuniezh vroadel,  pe neuze e kouezhfemp holl e pec'hed « ar gumuniezhouriezh ». Met  kement-se n'en deus ster ebet. Rak diouzh un tu ez eus ur Frañs a zo  taget en he fivelezh, ha diouzh un  tu all ur Republik he c'healiadurezh  kamm, na anavez nemet keodedourion kevatal-mik kenetrezo, unanet gant ul  laikouriezh arloupet a rank bezañ pouezusoc'h eget ar menozioù, zoken  relijiel. Hogen an Islam ne anavez nemet an Oumma, kumuniezh ar  Grederion, hag e nac'h menoziad al laikelezh, forzh peseurt stumm e vije.  Anat eo d'an holl petore ster en deus ar ouel muzulmat pe ar burka :  nac'h al laikouriezh ha lakaat war wel an Oumma, an hini eo, just a-walc'h.    Ur gumuniezh n'hell ket bezañ gougevanenn ur gumuniezh all.    En un hent dall emañ ar Republik eta. Ha n'hell ket mont er-maez anezhañ  hep en em zinac'hañ. Hogen daoust hag eñ n'hellfe ket ar Fransision o  unan kavout un diskoulm en ur adkavout o gwir hennadelezh ? An diskoulm  a vefe adkavout petra eo ur gumuniezh. Ur gumuniezh wirion. Un nebeut  bloavezhioù 'zo e oa bet boulc'het an hent-se pa voe kaoz da anavezout  ar bobl korsikat. E 1991 e oa bet klasket gant an tu  kleiz anavezout «  ar bobl korsikat evel ur c'hougevanenn da bobl ar Frañsision ». Kuzul  ar Bonreizh en doa distaolet al lavarenn-mañ dre ma 'z ae a-enep da  bennaennoù ar Republik. Eveljust. Hogen anat e oa a-hent-all : ur bobl  n'hell ket bezañ lodenn ur bobl all ! Evel-se, ur gumuniezh n'hell ket  bezañ gougevanenn ur gumuniezh all, kennebeut all. Met bez e c'hellfe,  marteze, bezañ ur gougevanenn eus Frañs... maz anavezfe-hi kumuniezhioù  lieseurt war he ziriad, pezh  n'eo ket tost da ober, hen gouzout a reomp  a-walc'h.  E 1996 en doa ar maodiern Gaudin graet anv eus ar bobl korsikat, daoust  ma oa bet distaolet adarre an dro-lavar divalav gant ar c'hentañ  maodiern, Juppé d'ar poent-hont. Anat eo d'an holl ez eus ur gumuniezh  korsikat. Ha neuze, maz eus unan korsikat, ez eus unan euskarat,  breizhat, elzasat, ... hag ivez unan arab-ha-muzulmat. Ma vefe anavezet --  evel er riezoù tro-dro d'ar C'hwec'hkogn ! -- kumuniezhioù dibar er  C'hwec'hkogn, - gougevannet en un « Nasïon » na vefe ket mui jakobinat -  pe hepken en ur riez evel m'emañ kont e Spagn pe e Breizh-Veur, e  c'hellfed neuze anavezout ivez bezañs kumuniezhioù ha n'int ket  gougevanennoù d'ar riez « Frañs » hogen hepken kumuniezhioù estren.  Lod a gavo dezho em eus distaolet ar vroadelouriezh vrezhon oc'h embann  kement-se. N'am eus ket. Ret e vefe termeniñ petra eo evidoc'h ar  menoziad a ya gant ar ger-se, 'broadelouriezh'. Va  broadelouriezh n'eo  ket hini an 'nasïonalism' a zo diwanet e-pad an Dispac'h gall hag en  deus devoudet war lazhadeg ar Vande, hini ar Brezel Bras ha goude-se  awenet Hitler ha Staline, nann. Tra-walc'h e vefe din ar ger «  bro-garouriezh » ma ne vefe ket re romantel d'am skouarn. En ur em em  ziskleriañ broadelour vrezhon e fell din diskleriañ hepken e vefe reizh  ma teufe ar vretoned da vezañ en-dro mistri en o bro, doare pe zoare. E  stern bro-C'hall da gentañ, peogwir emaomp  serret e-barzh evit poent.  Setu eta, o lakaat e vefe adwelet menoziad an « Nasïon » gant ar  C'hallaoued, ne nac'hfen ket ober ur pennad hent ganto.  Da gentañ e vefe poent dezho chom a-sav da reiñ ar geodedouriezh c'hall  da dud ha na fell ket dezho en em deuziñ e-barzh, da dud yaouank hag a  zalc'h d'o broadelezh kent war-un-dro hag a ra eno o c'hoñje, pezh a  ziskouez anat pe hini eo o gwir mammvro. Ra vezo anavezet eta, e berr  gomzoù, pezh ez int. Ur gumuniezh estren  war diriad Frañs, gant gwirioù  distag diouzh ar vroiz, ha n'he defe ket, dreist-holl, ar gwir d'en em  staliañ dre amañ, ha kreskiñ dibaouez. Daou pe dri bloaz 'zo e oa bet  gwelet Diwan o sevel a-enep servijoù ar Stad-C'hall a venne kas en-dro  d'e vro un tiegezh a oa o chom e Sant-Brieg hag a oa « dibaper », ur ger  implijet a-ratozh evit chom hep diskleriañ, krak-ha-berr : er-maez  lezenn. Skoet e oan bet gant emzalc'h Diwan, hag e skrivis d'ar renerezh  da glemm  peogwir e oa sañset Diwan bezañ ur strollad neptu, hervez he  c'harta, genaoueg ma oan. Eveljust n'em boe respont ebet. Pezh a zo sur  eo n'eo ket ar wech kentañ e verzen ur seurt emlazh politikel a-berzh  aozadurioù bet lusket gwechall gant ur spered broadelour. Ne welont ket  e vez komzet e Breizh muioc'h turkeg hag arabeg en tiegezhioù eget  brezhoneg, daoust ma vez nac'het krenn an dra-se gant an INSEE .    Republik ar bern traezh n'eo ket ar gwirvoud.    Lod a  lavaro ez eus ur bern tud a orin estren, er-maez eus Europa,  arab-ha-muzulmat da skouer, hag a zo keodedourion c'hall. Gwir eo, met  kement-se n'eo nemet un tamm paper a netra. Ma lavaront deoc'h ez int  perzhiek er gumuniezh arab-ha-muzulmat, neuze n'int ket evit en em  deuziñ er bloc'had gall. Gouzout a reer ouzhpenn-se ez eo enket mat ar  mekanik da enteuziñ abaoe... daou-ugent vloaz, memestra ! Ur pennad brav a  amzer eo : poent eo digeriñ an daoulagad.  Tud 'zo a lavaro  ivez ne reer amañ nemet kinnig ur seurt is-dezvad d'an  dud a orin muzulmat, heñvel a-walc'h ouzh hini an Dhimmied. Un diforc'h  bras ez eus : ar gristenion er broioù muzulmat a oa en o bro paz eo en  em gavet relijion ar « profed » Mahomet. Ouzhpenn-se, an dezvad a vefe  roet d'ur gumuniezh estren a vuzulmiz war ur riez europat a ranko  doujañ, eveljust, da Wirioù Mab-den, pezh na reer ket e hini ebet eus ar  broioù anavezet evel muzulmat.  Gouzout mat a ran n'eo ket  doujus seurt prezegerezh ouzh pezh a anvet «  talvoudoù ar Republik ». Republik ar bern traezh n'eo ket ar gwirvoud.  An holl bobloù a glask mirout o hennadelezh : reizh eo. Evidomp-ni  Bretoned e vefe un dra vat ma vefe anavezet ent-gwirion bezañs  kumuniezhioù dibar war diriad ar riez c'hall. Ret-mat e vo d'ar riez  c'hall adwelout he damkaniezh, deiz pe zeiz, anez kouezhañ en he foull  da heul un enkadenn n'eo ket da hetiñ.    Krouiñ liammoù startoc'h etre an  tiegezhioù brezhonek.    Bezet pe vezet, evidomp-ni, arvesterien ar reuzc'hoari-mañ a zo o  c'hoarvezout dirazomp hep na c'hellfemp herzel ouzh netra, labouromp en  hor park da zigeriñ daoulagad hor c'henstourmerien, ha reiñ skouer vat.  Ret-mat e vo d'an ensavadurioù eus emsav ar brezhoneg adkavout un tamm  skiant a-benn krouiñ liammoù startoc'h etre ar vrezhonegerion, d'ober ur  gwir gumuniezh. An dra-se a ra diouer bras. Pet skoliad bet desket mat  brezhoneg gantañ pe  ganti, ne zalc'hont ket d'ar yezh diwezhatoc'h, hag  abalamour da betra ? Sur a-walc'h ez eus kalz a abegoù, hogen unan ez  eus, sur : n'eus ket a wir gumuniezh. Ar genrouedad, ar gouelioù hag ar  c'hazetennoù n'hellont ket kempouezañ ar mank groñs a diegezhioù  brezhonek hag an dister maz eo an darempredoù kenetrezo. Pal Emglev An  Tiegezhioù, bet savet e 1947, a zo, dres a-walc'h, aesaat an darempredoù  etre an tiegezhioù brezhonek. Betek-hen n'eo ket bet klevet. Hogen  arabat fallgaloniñ : n'hell ket bezañ gwashoc'h !    Yann Maneguen    http://kannadig.pagesperso-orange.fr/