Breizh n'eo ket c'hoazh ur vro evidon. N'eo nemet an Emsav. Da'm soñj eo arabat kemmeskañ "Bretagne" ha "Breizh". Setu, me'gred, ar fazi meur a zo bet graet e-pad pell hag a zo, evidon, abeg c'hwitadenn an Emsav evit ar mare."Bretagne" zo ur vro, ur rannvro eus Frañs  zoken, gant hec'h istor stag ouzh Frañs hag he yezh: Ar galleg. Met "Breizh" n'eo ket ur vro. An Emsav ez eo nemetken, ul luskad gant e istor hag e yezh :Ar brezhoneg arnevez bet krouet gantañ.    An Emsav (Breizh) zo un egin. Rankout a ra kreskiñ c'hoazh evel ma kresk abaoe daou gantved evit eilec'hiañ ar Stad c'hall er rannvro "Bretagne". Ret eo distrujañ "Bretagne" en hor pennoù evit sevel "Breizh". Militanted ar "Bretagne" o komz ha skrivañ e galleg war'r foromoù, pe e lec'hioù-all zo,  a-dra-sur, "Bretoned", elese Gallaoued fall en istor Frañs, met n'int ket "Brezhoned", elese Emsaverion vat en istor Breizh !...    Pa gomzer eus « bed » kozh, nevez, henvoazel, h.a., e ranker meizañ mat ar ger « bed ». Ne veneg ket aze an teskad eus kenderchadoù ur gevredigezh en ul lech pe en un amzer, eleze ur bed ergorel. Menegiñ a ra ar pezh a chom gant an dud ur wech lamet diouto ar bed ergorel ma vevont,  ur bed dangorel eo enta, ur vedouriezh.    Bemdez e kaver tud na glot ket ar  bed ergorel ma vevont gant ar bed dangorel o deus danzeet e lech all : ar gouerion displantet da skouer, o vevañ evel estrenion e kêr ; disklotadur re vras ez eus evit ma teufe o bed dangorel da doniañ gant ar bed arnevez o gronn. Anadenn an displantadur eo, disheñvel diouzh an diwriziennadur , daoust maz eo alies un azon all eus an hevelep droug.      Aze emañ arbenn an aergelch kleñvedel a ren er Mouvement Breton. Hemañ zo, dreist pep tra, repu an displantidi a vourr en o displantadur, ur  gwir Ti an Den Mat memañ er gêr Krennamzeriz kenkoulz ha poellataerion Siècle des Lumières, ma chell Don Kichoteion bemnoz goafata milinoù ar bed greantel ha gourvibion brezelidi Pevarzek ober an Dispach bolchevik ; hep kontañ an displantidi home-made : fosilennoù an Eil ha zoken ar Chentañ Emsav, karget choazh gant dangorelezh ar PNB pe Doue oar petore ledemsav ankounachaet, tud och unvaniñ ar skritur, tud luget en enkadenn ar bloavezhioù pemont, ha tud och ijinañ S.A.D.E.D.      Dizañjer eo an dud-se. O dilerchegezh istorel a lam diouto pep krap war an darvoudoù,  pa zere ar chrap o deus ouzh darvoudoù an tremened. Ken dizañjer int diouto o-unan hag aspadennoù ar bed henvoazel a zo choazh er vro. An danjer eo e kouezhfe an Emsav e trap o disklotadur o welout ennañ, neo ket ur chleñved, met un doare-bezañ broadel, un arvez dibarek eus ar vrezhonelezh.    Dizañjer eo an dud-se gant ma ve lakaet harzoù fraezh etre an Emsav hag int. E-pad pell avat ne voe ket eus an  harzoù-se, hag ar mesk a veze en Emsav pa gemere spesoù henvoazel e-touez e amkanioù, ar mesk hag an digalon dre ma teue hep mank ar chwitadur da glozañ pep hini eus e embregadennoù mirelour.    E-doug un hanterkantved e voe ar flaer en Emsav gant an tabut faos-mañ : hag e tleer bezañ Brezhon er bed arnevez, pe kreñvlechiañ Breizh-Izel ouzh ar bed arnevez divreizhat ? Dibaot e voe pell amzer, zoken e-touez an arnevezourion, ar re a wele spis e oa ar Vreizh-Izel e kaoz ur bed dangorel hep ateb  ergorel ebet, ur spes da zibarfreuzañ ar buanañ gwellañ.      Neus nemet kounañ penaos e voe gwasket war VALLEE ha MORDIERN (tamallet e veze da hemañ distrujañ ar brezhoneg pa skrive « melended he blev » e-lech « he blev melen »), penaos e voe atahinet Gwalarn ha razailhet ouzh S.A.D.E.D.. Sañset difennerion ar brezhoneg a zifenne e gwirionez o dangorelezh a dud displantet enep ar bed ergorel o moustre a bep tu.    Pemont vloaz hag ouzhpenn zo bet ezhomm evit lakaat kement-se a-wel ha  dizoleiñ ar wirionez voutin-mañ : an den ne zifenn nemet un dra, e vuhez er bremañ. Kenderchadoù an tremened zo kevala ar bremañ pe nint netra nemet spesoù da skubañ kuit eus an ti. Ha dres, kevala ar bremañ zo tra ar bremañ, gwalchet diwarnañ merkoù an tremened a zo merkoù ar marv.      Tennañ frouezh eus kenderchadoù an tremened zo kontrol-bev an « hiraezh dan tremened ». Ken yachaus an eil ha maz eo klañvus egile. « En em zistagañ a-grenn diouzh ar bed kozh » zo dezrannañ kement  dangorelezh diazas a zo choazh e gwrizienn an oberoù, diazas pa glask klotañ gant un ergorelezh aet da get e-lech bezañ stegnet da grouiñ ur bed nevez.        Lavaromp, hep keuz : « Hon Istor a zo splann hag enorus a-wechoù ; ha peurliesañ, teñval ha mezhus. Arabat dimp digalonekaat. Fall eo bet hon tadoù. Bezomp gwelloch egeto. »  Roparz HEMON, Studi hon Istor, Breiz Atao, Meurzh 1926