O tennañ gounid kement eus an titouroù bet dastumet gantañ a-drugarez d'e veajoù dre ar vro hag eus ar pezh a oa bet bodet gant studierien all ec'h embannas e 1857–1859 un istor eus sevenadurezh an Azteked a gaved ennañ kement a oa anavezet pe a greded anavezout diwar-benn an impalaeriezh kozh-se bet trec'het ha kaset d'an traoñ un tri-c'hant vloaz bennak abretoc'h gant ar gonkistadored spagnol a gemeras harp evit se war enebourien an Azteked a veve dindan o beli.