Petra eo an abeg pennañ d'ar feulsterioù, d'al lazhadegoù, d'ar mac'homerezhioù ha d'ar gwaskerezhioù gwashañ bet anavezet e kerzh an Istor? Pa rafed ur c'honoc'h gant ar goulenn-se, er respontoù boutinañ e vefe kavet ar c'hoantegezh arc'hant, an entan broadelour, ar rakvarnoù liammet ouzh ar ouenn, an emled impalaerour, ar varanegezh relijiel pe ideologel, hag all.Hag an holl draoù-se a lazh tud hag a vac'hom pobloù, sur, met n'her greont ket dalc'hmat.1) C'hoantaat pinvidigezhioù n'eo ket an hevelep tra ha bezañ mennet da laerezh anezho dre an nerzh; peurliesañ ne vez dedennus bezañ pinvidik nemet en un endro a beoc'h hag a urzh lezennel asur. Ar broadoù pinvidikañ ha frouezhusañ a zo ivez ar re difeulsañ ha demokratelañ : ne c'hall ket bezañ dre zegouezh an dra-se. Ar fed n'eus bet biskoazh a vrezel etre div vroad demokratel-kevalaour ne c'hall ket bezañ diabeg kennebeut.2) En holl bobloù ez eus un entan broadelour bennak, met n'eus nemet un dregantad bihan anezho a dag an amezeion en anv d'an entan-se. En darn vrasañ eus an degouezhioù, ar vroadelouriezh en em zispak war hentoù sevenadurel difeuls a-grenn, alies zoken n'eo nemet un adstourm a glask bezañ un emzifenn bredel ouzh ul lanv estrañjour nevez.3) Ar varanegezh relijiel a vez diaoulekaet kalz er stlenn (dreist-holl an hini muslimat er mare-mañ), met ma vrasjeder niver an holl re bet taget ganti a-c'houde penn-kentañ an XXvet kantved, e weler ez eo c'hoarzhus e-keñver niver ar re distrujet gant an ideologiezhioù enep-relijiel. Er bed arnevez, ar varanegezh relijiel a c'hall krouiñ brezelioù, ket gouennlazhoù avat. An tebet liamm etre kravez ha gouennlazh a zo ur falskredenn strewet er stlenn, dislavaret gant ar fedoù. Zoken ar brezelioù a relijion a zihejas bed ar reter koulz ha bed ar c'hornog adalek an Henamzer betek dibenn ar Grennamzer ne genderc'hjont ket un niver a re lazhet keñveriadus gant re ar brezelioù hag an dispac'hoù arnevez hep mennad relijiel ebet dezho.4) A-benn ar fin e c'hallfed soñjal er ouennelouriezh, peogwir ez eo unan eus abegoù an eilvet brezel-bed ha gouennlazh ar Yuzevion. Met perak 'ta, e-touez kement a gredennoù gouennel a zo er bed, ne vefe nemet unan o kenderc'hañ un euzhuster ken ramzel, tra ma chom ar re all lec'hel ha dister ; ne c'hanont nemet un aergelc'h stabil a enebiezh hogos difeuls etre kenelioù 'zo, na deont ket alies pelloc'h eget an troioù-kamm bihan hag ar c'hunujerezh ? E-lec'h poellañ war an tu gin, o klask displegañ ar varbariezh Nazi dre geal ar "ouennelouriezh", e vefe ret goulenn petra a lak kemm etre gouennelouriezh an Nazied hag an holl ouennelouriezhoù all, hag a genderc'h disoc'hoù ken dreistordinal ? 5) E emled an impalaeriezhoù ez eus brezelioù, dispac'hoù ha gwaskerezhioù, met ivez (alies, zoken) astennerezh dre genwerzh ha sevenadur, a zegas peoc'h hag urzh e tachadoù disur. Pep hini eus ar respontoù-se a ziskouez sklaer e ranker klask ar gwir respont en ul lec'h disheñvel-mat. Pep hini eus an abegoù meneget a-us a c'hall kenderc'hañ feulster, lazherezh, gwaskerezh pe mac'homerezh, met ne c'hall ket henn ober drezañ e-unan, dre ziavaesaat e boell diabarzh hepmuiken, na dreist-holl hep em veskañ gant un abeg all, na vez ket meneget peurliesañ e rollad an diaouled poblek. An abeg-se, ouzhpenn gallout reiñ d'ar re all un nerzh-lazhañ n'o deus ket drezo o-unan, a c'hall labourat gant nebeut a sikour pe sikour ebet digant an abegoù all, ha kenderc'hañ an hevelep efedoù marvel a grou pa vez mesket gant ar re all.