N'eo ket bet gwall zedennet hon istorourien gant al luskad pouezus-mañ evit istor ar brezhoneg pa ne c'haller ket c'hoazh kavout roll klok ar c'humunioù bet sinet ganto ar mennad evit kelenn brezhoneg er skol. Diglok e chom ar roll kumunioù dindan neuze. Evit e sevel ez eus bet implijet div vammenn. Da gentañ-penn levr Marcel Guyesse "La langue bretonne, ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle" bet embannet e 1936. Ennañ e kaver ur roll eus ar c'humunioù bet votet ganto a-raok ar c'hentañ a viz Ebrel 1936 (er pajennoù 265-267). Al luskad Ar brezoneg er skol eus e du a embannas ul levrig e 1938 evit ober ar poent war ar c'houlzad "Enseigner le breton, exigence bretonne". Kontañ a raed 337 kumun siner d'ar c'hentañ a viz Mae 1938. E dibenn al levrig-se ez eus ur roll eus ar c'humunioù bet emezelet er c'houlzad Ar brezoneg er skol d'ar c'hentañ a viz Mae 1938 hag a ya da glokaat ar roll bet embannet kent gant Guyesse. N'eo ket bet kavet roll ar c'humunioù bet votet ar mennad ganto etre ar c'hentañ a viz Mae 1938 ha diviz ar Stad da zivodañ Ar brezoneg er skol e 1945. El levr "Les Bretons à l'heure de l'Europe" bet embannet e 1961 e rae anv Yann Poupinot a 459 c'humun bet votet ganto e 1944, en o zouez Kastell-Briant, Ankiniz ha Machikoul, da lavaret eo ur c'hard kumunioù ouzhpenn. Dre ma n'eus ket bet gallet gwiriañ an dra-se n'int ket bet lakaet er roll amañ dindan neuze. Daoust da se, sklaer eo ez eo bet niverusoc'h ar c'humunioù o votiñ ar mennad ha ne ziskouez ar gartenn nemet stad ul luskad ha n'eo ket chomet a-sav e 1938.