Gant labour J. D. e kroger da intent gwelloc'h neuze penaos eo tremenet Bro-C'hall eus ur rouantelezh kristen pinvidik ma veze perc'hennet an hanter eus an tir gant kouerion bihan (hervez beajourion e Bro-C'hall d'an ampoent, kretaet hiziv gant jedadennoù Pierre Gaxotte) d'ur Stad e freuz-stal peurbadel renet penn-da-benn gant an arc'hant hag ar vourc'hizion. E 1794 dija ez anzave Carnot, "Ret eo deomp bevañ diwar laerezh pe mervel" hag e kinnige start d'e jeneraled "Gwaskañ ar sitroñs". Ken e troas an holl luoz gall da vagadoù laeron-lazherion-jahinerion a breizhe un tammig e pep lec'h en Europa, peadra da vagañ ar c'h-Comission d'Extraction ; un hengoun kendalc'het gant an Directoire ha Buonaparte. Meur a c'hlad perc'hennet gant ar Stad C'hall a hiziv (Bank Bro C'hall da skouer) a zeu diwar ar preizhataerezh-se ; peadra a zo d'en em stlejañ ouzh ar mogerioù gant ar vezh evit neb a zo dezhañ ur pasporzh gall, evel ma lavarfe ma zad!E sigur brezel Vendée ez eo disheñvel-mat (ha kristenoc'h ivez, d'am soñj) savboent J. D. diouzh hini ar bras eus ar gatoliked a hiziv. "Ur bed all, ur bed iskis", "Ar gloer o-unan o deus mezh eus ar prantad-se", a lenner e deizlevr Youenn Olier diwar-benn ar Vendée ; ne ra nemet stadañ ar c'henvoz kristen a-vremañ war ar c'hraf-se. Da b-Pierre Gaxotte a ra "ur vro vodennek, kevrinus, ur vro a flagennoù, garzhoù puilh hag hentoù kleuz" ag ar Vendée, e respont J. D. : "Sed aze a zo mont re bell ganti un tammig. Neb a zo bet o pourmen en hentoù etre Angers ha traezhennoù Olonne hag en hentoù etre Niorzh ha Naoned a wel e par ingal a-walc'h memestra gouloù an heol war ar c'horn-bro. N'eo ket evit difenn ar strouezh ez eo emsavet ar Vañdeiz forzh penaos, evit difenn an dud ne lavaran ket. Traoù o deus da lavarout deomp neuze." Ankounac'haet eo bet moarvat gant an dud penaos eo deuet a-benn ar Vañdeiz da rediañ an dispac'herion da zegemer en-dro ar frankiz relijiel, a-enep-rik d'al lezennoù ha d'ar mennadoù dispac'hel ("Ar pezh a ziskouez, a-benn ar fin, e c'haller kaout emglev etre ar gatoliked hag an dispac'herion enepkristen, gant ma vint kevatal a-fed nerzh eveljust"), da gentañ en tachadoù e-lec'h ma oa mistri ar Vañdeiz, ha tamm-ha-tamm e Bro-C'hall a-bezh. Mard eo gwir "n'o deus ket ar Vañdeiz klasket aloubiñ Bro-C'hall a-bezh" evel ma lenner e bandenn-treset Reun an Honzeg ha Reynald Seycher, ez int koulskoude deuet a-benn da adaloubiñ Bro-C'hall a-bezh gant ar gatoligiezh. An anaoudegezh-vat a ra diouer un tammig d'ar gristenion a ra "ur c'hilstourm" pe "un aberzh didalvez" eus ar stourm vañdeat. Pep hini a c'hall soñjal ar pezh a gar diwar-benn stad an Iliz katolik a hiziv, un dra a zo sur avat : ar restachoù diwezhañ a frankiz relijiel e Bro-C'hall a-vremañ a zo da gentañ un dra legadet deomp gant emaberzh ar Vañdeiz hag ar Chouanted. Ma c'hall an traoù displeget amañ bezañ un nevezenti d'al lennerion a hiziv, e oant sklaer a-walc'h evit tud titouret-mat an ampoent. Edmund Burke, da skouer, an Iwerzhonad ezel eus House Of Commons Bro-Saoz (a seller outañ evel unan eus tadoù meur an emsav conservative er Stadoù-Unanet hag e Bro-Saoz) en doa diouganet resis-dreist en e levr Reflections on the Revolution In France (1790) penaos ez afe en-dro an armerzh hag ar feulster en Dispac'h hag ivez penaos ez echufe an traoù en un impalaerouriezh napoleonek bennak. Mil gwech sklerijennetoc'h e oa war an darvoudoù hag an dazont eget an dispac'herion o-unan, a yae war-raok evel bugale kollet el latar. Ouzhpenn studi istorel an Dispac'h end-eeun e levr J. D. ez eus ivez un tamm mat a studi war ar pezh a lavar(e) ar skrivagnerion bolitikel diwar e benn, hag en em ziskouez Burke evel unan eus ar re varrekañ anezho.Evit echuiñ e lavarin ma soñj diwar-benn keal an "dever a ankounac'h" a voe displeget gant Y.O. er C'hannadig-mañ. Hetañ a rae un dazont seurt ma ne virfemp mui soñj ni Brezhoned e piv e oa Louis XIV pe e oa bet un dispac'h bennak (ne c'hellan nemet bezañ a-du a-greiz ma c'halon gant seurt savboent), ha ne ouzon ket ar pezh en dije lavaret diwar-benn ma rentañ-kont amañ, met marteze e vije bet hegaset gant va froudenn da hirzispleg traoù vil hag euzhus e-giz-se, evel ur c'hi o firbouchal war-lerc'h restachoù gwad en ur voest-lastez. Respont a rafen penaos ne c'hall ur pec'hed bezañ pardonet ha peurzisoñjet nemet war-lerc'h bezañ anzavet, hag ivez penaos diazezenn bennañ ar Galloud Gall a-vremañ n'eo nag an arc'hant (ped miliard a zo e dle-diavaezel ar Stad C'hall bremañ?) nag an arme (kv. steuzidigezh ar c'hoñje-ret), ur wiad ramzel a c'hevier, ne lavaran ket, savet evel ur wiad-kevnid diwar vav ar gelaouennerion hag ar gelennerion paeet evit ar c'hefridi-se. Ma c'hall ar pennad-mañ sikour un tamm da zidroc'hañ ar wiad-se...