Dre vras, eveljust, e savan a-du gant diellfennadur ar pennad war istor an  Emsav (Emsav niv.20) ha pergen ar pouez a ranker da rein d'ar mennad  politikel : ar vroadelouriezh vrezhon a reizhabeka hor stourmoù, ha pergen  hini ar yezh.  Tizhout savedigezh ur Stad Vrezhon a zo an doare nemeti da  rein un dazont d'ar vro-man.    Lenn a ran "Preder an Emsav hiziv zo unvaniñ ar Vrezhoned, pezh a zo ken dic'hallus-all  ma ne zibaber ket adal an derou ar Stad Vrezhon da bal".  Ret kompren ar ger "pal" evel un "Amkan" da dizhout, unan boutin d'an holl  gwir stourmerion vrezhon.  Lenn ara n c'hoazh : e lavare Meven Mordiern "sevel bodadoù « imbourc'herion  nepkredenn, pe da vihanañ, gant imbourc'herion a zo enno  lealded hag  emvestroniezh a-walc'h evit lezel o c'hredennoù relijiel, politikel ha  kevredadel er-maez bewech m'emaint o klask ar wirionez »  Aze ar gatoliked da vihanan ne zegemeront ket ar sav boent-se rak evito  klask ar wirionez n'hell ket bezan dispartiet diouzh ar Wirionez-memez ez eo  ar C'hrist evito, a anavezont dre an Avieloù, displeget hag hizivaet disehan  a-hed ar c'hantvedoù gant an Iliz. Rak kelennadurezh an Iliz a ra endeo al  labour-se eus ar meiz da glask  ar wirionez, sklerijennet gant an Aviel.  Kemeromp skouer "Gwirioù Mab Den" : degemeret int gant an Iliz dre ma  klotont gant an dek gourc'hemenn. Gwelout a reer breman an darn vras eus an  dud o sevel a-du gant ouzhpennan ar sioc'hanerezh pe an *euthanasie e roll  ar gwirioù-se, me se a ya a-enep ar meizadur eus ar wirionez o deus ar  Gristenion sklerijennet gant o feiz : ar gwir d'ar vuhez. Klask ar wirionez  a zo un dlead evit pep kristen met pas e ster prederourion ar  sklerijennoù :  evit ur c'hristen ar wirionez a zeu eus Doue ha dre se ar frankiz a zo dleet  da bep den n'hell ket bezan termenet evel "ar pezh na noazh ket dar  geodedourion all". Frankiz bugale Doue a rank skein war zu ar Mad. Ur skouer  : n'eo ket aotreet en em lazhan daoust ma ne noazh da zen ebet. N'eo ket  aotreet kaout meur a wreg, na kaout darempredoù henvelrevat hag all.    Gant gwir abeg e kendalc'h ar pennad o lavarout "Met peseurt gwirionez a  vije tu da  dizhout en diavaez da nep speredelezh ha hep ur gelennadurezh  politikel ha kevredadel ? Peseurt kevredigezh a c'halljed frammañ ? Hini  ebet evit gwir, ha mat eo kounaat e nac'h atav ar Stadoù impalaerel ar gwir  ouzh an danvez sklaved da ober dave d'ur gelennadurezh politikel - pe  RELIJIEL, ouzhpennet ganin - a rofe dezho ar binvioù ret evit talañ ouzh an  enkadenn bolitikel m'emaint. Tud kraouiet en o abafded veizel ha bac'het en  o enkadennoù armerzhel, setu petra e teufe hor  brezhonegerion da vezañ :  sklaved a'n em frealzfe o hunvreal e vefent o skarzhañ ar galleg eus ar vro  kent bezañ dipitet o welout ne sevenont netra. Rak penaos skarzhañ ar galleg  hep skarzhañ ar c'hallegerion ? Meven MORDIERN ne lavar netra war ar c'hraf-mañ.  Emichañs ez erbedfe adarre doareoù ar vrezelourion ragistorel a ziskoulme ar  c'hudennoù dre zistrujañ an dud. Ha dres, da seurt emzalc'h e vezer kaset  war-eeun gant an treuzvarnioù a ra eus enkadennoù Breizh pe ar  brezhoneg ur  gudenn yezhoniel. O nac'h ez eo diaesterioù Breizh hag holl drubuilhoù an  Emsav kudennoù politikel da gentañ holl e nac'her ivez diazezañ ur preder  politikel reizh ha diorren ur genurzh efedus evit aozadurioù an Emsav bremañ  ha diwezhatoc'h evit ar gevredigezh pe ar Stad Vrezhon. Ha petra e teuy da  vezañ gwirioù an den ha rezid ar vroad hep ur genurzh kedvuhezel awenet gant  ur gelennadurezh politikel ha kevredadel resis ? Den ne oar, met anat eo e  kouezhfe buan ar Vrezhoned en ur stuzegezh tud ouez mar asantfent ren o  stourm hervez tezennoù ur « sevenadur dibolitikel ».    A-du penn-da-benn. Peurrest ar pennad avat ne ginnig ket kennebeut a  ziskoulm d'ar gudenn : ya, ret eo krouin ur genurzh kedvuhezt awenet gant ur  gelennadurezh politikel ha kevredadel resis.    Pe hini ?    Anavezout a rit va respont : eman war bajenn gentan lec'hienn "Emglev An  Tiegezhioù". Ar gelennadurezh politikel ha kevredadel"-se  a rank degemerout  dre vras kelennadurezh an Iliz katolik.    Kement-se ne dalv ket e vefe rediet e nep doare an emsaverion da zegemer ar  feiz kristen avat. O tegemer kelennadurezh an Iliz da batrom evit ar  gevredigezh e tegemerfent hepken ur furnezh politikel amprouet abaoe 2000  vloaz , ur gelennadurezh he deus roet , pa seller mat maen-bon Diskleriadur  Gwirioù mab-den, a zo e gwirionez da vezan sellet evel an Aviel laikaet.  Mennoziad ar c'heodedad a zo  difluket diouzh hini an Hiniden (la personne),  ezstaolet gant Sant Paol da heul Aristotelez. Menoziad an Ingalded a zeu eus  ar fed maz eo pep den karet-dreist ha kement ha kement gant Doue a zegemer  pep hini evel e vugel ha breur d'ar C'hrist gant ar badeziant. Mennoziad ar  Vreudeuriezh a zo ent-anat ur ger henvel ouzh penngourc'hemenn ar feiz  kristen : ar Garitez. Mennoaziad ar Frankiz, am eus komzet dija diwar e benn  a zo da vezan komprenet evel "frankiz bugale Doue", durc'het  war zu ar mad  eta.    Ouzhpennan a rankan e klot an dra-se penn-da-benn gant linenn istorel  Breizh, a zo kristen. Rak ar feiz er vro-man a zo bet enkorfet en un doare  padus ha don adalek an derou hag e-pad 1500 vloaz. Stuzegezh politikel ar  vrezhoned savet ganto a-nevez ur stad vrezhon a rank klotan gant ar  meizadur-se eus an den hag eus ar bed. Un den dizoue a rank sellout ouzh ar  stuzegezh-se diazezet war un Doue na gred ket en e vezans evel ur gwarant  ret evit ma vo unvan dre vras ar gevredigezh vrezhon da zont. Rak stadan a  ran ez eo an Iliz er bed a hiziv hag abaoe 2000 he deus lakaet an Denelezh  da wellaat oc'h intran anezhi gant he c'helennadurezh : hep ar sent diniver  ha pergen ar verzherion e vefemp mac'hometoc'h c'hoazh hiziv gant  kealiadurezhioù an nazied pe ar gomunourion, ar droc'herion c'houzoug c'hall  a 1789, ar jeneraled a seurt gant Franko pe Napoleon. Ma c'hell an dizouead  pe an den n'eo ket katolik  sellout ouzh kelennerezh an Iliz evel ur sparl  d'e frankiz-en pe d'e c'hoantoù, priz an unvaniezh ez eo, ha Frankiz bugale  Doue n'eo ket ur yev ponner, tamm ebet.    Moarvat ez eus aze danvez ur pennad da zont war Gannadig Imbourc'h (notit e  ran meneg eus ar prantad se eus istor an Emsav : 1965-69 em fennad diwezhan  war ar C'hannadig a zo en-linenn, 60 vloaz EAT, pa venegan an darempredoù  etre Gwion Etienne ha Youenn Olier. Rebech a reas YO ouzh GE da vezan bet  graet van da vezan kristen : abeg donan e skarzhidigezh diouzh ESB ez eo d'e  sonj)    bez e vo ar stad brezhon forzh penaos gwelloc'h eget ar patrom kevredigezh  en deus lakaet ar stad c'hall warnomp evel ma lavaran war bajenn gentan EAT.    Tepod Gwilhmod    AR PREDER YEZHEL HAG AR PREDER POLITIKEL    E 1936 e tisplege Meven MORDIERN e vennozioù-diazez er Prederiadennoù  diwar-benn ar yezhoù hag ar brezhoneg. Kalz levezon o deus bet war an  emsaverion ha gallout a reer anzav dichipot o deus talvezet ar mennadoù-se  da brientiñ ar benveg yezhel evel m'en anavezomp bremañ. Koulskoude ne oa  prederiet Meven MORDIERN nemet gant ar yezh, en diavaez eus pep  politikerezh, en diavaez eus ar Stad ivez, sellet alies gantañ evel un dra  didalvoud a-walc'h evit adsevel ar yezh. Diglok e oa eta ar mennozioù-se ha  da heul eo chomet diglok preder meur a stourmer betek hiziv, ken e ve mat  keñveriañ muioc'h mennadoù kevredigezhel an  Emsav e 1968 gant soñjoù yezhel  Meven MORDIERN e 1936.    Oc'h ober kement-se e roomp da Veven MORDIERN al lec'h reizh a zo dleet  dezhañ en istor an Emsav, met ne zegemeromp ket anezhañ evel ur prederour  gouest e vennozioù da hentañ an Emsav etrezek ar pal a zo adsavidigezh ar  Stad Vrezhon da gentañ a-benn adsevel en diwezh ar bobl vrezhon a-bezh ha  degas un dra bennak talvoudus d'an denelezh. Ne lavaromp ket kennebeut ez eo  didalvoud plediñ gant ar yezh pe ar  yezhoniezh, rak padout pe greskiñ a ra  zoken ar preder yezhel bete vremañ, alies zoken war ziazezoù reishoc'h eget  e derou ar c'hantved. Komz eus preder yezhel pe blediñ gant ar yezh zo anzav  ne glot ket ar yezh hon eus gant ezhommoù a-vremañ ar bobl vrezhon. Ha  siwazh, gwir eo ne oa yezh dereat ebet abaoe ma oa bet pulluc'het ar c'hrennvrezhoneg  e rannyezhoù niverus N'hon eus ket eta ur yezh da adsevel, met unan da  grouiñ evit komz sklaer. Pechañs ne vo yezh ebet nemet  krouet e ve ur  gevredigezh nevez a vrezhonegerion, pezh a oar dija an dud yac'h a spered a  stourm evit Breizh.    Met adkemeromp unan hag unan gerioù-stur Meven MORDIERN ha klaskomp o  lakaat da dalvezout war an dachenn gevredigezhel pe bolitikel, - pezh a vo  gwelloc'h, - : unvaniñ, unyezhañ, gwellaat ha kreskiñ.    Prederiet e oa Meven MORDIERN gant unvanidigezh ar yezh. Dalc'hmat e  tistro war ar c'hraf-se : ar brezhoneg a rank bezañ ur yezh unvan evel an  holl yezhoù meur a sevenadurezh. Diaes eo deomp hiziv kompren an  treuzvarnioù a oa oc'h ober o reuz e Breizh d'ar mare ma klaske Frañsez  VALLEE[2] , Meven MORDIERN, Roparz HEMON ha tud all c'hoazh krouiñ er  vro-mañ ur yezh unvan e-keñver skrivadur, geriadur hag ereadurezh. Eneberion  diboell zo bet, eneberion evezhiek ivez a stourme evit gwir a-enep da bep  striv gouest war hir dermen da dennañ ar vro-mañ diouzh an dizurzh : ar re  ziwezhañ a oa gallekaet a spered, forzh  petra a lavarent a-hend-all. Hogen  unvanet eo bet ar yezh, hag unvanet mat-kenan peogwir eo bet unvanet e sigur  ur mennad politikel a oa d'ar mare kelennidigezh ar brezhoneg en holl  skolioù a-benn adsevel ar spered broadel e-touez ar yaouankizoù : mat e ve d'ar  re a c'harm gwech ha gwech all d'an unvaniezh gouzout n'eus tu ebet da  ziazezañ un unvaniezh bennak etre tud na fell ket dezho d'an nebeutañ  degemerout ar yezh unvan da ziazez d'o c'hendivizoù : penaos en em glevout  pa ne gomzer ket an hevelep yezh ? Hag amañ e teu ar gudenn yezhoniel da  vezañ politikel. Soñjal a ra deomp n'eo ket a-walc'h unvaniñ ar yezh, met  ret ez eo c'hoazh unvaniñ ar Vrezhoned kenetrezo.    Da gentañ moarvat e c'haller soñjal el lennegezh vroadel savet en  ugentvet kantved. Dre studiañ skridoù Roparz HEMON pe Jakez RIOU, a lavaro  darn, e vo unvanet an dud e-keñver ar spered d'an nebeutañ. Met n'eo ket sur  tamm ebet. Ar gounid a denner eus an darempredoù  gant ar skrivagnerion-se zo  en em voazañ da vat ouzh ur yezh unvan, hogen n'eo ket a-walc'h. Lakaet e  vezer ivez da brederiañ, pezh a zo unan eus kefridioù ul lennegezh vroadel.  Diorren ar mennozioù a vo graet eta, hogen da c'hortoz ez eus ivez e vo  speredek ar studierion hag e vo neuze o mennozioù nevez diforc'h a-walc'h  diouzh re o zadoù speredel, hag an unvaniezh klasket a ziflipo ur wech  ouzhpenn, war ul live uheloc'h emichañs, met a ziflipo evelkent e skolioù  lennegel pe veizel disheñvel ma n'eo ket enebet.    Ouzhpenn, klask unvaniñ an dudazo a-du gant pal hollek an Emsav zo mat,  met n'eo ket a-walc'h, ret eo unvaniñ pe frammañ ivez zoken ar re n'emaint  ket a-du, e doare pe zoare, peogwir ez embannomp ne c'hell den renaviañ e  vro, e Istor pe e sevenadur, dalc'het ma'z eo pep hini gant ar gefridi en  deus e-keñver e vro hag an dlead da skoazellañ adsavidigezh e genvroiz.    Tud 'zo da skouer a gred o deus ar gwir da  ebatal e-pad mizvezhioù an  hañv war aodoù an Atlantel hag a-hed ar goañv war ziribinoù an Alpoù hep en  em drechaliñ gant reuzeudigezh ar beorion a zo e mereurioù pe e greantioù  Breizh o pourchas arc'hant dezho. Ne c'haller ket asantiñ e vefe disrannet  ar Vrezhoned e seurt doare direizh a-grenn, met unvanet-strizh e tleont  bezañ kenetrezo kentoc'h dre o strivoù kenkoulz ha dre zasparzhidigezh ar c'horvoderioù.    N'eo ket dre al lennegezh hepken e vo unvanet an dud neuze.  Ret eo dibab  a-benn ar fin ur pal politikel, ur pal a c'hallo dedenn an dud hag o lakaat  d'en em glevout en ur stourm youlek. Anat eo ne c'hell ar pal politikel  bezañ nemet ar Stad Vrezhon evit ar mare. O tegemerout e rank an Emsav disoc'hañ  un deiz d'ar Stad Vrezhon hag en em brientiñ adal bremañ d'al labour stadel  e vo tu da veizañ reishoc'h an diskoulmoù a zo da reiñ d'an diaesterioù a  sav bemdez etre an dud. Dont a ray da vezañ anat n'eo ket stummet a-walc'h  an  emsaverion a-benn leviañ ur Stad a vez renet evelkent gant  doareoù-labourat disheñvel diouzh re ar festoù-noz pe ar gouelioù folkorel.    Meizet e vo raktal ivez n'hon eus ket prientet c'hoazh kalz eus an  ensavadurioù stadel na c'hell ket ur vroad dioueriñ en amzer a-vremañ.  Kemeromp skouer an Deskadurezh Vroadel : a-boan m'eo kroget un toulladig tud  da blediñ gant ar gudenn ha da frammañ ar gwazadurioù retañ. Koulskoude eo  unvanet start dija kenetrezo an emsaverion a  bled gant Skourr an Deskadurezh  Vroadel, ha se peogwir ez int frammet strizh e sell d'ur pal politikel rik a  zo lodennañ un deskadurezh nevez da holl rummadoù ar gevredigezh vrezhon.  Talañ a reont aze ouzh ul labour diaes o laka da brederiañ kalz hag o redi  da ziorren a zeiz da zeiz an holl wikefreoù o deus ezhomm evit seveniñ o  uhelvennad politikel.    Preder Meven MORDIERN a oa unvaniñ ar yezh, pezh a zo dic'hallus a-grenn  a-ziavaez d'ur mennad politikel  resis, anzavet pe get. Preder an Emsav hiziv  zo unvaniñ ar Vrezhoned, pezh a zo ken dic'hallus-all ma ne zibaber ket adal  an derou ar Stad Vrezhon da bal. Kement tra a gil dirak ar framm stadel a  deuz tamm-ha-tamm en ur goumoulenn a faltazi. N'eus hiziv eta unvaniezh ebet  e-touez ar Vrezhoned nemet etre ar re a brient adal bremañ ar Stad Vrezhon.  Pep unvaniezh all a ya gant an avel evel an delioù disec'het, evel ma'z echu  e poubellennoù al ledemsavioù ar pennadoù amlennegel a  glask boueta daoust  dezhi ur boblañs dibolitikaet.    Ar mennad meur evit Meven MORDIERN n'eo ket hepken unvaniñ ar yezh, met  dreist-holl unyezhañ ar vro. Lavaret eo kement-se hep diskouez un hent resis  o kas eus digenvezded ar yezh a-boan unvanet da advrezhonekadur Breizh.  Krediñ a ra start Meven MORDIERN ec'h en em ledo ar yezh anezhi hec'h-unan,  pe d'an nebeutañ e vo tu d'he ledañ dre sevel bodadoù « imbourc'herion  nepkredenn, pe da vihanañ, gant  imbourc'herion a zo enno lealded hag  emvestroniezh a-walc'h evit lezel o c'hredennoù relijiel, politikel ha  kevredadel er-maez bewech m'emaint o klask ar wirionez ». Met peseurt  gwirionez a vije tu da dizhout en diavaez da nep speredelezh ha hep ur  gelennadurezh politikel ha kevredadel ? Peseurt kevredigezh a c'halljed  frammañ ? Hini ebet evit gwir, ha mat eo kounaat e nac'h atav ar Stadoù  impalaerel ar gwir ouzh an danvez sklaved da ober dave d'ur gelennadurezh  politikel a  rofe dezho ar binvioù ret evit talañ ouzh an enkadenn bolitikel  m'emaint. Tud kraouiet en o abafded veizel ha bac'het en o enkadennoù  armerzhel, setu petra e teufe hor brezhonegerion da vezañ : sklaved a'n em  frealzfe o hunvreal e vefent o skarzhañ ar galleg eus ar vro kent bezañ  dipitet o welout ne sevenont netra. Rak penaos skarzhañ ar galleg hep  skarzhañ ar c'hallegerion ? Meven MORDIERN ne lavar netra war ar c'hraf-mañ.  Emichañs ez erbedfe adarre doareoù ar vrezelourion  ragistorel a ziskoulme ar  c'hudennoù dre zistrujañ an dud. Ha dres, da seurt emzalc'h e vezer kaset  war-eeun gant an treuzvarnioù a ra eus enkadennoù Breizh pe ar brezhoneg ur  gudenn yezhoniel. O nac'h ez eo diaesterioù Breizh hag holl drubuilhoù an  Emsav kudennoù politikel da gentañ holl e nac'her ivez diazezañ ur preder  politikel reizh ha diorren ur genurzh efedus evit aozadurioù an Emsav bremañ  ha diwezhatoc'h evit ar gevredigezh pe ar Stad Vrezhon. Ha petra e teuy da  vezañ gwirioù an den ha rezid ar vroad hep ur genurzh kedvuhezel awenet gant  ur gelennadurezh politikel ha kevredadel resis ? Den ne oar, met anat eo e  kouezhfe buan ar Vrezhoned en ur stuzegezh tud ouez mar asantfent ren o  stourm hervez tezennoù ur « sevenadur dibolitikel ».    Ne c'hallo biken ur brezhoneg dibolitikel en em ledañ war Vreizh a-bezh,  ha n'hon eus ket muioc'h da unyezhañ ar vro evit ober plijadur d'un nebeut  yezhkadourion ginus n'o deus netra da  zegas. Ar pezh a zo da ober eo sammañ  reuzeudigezh ar geizh e-keñver spered, meiz ha madoù, hag e-touez ar geizh  emañ da lakaat da gentañ an holl Vrezhoned diwriziennet a nac'h o dleadoù  e-keñver o bro, forzh pegement a vadoù danvezel a berc'hennont a-hend-all.  Kement-se n'eo ket ken ledañ ar brezhoneg evitañ e-unan, met frammañ ur  geoded nevez a zo ar brezhoneg unan eus hec'h elfennoù, he benveg yezhel ha  netra ouzhpenn.    Pegañ skritelloù brezhonek, livañ  mogerioù pe hentoù, hepken evit lakaat  brezhoneg dirak daoulagad an dud ne c'hell ket neuze bezañ ouzhpenn un  embregadenn a vruderezh. N'emañ ket aze al labour pennañ. Ar re a c'hoanta  mirout pinvidigezhioù yezh ar bobl a rank kompren ne vo trec'h ebet nemet  dre astenn d'ar vro a-bezh an Emsav hag e holl aozadurioù frammet. E kerz  aozadurioù an Emsav emañ hiziv tonkadur hor pobl, hor yezh hag hor  sevenadur. Setu perak eo ken pouezus ar pezh a c'hoarvez en Emsav daoust d'an  nebeut a dud a zo ennañ evit ar mare. Ret eo damantiñ da vuhez an Emsav rak  n'eus nemet drezañ e c'hell ar bobl vrezhon en em anaout ha digraouiañ. Mar  bez graet fazioù pe hentet fall an Emsav e vo marteze goueledet da vat galv  ar vro-mañ d'ar rezid.        Met an Emsav e-unan ne c'hallo ket astenn da vat rouedad e aozadurioù  kevreet war ar vro keit ha ma ray diouer dezhañ darn eus ar skourroù na c'hell  kevredigezh ebet padout hepto er bed a-vremañ. An  Emsav eta, daoust ma sell  gant daoulagad dibikouz ouzh al labour ramzel a zo da gas da benn n'eo ket  klok evit ar mare. Dre ma'z eus tud a bep ampartiz o tont d'an emskiant  vroadel ez eo ret reiñ tu dezho da unvaniñ o barregezhioù en ur zigeriñ  skourroù brezhonek evit pep embregerezh a gas davit adsavidigezh ar vro hag  ar Stad Vrezhon.Emsav.20.      --  Lec'hienn Emglev An Tiegezhioù : http://kannadig.chez-alice.fr/      .