Kinnig :    "Même la Bretagne passe à gauche", a skrive Dominique Dhombres war ar gazetenn "Le Monde", daou zevez goude votadeg an 28 a viz meurz. Evel pa vije bet eun dra ne hellje biken en em gaoud, dihortoz a-grenn. Evel ma ne hellje ket ar Vretoned voti evid an neb a garont : ha perag 'ta ne hellfent ket, ar muia anezo atao, voti ive evid an tu kleiz ?    Gwir eo he-deus Bro Breiz - pe he-devoa da nebeuta - ar vrud da veza, hag a bell 'zo, eur vro deuz an tu dehou. Deputeed a-du gand ar Roue eo a oa  bet anvet evid ar muia gand ar Vretoned e 1871, en amzer ma oa al lodenn vrasa deuz ar Frañsizien a-du dija gand ar Republik. Displega mad e-neus greet André Siegfried kerkent hag e 1913, en e leor "Tableau politique de la France de l'ouest", ne vije morse bet deuz ar Republik moarvad ma vije bet red konta war ar Vretoned nemetken evid dibab. E 1882, ema an diou drederenn euz deputeed Vreiz a-eneb ar skol red hag a-eneb ar skol laïk. Hag e 1905, ema an tri hard anezo a-eneb an disparti etre ar Stad hag an  Ilizou.    E 1910 koulskoude eo bet anvet ar henta depute sosialist deuz a Vreiz e Brest, med ne oa neuze nemetañ. E 1936, da vare ar Front Populaire, eo bepred an tu dehou a zo gonid en Breiz. E 1958, en amzeriou kenta ar Vved Republik, ema an tri-hard euz ar Vretoned a-zehou, ha n'eus nemed eur hard a-gleiz. Red e vo gortoz 1981 evid ma vo treh an tu kleiz e Breiz evid ar wech kenta, med n'eo ket c'hoaz da geñver ar votadeg evid Prezidant ar Republik, eun toullad sizunveziou diwezatoh nemetken  p'eo bet dibabet an deputeed. Er bloavez-ze, e Breiz ar pevar departamant, e oa bet anvet 15 depute a-gleiz, pa ne oa ken nemed 10 euz an tu dehou.    "Breiz a-gleiz ha Breiz evid an oll"    Abaoe m'eo bet savet ar rannvroiou hag abaoe ma vez anvet ar guzulierien-rannvro gand an oll, da lared eo abaoe 1986, eo gand an tu dehou eo bet renet Bro Vreiz. Zoken m'eo en em gavet an tu kleiz e penn departamant Aojou-an-Arvor e 1976, hag e penn hini Penn-ar-Bed e 1998, e-pad an 18 vloaz tremenet  eo bet renet Breiz gand an tu dehou eta. N'eo ket heb rêzon eo bet stard an emgann, da geñver ar votadegou diweza etre listenn Josselin de Rohan, hag a felle dezi "lakaad Breiz da hounid", hag hini Jean Yves Le Drian, hag a stourme evid "Breiz a-gleiz ha Breiz evid an oll".    58% euz ar Vretoned o-deus choazet, d'an 28 a viz meurz, lalad "Breiz" ha "kleiz" da rima da vad : e penn ar rannvro ez eus eta, evid ar wech kenta, eun emgleo a sosialisted, komunisted, re hlaz, UDB (ar re-mañ evid ar wech  kenta) ha radikaled. Med n'eo ket toud : n'eus ken e Breiz nemed eun departamant, hini ar Morbihan, hag a zo chomet euz an tu dehou. A-gleiz ema an oll zepartamañchou all : skubet eo bet ive an tu dehou en Il-ha-Gwilen hag el Liger-Atlantel, hag eo ar wech kenta dezo d'en em gaoud gand eur Prezidant a-gleiz. Ar memestra zo c'hoarvezet er rannvroiou e-kichen, er Pays de la Loire koulz hag en Normandi-Izel. Hag evid lavared mad, en oll rannvroiou ar Frañs, nemed en Alzas hag en enez-Korsika (med amañ eo  luziet an traou eun tamm mad muioh...).    Daoust hag-eñ n'o-defe greet ar Vretoned neuze nemed mond da heul red an amzer ?    Sur a-walh o-deus bet c'hoant, evel an oll Frañsizien all, da rei da houzoud d'ar Henta Ministr ha da Brezidant ar Republik ne brizent ket, pe nemeur, ar bolitikerez a zo bet heuliet ganto abaoe daou vloaz. N'eo ket re zouezuz kement-mañ en oll : abaoe eun tamm amzer, e kustum an elektourien voti e Breiz damdost evel a reont e leh all e Frañs. M'ema al lañs, er Frañs  a-bez, gand an tu dehou, e voto ive al lodenn vrasa deuz ar Vretoned evid an tu dehou, ha m'ema gand an tu kleiz, evel m'eo bet ar wech-mañ, eo evid an tu kleiz e votint. Eun dra bennag a zo da lavared c'hoaz koulskoude : eo ema Breiz, ingal, e-touez ar rannvroiou hag a ro an nebeuta a voueziou d'ar Front National.    Med penaoz kompren, pelloh, vot ar Vretoned ?    "N'eo ket diêz gweled n'he-deus bro-Vreiz seurt ebed da weled ken gand ar pez a oa 25 bloaz 'zo. Hirio, zo kement a  vicherourien dre ar vro ha ma oa a beizanted neuze. Kresket eo, a galz a-wechou, ar hêriou braz hag etre, ha bremañ ez eus kalz muioh a dud o labourad hag o veva er hêriou. War ar mêz zoken eo bet cheñchet buhez ha labour ar gouërien, ha n'eo ket heb rêzon ma 'z eo deuet departamañchou Breiz da veza ar re genta evid pez a zell al labour-douar aliez, ha ma 'z int ive ar re a zo enno ar muia a ziêzteriou. Med piou oar hag-eñ n'eus ket bet c'hoaz traou all, evel levezon an Iliz o vond war wanaad, ha spered an dud a  Iliz o cheñch a-wechou ?" Setu aze ar pez a skrive Brud Nevez dija e 1981, hag a zo gwir bepred, sur a-walh.    Ar pez a gont bremañ, eo gouzoud petra ray da vad an tu kleiz e penn ar rannvro. An ton, gand J.Y. an Drian, ne vo ket ar memez hini ha ma oa a-raog gand J. a Rohan. Embannet e-neus ar Prezidant nevez e vefe kreñvoh mouez Breiz da veza gwelloh klevet e Pariz, e Bruxelles hag e Genève. Prometet e-neus e vefe muioh a lusk gand ar rannvro. Prest eo da denna gounid euz an digreizenna evid  m'he-defe Breiz muioh a halloud war meur a dachenn. Evid ar wech kenta, e vo laket e plas eur wir bolitikerez evid ar yez.    Lavaret e-neus J.Y. an Drian, en eur ger, e ranker invañti eur Vreiz nevez en 21ved kantved. C'hweh vloaz e-neus evid kas ar chañtier da benn. E 2010 eo an elektourien a lavaro dezañ ma vo bet deuet da bennvad.    Fañch Broudig    An Dosier : Beaji : en eur bed digor    Pennad-digori :    Daoust hag-eñ e hellim c'hoaz mond da dremen an  hañv e Bro-Spagn ? D'ar mare m'ema an oll pe dost o soñjal en o vakañsou o tostaad, sed ar goulenn a zo bet klevet war-lerh gwall-daoliou an 11 a viz meurz tremenet e Madrid. Ar memestra o-deus en em houlennet an dud, pa oa bet gwall-daoliou dija e Casablanca hag e Bali. Ha gwir eo, etretrant eo bet ehanet an douristed da vond da Vali kazimant, beteg nevezig 'zo. Kalz nebeutoh a dud a oa bet o veaji, hag o vond d'ar Stadou-Unanet dreist-oll, war-lerh darvoudou an 11 a viz gwengolo. Kompren a-walh a reer :  n'e-neus den c'hoant da veza gloazet pe lazet a-greiz-toud, p'e-neus kemeret an treñ pe ar harr-nij.    Eur bed digor    Med ma n'eer ken da nebleh war zigarez e hell terroristed lakad bombezennou da darza 'forz peleh, eo leskel anezo da baka an tu gounid. En eur feson all, ne hellom ket chom tamolodet er gêr, bremañ pa 'z om deuet kustum da redeg, da fiñval, da vond deuz eun tu d'eun all, da veva en eur bed digor.    Kaer e-neus ar skrivagner Céline beza disklêriet eur wech ne  dalv ar beajou nemed d'ar henaoueien da vezevenni o fenn, e ra vad mond da weladenni broiou all, mond e darempred ha kaozeal gand tud all e leh all, ober anaoudegez gand o istor, o zevenadur hag o doare-beva, ha zoken gand ar hudennou o-devez. Kared a rafe pep hini ahanom, hirio muioh evid biskoaz moarvad, dond da veza mignon da dud euz kement bro a zo. Hag evurusoh an nen sañset, evel Ulisez, o tond en-dro d'ar gêr deuz beaji, forz pegen berr e vefe bet ar veaj.    Beaji a zo klask eun dra bennag  all. Muioh evid biskoaz, eo huñvre an oll. D'an neb a hell - hag allaz an oll ne hellont ket - eo eun eurvad. Beaji a heller ober hirio dre bevar horn ar bed. N'eus diêzamant ebed ken da vond da dremen eizteiz pe eur miz en Izland, en Afrik ar hreisteiz, pe e-kreiz ar Chin. Beaji a heller da bell-vro, pe tost d'ar gêr. Bez' e heller zoken mond da Londrez pe da Veniz da baseal ar week-end, tra-ken …    Meur a zoare a zo da veaji    Meur a zoare a zo da veaji. Anad e vo d'al lenner, diwar  ar skridou on-eus dastumet ar miz-mañ war sujed ar beajou. N'eo ket toutafed ar memestra en em gavoud e Budapest d'ar mare m'ema prest moger Berlin da veza diskaret, mond d'an Thaïland d'ober jogging, pe dizoloi paourra bro an Afrik. Eun dra all a zo : ma prizom-ni mond da vroiou all, tud a leh all a vourr dond beteg on hini. Petra 'ta a deu ar Zaozon, lakom, da glask en Breiz-Izel, ha petra 'glaskent dija en 19ved kantved ?    Beaji ne reom ket kennebeud evel a veze greet kant vloaz 'zo, ha setu  perag on-eus soñjet advoulla eur pennad gand eur misioner dianavezet euz penn kenta an 20ved kantved, J.L. Skao. Ouspenn taolenni doareou ha giziou morianed ar Hongo, e ro deom da gompren pehini oa d'an ampoent sell eur Breizad a-orin hag eur brezoneger war an dud ha war eur vro deuz kreiz an Afrik.    Brud Nevez