Але калі зноў вярнуцца непасрэдна да нацыяналізму, дык, як на мой розум, ягоны пасіянарны (а значыць, і крывавы) пэрыяд ужо збольшага завершыўся, прынамсі на эўрапейскім кантынэнце. У прыклад згадаю хаця б цяперашняе цывілізаванае змаганьне за незалежнасьць каталёнцаў і шатляндцаў. Да таго ж досыць верагодна, што клясычны тып нацыяналізму пакрысе пачынае сябе вычэрпваць. Як я казаў раней і трохі зь іншай нагоды, у яго яшчэ доўгі век, але ўжо кароткая пэрспэктыва. Таму якраз дарэчы пачаць згадваць пра сьветлы бок нацыяналізму (нацыянальнай ідэі), які ў Новы час даў магутны імпульс для радыкальнага абнаўленьня спачатку эўрапейскіх народаў, а затым і народаў усёй зямной кулі.