Яшчэ да ХІІІ ст. продкі беларусаў, украінцаў і рускіх размаўлялі на адной мове – вучоныя называюць яе агульнаўсходнеславянскай або старажытнарускай. Таму і была адна мова богаслужэння. Яна не стаяла на месцы, развівалася. Тым не менш, яна стала архаічнай, і ад яе аддалілася і беларуская мова ў сваім развіцці, і ўкраінская, і руская. Ужо ў ХІХ ст. падымалі пытанне аб магчымасці служэння на нацыянальных славянскіх мовах у Праваслаўнай Царкве. Пытанне дыскутавалася, і першым станоўчым вынікам стаў пераклад Бібліі на рускую мову. Пераклад быў скончаны ў 1875 годзе, надрукаваны ў 1876 – даволі позна. Гэта значыць, ні Пушкін, ні Лермантаў па-руску Бібліі не бачылі, а безумоўна ведалі яе змест. Да гэтага часу ўсе – і на Беларусі, і ў Расіі, і на Ўкраіне – чыталі Біблію на царкоўнаславянскай, на той самай мове, якая гучыць і ў богаслужэнні.