Нацыянальная самасвядомасць беларусаў аформілася адносна позна, прыблізна ў сярэдзіне 19–пачатку 20 ст., што было абумоўлена ўзмацненнем нацыянальна-вызваленчага руху, актывізацыяй нацыянальна-культурнага жыцця і пачаткам утварэння беларускай нацыі.