En o sieglo XII a union d'o Reino d'Aragon con Catalunya baixo o mesmo rei significó a union de territórios lingüisticament heterogénios, con o Catalan fablau en a region oriental e l'aragonés en l'occidental. En ista epoca apareixen os primers textos con formas romances mayoritárias, (dinantes s'escriviva no més que en latin arromançato). En a reconquista que se fació dimpués d'a union dinastica l'aragonés, s'estendió menos que o catalan, no més en árias d'o Sistema Iberico a o sud d'o sector central d'a Val de l'Ebro, plegando en o sud, de forma compacta, dica las actuals comarcas churras, estando a preséncia d'árias aragonesofablants més ent'o sud como enclaus que no duron guaire entre meyo de zonas catalanofablants, arabofablants e castellanofablants, en especial en o reino de Múrcia.