O latín hispanico, en as suyas diferents variants como o latín tarraconense u o latín betico evolucionaban enta as luengas romances, en concreto as luengas ibero-romances. A diftongación d'as vocals curtas latinas Ě y Ŏ, que ya yera documentada en o latín hispanico d'o periodo imperial, s'imposa en a capital Toledo, y dende Toledo por quasi tota a meseta, plegando dica a val d'Ebro y o territorio de l'Astur-Leyonés, pero sin afectar a lo cabo nororiental y noroccidental d'a peninsula, on amaneixerán os romances catalán y galaico-portugués. D'esta traza ha encomenzau a deseparación entre o catalán y l'aragonés en l'aria pirenenca-levantina y a deseparación entre o galaico-portugués y l'astur-leyonés en o quadrant noroccidental d'a peninsula. A luenga escrita ye o latín medieval.