D'alcuerdo con Heinrich Lausberg se remonta a lo mesmo latín galico que se parlaba en Galia y norte d'Italia y lo vei més arcaizant que l'arpitán. A deseparación d'o retorromanico respecto a l'arpitán se produció por a invasión en forma de falca d'os alamans, seguita por una chermanización. As ciudatz italianas d'o norte aduyoron a estendillar bells dialectos noritalicos que desplazoron a lo retorromanico en os semontans alpins. A colonización bayoaria u baverana  de l'Alto Tirol contribuyó a arrinconar més a lo retorromanico. Huei ye trestallato en tres idiomas pareixitos que permiten deducir un común orichen, os dos zaguers son deseparatos por a falca chermana d'o Tirol.