Asinas, mientres o zaguer quatreno d'o sieglo XIX o uskara roncalés prencipiaba una lenta agonía, restando relegato en primerías d'o sieglo XX a l'interior d'as casas roncalesas y, de vegadas, a las charradas vecinals. En Burgui, enclavata en a muga con Aragón, que ye a primera localidat d'a val a on desapareix ista luenga, se sabe que en 1866 "fablan o basco nomás que una minoría en a que no se i troban os chovens", como diz González Ollé en a suya obra "Vascuence y romance". En primerías d'o sieglo XX pareix que as chents de Burgui que encara charraban bella cosa de basco se podeban contar con os didos d'a man. Mientres o primer tercio d'ixe sieglo yeran as personas de 40 u 50 anyadas u mas as solas que lo feban servir.