A historia d'iste escayecimiento encomienza en l'anyo 1610. Por ixas envueltas, cada cierto tiempo, Euskal Herria yera dominata por l'alarma social y o terror a las bruixas. En ista ocasion o miedo a la bruixeria se manifestó en o norueste de Navarra, o nuclio central d'iste encayecimiento se situo en a localidat de Zugarramurdi, hue en día situata en as comarcas de Xareta y Baztanaldea, chusto en a muga con Labort. De feito a val on se situan as localidatz navarras de Zugarramurdi y Urdazubi ye muito millor comunicata y tien mas relacion social con as localidatz labortanas d'Ainoa y Sara (todas istas forman a comarca transfronteriza de Xareta) que con as d'o resto d'a val de Baztan, ya que Zugarramurdi y Urdazubi son muito desalapartatas d'as localidatz navarras d'o Baztan gracias a o Puerto d'Otsondo. Por ixo o basco charrato en Zugarramurdi y Urdazubi ye o mesmo que o charrato en Ainoa y Sara: o dialecto labortán.