L'Aínsa, como s'ha dito, no heba estado sique una fortificación y chicota aldeya de Boltanya fincada en a confluyencia d'os ríos Cinca y Ara dica la concesión de Carta de población per man d'Alifonso I (en 1124). Qualques autors consideran aquela concesión como l'intento de sacar-le a capitalidat de Sobrarbe a Boltanya per diferents motivos; Lo primer, ye que en ixas envueltas, a reconquiesta en Aragón ya s'heba adintrado en a Tierra Plana (conquiesta de Graus en 1083, Uesca en 1096, Balbastro en 1101 y per dencima d'ellas, Zaragoza en 1118) y per ixo la muga con l'Al-Andalus s'heba feito luent y l'islam heba perdiu con Zaragoza lo más poderoso reino que podese amenazar a os cristians d'o norte, y lo segundo ye que Boltanya heba puesto conservar una importancia cabal mientres que i existió un autentico periglo d'ataques musulmans en a valle de l'Ara, perque teneba un poderoso castiello que nomás que el podeban atacar per a baixant meridional d'o mont a on se troba (per a resta de costaus el guardan as alturas de leneras y terrers que s'abocan en a solana de Cañimars), tenendo que fer-ie una puyada bien fura y exposada a tot lo que les arrullasen dende o castiello. Tot ixo feba que Boltanya fuese una población muit facil de desfensar, pero per estar encaixada en as faixas estretas d'entre l'Ara y lo tozal d'o castiello yera de mal fer creixer en os tiempos de paz. Alavez, l'Aínsa que yera tan chiqueta y se trobaba en alto en o Tozal d'a Cruz, cosirando os dos ríos prencipals d'o condado y las suyas vías de transito prencipals, podeba ofrir un millor espacio ta construir una villa gran, agricola, y sobretot, comercial. O primer administrador («tinent») documentado que tenió l'Aínsa coma villa estió Beltrán de Labarsa, nombrau per Remiro II en 1135.