En o sieglo X apareix o primer estato en o territorio de l'actual Sudafrica, o reino de Mapungubwe (o chacimiento arqueolochico d'os repuis d'a suya antiga capital, Mapungubwe, fuoron declaratos Patrimonio d'a Humanidat en 2003 por a UNESCO), y dende meyatos d'o sieglo VIII bi heban ciudatz-estato que feban comercio con Omán, India u China. Una d'as caracteristicas d'ixas envueltas yera a practica d'a menería, con menas de fierro, estanyo, oro u cobre, estando istos dos zaguers productos destinatos a la suya exportación y os dos primers a o suyo consumo local. Sindembargo, quan se descubrió en 1933 o chacimiento de Mapungubwe, fue ignorato, por contradecir as teorías d'o apartheid que negaban a existenxia d'un estato en a rechión antis de plegar-ie os colonizadors blancos.