Os asturs alzón a libertat dica la fin d'o sieglo I aC. Car en iste sieglo Asturias estió chusmesa per os romans. O casus belli estió que os asturs luitaban cuentra os pueblos vecins ya pacificatos e acotolaban lurs campos, pero en verdat yera que os romans deseyaban vehementment, sobre tot l'oro. Conoixito ye que o mesmo emperador Augusto fizo a guerra cuentra os asturs e os cantabros. A la fin estión vencitos os asturs en o Mons Medullius, que beluns identifican con l'actual Las Médulas, a on a mayoría prefirión suicidar-sen que chusmeter-sen ta la esclavitut.