Aragón alza la suya independencia churidica, institucional e financiera. A lo reino d'Aragón se li forne d'as Cortz d'Aragón, que en disposan a-saber-las de competencias, entre as qualas sobreixen principalment a de reconoixer a lo rei e la d'establir a fiscalidat. Istas se farchan de tres «brazos»: o «brazo militar» (nobleza), o «brazo eclesiastico» (clero) e lo «brazo d'as universidatz» (ciudatz). Durando la sesión d'as Cortz, o montamiento d'as rendas recautatas en nombre d'a monarquía se negocia entre lo rei e los delegatos. Amás, l'asembleya en puet fer de retreitos a lo rei sobre l'abuso cuentra los previlechios locals. As sesions d'as Cortz d'Aragón, de Catalunya e de Valencia s'achuntan en una mesma ciudat, cheneralment en Monzón, a on s'aplegan deseparatas. Entre as reunions d'istas sesions, una delegación permanent d'as Cortz s'encarga d'os afers corrients e d'a relación con a monarquía. Os dirichents locals prenen tamién consciencia d'a particularidat d'o reino. En 1499, a Deputación Cheneral d'Aragón fixa la iconografía precisa d'o blasón d'o reino, que s'alza dica huei. En 1504, entre que un decreto castellán ordena la conversión u la expulsión d'os mudechars, a nobleza aragonesa s'oposa a la suya aplicación en Aragón, car ista espleitaba d'a riqueza de qualques 30 000 artesans e campesins mudechars d'o reino (ye dicir, una ueitena parti d'a población aragonesa).