L'aragonés ye una luenga romanze ozidental (mesmo si conserba muitas d'as suyas oclusibas xordas interbocalicas), á caballo entre os idiomas iberorromanzes ozidentals (gallegoportugués, asturlionés e español) e os iberorromanzes orientals (catalán e gascón-oczitán). Surtita fa més de mil años d'un latín bulgar ispanico sobre sustrato bascón entre as bals altoaragonesas e a ribera nabarro-riochana, a luenga ha rezebito tamién influencias chermanicas, arabes e d'altros romanzes e idiomas modernos. O primer documento en aragonés son as Glosas Emilianenses. L'aragonés s'espardió con a "Reconquiesta" ent'o Sud, plegando en tierras de l'Ueste de Balenzia e d'o Reino de Murzia, e estió una d'as luengas oficials d'a Corona d'Aragón, chunto con o catalán e o latín. Manimenos, a espansión e potencia d'o castellán per l'Ueste fazió recular l'aragonés ent'a suya faixa constitutiba, á lo Norte d'Aragón. Uei l'aragonés ye á un caso la luenga d'Europa Ozidental més menazata d'estinzión, tasament charrata per 8.000 u 10.000 personas como primer luenga, més un numero impreziso (25.000?) de charradors "pasibos" que la conoix.