query: హుద్‌హుద్ తుఫాను ఎప్పుడు సంభవించింది?

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: సాధారణంగా అరేబియా సముద్రంలో సంభవించే తుఫానుకు పేరును నిర్ణయించే అధికారం భారత్, పాకిస్థాన్,ఓమన్,బంగ్లాదేశ్, మాయన్మార్,శ్రీలంక,మాలదీవులు, థాయ్‌లాండ్ దేశాలకు ఉంది. 2014 అక్టోబర్ మాసం రెండవవారంలో సంభవించిన తుఫానుకు పేరు నిర్ణయించే అవకాశం ఓమన్ దేశానికి ఇవ్వబడింది. ఆదేశం ఈ తుఫానుకు హుధ్‌హుద్ (ఓమన్ భాష) అని నిర్ణయించింది. ఈ పక్షి ఇజ్రాయేల్ దేశానికి జాతీయ పక్షి. ఇది ఆఫ్రికా, యూరప్, ఆసియా దేశాలలో కనిపిస్తుంది.[7]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: ఈ విషయమై వాతావరణ విభాగం అధికారిగా పదవీ విరమణ చేసిన రామారావు మాత్రం నౌకలలో ఖచ్చితమైన నమోదు ఉండదని అభిప్రాయపడ్డాడు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: విశాఖలో యారాడ, ఆర్‌కెబీచ్, ౠషికొండాఅ, భీమునిపట్నం ప్రాంతాలలో సముద్రం 20 మీటర్లు ముందుకు వచ్చింది. అలల తాకిడికి ఫిషింగ్ హార్బర్‌లో గోడ పడిపోయింది. పైలిన్ తుఫాను తాకిడికి ఈ గోడ ఒక సారి కూలిపోవడం విశేషం. బస్సు, రైలు, విమానసేవలు రద్దు, తిరంలోని ప్రజలను సురక్షితప్రాంతాలకు తరలించారు. మత్స్యకారులు తీరం వదలడానికి నిరాకరించారు. పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో మొగల్తూరు, ఎలమంచిలి, భీమవరం, నరసాపురం, కాళ్ళ మండలాలలో సహాయక చర్యలు తీవ్రం. 50వేల మందిని తరలించాలని యోచన. 5 వేలమందిని తరలింపు. 20 పునరావాస కేంద్రాల ఏర్పాటు. మంత్రులు పీతల సుజాత, ఎం.పీ నరసరాజు పర్యటించి పరిస్థితిని సమీక్షించడం వంటి రాజకీయ చర్యలు. తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో సముద్రం 200 మీ ముందుకు చొచ్చుకువచ్చింది. రహదార్లు కోతకు గురైయ్యాయి. విజయవాడ - కాకినాడ రహదారి మరియు ఉప్పాడ- తొడంగి రహాదారులు మూసి వేయబడ్డాయి. మంత్రి చినరాజప్ప కొనసీమను పర్యవేక్షించాడు. అధికారులు ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడానికి ఏర్పాట్లు చేసారు. తీరప్రాంతంలో ప్రతి మండలానికి ప్రత్యేక అధికార్లు మరియు ప్రతిగ్రామానికి ఒక అధికారి నియమించబడ్డారు. భోగాపురం మరియు పూసపాటిరేగు లలో సముద్రం ముందుకు చొచ్చుకుని వచ్చింది. రాత్రి వేళకు కోనాడ, తిప్పవసల, పతివాడ,బర్రిపేట, పులిగెడ్డపాలెం, తిమ్మయ్యపాలెం, చింతపల్లి, ముక్కాల, మద్దురు, చేపలవాని చెరువు, కొత్తూరు లలో అలలతాకిడి ఉదృతం కాగలదని అంచనా. 22 గ్రామాల పరిధిలో 12 పునరావాస కేంద్రాల ఏర్పాటు. బియ్యం, పప్పులు, కూరగాయలు, పాలు, పంచదార, వంటగ్యాసు వంటి అత్యావసర వస్తువుల పంపిణి. 40 మంది జాతీయ విపత్తు సభ్యులు నాలుగు బృందాలుగా 4 మండలాలో సహాయకచర్యలు చేపట్టడం. 24,000 మందిని పునరావాస కేంద్రాలకు తరలించడం. మంత్రి కిమిడి మృణాళిని విజయనగరం, భోగాపురం, పూసపాటిరేగు ప్రాంతాలలో పయటన. మత్స్యకారులను తరలించడం. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో పరిస్థితి ఉధృతం. అలలతాకిడి ఉధృతమై గ్రామంలోకి చొచ్చుకువచ్చిన సముద్రపు నీరు. 15మీ ఎత్తుకు ఎగసిపడిన అలలు. వంశధారకు వరద ప్రమాదం. ఒడిషా జలాశయాల నుండి వదిలిన నీటితో శ్రీకాకుళంలో వరద ప్రమాదం. ఉద్ధానం ప్రాతంలో తుఫాను తీవ్రప్రభావం. పైలిన్ తుఫాను సమయంలో కూడా ఇదే ప్రాంతం తీవ్రంగా దెబ్బతినడం విశేషం. లక్ష క్యూసెక్కుల వరద నీరు. 80 పునరావాస కేంద్రాలు, 40 వేలమంది పునరావాస కేంద్రాలకు తరలింపు, 80 మంది ఎన్.డీ.ఆర్.ఏన్. దళాలు సహాయానికి సంసిద్ధత, 272 గజ ఈతగాళ్ళు సహాయానికి నియమనం వంటి చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి. వరద ముంపు ఉన్న ప్రజలు పునరావాస కేంద్రాలకు రావడానికి నిరాకరించారు.[10]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: సాధారణంగా విశాఖపట్టణం భౌగోళికంగా తుఫాను నుండి సురక్షితంగా ఉంటుంది. దక్షిణ పీఠభూమి పర్వతాలు విశాఖ సముద్రతీరంలో విస్తరించి ఉన్న కారణంగా విశాఖ వద్ద తుఫాను తీరానికి చేరదు కనుక విశాఖ తుఫానుల నుండి సురక్షితంగా ఉంటుంది. 1983 ఒకసారి విశాఖ సమీపంలో ఉన్న భీమునిపట్నం వద్ద తీరాన్ని తాకింది. తరువాత 1996లో తుఫాను తీవ్రంగా విశాఖను తాకింది. హుధ్‌హుద్ తుఫాను 9 కి.మీ మందంలో ఉన్నందున దక్షిణ పీఠభూమి పర్వతాలు విశాఖను రక్షించలేవని అధికారులు భావిస్తున్నారు.[10]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: వర్గం:తుఫానులు వర్గం:ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రంలో తుఫానులు

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: కళింగపట్నం, భీమునిపట్నం, విశాఖపట్టణం, మచిలీపట్టణం, కాకినాడ, గంగవరం (3వ నెంబర్ హెచ్చరిక) కృష్ణపట్నం, నిజాంపట్టణం (2వ నెంబర్ హెచ్చరిక). రాజకీయంగా తూర్పుగోదావరి (మంత్రి చినరాజప్ప), విశాఖపట్టణం (మంత్రి ఘంటా శ్రీనివాసరావు), శ్రీకాకుళం (మంత్రి అచ్చెన్ననాయుడు) జిల్లా కలెక్టర్లతో సమావేశం జరిపి ఆదేశాలను జారీచేయడం. జాతీయ విపత్తుల స్పందనల డిఐ.జి గులేరియా మరియు కలెక్టర్ అరవింద్ కుమార్ సమీక్ష. పైకప్పులు ఎగిరిపోవడం, కరెంటుస్తంభాలు విరిగిపడం, రైలు, రహదారి మార్గాలు కొట్టుకు పోవడం. అలలతాకిడి: తూర్పు గోదావరి, విశాఖ తీరంలో అలలు 2 మీటర్ల ఎత్తుకు ఎగసి పడడం. లోతట్టు ప్రాంత ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు చేర్చడం, సముద్రంలో చేపల వేట నిషేధం. సహాయక చర్యలు: 60 మంది గజయీతగాళ్ళతో కూడిన 15 బృందాలు, 5 హెలికాఫ్టర్లు, 2 విమానాలు, 225 మంది జవాన్లు. నౌకాదళం: 4 నౌకలు, రబ్బర్ బోట్లు, 30 మంది గజయీతగాళ్ళతో కూడిన బృందాలు, ఐ.ఎన్.ఎన్ డేగాలో 4 ప్లాటూన్ల నావికాదళం సమాయత్తం. వైద్యరక్షణ: మండలానికి 2 అంబులెంసులు సంసిద్ధత, వైద్యబృందాల సంసిద్ధత, రక్తపోటు, రక్తహీనత, మధుమేహం వంటి సమస్యలు ఉన్న గర్భవతులను ముందుగానే సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించమని హెచ్చరించడం.[7]

title: రోను తుఫాను

text: రోను తుఫాను (Cyclone Roanu) బంగాళాఖాతంలో యేర్పడిన తుఫాను. దీని ఫలితంగా భారతదేశం తూర్పు ప్రాంతాల్లో నష్ఠం సంభవించినది. 2016 ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రంలో ఈ తుఫాను మొట్టమొదటిది. ఈ తుఫాను శ్రీలంక దక్షిణ ప్రాంతంలో అల్పపీడన ద్రోణితో ప్రారంభమైనది. ఇది క్రమంగా ఉత్తర దిశగా ప్రయాణించి తుఫానుగా పరిణమించింది. ఈ తుఫాను ప్రారంభ దశలో ఉన్నపుడు శ్రీలంకలో సుమారు 58 మంది మరణాలు సంభవించినవి. ఈ తుఫాను ఫలితంగా భారతదేశంలో తమిళనాడు మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలొ భారీ వర్షాలు సంభవించాయి. రానున్న 25-48 గంటలలో ఒడిశా మరియు పశ్చిమ బెంగాల్ లో కూడా వర్షాలు సంభవించె అవకాశం ఉంది. ఈ తుఫాను బంగ్లాదేశ్ తీరాన్ని చివరికి దాటే అవకాశం ఉంది.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: 11 న తుఫాను తీవ్రంగా మారింది. విశాఖపట్టణానికి తూర్పు ఆగ్నేయంగా 430 కి.మీ దూరంలో ఒడిషా లోని గోపాల్‌పూర్‌కు దక్షిణ ఆగ్నేయంగా 460 కేంద్రీకృతం అయి ఉంది. తుఫాను ఆదివారం నాడు తీరం చేరవచ్చని భావించబడింది. శనివారం నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని శ్రీకాళం, విజయనగరం, విశాఖపట్టణం, తూర్పు గోదావరి జిల్లాలలో భారీ వర్షాలు, పశ్చుమగోదావరి, కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాలలో ఒక మోస్తరు నుండి భారీ వర్షాలకు అవకాశం. శనివారం గాలుల వేగం 60-70 ఆదివారం గాలుల వేగం 130-140.

title: తుఫాను

text: ఉష్ణ మండలీయ తుఫాను ఒక అల్ప పీడన కేంద్రం, బలమైన గాలులు మరియు వరదలకు కారణమయ్యే వర్షాన్ని కురిపించే విస్తారమైన ఉరుముల తుఫానులతో ఒక తుఫాను మండలం. తేమ గాలి ఎగసినప్పుడు విడుదలయ్యే ఉష్ణం మీద తేమ గాలిలో ఉండే నీటి ఆవిరి యొక్క సంక్షేపణం ఫలితంగా ఒక ఉష్ణ మండల తుఫాను సంభవిస్తుంది. వాటి ఉష్ణ మూలాంశ తుఫాను మండలాల వర్గీకరణాలు వలె నార్'ఈస్టర్‌లు, యూరోప్ గాలి తుఫానులు మరియు ధ్రువ అల్పం లాంటి గాలి తుఫానుల కన్నా అవి భిన్న ఉష్ణ యంత్రంగాల చేత రూపొందుతాయి.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: 37 ఏళ్ల క్రితం ఒక అర్థరాత్రి దివిసీమ ఉప్పెన వచ్చింది. దానిలో వేలమంది చనిపోయారు. అది వచ్చిన 37 ఏళ్ల తర్వాత ఒక మధ్యాహ్నం హుద్‌హుద్ వచ్చింది. వేల మంది బతికారు. అది చావు. ఇది బతుకు. ఈ చావు బతుకుల మధ్య మనం సాధించిన సాంకేతిక ప్రగతి అపారం. అపురూపం. తుపాను వచ్చి వెళ్లిన 48 గంటల్లో పాలు మామూలు రేట్లకే అమ్మటం మొదలుపెట్టారు. గుంటూరు, మైదుకూరు, నెల్లూరు- ఇలా రకరకాల ప్రాంతాల నుంచి వేల మంది సిబ్బంది హుఠాహుటిన వచ్చి మరమ్మత్తులు చేపట్టారు.. ఇంకో వారం రోజుల్లో కొంత ప్రశాంతత రావచ్చు. ఈ హుద్‌హుద్ భౌతికంగా తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగించి ఉండచ్చు. కానీ మానవ సంకల్పాన్ని మరో సారి గుర్తుకు కూడా తెచ్చింది. ఒక ప్రధాని వచ్చి కలెక్టర్ ఆఫీసులో కూర్చుని రివ్యూ మీటింగ్ పెట్టడం నేను (ఇంతకుముందు) చూడలేదు. తుపాను వచ్చిన ప్రాంతాల్లో ఒక ముఖ్యమంత్రి రోజుల తరబడి మకాం ఉండి సహాయక చర్యలు స్వయంగా పర్యవేక్షించటం (ముందు ఎప్పుడూ) చూడలేదు. జీవితంలో అనేక సవాళ్లు ఎదురవుతాయి. వాటిని ఎదుర్కోగలగటమే ధీరత్వం అది మనకుందని హుద్‌హుద్ మరో సారి గుర్తుచేసింది - గొల్లపూడి మారుతీరావు.[14] పోర్ట్ చైర్మన్ కృష్ణబాబు " అధికారికంగా వాయు వేగం 210 నమోదౌనప్పటికీ తుఫాను తీరాన్ని తాకిన సమయంలో రాడార్లు పని చేయలేదు. అయినప్పటికీ తీరంలో నిలిపి ఉంచిన నౌకలలో 140 నాట్లు(259 కి.మీ) నమోదైందని " అభిప్రాయపడ్డాడు.మరొక ఐ.ఎ.ఎస్ అధికారి నౌకా విభాగం వద్ద వాయువేగం 150 నాట్లు (277 కి.మీ) నమోదౌందని " అభిప్రాయ పడ్డాడు.

title: ఉప్పెన

text: విశాఖపట్నం మీద 12 అక్టోబరు 2014 న విరుచుకుపడ్డ హుద్‌హుద్ అనే తుపాను తాకిడితో మరో రకం భయానక దృశ్యాన్ని చూసేం.

title: విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం

text: విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గల ఏకైక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయము. 2014లో వచ్చిన హుద్‌హుద్ తుఫాను ధాటికి ఈ విమానాశ్రయం పూర్తిగా ధ్వంసమైనది.

title: బెలిజ్

text:
బెలిజెలో ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. ప్రాంతాలవారీగా వాతవరణంలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నప్పటికీ దేశంలో సహజంగా వెట్ (తేమ) మరియు డ్రై (పొడి) సీజన్లు కొనసాగుతుంటాయి. ఎత్తును అనుసరించి ఉష్ణోగ్రతలలో వైవిధ్యం నెలకొని ఉంటుంది. సముద్రతీరానికి సమీపంలో ఉండడం మరియు కరీబియన్ పవనాలు వాతావరణాన్ని ఆహ్లాదకరంగా మారుస్తూ ఉంటుంది. సముద్రతీరంలో జనవరిలో సరాసరి ఉష్ణోగ్రత 24 డిగ్రీలు సెల్షియస్ మరియు జూలై మాసంలో 27 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది.
ఉత్తరభూభాగంలో 1350 మి. మీ వర్షపాతం మరియు పశ్చిమ భూభాగంలో 4500 మి. మీ వర్షపాతం ఉంటుంది. దక్షిణప్రాంతంలో అత్యధిక వర్షపాతం ఉంటుంది. ఉత్తర మరియు మద్య భూభాగంలో వర్షపాతంలో గొప్ప వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి. దక్షిణప్రాంతంలో డ్రై సీజన్ తక్కువగా (ఫిబ్రవరి నుండి ఏప్రెల్ వరకు)ఉంటుంది. తక్కువ కాలం మరియు స్వల్పకాలం ఉండే వర్షపాతాన్ని స్థానికులు " లిటిల్ డ్రై " అంటారు. ఇది సాధారణంగా జూలై మరియు ఆగస్టు మాసాల మద్య ఉంటుంది.
బెలిజె ప్రాంతంలో తుఫానులు ప్రధానపాత్ర వహించి బెలిజె చరిత్రలో విధ్వంశాలు సృష్టించిన కాలాలను నమోదుచేసాయి. 1931 లో పేరు పెట్టని తుఫాను బెలిజె నగరంలోని మూడింట రెండువంతుల భవనాలను కూల్చివేయడమేగాక 1000 మంది మరణాలకు కారణం అయింది. 1995 లో జానెట్ తుఫాను ఉత్తరభూభాం లోని కొరొజెల్ నగరాన్ని సమమట్టం చేసింది. 6 సంవత్సరాల తరువాత హట్టీ తుఫాను మద్య సముద్రతీరంలో విధ్వంశం సృష్టించింది. ఇది బెలిజె నగరంలో సృష్టించిన వినాశనం కారణంగా రాజధానిని తరలించడానికి ప్రేరణకు కారణం అయింది. తరువాత రాజధాని కొరకు " బెల్మొపెన్ " నగరం రూపొందించబడింది. 1978 లో బెలిజెను కేటగిరీ 2 " గ్రెటా తుఫాను " సృష్టించిన తుఫాను దేశం లోని దక్షిణ సముద్రతీరంలో 25 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల నష్టం కలిగించింది. 2001 అక్టోబరు 9 న ఇరిస్ (కేటగిరీ ) తుఫాను కారణంగా మంకీ రివర్ టౌన్‌లో కొండచరియలు విరిగిపడ్డాయి. తుఫాను అరటితోట్లను పడగొట్టి గ్రామంలోని పలు నివాసాలను పడగొట్టింది. 2007 డీన్ తుఫాను కారణంగా (కేటగిరీ 5) బెలిజె ఉత్తరభూభాగంలో ఉన్న కొండచరియలు విరిగిపడ్డాయి. డీన్ తుఫాను ఉత్తర బెలిజె ప్రాంతంలో విస్తారంగా విధ్వంసం సృష్టించింది. 2010లో బెలిజెను రిచర్డ్ తుఫాను (కేటగిరి 2) నేరుగా చేరి విధ్వంసం సృష్టించింది. అది బెలిజె నగర ఆగ్నేయభూభాగంలో కొండచరియలను పడగొట్టింది. తుఫాను సృష్టించిన విధ్వంసంలో పంటలు మరియు నివాసాల కారణంగా 33. 8 మిలియన్ల బెలిజె డాలర్ల నష్టం కలిగించింది.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: తుఫాను దిశను మార్చుకుంది. ఒడిషాలోని గోపాల్‌పూర్ వద్ద తీరానికి చేరవచ్చని అంచనావేయబడిన తుఫాను విశాఖకు సమీపంలో తీరం దాటవచ్చని అధికారులు భావించారు. తుఫాను శుక్రవారం 12 గంటల తరువాత తీరం తాకే అవకాశం ఉందని భావించారు. విశాఖలో 10 మండలాలకు చెందిన 50 గ్రామాలు మరియు శ్రీకాకుళంలో 13 మండలాలకు చెందిన 78 గ్రామాలలో తుఫాను ప్రమాదం ఉండవచ్చని అంచనా వేసారు. తుఫాను ప్రభావం విశాఖపట్టణం,విజయనగం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ఉంటుందని అధికారులు హెచ్చరించారు. జిల్లా అధికారుల చేత మేరిన్ పోలీస్ శాఖ, కోస్టల్ గార్డులు మరియు నావికాదళం అప్రమత్తం చేయబడింది. తుఫాన్ ప్రభావంతో 12 నుండి తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో వర్షాలు ఉంటాయని భావించారు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: 12వ తారీఖు నాటికి తుఫాను తీవ్రరూపందాల్చింది. 9కిమీ మందం, 450 కి.మీ వ్యాసంలో తుఫాను సుడులు తిరుగుతూ విశాఖపట్నానికి 230 కి.మీ దూరంలో కేంద్రీకృతం అయింది. విశాఖతీరంలో సముద్రం 20 మీ. ముందుకు పొంగి వచ్చింది. తుఫాన్ విశాఖ వద్ద తీరం దాటవచ్చని అధికారులు భావించారు. తుఫాను ప్రభావంతో ఒడిషాలోని కలహండి, పుల్బని, గజాం, గజపతి జిల్లాలు మరియు ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాజలో 48 గంటల భారీ వర్షాలు సంభవం అని అధికారుల హెచ్చరిక జాతీచేయబడింది. 60 కి.మీ వేగంతో వీస్తున్న గాలులు 195 కి.మీ వేగానికి చేరుకోవచ్చని హెచ్చరిక.[10]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: “హుధుద్” పరిధి సుమారు 500 కిలోమీటర్లు ఉండవచ్చని పేర్కొన్న భారత వాతావరణ శాఖ తగిన ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా ప్రభుత్వాలకు సూచించింది. ఒడిశాలోని 9 జిల్లాలకు తుపాను ముప్పు పొంచి ఉండవచ్చని వాతావరణ శాఖ తెలిపింది. తెలంగాణా రాష్ట్రంలో “హుధుద్” తుపాను ప్రభావం అంతగా ఉండకపోవచ్చు.[8] ఈ తుఫాన్ ప్రభావంతో 11 నుండి ఉత్తరాంధ్రా మరియు దక్షిణ ఒడిషాలలో వర్షాలు కురవడానికి అవకాశం ఉంది. 11 న 50-60 కి.మీ వేగంతో మరియు 12 న 130-140 కి.మీ వేగంతో గాలులు వీచే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. తుఫాను పరిధి 500కి.మీ

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: ఎత్తు ఎక్కువగా ఉండి సముద్రానికి సమీపంలో ఉన్న కైలాసగిరి కొండ తుఫాను దాటికిపూర్తిగా పాడయింది. ఇక్కద కల అన్ని వృక్షాలు నేలకూలాయి. యాత్రికులకోసం కట్టిన అన్ని భవనాలు నాశనమైనాయి. వినోదసాధనాలు ఎగిరిపోయాయి. పెట్రోలు బంకులలో రేకులు ఎగిరిపడి బంకులు పనిచేయక వాహనాలు ఆగిపోయాయి, హోటళ్ళలో సిబ్బంది రాలేని పరిస్థితి, మంచినీటి సరఫారా ఆగిపోవడంతో హోటళ్ళు పనిచేయలేదు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: గిరిజన వాడలు: గిరిజనవాడలలో వాగులు, వంకలు, సెలయేర్లు పొంగిపొరలుతున్నాయి. పైనుండి వచ్చి పడుతున్న జలప్రవాహంతోవాడేరు ఆర్.బి బగ్లా దెబ్బతిన్నది. పాడేరు, రైవాడ రిజర్వాయర్లు పొంగిపొరలే అవకాశం. శరదా నదికి వరద అనకాపల్లికి మునక ప్రమాదం సూచించబడింది. పరిశ్రమలకు నష్టం: విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారంలో పనులకు అంతరాయం. విశాఖ పోర్ట్, గంగవరం పోర్ట్ మరియు ష్ప్‌యార్డ్ దెబ్బతినడంతో సరుకుల రవాణాకు అంతరాయం. గవర్నమెంటు ఆసుపత్రులు: కె.బి.హెచ్,టిబి హె హెచ్, ఆర్.బి.హెహ్, వి.జి హెచ్, ఇ.ఎన్.టి, ఐ.జి హెచ్ వంటి ఆసుపత్రులలో కరెంటు కోత వలన వైద్యసేవలకు అందక నిటి సరఫరా అందక గాలి వానలతో ఇబ్బందులకు గురైయ్యారు. ఈ తుఫాను కారణంగా విద్యుత్తు వ్యవస్థకు తీవ్ర విఘాతం కలిగింది. విశాఖలో 144, విజయనగరంలో 83 ఉపకేద్రాలు విధ్వంసానికి గురైయ్యాయి. విశాఖలో 18 వేల స్తంభాలు, విజయనగరంలో 20వేల స్తంభాలు నేలకొరిగాయి. ఇ.పీ.డీ.సి.ఎల్‌కు 400-500 కోట్ల నష్టం వాటిల్లగలదని అంచనా. నివారణ చర్యలలు ఇ.పి.డి.సి.ఎల్ సిబ్బందిని అప్రమత్తం చేసారు [12]] తుఫాను వలన భారీగా పంట నష్టం సంభవించింది. వరి పంట నీటమునిగింది, బొప్పాయి, అరటితోటలు నేలకొరిగాయి. విశాఖలో రైతులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నారు.[12] హుద్‌హుద్ తుఫాను కారణంగా రైల్వే ప్రయాణీకుల టిక్కెట్లు మరియు సరుకురవాణా మూలంగా 15.6 కోట్లు నష్టపోయింది. 11,12,13 తారీఖులలో దాదాపు 90 రైళ్ళు రద్దుచేబడ్డాయి. రైల్వే సిబ్బంది యుద్ధప్రాయిపదికలో 32 గంటలు శ్రమించి మంగళవారం 2.30 గంటలకు కొంతవరకు రైలుమార్గాన్ని సుగమం చేసారు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: హుద్‌హుద్ తుఫాను కారణంగా చిన్న మధ్యతరహా పరిశ్రమలకు దాదాపు 1000 కోట్ల నష్టం వాటిల్లినట్లు అంచనా. విశాఖలో చిన్న మధ్యతరహా పరిశ్రమలు దాదాపు 3 వేలు ఉన్నాయని తుఫానుకు వాటిలో 2 మూతపడ్డాయని అంచనా. సరిచేయడానికి పనివారు లభించక పరిశ్రమలు తెరవడానికి వీలుకాని పరిస్థితి ఎదురైంది. ఓడరేవు నష్టం కూడా తీవ్రస్థాయికి చేరింది. తుఫాను సమయంలో నౌకలు రేవులో ఉంటే జట్టీలకు ఢీకొట్టుకుంటాయని సముద్రంలోకి నెట్టివేయబడతాయి. అలా పంపిన నౌకలలో తుఫాను తరువాత కూడా రేవులోకి చేరలేదు. పోర్టులో సమాచారవ్యవస్థ కుప్పకులినందువలన నౌకలకు అనుమతి లభించక రేవుకు రాలేదు. రేవులో ఎగుమతికి సిద్ధంగా ఉన్న సరుకు కూడా ధ్వంసం అయింది. డి.ఎ.పి, యూరియా మరియు ఎం.ఎ.పి వంటి ఎరువులు 1.5 టన్నులు ధ్వంసం అయ్యాయి. ఈన్నర్ హార్బర్‌లో ఉన్న క్రూడ్ ఆయిల్ జెట్టీ క్రుంగిపోవడంతో 100కోట్లు నష్టం వాటిల్లినట్లు అంచనా. నౌఖాశ్రయానికి మొత్తం 200 కోట్లు నష్టం సంభవించినట్లు భావిస్తున్నారు. హెచ్.పి.చి.ఎల్ లో కూడా నష్టం అధికాంగా ఉంది. సాంకేతికంగా సంభవించిన లోపాల కారణంగా ఉత్పత్తు నిలిపివేయబడింది. కంఫ్యూటర్ ఇతర వ్యవస్థలు దెబ్బతినడం కారణంగా పెట్రోలు మరియు డీజల్ కూడా విక్రయించలేని పరిస్థితి ఎదురైందని భావిస్తున్నారు. విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారంలో తీవ్రమైన నష్టం ఏర్పడింది. 270 మెగావాట్ల విద్యుత్తు ప్లాంటు ఉన్నా పరిశ్రమకు విద్యుత్తు అందని పరిస్థితి. ప్రభుత్వం కూడా విద్యుత్తు అందించలేని పరిస్థితి కారణంగా ఉతపత్తి నిలిచిపోయింది. నష్టం వేలకోట్లకు చేరగలదని అంచనా. కోళ్ళ పరిశ్రమలో 25 కోళ్ళు మరణించాయి. విదుత్తు, నీరు, ఆహారం లభించక అధికంగా కోళ్ళు మృత్యువు వాతపడడానికి అవకాశం ఉందని అంచనా. 14 వ తారీఖు నాటికి 125 కోట్ల నష్టం జరిగిందని ఇది 200 కోట్లకు చేరుకుంటుందని భావిస్తున్నారు. బ్రాయిలర్ కోళ్ళ మరణించిన కారణంగా నష్టం అదనంగా 60 కోట్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. గీతం విశ్వవిద్యాలయానికి 200 కోట్లు ఉండని అంచనా. అంతర్జాల వసతి స్తంభించినందున ఐ.టి సంస్థల కార్యకలాపాలు నిలిచిపోయాయి.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: హెచ్చరిక చేయబడిన మండాలాలు భోగనగర్, పూసపాటిరేగ, (విజయనగరం) మచిలీపట్నం, మోపిదేవి, నాగాయలంక, కృత్తివెన్ను, అవనిగడ్డ, కోడూరు, బణ్టుమిల్లి (కృష్ణా జిల్లా) విశాఖవద్ద సముద్రం అనూహ్యంగా వెనుకకు తగ్గింది.[9]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: హుద్‌హుద్ తుఫాను గురించి ముందుగానే నాసా హెచ్చరించింది. 9 వ తేదీ రాత్రి 7.53 సమయంలో భారత్ గగనవీధిలో పయనించిన నాసా వారి అక్వా ఉపగ్రం తుఫాను గురించిన చిత్రాలను నాసాకు పంపింది. విశాఖపట్నానికి ఆగ్నేయంగా 155 కి.మీ దూరంలో తుఫాను కేంద్రీకృతమై ఉందని నాసా తెలియజేసింది. ఆదివారం తీరం దాటే సమయంలో గాలులు 139.కి.మీ వేగంతో వీస్తాయని తెలియజేసారు. 7 గంటల సమయానికి తీరం వెంట గాలులు మొదలయ్యాయి. 10 గంటలకు గాలుల వేగం 170 కి.మీకి చేరుకుంది. తుఫాను విశాఖకు 45కి.మీ దూరానికి చేరుకుంది. తీరం చేరేసమయానికి గాలులవేగం 207 కు చేరుకుంది.

title: హైయన్ తుఫాన్

text: హైయన్ తుఫాను (ఫిలిప్పీన్స్ లో "టైఫూన్ యొలాండా"గా పిలుస్తారు) అనేది అనధికారికంగా అత్యంత బలమైన తుఫానుగా నమోదు చేయబడిన తుఫాను. ఇది భూమి పై 315 km/h (195 mph). వేగం గలిగిన పెద్ద తుపాను. ఇది "2013 పసిఫిక్ తుపాను కాలం"లో 13 వ తుఫానుగా నమోదు చేయబడింది. ఈ తుఫాను నవంబర్ 2 న లోని కు కొన్ని వందల కిలోమీటర్ల ఆగ్నేయంగా అత్యల్ప పీడనంతో ప్రారంభమైనది. ఇది ఆ తర్వాత ట్రాపికల్ తుఫానుగా తయారైన తర్వాత నవంబర్ 4 వ తేదీ 000  లకు దీనికి "హైయన్"గా నామకరణం చేశారు. ఇది నవంబర్ 5 వ తేదీ 1800 UTC లకు తీవ్రరూపం దాల్చి శరవేగంతో ఉధృతంగా తయారైనది. నవంబర్ 6 న (JTWC) దీనిని ఐదవ వర్గం సూపర్ తుఫానుగా పై నమోదు చేసింది. ఈ తుఫాను బలం పొందిన తర్వాత లోని మీదుగా ప్రయాణించింది. ఆ తర్వాత ఇది తీవ్ర రూపంలో కనసాగి నవంబర్ 7 వ తేది 200 UTC లకు (JMA) దీని గాలితీవ్రతను పది నిమిషాల గాలి ప్రవాహాలు 315 km/h (195 mph) వేగంతో ఉన్నట్లు నవీకరించారు. అనధికారికంగా "హైయన్" నిరంతరం పరిశీలించిన తుఫానులలో నాల్గవ అత్యంత తీవ్ర ఉష్ణ తుఫానులగా తయారైనది. అనేక గంటల తర్వాత ఈ తుఫాను ఫిలిప్పీన్స్ లో ప్రాంతంలో తీరం దాటినది. తీరం దాటిన సందర్భంలో కూడా దాని తీవ్రత తగ్గలేదు. పరిశీలిస్తే "హైయన్" తుఫాను తీరం దాటిన బలమైన తుఫానుగా రికార్డులకెక్కింది. ఇది వరకు లో 305 km/h (190 mph) వేగంతో ఉన్న తుఫాను రికార్డును ఈ "హైయన్" తుఫాను అధికమించింది. క్రమంగా బలహీనపడి ఈ తుఫాను ఐదు ద్వీపాల భూభాగాలలో తీరందాటి దక్షిణ చైనా సముద్రం గుండా పోయింది. ఇది నైరుతి దిశగా తిరిగి ఉత్తర వియాత్నాంలో నవంబరు 10 న ప్రమాదకర తుఫానుగా ప్రవేశించింది. ఈ తుఫాను ఫిలిప్పీన్స్ లో తీవ్ర నష్టం కలిగించింది. ప్రత్యేకంగా మరియు ప్రాంతాలు ఈ తుఫాను ధాటికి అతలాకుతలం అయినవి. ఆ ప్రాంత గవర్నర్ అంచనాల ప్రకారం ఒక్క లోనే 10,000 వరకు మరణాలు సంభవించినట్లు తెలిసింది.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: పోర్ట్ చైర్మన్ క్రిష్ణబాబు 1977 లో దివిసీమలో సంభవించిన తుఫాను అనుభవానికి ప్రస్తుత హుద్‌హుద్ తుఫానుకు చాలా వ్యత్యాసం ఉందని. దివిసీమలో సంభవించిన తుఫాను కంటే ఇది తీవ్రమైనదని, హుద్‌హుద్ తుఫాను దీర్ఘకాలం వీచిందని, హుద్‌హుద్ తుఫాను సమయంలో మనుషులు నిలబడడం కూడా కష్టమైనదని " అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: హుధుద్ తుఫాను (ఆంగ్లం: Cyclone Hudhud) అనేది దక్షిణ హిందూ మహాసముద్రంలో యేర్పడిన తుఫాను. ఇది అక్టోబరులో బెంగాల్, ఒడిషా మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ తీరాలను తాకనుంది. దీనికి ఒక పక్షి పేరుతో (ఓమన్ భాషలో) నామకరణం చేశారు.[4][5][6] తూర్పు మధ్య బంగాళాఖాతంలో హుధుద్ పెనుతుపాన్‌గా మారింది. గోపాలపూర్‌కు ఆగ్నేయ దిశలో 750 కిలోమీటర్ల దూరంలో తుపాను అక్టోబరు 9 2014 నాటికి కేంద్రీకృతమైంది. విశాఖకు తూర్పు ఆగ్నేయ దిశలో 750 కిలోమీటర్ల దూరంలో తుపాను కేంద్రీకృతమైంది. ఈ తుఫాను 24 గంటల్లో తుపానుగా మారి 36 గంటల్లో తీవ్ర పెనుతుపానుగా మారే అవకాశం ఉంది. అక్టోబరు 12 2014 న మధ్యాహ్నం విశాఖ సమీపంలో తుపాను తీరం దాటే అవకాశం ఉంది. 11 నుంచి ఒడిశా, విశాఖ, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల్లో మోస్తరు నుంచి భారీ వర్షాలు కురియనున్నాయి.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: 13 వ తారీఖున ఆదివారం నాడు 8-12 ప్రాంతంలో తుఫాను తీరం దాటింది. విశాఖ సమీపంలోని పూడిమడక వద్ద తీరం తాకింది. ప్రచంఢమైన గాలులతో విలయతాండవం చేసి బీభత్సం సృష్టిబ్చిన హుద్‌హుద్ తుఫాను 12 గంటల తరువాత కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని తిరిగి 2 గంటల నుండి తిరిగి గాలులు వీచడం మొదలైంది. మొదటి దఫా గాలులకు తీరప్రాంతాలు తీవ్రనష్టానికి గురై అతలాకుతలం అయింది. రెండడవసారి గాలితీవ్రత తగ్గినప్పటికీ దీర్ఘకాలం కొనసాగింది. కుండపోతగా వర్షం కురవడం వలన సహాయక చర్యలకు అంతరాయం కలిగింది. 180-210 కి.మీ వేగంతో గాల్లులు వీచాయి. తుఫాన్ ప్రభావం ఆధ్రప్రదేశ్ లోని విజయనగరం, శ్రీకాకుళం, తూర్పుగోదావరి, విశాఖపట్టణం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. పైకప్పులు ఎగిరిపోయాయి, కరెంటు స్తంభాలు విరిగిపడ్డాయి, కరెంటు తీగలు తెగిపోయాయి, వాహనాలు దెబ్బతిన్నాయి, రహదార్లు విధ్వంసానికి గురైంది. జనజీవనం అంతరాయానికి గురైంది.తుఫాన్ హుధుద్ 4 వర్గానికి చెందిందని అధికారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ప్రాణ నష్ట్రం 3 గా వెల్లడించారు. దాదాపు 2 లక్షల మందిని పునరావాస కేద్రాలకు తరలించబడ్డారు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: స్టార్ హోటళ్ళు సహితం ఆహారం సరఫరా చేడానికి ఇబ్బంది పడడం. సెల్‌ఫోన్లు పనిచేయక పోవడం వంటి తీవ్రసమస్యలు ఎదుర్కొన్నారు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: శనివారం రాత్రి నుండి విద్యుత్తు సరఫరా ఆపివేయబడింది. విద్యుత్తు తీగలు తెగిపడిన ప్రాణనష్టం జరగగలదన్న అనుమానంతో విదుత్తు సరఫరా మద్యలో పునరుద్దరించబడలేదు. మంత్రులు గంటాశ్రీనివాస్ మరియు పి. నారాయణ, కలెక్టర్ విజయకుమార్, తుఫాను ప్రత్యేక అధికారి అరవింద్ కుమార్ సిబ్బందితో గడగడలాడుతూనే సహాయక చర్యలను కొనసాగించడం. సహాయచర్యలలో ఎన్.డి.ఆర్.ఎఫ్ నుండి 240 మంది, సైనికులు 240, నావల్ రెస్క్యూ 30బృందాలు (120) మంది, గజ ఈతగాళ్ళు 270 మంది, పాల్గొన్నారు. ఒడిషాలో 90,013 మంది మరియు విశాఖ నుండి 68 వేలమంది పునరావాసాలకు తరలించబడ్డారు. నష్టాలను అంచనా వేయడానికి 9 జిల్లాలకు 90 బృందాల నియామకం. విమానాశ్రయ టెర్మినల్, కలెక్టర్ కార్యాలయం, ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం, గవర్నర్ భవనం, డిటిఒ, ఆర్.టి.ఒ, డి.పి.ఒ, డిజిపి, ఎస్.పి, డి.ఎస్.పి కార్యాలయాలు తీవ్ర అఘాతం. లక్ష గృహాలు విధ్వంసం, మరియు 60-70 కి.మీ దూరంలో రైల్వే మార్గం విధ్వంసం. నష్టాన్ని నివారించడానికి పలు రైళ్ళు రద్దు చేయబడ్డాయి. కొన్ని రైళ్ళు దారి మళ్ళినబడ్డాయి. వర్షపాతం: ఇచ్చాపురం (120.9), విశాఖపట్నం (139), శ్రీకాకుళం, నెల్లిమర (93), కళింగపట్నం (117),పూసపాటి రేగు (103), రణస్థలం (97.2), టెక్కలి (93), విజయనగరం (101) మిల్లీ మీటర్ల వర్షం.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: తుఫానులో గాలులవేగం 61కి.మీ చేరుకుంటే ఉష్ణమండల వాయుగుండం, 117 ను చేరుకుంటే ఉష్ణమండల స్ట్రోం, 119 చేరుకుంటే హరికేన్ అంటారు. ఆతరువాత హరికేన్ గాలితీవ్రతను అనుసరించి 1,2,3,4,5 గా వర్గీకరిస్తారు. గాలివేగం 209-252 వరకు హరికేన్ 4 వర్గానికి చేరుతుంది. గాలివేగం 254 కి.మీ దాటితే హరికేన్ సూపర్ తైఫూంగా వర్గీకరిస్తారు. [11]

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: సత్యనారాయణ అనే ఉద్యోగి 1996లో అమలాపురం తుఫాను అనుభవాన్ని ఇప్పటి హుద్‌హుద్ తుఫానుతో పోల్చిచూసి " అమలాపురం తుఫానులో 4-5 గంటలు వీచిన గాలులు మొత్తం తుడిపెట్టిందని, హుద్‌హుద్ తుఫాను ఉదయం 8 నుండి కొంత విరామంతో అర్ధరాత్రి వరకు గాలులు వీచాయని, 5.5 టన్నుల కంటైనర్ 150 మీటర్ల దూరం కదిలిపోయిందని " చెప్పాడు.

title: హుద్‌హుద్ తుఫాను

text: సహాయక చర్యలలో భాగంగా త్రివిధ దళాలు " ఆపరేషన్ లెహర్ " పేరుతో సహాయం అందించాయి. నౌకాదళం ఒడిషాలోని చిల్కా నుండి, విశాఖ స్థావరం నుండి సహాయం అనిదిస్తున్నాయి. 15 గజ ఈతగాళ్ళ బృందాలను పంపాయి. భారతీయ గస్తీదళం 17 నౌకలను, 11 విమానాలను రక్షణకొరకు పంపింది. చెన్నై, కాకినాడలలో 6, విశాఖలో 3, పరాద్వీపంలో 4, హల్దియాలో 1 చొప్పున నౌకలను నిలిపింది. ఢిల్లీ మరియు చంఢీగడ్‌ల నుండి విమానాలు పంపించారు. హైదరాబాదులో 3 చేతక్ విమానాలు, నాగపూర్, బారక్‌పూర్, రాంచీలలో రెండేసి చొప్పున హెలీకాఫ్టర్లు నిలుపబడ్డాయి. పారామిలిటరీ దళాలు సహాయ చర్యలు చేపట్టాయి. వైద్యబృందాలు ఔషధాలు సహాయక సిబ్బందితో సిద్దంగా ఉన్నాయి. [13] విద్యుత్ సిబ్బంది కూడా రాత్రింబవల్లు కస్టపడి కేవలం రెండు రొజుల్లొనే కె. జి. హెచ్, రైల్వె లకు విద్యుత్ అందించారు.


query: ధర్మేంద్ర ఎక్కడ జన్మించాడు?

title: ధర్మేంద్ర

text: పంజాబ్లోని లుధియానా జిల్లాలో ఉన్న నస్రలీ అనే గ్రామంలో కేవల్ కిషన్ సింగ్ డియోల్, సత్వంత్ కౌర్ దంపతులకు 8 డిసెంబరు 1935న జన్మించారు ధర్మేంద్ర. ఆయన పూర్తి పేరు ధరమ్ సింగ్ డియోల్.[5][6][7] లుధియానాలోని పఖోవాల్ దగ్గర్లో గల డంగన్ అనే గ్రామంలో వారి పూర్వీకులుండేవారు.[8] ధర్మేంద్ర చిన్నతనంలో సహ్నేవాల్ అనే గ్రామంలో ఉండేవారు. లుధియానాలోని లాల్టన్ కలన్ గ్రామంలో ప్రభుత్వ సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలో చదువుకున్నారు ఆయన. అక్కడే ఆయన తండ్రి కేవల్ కిషన్ ప్రధానోపాధ్యాయునిగా పనిచేసేవారు.[9] 1952లో ఫగ్వారాలోని రాంగర్హియా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ చదువుకున్నారు ఆయన.[10]

title: గీతాంజలి కావ్యం

text:
ఎక్కడ మనసు నిర్భయంగా వుంటుందో,
ఎక్కడ మనుషులు తలలెత్తి తిరుగుతారో,
ఎక్కడ జ్ఞానం విరివిగా వెలుస్తుందో,
సంసారపు గోడలమధ్య ఎక్కడ భాగాలకింద ప్రపంచం
విడిపోలేదో,
ఎక్కడ సత్యాంతరాళంలోంచి పలుకులు బైలు వెడలతాయో,
ఎక్కడ అలసట నెరగని శ్రమ తన బాహువుల్ని పరిపూర్ణత వైపు జాస్తుందో,
ఎక్కడ నిర్జీవమైన ఆచారపుటెడారిలో స్వచ్ఛమైన బుద్ధి ప్రవాహం
ఇంకిపోకుండా వుంటుందో,
ఎక్కడ మనసు నిరంతరం వికసించే భావాలలోకీ, కార్యాలలోకీ
నీచే నడపబడుతుందో,
ఆ స్వేచ్ఛా స్వర్గానికి, తండ్రీ, నా దేశాన్ని మేల్కొలుపు.
జీవితపు ఆఖరు మజిలీ,
ఓ నా మృత్యువా, వచ్చి నాతో ఊసులాడు.
ప్రతిదినం నేను నీ రాకకై ఎదురుచూస్తున్నా ప్రభూ,
నా జీవితపు ప్రమోదాలను జీవింపజేస్తూ.
నేను, నా సర్వస్వం, బహుశా నా ప్రేమ
రహస్య అగాధాల వరకు నీ వైపు ప్రవహించాయి.
ఒక్క నీ ఆఖరు వాలుచూపు..
నా జీవితం అంతా నీది.

title: ధర్మేంద్ర

text: ధర్మేంద్ర తనయులిద్దరు - సన్నీ డియోల్, బాబీ డియోల్, కుమార్తె ఇషా డియోల్ కూడా హిందీ సినిమా నటులే.

title: శంకర్-జైకిషన్

text: సన్యాసి చిత్రం తరువాత, శంకర్ యొక్క తరువాత పాటలలో కొన్ని ఈ నిష్ణాతుడి పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించినప్పటికీ, ఈ చిత్రాలు ("ఆత్మారాం, D-ఝూట్, గరం ఖూన్, పాపీ పేట్ కా సవాల్ హై", చోర్ని, ఈంట్ కా జవాబ్ పత్తర్ మొదలైనవి) అతనిని ప్రధాన నిర్మాణ సంస్థలు ఇష్టపడేవిధంగా చేయలేకపోయాయి, దీనికి కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, నటుడు ధర్మేంద్ర తన చిత్రం " బిచ్చూ" సంగీత దర్శకుడిగా శంకర్‌తో ఒప్పందం చేసుకున్నారు, ఏదేమైనా శంకర్ తన పనిలో, సాయి యొక్క ( రాజ్ కమల్ సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేయాలని ఆసక్తి చూపాడు) జోక్యాన్ని అంగీకరించక, శంకర్ ఆ చిత్రం నుండి వైదొలిగాడు. చివరకు, ధర్మేంద్ర ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని వదలివేసాడు.

title: ష్రోడింగర్ పిల్లి

text:
ష్రోడింగర్ పిల్లి అనేది ఒక స్ఫురణ ప్రయోగం (thought experiment), అనగా ఇది కేవలం ఊహాజనితమైన ప్రయోగం. ఈ ప్రయోగం చెయ్యడానికి ష్రోడింగరూ అక్కర లేదు, పిల్లీ అవసరం లేదు. పడక కుర్చీలో వాలి, ఆలోచించగలిగే శక్తి ఉంటే చాలు.
రజ్జుసర్ప భ్రాంతి అనే పదబంధం వినే ఉంటారు. రజ్జువు అంటే తాడు, సర్పం అంటే పాము కనుక రజ్జు సర్ప భ్రాంతి అంటే తాడుని పామనుకోవడం. చీకట్లో నడుస్తూన్నప్పుడు కాలికి ఎదో పొడుగ్గా, మెత్తగా తగులుతుంది. అది పామేమో అని భ్రాంతిపడి, భయపడతాము. గుండె దడదడ కొట్టుకుంటుంది. అది కేవలం తాడు మాత్రమే అయితే బాగుండిపోతుంది అని మనస్సులో దేవుడికి దండం పెట్టుకుంటాం. చేతిలో దీపం ఉంది. ఆ దీపాన్ని పాదాల మీద వేసి చూస్తే నిజం తేలిపోతుంది. కానీ ఆ దీపం వేసి చూసేవరకు కాలి కింద పడినది ఏమిటి? తాడు, పాము - రెండూ నిజాలే! దీపం వేసి చూడగానే అది కేవలం తాడు మాత్రమే అని తెలుసుకున్నప్పుడు ముందు పడ్డ భయం అంతా మటుమాయం అయిపోతుంది. ఇక్కడ “దీపాన్ని పాదాల మీద వేయడం” అన్నది ప్రయోగం. ఈ ప్రయోగం జరిగిన తరువాత “తాడా? పామా?” అని రెండు దిశలలో పరిగెడుతున్న మనస్సు కుదుటపడి అది తాడు మాత్రమే అని నిశ్చయించుకుంటుంది. అప్పుడు మనస్సులో పాముకి ఇహ చోటు లేదు.
ఆధునిక భౌతిక శాస్త్రంలో ఇటువంటి పరిస్థితి ఒకటి ఎదురవుతుంది. సృష్టిలో అణువు కంటే చిన్నది ఒకటి ఉంది; దాని పేరు ఎలక్ట్రాను. ఇది కంటికి కనబడనంత చిన్నది. కానీ ఉండడం ఉంది. దీని ఉనికిని గణితపరంగా వర్ణించగలం. మొదట్లో ఇది చిన్న నలుసులా ఉంటుందనుకునేవారు. అప్పుడు ఆ నలుసు ఎక్కడ ఉంది? ఎంత జోరుగా కదులుతోంది? ఎంత శక్తిమంతంగా ఉంది? వగైరా ప్రశ్నలు పుడతాయి కదా? వీటన్నిటిని గుత్తగుచ్చి గణితపరంగా వర్ణించడానికి “తరంగ ప్రమేయం” (wave function) అనే ఊహనాన్ని వాడడం ఒక పద్ధతి. ఈ తరంగ ప్రమేయం ఒక “కెరటం” వంటి ఆకారాన్ని గణిత సమీకరణం ద్వారా వర్ణిస్తుంది. ఎటువంటి కెరటం? నిశ్చలంగా ఉన్న తటాకం మధ్యలో ఒక గులకరాయి వేస్తే గుండ్రంగా, కదులుతున్న చక్రాలు మాదిరి పుట్టే కెరటం అనుకోవచ్చు. “ఈ కెరటం ఎక్కడ ఉంది?” అని ప్రశ్నిస్తే ఎక్కడ అని చెప్పగలం? అది చెరువు అంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది కదా! కానీ చుట్టూ చీకటి ఉన్నప్పుడు ఇవేమీ కనబడవు. మన చేతిలో ఉన్న దీపాన్ని చెరువు అంతటా వ్యాపించేటట్లు వెయ్యలేము కనుక ఎదో ఒక చోట వేస్తాం. అక్కడ కెరటం కనిపిస్తుంది. “కెరటం ఎక్కడ ఉంది?” అని అడిగితే “దీపం వేసిన చోట ఉంది” అని చెబుతారు. అనగా, దీపం ఎక్కడ వేస్తే అక్కడ కెరటం ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. కేవలం కనిపించడమే కాదు; గుళిక వాదం (Quantum theory) ప్రకారం “దీపం ఎక్కడ వేస్తే కెరటం అక్కడే స్థిరపడిపోతుంది, మరెక్కడా ఉండదు.”

title: బోహేమియన్ మతం

text: విస్తారమైన కోణంలో, బొహేమియా అనగా ఎక్కడ ప్రజలు అలక్ష్యముగా జీవించి పనిచేస్తారో మరియు సంప్రదాయేతరంగా వ్యవహరిస్తారో అది; ఎక్కడ ప్రజల ఆత్మలు గౌరవనీయ సమాజపు బంధనాలు దాటి ఉంటాయో అది. పందొమ్మిదవ మరియు ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు మొదటిలో చాలా పట్టణాలు మరియు ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతాలు బోహేమియనిజంతో కలిశాయి.

title: ట్వింకిల్ ఖన్నా

text: రాజ్ కుమార్ సంతోషి దర్శకత్వం వహించిన బర్సాత్ (1995) సినిమాలో బాబీ డియోల్ తో కలసి నటించారు ట్వింకిల్. ఈ సినిమాకు ఆమెను ధర్మేంద్ర ఎంచుకున్నారు. ఈ సినిమా విడుదల కాకముందే 2 ఇతర సినిమాలకు ఒప్పుకున్నారు ఆమె. ఆ సంవత్సరానికిగానూ 6వ అతి ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది ఆ సినిమా. ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి అవార్డు కూడా ఈ చిత్రం ద్వారా అందుకున్నారామె. ఆ తరువాతి సంవత్సరమే అజయ్ దేవగణ్ సరసన జాన్, సైఫ్ అలీ ఖాన్ పక్కన దిల్ తేరా దీవానా సినిమాల్లో నటించారు. న్యూ స్ట్రెయిట్స్ టైమ్స్ పత్రిక కు చెందిన కె.ఎన్.విజియన్ ఆమె గురించి రాస్తూ "ఖన్నా సాధారణ హిందీ సినీ నటిలా ఉండరు" అని రాశారు. దిల్ తేరా దీవానా సినిమా విడుదలైనప్పుడు మాత్రం "ఇంతకుముందు సినిమాల్లా కాకుండా ఈ చిత్రంలో ఖన్నా చాలా అందంగా ఉన్నారు, బాగా నటించారు" అని కితాబిచ్చారు ఆయన. 1997లో విడుదలైన ఉఫ్! యే మొహొబ్బత్, ఇతిహాస్ సినిమాలు రెండూ ఫ్లాప్ అయ్యాయి. 1998లో సల్మాన్ ఖాన్ తో కలసి నటించిన జబ్ ప్యార్ కిసీసే హోతా హై సినిమా ఒక్కటే విడుదలైంది.

title: మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు

text:
ఇందులో మొత్తం 44 కథలు ఉన్నాయికొంత మంది పిల్లలు, ఉన్నత పాఠశాల పిల్లలు, ఇంగ్లీషు మీడియంలో చదువుతున్న కాలేజీ పిల్లలు యీ కతలని చాలా ఇష్టంగా కూడబలుక్కుని మరీ చదువుతున్నారని పేరెంట్స్ ద్వారా తెలిసినప్పుడు నా కల్ళెమ్మటి నీళ్ళోచ్చినాయి. ఎక్కడ కావలి, ఎక్కడ పోలేరమ్మ బండ...ఎక్కడ శ్రీధరుగాడు, ఎక్కడ మురళీగాడు, ఎక్కడ మాలకొండలరావుగాడు, కదీరుగాడు...వీళ్ళంతా ఇవ్వాళ చాలా మందికి ఫ్రెండ్స్ అయినారు.
ఇంకా విచిత్రమేమంటే ఈ కతలు అయిపోయినాక ఒకాయన మా ఆఫీసుకి వచ్చి ఈ కతల్లోని నలుగురు ఫ్రెండ్సూ టెన్త్ తోటి ఆగిపోకుండా డిగ్రీలు చదివి ఉద్యోగాలు తెచ్చుకుని, పెళ్ళిళ్ళు చేసుకుని సెటిలయ్యేదాకా ఈ కతలు రాస్తావా చస్తావా అని కూర్చున్నాడు
అదీ ఈ కతల భాగ్యం.
ఈ భాగ్యం నాది కాదు, ఈ భోగమూ నాది కాదు.
ఇది బాల్యానిది.
ఈ బాల్యం ఎవరు రాసినా, ఎప్పుడు రాసినా ఆ భాగ్యమూ, భోగమూ వాళ్ళకీ దక్కుతాయని గుండెల మీద చేతులు వేసుకుని చెప్పగలను.
- మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు

title: ధర్మేంద్ర

text: ఫిలింఫేర్ పత్రిక నిర్వహించిన న్యూ టాలెంట్ పురస్కారానికి ఎంపికైన ధర్మేంద్ర సినిమాల్లో పని చేసేందుకు పంజాబ్ నుంచి ముంబై వచ్చేశారు. అర్జున్ హింగోరానీ దర్శకత్వం వహించిన దిల్ భీ తేరా హమ్ భీ తేరా అనే సినిమాతో 1960లో తెరంగేట్రం చేశారు ధర్మేంద్ర.[11][12] 1961లో విడుదలైన బాయ్ ఫ్రెండ్ సినిమాలో సహాయ నటునిగా నటించారు ఆయన. 1960-67 మధ్య ఆయన నటించిన సినిమాలతో రొమాంటిక్ హీరోగా పేరు తెచ్చుకున్నారు ధర్మేంద్ర. నూతన్ తీసిన సూరత్ ఔర్ సీరత్(1962), బాందినీ(1963), దిల్ నే ఫిర్ యాద్ కియా(1966), దుల్హన్ ఏక్ రాత్ కీ(1967), అన్పధ్(1962), పూజా కే ఫూల్(1964), బెహ్రన్ ఫిర్ భీ ఆయేంగే, ఆయే మిలన్ కి బేలా(1964), మై భీ లడ్కీ హూ(1964), కాజల్(1965), పూర్ణిమా(1965), ఫూల్ ఔర్ పత్తర్(1966) వంటి సినిమాల్లో సహాయ నటునిగా నటించారు ఆయన. ఫూల్ ఔర్ పత్తర్(1966) సినిమాలో మొదటిసారిగా సోలో హీరోగా చేశారు ధర్మేంద్ర. 1971లో ఆయన నటించిన మేరా గోయన్ మేరా దేశ్ సినిమాతో యాక్షన్ హీరోగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు ఆయన.

title: ధర్మేంద్ర

text: కపూర్ కుటుంబంలో పృధ్వీరాజ్, కరీనా కపూర్ తప్ప అందరు నటులతో ధర్మేంద్ర నటించారు. ఆయన మాతృభాష పంజాబీలోనూ నటించారు ఆయన. కంకణ్ దే ఒలే(అతిథి పాత్ర)(1970), దో షేర్(1974), దుఖ్ భంజన్ తేరా నామ్(1974), కుర్బానీ జట్ దీ(1990) వంటి పంజాబీ సినిమాల్లో నటించారు ధర్మేంద్ర. 1980 నుండి 1990 వరకు కథానాయక, సహానటుడు పాత్రల్లోనూ నటించారు ఆయన.

title: ష్రోడింగర్ పిల్లి

text: అదే విధంగా ఎలక్ట్రాను ఉనికి విశ్వవ్యాప్తం. అది ఎక్కడ ఉందో చూడాలంటే దాని మీద దీపం వెయ్యాలి. దీపం ఎక్కడ వేస్తే అక్కడే ప్రతిస్థాపితమై కనిపిస్తుంది. అంటే మనం ప్రయోగం చేస్తే కానీ ఎలక్ట్రాను ఉనికిని నిర్ధారించలేము. ప్రయోగం ఎక్కడ చేస్తే అక్కడే కనిపిస్తుంది. ప్రయోగం చెయ్యకపోతే అది సర్వవ్యాప్తం! ఈ ఊహ అందరికి సులభంగా అర్థం అయేటట్లు చెప్పడానికి ష్రోడింగర్ ఒక స్పురణ ప్రయోగం చేసి చూడమని సలహా ఇచ్చేడు. ఆ స్ఫురణ ప్రయోగానికి బదులు నేను భారతీయ వేదాంత తత్త్వం దృష్టిలో వ్యాఖ్యానించేను.

title: ధర్మేంద్ర

text: 1997లో ఆయనకు ఫిలింఫేర్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారం ఇచ్చి గౌరవించింది. దిలీప్ కుమార్, ఆమె భార్య సైరా భాను నుంచీ ఈ పురస్కారం అందుకుంటూ ధర్మేంద్ర ఉద్వేగానికి లోనయ్యారు. "దాదాపు 100కు పైగా సినిమాల్లో నటించాను, అందులో దాదాపు అన్నీ విజయవంతమయ్యాయి, అయినా ఒక్కసారీ ఫిలింఫేర్ పురస్కారం రాలేదు, కానీ ఈ పురస్కారం అందుకోవడం చాలా ఆనందంగా ఉంది" అని స్పందించారాయన.[19] అదే సందర్భంలో దిలీప్ కుమార్ మాట్లాడుతూ "నన్ను ధర్మేంద్ర అంత అందంగా ఎందుకు పుట్టించలేదు అని నేను దేవుణ్ణి ఎప్పుడూ అడుగుతూంటా"నని అన్నారు.[20]

title: ధర్మేంద్ర

text: ఎక్కువగా యాక్షన్ సినిమాల్లో నటించిన ధర్మేంద్రను ఆయన అభిమానులు "యాక్షన్ కింగ్", "హీ-మ్యాన్" అని ముద్దుగా పిలుచుకుంటారు.[3] షోలే (1975) సినిమాలో ఆయన కెరీర్ లో పెద్ద మలుపుగా చెప్పుకోవచ్చు.

title: సన్నీ డియోల్

text: సన్నీ డియోల్ (జననం 19 అక్టోబరు 1956) భారతీయ నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత. ముఖ్యంగా బాలీవుడ్ సినిమాల్లో నటించారు అయన. ప్రముఖ నటుడు ధర్మేంద్ర కుమారుడు, హీరో బాబీ డియోల్, నటి ఇషా డియోల్ ల అన్నయ్య ఈయన. 25 ఏళ్ళ కెరీర్ లో రెండు జాతీయ పురస్కారాలు, రెండు ఫిలింఫేర్ పురస్కారాలు అందుకున్నారు. బేతాబ్ అనే సినిమాతో తెరంగేట్రం చేసిన సన్నీ, ఆ సినిమాలోని నటనకుగానూ ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటుడు పురస్కారానికి నామినేషన్ లభించింది.

title: ధర్మేంద్ర

text: 1976-84 మధ్య ధరమ్ వీర్, చరస్, ఆజాద్, కటిలన్ కే కాటిల్, గజబ్, రాజ్ పుత్, భగవత్, జానీ దోస్త్, ధరమ్ ఔర్ కానూన్, మై ఇంతెకం లూంగా, జానే నహీ దూంగా, హుకుమత్, రాజ్ తిలక్ వంటి యాక్షన్ సినిమాల్లో నటించిన ఆయన యాక్షన్ హీరోగా ప్రసిద్ధి చెందారు. 1986లోమొహొబ్బత్ కీ కసమ్ సినిమాలో అతిథి పాత్రలో కూడా కనిపించారు ధర్మేంద్ర.[17]

title: మేరా నామ్ జోకర్

text: ధర్మేంద్ర – మహేంద్ర సింగ్

title: గురుదత్

text:
గురుదత్ పడుకొనె ( జననం: జూలై 9, 1925 ), దక్షిణ భారతదేశంలోని మైసూర్లో జన్మించిన గొప్ప భారతీయ సినిమా దర్శకుడు, నిర్మాత మరియు నటుడు.
తండ్రి ప్రధానోపాధ్యాయుడు, తల్లి "వాసంతి" ఉపాధ్యాయురాలు; ఆమె బెంగాలీ నవలలను కన్నడంలోకి అనువదిస్తూ ఉండేది. గురుదత్‌కు మంచి బెంగాలీ మాట్లాడడం వచ్చు. ఆయన 1940 లో ముంబాయికి చేరుకొని, బాలివుడ్లో ప్రవేశించాడు. ఆయన కోల్‌కతాలో కొన్నాళ్ళు విద్యాభ్యాసం చేసి, కొంతకాలం ప్రముఖ నాట్య కళాకారుడు, ఉదయ్ శంకర్ వద్ద నాట్యాన్ని అభ్యసించాడు. తరువాత "ప్రభాత్ స్టూడియో"లో "కొరియోగ్రాఫర్"గా చేరాడు. "హమ్ ఏక్ హై" (1946, "ఆర్ పార్" (1954) సినిమాలకు తొలిసారిగా దర్శకత్వం వహించాడు. ఆ తరువాత వచ్చిన ఆయన సినిమాలు: "మిస్టర్ అండ్ మిసెస్" 55, "ప్యాసా", "కాగఝ్ కే ఫూల్". కాగఝ్ కే ఫూల్ బాక్సాఫీసు వద్ద ఘోరంగా విఫలమవడంతో, విరక్తి చెంది, సినిమాలు తీయడం మానివేశాడు.
కథారచయిత, "అబ్రార్ అల్వి" "సాహిబ్ బీబీ ఔర్ గులాం"కు గురుదత్ దర్శకత్వం వహించి, రాష్టపతి రజత పతకాన్ని, "బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్స్ అసోసియేషన్" అవార్డ్‌ను గెలుచుకున్నాడు.
1953 లో ప్లేబాక్ సింగర్ "గీతారాయ్"ను వివాహమాడాడు. కాని వారి దాంపత్యం అంత సజావుగా సాగలేదు. గురుదత్ సినిమా విషయంలో కఠినంగా ఉండేవాడు. అతిగా త్రాగేవాడు. నటి వహీదా రెహ్మాన్తో గల సంబంధం అతని కాపురంలో చిచ్చును రేపింది. గురుదత్ మరణించినప్పుడు, భార్యతో కాక, ఒంటరిగానే ఉన్నాడు.
అక్టోబరు 10, 1964 రోజు గురుదత్ తన మంచంలో చనిపోయి కనిపించాడు. మద్యం ఎక్కువైందో లేక నిద్రమాత్రలు అతిగా మింగాడో ఎవరికీ తెలియదు. గురుదత్ అప్పుడు రెండు సినిమాలలో పనిచేస్తున్నాడు; "లవ్ అండ్ గాడ్" మరియు "బహారే ఫిర్ భి ఆయేంగీ". తరువాత వాటిని సంజీవ్ కుమార్, ధర్మేంద్ర లతో పూర్తి చేయడం జరిగింది.1. నేషనల్ ఫిల్మ్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ ఇండియా పుణె గురుదత్, భారత ప్రభుత్వ జాతీయ సినిమా భాండాగారము.

title: పంజాబీ సినిమా(భారతదేశం)

text: ధర్మేంద్ర నటించిన తేరీ మేరీ ఇక్ జింద్రీ(1975) సినిమా ద్వారా తన కజిన్ వీరేంద్రను పరిచయం చేశారు. 1976లో దాజ్, గిద్దా, మై పాపీ తుం బక్షన్ హార్, పాపీ తారే అనేక్, సంతూ బంతూ, సర్దార్-ఇ-అజం, సవా లాక్ సే ఏక్ లదువాన్, తాక్రా, యమ్లా జట్ వంటి సినిమాలు విడుదలయ్యాయి. దారా సింగ్ నటించిన  సవా లాక్ సే ఏక్ లదువాన్ సినిమా మాత్రం భారీ హిట్ నమోదు చేసింది. ఈ సినిమాలో రాజేశ్ ఖన్నా అతిధి పాత్రలో కనిపిస్తారు. ఈ సినిమాలో ఫౌజ్-ఇ-ఖాస్ సైనికులు నకిలీ గెడ్డాలు తగిలించుకుని తిరిగే సన్నివేశాల  వల్ల మతకలహాలు రేగాయి. 1977వ సంవత్సరం పంజాబీ సినిమా  చరిత్రలో పెద్ద ప్రాముఖ్యత లేని సంవత్సరంగా చెప్పుకోవచ్చు. జై మాతాదీ, సాల్ సోల్వన్ ఛడ్యా, సాత్ శ్రీ అకల్, షాహీద్ కర్తర్ సింగ్ సారాభా   వంటి సినిమాలు విడుదలైనా, నటి రేఖ అతిధి పాత్రలో కనిపించిన సాల్ సోల్వన్ ఛడ్యా సినిమా ఫరవాలేదనిపించింది. సునిల్ దత్, శతృజ్ఞ సిన్హా, ప్రేం నాథ్ లు నటించిన సాత్ శ్రీ అకల్ కూడా విజయం సాధించింది. 1978లో ఉదీకన్, ధ్యానీ భగత్, జై మాతా షెరన్ వాలీ, జింద్రీ యార్ దీ సినిమాలు విడుదల కాగా, ఉదీకన్ సినిమా హిట్ అయ్యింది. 1978లో పంజాబీ సినిమా రంగంలో మొట్టమొదటి రీమేక్ సినిమా విడుదలైంది. వలయాతీ బాబూ అనే సినిమాను జానీవాకర్ అదే పేరుతో తిరిగి నిర్మించారు. ఈ సినిమాలో మెహర్ మిట్టల్ హీరోగా నటించగా, అమితాబ్ బచ్చన్ అతిధి పాత్ర పోషించారు. 1979వ సంవత్సరం పంజాబీ సినిమా  రంగంలో చెప్పుకోదగ్గది. గురు మానియో గ్రంథ్, జట్ పంజాబీ, కుంవారా  మామా, సుఖీ పరివార్, తిల్ తిల్ డా లేఖా సినిమాలు  విడుదలయ్యాయి. వీటిలో గురు మానియో గ్రంథ్  సినిమా  మంచి హిట్  సాధించింది. జట్ పంజాబీ సినిమాలో రాజేశ్ ఖన్నా ప్రత్యేక పాత్రలో అలరించారు. తిల్ తిల్ డా లేఖాతో పంజాబీ సినిమా రంగంలో హీరోగా మొదటి సారి నటించారు రాజేశ్ ఖన్నా. ఉత్తమ కథా రచయిత, రెండో ఉత్తమ చిత్రంగా పంజాబీ ప్రభుత్వ పురస్కారాలు అందుకుందీ సినిమా. పంజాబీ సినీ రంగంలో వంగార్(సవాలు) మొట్టమొదటి మిస్టరీ సినిమా. కానీ సినిమా బాగా ఆడలేదు.

title: ధర్మేంద్ర

text: ఆయన ఎంతమంది దర్శకులతో చేసినా, అన్నీ వేటికవే వైవిధ్యభరితంగా ఉండటం విశేషం.[18] 1960-91 వరకు దర్శకుడు అర్జున్ హింగోరానీ దర్శకత్వంలో ఎన్నో సినిమాల్లో నటించారు ఆయన. కబ్? క్యూ? ఔర్ కహా?, కహానీ కిస్మత్ కీ, ఖేల్ ఖిలారీ కా, కటిలన్ కే కాటిల్, కౌన్ కరే కుర్బానే, సుల్తనట్, కరిష్మా కుద్రత్ కా వంటి సినిమాలు వీరిద్దరి కాంబినేషన్ లో వచ్చినవే. కౌన్ కరే కుర్బానే, సుల్తనట్ సినిమాలకు అర్జున్ నిర్మాత కూడా. దర్శకుడు ప్రమోద్ చక్రవర్తీ దర్శకత్వంలో నయా జమానా, డ్రీం గర్ల్, అజాద్, జగ్ను వంటి సినిమాల్లో నటించారు ధర్మేంద్ర. యాకీన్(1969) సినిమాలో హీరో, విలన్ పాత్రల్లో ద్విపాత్రాభినయం చేశారు ఆయన. దీనితో పాటు సమాధీ(1972), గజబ్(1982), సినిమాల్లో కూడా ద్విపాత్రాభినయం చేశారు ధర్మేంద్ర. అయితే జీరో షాన్ సే(1997) సినిమాలో త్రిపాత్రాభినయం కూడా చేశారాయన.

title: కాథలిక్

text: సిరిల్ ఆఫ్ జెరుసలేం (c. 315-386) ను రోమన్ కాథలిక్ చర్చి, ఈస్ట్రన్ ఆర్థడక్స్ చర్చి, మరియు ఏంజలికన్ కమ్యూనియన్‌లు దైవ సమానుడుగా భావించేవి, "నగరాల్లో నివాసముండడం ఎల్లవేళలా మీ కళ అయినట్టైతే, దేవుని గృహం ఎక్కడ అని (అపవిత్రత యొక్క ఇతర శాఖల మరియు వారి స్వంత గృహాలైన "దేవుని యొక్క గృహం" కోసం కూడా ప్రయత్నించండి), లేదా కేవలం చర్చి ఎక్కడ అని మాత్రమే గట్టిగా అన్వేషించండి, అంతే తప్ప కాథలిక్ చర్చి ఎక్కడ అని మాత్రం కాదు. ఎందుకంటే ఈ పవిత్రమైన చర్చికి ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పేరు, అంతేకాకుండా దేవుని యొక్క ఏకైక కుమారుడైన మన దేవుడు జీసస్ క్రైస్తుకు భాగస్వామి" (కాటెచిటికల్ బోధనలు, XVIII, 26) అని ఆయన క్రైస్తవ మత విశ్వాసంలో బోధించేవారు.

title: హేమా మాలిని

text: హేమా మాలిని (జననం 16 అక్టోబరు 1948), ప్రముఖ భారతీయ నటి, దర్శకుడు, నిర్మాత, నాట్యకళాకారిణి, రాజకీయ నాయకురాలు.[1] తమిళ చిత్రం ఇదు సతియం అనే సినిమాలో సహాయ నటి పాత్రతో తెరంగేట్రం చేశారు హేమ. సప్నో కా సౌదాగర్(1968) సినిమాతో హీరోయిన్ అయ్యారు ఆమె. బాలీవుడ్ లో ఎన్నో విజయవంతమైన సినిమాల్లో నటించిన హేమ ఎక్కువగా ధర్మేంద్ర, రాజేశ్ ఖన్నా, దేవానంద్ లతో సినిమాలు చేశారు. హిట్ జంటగా పేరు పొందిన హేమా మాలినీ, ధర్మేంద్ర తరువాతి కాలంలో వివాహం చేసుకున్నారు కూడా.

title: ధర్మేంద్ర

text: రాజస్థాన్ లోని బికనీర్ నుంచి లోక్ సభకు ఎన్నికయ్యారు ఆయన. భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్ధిగా అక్కడ నుంచి గెలిచారు. 2012లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మభూషణ్ పురస్కారం ఇచ్చి గౌరవించింది.[4]

title: ధర్మేంద్ర

text: నటి హేమా మాలిని, ధర్మేంద్ర అప్పట్లో విజయవంతమైన జంటగా ఉండేవారు. వారు కలసి చేసిన చిత్రాలు చాలావరకు హిట్ అయ్యేవి. ఆ తరువాత వారిద్దరూ వివాహం చేసుకున్నారు కూడా.[11] రాజా జానీ, సీతా ఔర్ గీతా, షరఫత్, నయా జమానా, పత్తర్ ఔర్ పాయల్, తుమ్ హసీన్ మై జవాన్, జగ్ను, దొస్త్, చరస్, మా, చాచా భటిజా, ఆజాద్, షోలే వంటి సినిమాల్లో జంటగా నటించారు వీరిద్దరూ. హృషీకేశ్ ముఖర్జీ దర్శకత్వంలో ధర్మేంద్ర నటించిన సత్యకం సినిమాకు కూడా ఆయన ఎన్నో ప్రశంసలు అందుకున్నారు.[15] తరువాత నటించిన షోలే సినిమా ఇండియా టైమ్స్ "25 తప్పక చూడాల్సిన బాలీవుడ్ చిత్రాల" జాబితాలో పేర్కొంది.[16] 2005లో 50వ ఫిలింఫేర్ పురస్కారాలలో షోలే సినిమాకు మొత్తం 50 ఏళ్ళకూ ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ చిత్రం పురస్కారం వచ్చింది.

title: శంకర్-జైకిషన్

text: S-J, RK ఫిల్మ్స్‌కు "గృహ సంగీతకారులు"గా ఉన్నారు మరియు చివరివరకు వారి జీతాల జాబితాలో కొనసాగారు. రాజ్ కపూర్ ఒక సంగీత భాండాగారాన్ని నిర్వహించేవారు, ఆయన దానిలో S-J యొక్క కూర్పులను భద్రపరచుకున్నారు.శంకర్ మరియు రాజ్ కపూర్ (అప్పటికి జైకిషన్ మరణించాడు)ల మధ్య వృత్తిపరమైన సంబంధం ముగిసిన తరువాత కూడా, రాజ్ కపూర్ S-J యొక్క గతంలోని కూర్పులను (అతని అధీనంలో ఉన్నాయి) తన చిత్రాలన్నిటిలో ఉపయోగించుకున్నాడు, అయితే అధికారిక గుర్తింపు ఇతర సంగీతకారులకు ఇవ్వబడింది ఉదాహరణ., లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్ (బాబీ, సత్యం శివం సుందరం, ప్రేమ్ రోగ్) మరియు రవీంద్ర జైన్ (రామ్ తేరీ గంగా మైలి). S-J, షమ్మీ కపూర్, రాజేంద్ర కుమార్, దేవ్ ఆనంద్, సునీల్ దత్, కిషోర్ కుమార్, మనోజ్ కుమార్, బిస్వజీత్, జాయ్ ముకర్జీ, ధర్మేంద్ర & మనోజ్ కుమార్ వంటి ఇతర తారలతో కూడా కలసి పనిచేసారు.

title: వి హేవ్ ఎ రోమియో

text:
హేయ్ పదహారణాల తెలుగు జూలియట్ ఎక్కడ వుందో వెతుకుదాం…
పదరా మనవాడి చిలిపి లైఫునే ఎక్కడ వున్నా కలుపుదాం
కులమేదైనా ఫికర్ లేదు కళవుంటే సరే
మతమేదైనా దిగుల్లేదు మనసుంటే సరే సరే
సినీ తారో టెన్నిస్ స్టారో నచ్చేదిక నీకెవరో….

title: ధర్మేంద్ర

text: 1966 సంవత్సరానికి గానూ ఫూల్ ఔర్ పత్తర్ సినిమా అత్యంత ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. ఈ సినిమాలోని నటనకు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటుడు పురస్కారానికి నామినేషన్ కూడా పొందారు ఆయన.[13]అనుపమ సినిమాలోని నటనకు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నారు ధర్మేంద్ర.[14] ఒక పక్కన రొమాంటిక్ పాత్రల్లో చేస్తూనే యాక్షన్ సినిమాల్లో నటించడంతో 1975 నాటికి వైవిధ్యభరితమైన కథానాయకునిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు ధర్మేంద్ర. వాటితో పాటు తుమ్ హసీన్ మే జవాన్, దో చోర్, చుప్కే చుప్కే, దిల్లగీ, నౌకర్ బీవీ కా వంటి హాస్యరసప్రదానమైన చిత్రాల్లో నటించి ప్రేక్షకుల్నీ, విమర్శకుల్నీ మెప్పించారు ఆయన.

title: ధర్మేంద్ర

text: ధర్మేంద్ర (జననం 8 డిసెంబరు 1935)[1] భారతీయ ప్రముఖ నటుడు. ఆయన అసలు పేరు ధరమ్ సింగ్ డియోల్.[2] బాలీవుడ్ లో ఎక్కువ సినిమాలు చేశారు ధర్మేంద్ర. హిందీ సినిమాకు ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఫిలింఫేర్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారం అందుకున్నారు.

title: విరామ చిహ్నములు

text: చదివేటప్పుడు, వ్రాసేటప్పుడు పదాల మధ్య, వాక్యాల మధ్య ఎక్కడ ఆపాలో, ఎక్కడ ఆగాలో, ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలో తెలిపేవి విరామ చిహ్నాలు (Punctuation marks).పైన ఉన్న విరామ చిహ్నాలని వాడే సంప్రదాయం మనకి ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చింది. ఈ సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ కింది నియమాలని పాటించాలి.

title: హేమా మాలిని

text: హీరో ధర్మేంద్రతో ఆమె మొదటి సినిమా షరఫత్(1970),[13] వారిద్దరూ 1979లో వివాహం చేసుకున్నారు.[14][15] అయితే అప్పటికే వివాహితుడైన ధర్మేంద్రకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. బాలీవుడ్ నటులు సన్నీ డియోల్, బాబీ డియోల్ లు ధర్మేంద్ర మొదటి భార్య కుమారులు. హేమా, ధర్మేంద్రలకు ఇద్దరు పిల్లలు. బాలీవుడ్ నటి ఇషా డియోల్, సహాయ దర్శకుడు అహనా డియోల్.

title: ధర్మేంద్ర

text: వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు వర్గం:1935 జననాలు వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు


query: వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి ఎప్పుడు జన్మించాడు?

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: వై.యస్.రాజశేఖర్ రెడ్డి 1949 జూలై 8 న వైఎస్ఆర్ జిల్లా, జమ్మలమడుగులోని సి.ఎస్.ఐ. కాంప్‌బెల్ మిషన్ ఆసుపత్రిలో జన్మించాడు.[3] ఆయన తల్లిదండ్రులు జయమ్మ, రాజారెడ్డి. ఆయన తండ్రి బళ్ళారిలో కాంట్రాక్టరుగా పనిచేస్తుండటం వల్ల ఆయన పాఠశాల చదువంతా బళ్ళారిలోని సెయింట్ జాన్స్ పాఠశాలలో సాగింది. ఆ తర్వాత విజయవాడ లయోలా కళాశాలలో చేరాడు. 1972లో గుల్బర్గా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి వైద్యవిద్యలో పట్టా పుచ్చుకున్నాడు. గుల్బర్గాలోని మహాదేవప్ప రాంపూరే వైద్య కళాశాలలో వైద్యవృత్తిని అభ్యసిస్తుండగానే కళాశాల విద్యార్థిసంఘానికి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించాడు. శ్రీ వెంకటేశ్వర వైద్యకళాశాల (యెస్.వి.ఆర్.ఆర్), తిరుపతి నుంచి హౌస్‌సర్జన్ పట్టా పొందాడు. విద్యార్థి దశ నుంచే రాజకీయాల వైపు ఆకర్షితుడైన రాజశేఖరరెడ్డి యెస్.వి.ఆర్.ఆర్ కళాశాలలో పనిచేస్తుండగానే అక్కడ హౌస్‌సర్జన్ సంఘం అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి చర్చ్ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా (సి.ఎస్.ఐ) అనే చర్చికి చెందిన ప్రొటెస్టెంటు క్రైస్తవుడు. ఈయన తాత బ్రిటీషు మిషనరీల ప్రభావంతో క్రైస్తవమతం పుచ్చుకున్నాడని[7][8], తండ్రి రాజారెడ్డి మిలటరీలో పనిచేస్తూ బర్మాలో ఉండగా, అక్కడ క్రైస్తవం పుచ్చుకున్నాడని రెండు వేర్వేరు కథనాలు ఉన్నాయి. ఈయన కుటుంబం పులివెందలలోని సి.ఎస్.ఐ చర్చికి హాజరౌతుంది. రాజశేఖరరెడ్డి తొలిసారి ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాత 2004లోనూ, మరలా 2009లోనూ కుటుంబసమేతంగా బెత్లహాముయాత్రకు వెళ్ళివచ్చాడు.[9] క్రైస్తవులైనా పారంపరికంగా వచ్చిన హిందూ సంప్రదాయాలని వీడలేదు. రాజశేఖరరెడ్డి తిరుమలను అనేకమార్లు సందర్శించి వెంకటేశ్వరస్వామి దర్శనం చేసుకొని పూజలు చేశాడు.[10][11][12] అయితే రాష్ట్రంలో క్రైస్తవ ప్రభావం పెంచడానికి, మతమార్పిళ్ళను ప్రోత్సహించడానికి తోడ్పడ్డాడని కొంతమంది ఈయన్ను విమర్శించారు.[13] ఈయన అల్లుడు అనిల్ కుమార్ మత ప్రచారకుడు. బ్రాహ్మణుడైన అనిల్ కుమార్ రాజశేఖర్ రెడ్డి కూతురు షర్మీలాను పెళ్ళి చేసుకున్న తర్వాత క్రైస్తవం స్వీకరించి మతప్రచారకుడయ్యాడు. ఈయన ప్రాభవం రాజశేఖర్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతే పెరగడంతో ఎన్నో విమర్శలకు ఊతమిచ్చినట్టైంది.

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: 1978లో తొలిసారిగా పులివెందుల అసెంబ్లీ నియోజకవర్గంనుంచి శాసనసభలో అడుగుపెట్టిన రాజశేఖరరెడ్డి మొత్తం 6 సార్లు పులివెందుల నుంచి ఎన్నికకాగా, 4 సార్లు కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి పార్లమెంటులో అడుగుపెట్టాడు. ఆయన పోటీచేసిన ప్రతి ఎన్నికలలోనూ విజయం సాధించారు . జనతాపార్టీ ప్రభంజనాన్ని తట్టుకొని విజయం సాధించిన తొలి ఎన్నికల (1978) వెంటనే మంత్రిపదవి పొందాడు. ఆ తరువాత వెనువెంటనే ముగ్గురు ముఖ్యమంత్రులు మారిననూ ఆ మూడు మంత్రిమండళ్లలో స్థానం సంపాదించాడు. ఆ తరువాత చాలా కాలం పాటు ఎటువంటి ప్రభుత్వ పదవీ దక్కలేదు. 1989-94 మధ్య ముఖ్యమంత్రి పదవి కోసం ప్రయత్నించినా అవకాశం రాలేదు. 1999లో మళ్ళీ శాసనసభకు ఎన్నికై ప్రతిపక్షనేతగా ఉంటూ తదుపరి ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ గెలుపుకు వ్యూహం రచించాడు. 2003లో మండువేసవిలో 1460 కిలోమీటర్లు [1] సాగిన పాదయాత్ర మరియు ఉచిత విద్యుత్ ప్రచారం అతని విజయానికి బాటలు పరచింది. 2004 ఎన్నికలలో పులివెందుల నియోజకవర్గం నుంచి 40వేలకు పైగా మెజారిటీతో విజయం సాధించడమే కాకుండా రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ మెజారిటీ స్థానాలు పొందడంతో ముఖ్యమంత్రి పీఠం వై.ఎస్.రాజశేఖరరెడ్డికే దక్కింది. ఆయన సెప్టెంబర్ 2, 2009న చిత్తూరు జిల్లాలో రచ్చబండ కార్యక్రమానికి హాజరవడానికి వెళ్తూ నల్లమల అడవులలో హెలికాప్టర్ ప్రమాదానికి గురై దుర్మరణం పాలయ్యాడు. వైఎస్ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు చేసిన అవినీతిపై ఆయన మంత్రివర్గ సభ్యులే కాకుండా కేంద్రమంత్రులు, ప్రస్తుత మంత్రులు, ప్రధాన ప్రతిపక్ష నేతలు విమర్శలు గుప్పిస్తున్నారు. రూ.లక్ష కోట్ల అవినీతి జరిగిందని ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడే మైసూరారెడ్డి లెక్కలువేయగా[2] అప్పటి మంత్రి పి.శంకర్రావు వ్యాఖ్యలను కోర్టు సుమోటాగా స్వీకరించి విచారణ చేపట్టింది. వైఎస్సార్ కాలంలో అవినీతి జరిగిందని సీబీఐ ప్రాథమిక విచారణలో వెల్లడించింది. "క్విడ్ ప్రో కో " రూపంలో జగన్ కు చెందిన కంపెనీలలో పెట్టుబడులు వచ్చినట్లు సీబీఐ చార్జిషీటులో పేర్కొంది.

title: గుదిబండి వెంకటరెడ్డి

text: 2009లో నియోజకవర్గాల పునర్ వ్యవస్థీకరణలో దుగ్గిరాల నియోజకవర్గం రద్దవడంతో వెంకటరెడ్డి ఆ తర్వాత ఎన్నికల్లో పోటీచేయలేదు. దివంగత మహానేత వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డికి ఆప్తుడైన ఆయన ఆ అభిమానంతోనే వైఎస్ జగన్‌మోహన్‌రెడ్డి స్థాపించిన వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీకి అభిమానిగా ఉంటూ, 2014 ఎన్నికల్లో పార్టీ అభ్యర్థుల విజయం కోసం పాటుపడ్డాడు.

title: కొండా సురేఖ

text: జగన్మోహనరెడ్డి కారణంగానూ మరియు రాజశేఖరరెడ్డి పేరును ఎఫ్.ఐ.ఆర్ లో చేర్చడం మూలంగానూ ఆమె జూలై 4 2011 న తన శాసన సభ్య సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసారు.

title: బుడ్డా రాజశేఖరరెడ్డి

text: బుడ్డా రాజశేకర్ రెడ్డి" ఈయన శ్రీశైలం నియోజకవర్గం mla గా 2014 సాధారణ ఎన్నికల్లో ప్రత్యర్థి పై ysr కాంగ్రెస్ పార్టీ తరుపున ఘన విజయం సాధించారు

title: మండలి వెంకటకృష్ణారావు

text: ప్రథమ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల కార్యనిర్వాహక అధ్యక్షులుగా, అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం ప్రథమ అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించిన మండలి వేంకట కృష్ణారావు కృషిని గుర్తించి దివంగత ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం పేరును ‘మండలి వెంకట కృష్ణారావు అంతర్జాతీయ తెలుగు కేంద్రం’గా మార్చారు. దివిసీమ లోని పులిగడ్డ – పెనుమూడి వంతెనకు మండలి వేంకట కృష్ణారావు పేరు పెట్టారు.

title: రాంరెడ్డి వెంకటరెడ్డి

text: రాంరెడ్డి వెంకటరెడ్డి ( మే 22, 1944 - మార్చి 4, 2016) ఖమ్మం జిల్లా పాలేరు కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యే. ఐదుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎంపికైన ఆయన వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి, కిరణ్ కుమార్ రెడ్డిల హయాంలో మంత్రిగా పనిచేశారు. ప్రస్తుతం రాంరెడ్డి వెంకటరెడ్డి తెలంగాణ పీఏసీ చైర్మన్ గా ఉన్నారు.

title: శనిగరం సంతోష్ రెడ్డి

text: 1978లో సంతోష్ రెడ్డి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మాజి ముఖ్యమంత్రులు దివంగత డాక్టర్ వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి, శ్రీ నారా చంద్రబాబులతో పాటుగా మొదటిసారిగా నిజమాబాద్ జిల్లా ఆర్మూర్ నియోకవర్గం నుండి ఇందిరా కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి పోటీ చేసి (MLA) శాసన సభ్యునిగా జిల్లాలోనే అత్యధిక మెజార్టీతో ఎన్నికయ్యారు. 1983లో అప్పటి చలనచిత్ర తార శ్రీ ఎన్ టి రామారావు గారి తెలుగు దేశం పార్టీ ఉదృతాన్ని కూడా తట్టుకొని కాంగ్రెస్ శాసన సభ్యునిగా రెండవమారు కూడా గెలిచారు. 1989లో మూడవ పర్యాయం (కాంగ్రెస్) మరియు నాల్గవ పర్యాయము 2004లో (TRS) శాసన సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు.

title: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఇటీవలి చరిత్ర

text:
వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి నేతృత్వంలో కాంగ్రెస్ 2004 లో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. తరువాత 2009లో కూడా విజయంసాధించింది. ఈ దశలో ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం వుద్యమం పుంజుకుంది. వైఎస్ఆర్ అకాలమరణంతో కాంగ్రెస్ రాజకీయాలలో కేంద్రం పాత్ర ఎక్కువైంది.
In 2014 govt. of india announced formation of telangana as the new state (29 state of india) with support of national parties viz., congress, BJP. Andhra Pradesh was divided in to Telangana and Andhra Pradesh. After the elections 2014 K Chadnra shekar rao formed the government as chief minister of telangana and N Chandrababu Naidu as chief minister of Andhra Pradesh. In these two states Telugu is official language. telangana rastra samiti president and the first chef minister of Telangana, K.Chadra shekhar rao, gave thrust to development programs in Telangana state from year 2014. He gave emphasis on the programs such as water reservoirs development, industries and development of green areas in telagnana state.

title: తమ్మినేని వీరభద్రం

text:
ప్రజాప్రతినిధిగా...
1991లో మొదటిసారిగా ఖమ్మం పార్లమెంట్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీచేసి స్వల్ప తేడాతో ఓటమి చెందారు.. 1996లో అదే స్థానం నుండి పార్లమెంట్ కు ఎన్నికయ్యారు. 2004లో ప్రతిష్ఠాత్మకంగా జరిగిన చతుర్ముఖ పోటీలో ఖమ్మం అసెంబ్లీ స్థానం నుండి శాసన సభ్యునిగా ఎన్నికై సత్తా చాటారు.
ప్రజా సమస్యలపై 'పోరు యాత్ర...'
దుమ్ముగూడెం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం, సమగ్రాభివృద్ధి కోసం వందరోజుల పాటు 2,662 కిలో మీటర్ల దూరం కాలిబాటన నడిచారు. ఈ పాదయాత్రతో ఆయన జిల్లా ప్రజల మనసులో నిలిచారు. అదేవిధంగా దళితుల అభివృద్ధికి కేవీపీఎస్ ఆధ్వర్యంలో సైకిల్ యాత్ర నిర్వహించారు. ప్రతి ఆదివారం మేధావులు, పార్టీ నాయకులతో స్టడీ సర్కిల్ నిర్వహించడం.. అధ్యయనం పట్ల ఆయనకున్న పట్టుదలకు నిదర్శనం. 2005లో అసెంబ్లీలో అధికార పార్టీ విధానాలను ఎండగడుతూ.. తమ్మినేని వీరభద్రం రెండు గంటలపాటు చేసిన ప్రసంగం నాటి ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డికి ముచ్చెమటలు పోయించిందంటే అతిశయోక్తి కాదు.

title: రేవులగడ్డ సోమేశ్వరరావు

text: ప్రొఫెసర్ రేవులగడ్డ సోమేశ్వరరావు అలియాస్ ఆర్.ఎస్. రావు (74) స్వస్థలం విశాఖపట్టణం జిల్లాలోని చోడవరం గ్రామం. సామాజికం గా అణగారిన వర్గాల అభివృద్ధే లక్ష్యంగా జరిగిన అనేక ఉద్యమాలనేత. ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ నుంచి మ్యాథ్స్‌లో ఆయన పీజీ చేశారు. ఒడిశాలోని సంభల్‌పూర్ యూనివర్సిటీలో ఎకనామిక్స్ విభాగం ప్రొఫెసర్‌గా రిటైరయ్యారు. ఒడిశాలో మావోయిస్టులు కిడ్నాప్ చేసిన మల్కన్‌గిరి జిల్లా కలెక్టర్ వినీల్ కృష్ణ విడుదల్లో మావోయిస్టులతో చర్చలకు ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమించిన మధ్యవర్తుల్లో ఒకరిగా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. తెలుగుదేశం హయాంలో, ఆ తరువాత వైఎస్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు మావోయిస్టులతో ప్రభుత్వం జరిపిన చర్చల సమయంలోనూ ఆర్.ఎస్,రావు తన వంతు పాత్రను నిర్వహించారు. 17.6.2011 న ఢిల్లీలో కన్నుమూశారు.

title: ఆనం రామనారాయణరెడ్డి

text: రామనారాయణరెడ్డి నెల్లూరు జిల్లా రాపూరు నియోజకవర్గం నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యారు. ఈ రెండు సందర్భాలలో ఇతను తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థిగా ఉన్నాడు. ఇతను ఎన్.టి. రామారావు యొక్క మంత్రివర్గంలో రహదారులు మరియు భవనాల శాఖమంత్రిగా పనిచేశారు. ఇతను 1991లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు మరియు అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాల పునర్విభజన పర్యవసానంగా 2009 రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఆత్మకూరు అసెంబ్లీ నియోజక వర్గానికి మారి అక్కడ నుంచి మళ్ళీ ఎన్నికయ్యారు. 2007 మరియు 2009 మధ్య రామనారాయణరెడ్డి వైఎస్ రాజశేఖర్‌రెడ్డి ప్రభుత్వంలో ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్ శాఖ రాష్ట్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. జూలై 2009 నాటికి ఇతను మున్సిపల్ పట్టణాభివృద్ధి శాఖ రాష్ట్ర మంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. 2012 నాటికి ఇతను కిరణ్‌కుమార్‌రెడ్డి ప్రభుత్వంలో ఆర్థికశాఖమంత్రిగా నియమింపబడ్డాడు.

title: శనిగరం సంతోష్ రెడ్డి

text: శ్రీ శనిగరం సంతోష్ రెడ్డిగారు 1990–1991 సంవత్సరంలో శ్రీ నేదురమల్లి జనార్ధన్ రెడ్డి మంత్రివర్గంలో రహదారులు మరియు భవనముల శాఖ మంత్రిగా, 1991–1992 సంవత్సరంలో ఆర్థిక శాఖ మంత్రిగా, 1992–1993 సంవత్సరంలో శ్రీ కోట్ల విజయభాస్కర్ రెడ్డి మంత్రి వర్గంలో భారీ పరిశ్రమల శాఖ మంత్రిగా మరియు 2004–2005 సంవత్సరంలో డాక్టర్ వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి మంత్రి వర్గంలో రవాణ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు.

title: యాతగిరి శ్రీరామ నరసింహారావు

text: తెలుగు వెలుగు డాక్టర్ అరిపిరాల నారాయణరావు సంపాదకత్వంలో వైఎస్ నరసింహారావు పై రూపొందించిన ప్రత్యేక సంచికను ఉప సభాపతి మండలి బుద్ధప్రసాద్; వైఎస్ రచించిన నృసింహ ప్రశ్నఉపనిషత్ తృతీయ ముద్రణను మాజీ ఎం.పీ. ఉండవల్లి అరుణకుమార్, స్వాతంత్ర్య సమరంలో వీరవనితలు పుస్తకాన్ని మాజీ ఎం.ఎల్.సి. కందుల దుర్గేష్ ఆవిష్కరించారు. వైఎస్ నరసింహారావు గురించి డాక్టర్ అరిపిరాల నారాయణరావు రచించిన ఎదురీత పుస్తకాన్ని అశీతి ఉత్సవ సారథ్య సంఘ గౌరవ అధ్యక్షులు పురప్రముఖులు డి బి వేంకటపతి రాజు, ఆవిష్కరించారు. ఇన్ కంటాక్స్ ప్రిన్సిపాల్ కమీషనర్ మేడిశెట్టి తిరుమల కుమార్ ఇన్ కం టాక్స్ ప్రిన్సిపాల్ కమీషనర్ జి.వి.గోపాలరావు, సుప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త రాపాక ఏకాంబరాచార్యులు, మాజీ ఎం.ఎల్.సి. కందుల దుర్గేష్, సారథ్య సంఘం గౌరవ మహామహోపాధ్యాయ విశ్వనాధ గోపాలకృష్ణ శాస్త్రి, భారత భారతి ఆచార్య శలాక రఘునాధ శర్మ, ఆంధ్రకేసరి యువజన సమితి అధ్యక్షురాలు కోసూరి చండీప్రియ, సారథ్య సంఘ కోశాధికారి పొలసానపల్లి జగ్గారావు, ఆతిధ్య సంఘ సభ్యులు- కార్పొరేటర్ మాటూరి రంగారావు, కార్పొరేటర్ కొమ్మా శ్రీనివాసరావు, ప్రకాశం జాతీయ పరిషత్ కార్యదర్శి భయపుర్నేని సూర్యనారాయణ వేదికపై ఆశీనులయ్యారు.ఆంధ్రకేసరి సంస్థల సభ్యులు, ప్రముఖులు, వై.ఎస్.ఎన్. కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, ప్రముఖులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. నరసింహారావుని పలువురు ఘనంగా సత్కరించారు.

title: రాజశేఖరరెడ్డి

text: రాజశేఖరరెడ్డి అన్న పేరు ఈ క్రింది వ్యక్తులని సూచిస్తుంది:

title: ఫిలడెల్ఫియా

text: రాక్ స్టేషనుస్ డబ్ల్యు ఎం ఎం ఆర్ మరియు డబ్ల్యు వై ఎస్ పి సంప్రదాయకంగా బద్ధ విరోధులు. 2005 నుండి రాక్ నుండి ఒక ఉచిత ఎఫ్ ఎం రూపంలోకి డబ్ల్యు వైఎస్ పి యొక్క ప్రోగ్రామింగ్ (విరుద్దమైన షాక్ జాక్ హోవార్డ్ స్టెర్న్ పాటుగా) మారిన తరువాత మరింత ఎక్కువ సంగీతం అందించింది. డబ్ల్యు వై ఎస్ పి 1995లో సంప్రదాయ రాక్ రూపానికి తిరిగి వచ్చింది. డబ్ల్యు వై ఎస్ పి అన్ని ఫిలడెల్ఫియా ఈగల్స్ ఆటలను కూడా ప్రసారం చేస్తుంది. WMMR యొక్క "ది ప్రెస్టన్ అండ్ స్టీవ్ ప్రదర్శన" హోవార్డ్ స్టెర్న్ సీరియస్ రేడియోకి వెళ్ళిన దగ్గరి నుండి ఆ ప్రాంతం యొక్క అత్యధిక రేటింగు పొందిన ఉదయపు ప్రదర్శన. నవంబరు 2008లో WYSP ఫిలడెల్ఫియా స్థానికుడు అయిన డానీ బోనడూస్ చే వ్యాఖ్యానం చెయ్యబడిన ఒక పోరీ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. రెండు స్టేషన్లు కూడా ప్రత్యక్ష సంగీతం మరియు ఇతర కార్యక్రమాలను ప్రాంతం అంతటా అందించాయి.

title: ఇప్పగూడెం

text: హన్మకొండ ఎమ్మెల్యేగా పనిచేసిన మందాడి సత్యనారాయణ రెడ్డి ఇప్పగూడెం గ్రామవాస్తవ్యులే. ఆయన జనగామ నుండి బిజెపి తరపున ఎమ్మెల్యేగా పోటీచేసి ఓడిపోెయారు. అనంతరం టిఆర్ఎస్ ఆవిర్భావ సభ్యునిగా ఉన్న ఆయన 2004లో అనూహ్యంగా హన్మకొండ నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచారు. గొప్ప వాగ్దాటి గల ఆయన వైఎస్ ఆకర్ష్ లో భాగంగా టిఆర్ఎస్ లో అసమ్మతికి నాయకత్వం వహించారు.

title: నీలం రాజశేఖరరెడ్డి

text: నీలం రాజశేఖరరెడ్డి భారతీయ కమ్యూనిస్టు నేత మరియు మాజీ భారత రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డి సోదరుడు. 1918లో అనంతపురం దగ్గర ఇల్లూరు గ్రామంలో నీలం చిన్నపరెడ్డి, సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు కల్లూరు సుబ్బారావు బెనారస్ జాతీయ కళాశాలలో రాజశేఖరరెడ్డిని,  తరిమెల నాగిరెడ్డి ని చేర్పించారు. "మానవునికున్న ఆస్తిలో కెల్లా ప్రియమైనది జీవితమే! అలాంటి జీవితాన్ని గడిపే అవకాశం మనిషికి ఒకసారి మాత్రమే లభిస్తుంది. మానవజాతి విముక్తికోసం నా జీవితాన్ని వినియోగించాను అని సంతృప్తి పడగల జీవితాన్ని ప్రతి మానవుడూ గడపాలి"- అన్న లెనిన్ మాటలు నీలంకు ఆదర్శం. 1943 జనవరిలో అనంతపురం జిల్లా కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియాకి ప్రథమ కార్యదర్శిగా ఆయన ఎన్నికయ్యారు. 1946లో 'అనంతపురం జిల్లా కమ్యూనిస్టు పార్టీ చరిత్ర" రాశారు. 1938లో కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరి మూడు సంవత్సరాలు రహస్య జీవితం గడిపాడు. 1941-42లో యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకరించినందుకు, యుద్ధ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలను ముమ్మరం చేసినందుకు రెండున్నర సంవత్సరాలు జైలు జీవితం. ఆగ్రా సెంట్రల్ జైలు, బెనారస్ జిల్లా జైలు, చెరైలీ సెంట్రల్ జైలు, రాజమండ్రి, ఆలీపూర్, వెల్లూరు... ఇలా దేశంలో ప్రసిద్ధి పొందిన అన్ని జైళ్లల్లోనూ బందీ అయ్యారు. ఆయన ఆస్తిని 1952 ప్రాంతాల్లో పోలీసులు జప్తు చేశారు. భూస్వామ్య కుటుంబంలో జన్మించిన నీలం తన యావదాస్తిని కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికే అంకితం చేశారు. చండ్ర రాజేశ్వరరావు, తమ్మారెడ్డి సత్యనారాయణ ల పేరుతో ఏర్పాటైన ట్రస్టులకు అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1994 డిసెంబరు 13న నీలం కన్నుమూశారు.

title: మచిలీపట్నం పోర్ట్

text: మచిలీపట్నం పోర్ట్, బంగాళాఖాతం తీరంలోని ఒక ప్రతిపాదిత సముద్ర నౌకాశ్రయం. ఈ పోర్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని మచిలీపట్నం పట్టణంలో ఉంది. 2008లొ ఈ పోర్ట్ కి వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి పునాది వేశాడు. నవయుగ ఇంజనీరింగ్ కంపెనీ లిమిటెడ్, ఈ పోర్ట్ ని 50-సంవత్సరాలు పాటు బిల్డ్ ఓన్ ఆపరేట్-ట్రాన్స్ఫర్ పద్ధతిలో నిర్మిస్తుంది.

title: పావురాల గుట్ట

text: కర్నూలు జిల్లా ఆత్మకూరునుంచి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలోని నల్లకాలువ గ్రామం మీదుగా 16 కిలోమీటర్ల దూరంలోని రుద్రకోడూరు గ్రామానికి దట్టమైన అటవీ మార్గంలో రుద్రకొండ పై పావురాలగుట్ట ఉంది. సెప్టెంబర్ 2, 2009న ఉదయం గం. 9.35 ని.లకు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్.రాజశేఖరరెడ్డి ప్రయాణిస్తున్న హెలికాప్టర్ నల్లమల అటవీ ప్రాంతంపై నుంచి ప్రయాణిస్తున్న సమయంలో కూలిపోవడంతో రాజశేఖరరెడ్డితో సహా మొత్తం ఐదుగురు మరణించారు. హెలికాప్టర్ కూలిపోయిన దాదాపు 25 గంటల వరకు ఎలాంటి ఆచూకీ తెలియకపోవడంతో విస్తృతంగా గాలింపు చర్యలు చేపట్టారు. చివరికి సెప్టెంబరు 3న ఈ ప్రాంతంలోనే హెలికాప్టర్ ప్రమాదానికి గురై కూలిపోయినట్లు గుర్తించి మృతదేహాలను తరలించారు. దీనితో ముఖ్యమంత్రి మృతిచెందిన పావురాలగుట్ట (చింతగుండం) ప్రాంతం వార్తల్లోకి వచ్చింది. ఇక్కడ ఒక భారీ స్మారక స్తూపాన్ని నిర్మించాలని ప్రభుత్వం తీర్మానించింది. దివంగత నేత వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి పేర స్మృతివనం నిర్మించేందుకు ప్రమాదం జరిగిన వెలుగోడు అభయారణ్యంలో 1412 హెక్టార్లను స్మృతివనం కోసం కేటాయించింది.

title: 2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి హెలికాప్టర్ ప్రమాదం

text: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

title: నీలం రాజశేఖరరెడ్డి

text: చండ్ర రాజేశ్వరరావు పౌండేషను మార్కిస్టు అధ్యయనానికి హైదరాబాదు శివార్లలోని కొండాపూర్లో ఏర్పాటుచేసిన పరిశోధనా కేంద్రానికి రాజశేఖరరెడ్డి స్మృత్యర్ధం "నీలం రాజశేఖరరెడ్డి పరిశోధనా కేంద్రం" అని పేరుపెట్టారు.

title: బైరెడ్డి రాజశేఖరరెడ్డి

text: 2013 ఆగస్టు 5 న రాయలసీమ పరిరక్షణ సమితి నే తన పార్టీ పేరుగా ప్రకటించారు.=మూలాలు=

title: సీతాఫల్‌మండి

text: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి డా. వై.ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి చే 2009, ఆగస్టు 14న రైల్ ఓవర్ వంతెనకు శంకుస్థాపన చేయబడింది.

title: ఈటెల రాజేందర్

text:
"తెలంగాణ" రాష్ట తొలి ఆర్ధిక మంత్రి.
ఇతను మార్చి 3, 1964 లో జన్మించారు.
కరీంనగర్ జిల్లా హుజూరాబాద్ నుంచి గెలుపొందిన ఈటెల రాజేందర్ ముదిరాజ్ గారూ టిఆర్‌ఎస్ ఆవిర్భావం నుంచి పార్టీలో ఉన్నారు. వైఎస్ హయాంలో టీఆర్‌ఎస్ ఎల్పీ నేతగా ఉన్న ఈటెల తన వాగ్ధ్దాటితో అందరిని ఆకట్టుకున్నారు. 1964 మార్చి 20వ తేదీన జన్మించిన ఈటెల బీఎస్సీ చదివారు. ఈయనకు భార్య, ఒక కొడుకు, ఒక కూతురు ఉన్నారు. కేసీఆర్ మంత్రివర్గంలో ఆర్థిక, ప్రణాళికశాఖ, చిన్నమొత్తాల పొదుపు, రాష్ట్ర లాటరీలు, పౌరసరఫరాలు, తూనికలు కొలతలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖల బాధ్యతలు దక్కాయి.

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: యెడుగూరి సందింటి రాజశేఖరరెడ్డి (జూలై 8, 1949 - సెప్టెంబర్ 2, 2009) ఆంధ్ర ప్రదేశ్ 16వ ముఖ్యమంత్రి, కాంగ్రేసు పార్టీ నాయకుడు.

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: 1600 ఎకరాల భూమిని డిసెంబరు 2006లో ప్రభుత్వానికి అప్పగించటం విపక్షాల విమర్శకి గురయ్యింది. చట్టాన్ని అతిక్రమించి భూమిని కలిగివున్నందుకు విపక్షాలు రాజశేఖరరెడ్డి రాజీనామా చేయాలని కోరాయి.[5].ముఖ్యమంత్రి పదవిలో ఉన్నప్పుడు ఎన్నో అక్రమ ఆస్తులు సంపాదించారని విపక్షాలు మరియు పత్రికలు ఆయనపై ఆరోపణలు చేసాయి. అక్రమ ఆస్తుల సంపాదన కేసులో 2011లో ఆయనపై మరియు ఆయన సకుమారుడు జగన్ పై సి.బి.ఐ వారు అభియోగ పత్రం జారీ చేసారు.

title: యాతగిరి శ్రీరామ నరసింహారావు

text: 11వ శతాబ్దంనాటి శ్రీ లక్ష్మినరసింహస్వామి విగ్రహంగల ఉత్తరాదిమఠానికి అధికారిగావున్న యాతగిరి శ్రీరామ నరసింహారావు 80 వ పుట్టినరోజు (అశీతి) సందర్భంగా 2016అక్టోబరు 1శనివారం రాత్రి గోదావరిగట్టు టి.నగర్ శ్రీ త్యాగరాజ నారాయణదాస సేవాసమితి ఆడిటోరియంలో ఘనంగా నిర్వహించారు.ఈ వేడుకకు బుద్ధప్రసాద్ ముఖ్య అతిధిగా విచ్చేసారు. ఎంపీ మాగంటి మురళీమోహన్, ఎం.ఎల్.సి.లు సోము వీర్రాజు, ఆదిరెడ్డి అప్పారావు, పలువురు ప్రముఖులు పాల్గొన్నారు. సారథ్య సంఘ అధ్యక్షులు డాక్టర్ కర్రి రామారెడ్డి దాదాపు 40నిమిషాలసేపు వైఎస్ జీవన రేఖలపేరిట రూపొందించిన మల్టీమీడియా ప్రదర్శన ఇచ్చారు.

title: వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి

text: కళాశాల దశ నుంచే రాజకీయాలపై ఆసక్తి చూపిన రాజశేఖరరెడ్డి 1980-83 కాలంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిపదవిని నిర్వహించాడు. కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 4 సార్లు ఎన్నికయ్యాడు. పులివెందుల అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి 6 సార్లు విజయం సాధించాడు. రాష్ట్ర శాసనసభ ప్రతిపక్షనేతగానూ, రెండు సార్లు రాష్ట్ర ప్రదేశ్ కాంగ్రేస్ కమిటీ అధ్యక్షుడిగానూ పనిచేశాడు. 1980 నుంచి 1983 దాకా గ్రామీణాభివృద్ధి, వైద్యశాఖ, విద్యాశాఖ మొదలైన కీలకమైన మంత్రి పదవులను నిర్వహించాడు. తెలుగు దేశం నేత నారా చంద్రబాబు నాయుడు మొదటగా కాంగ్రెస్ లో ఉన్నపుడు ఇరువురూ మంచి మిత్రులు. 1985 నుంచి 1998 వరకు పార్టీలో వై.ఎస్. నిత్య అసమ్మతివాదిగా పేరుపడ్డారు. కాంగ్రెస్ ముఖ్యమంత్రులందరితో ఆయన పోరాటం చేయాల్సి వచ్చింది. 1989-94 మధ్య కాలంలో ముఖ్యమంత్రి కావాలని ప్రయత్నించినా సాధ్యపడలేదు. మర్రి చెన్నారెడ్డి, నేదురుమల్లి జనార్ధన్ రెడ్డి, కోట్ల విజయ భాస్కర్ రెడ్డి వంటి నేతలతో ఆయన రాజకీయ యుద్ధమే చేశారు. వారికి వ్యతిరేకంగా క్యాంపులు నడిపాడు. మర్రి చెన్నారెడ్డిని, నేదురుమిల్లి జనార్ధన్‌రెడ్డిని పదవినుండి తొలగించడానికి ప్రధాన కారణమైన హైదరాబాదు నగరంలో జరిగిన అల్లర్లలో రాజశేఖర్ రెడ్డి వర్గపు పాత్ర ఉందన్న ఆరోపణలు వచ్చాయి. అదే తాను ముఖ్యమంత్రి అయ్యేనాటికి అలాంటి శిబిరాలు లేని పరిస్థితిని సృష్టించుకోగలిగాడు. రాజకీయాల్లో ముక్కుసూటితనానికి, నిర్మొహమాట ధోరణికి రాజశేఖరరెడ్డి ప్రసిద్ధుడు.[4]


query: కర్నూలు జిల్లాలోని కొండారెడ్డి బురుజు ను ఎవరు నిర్మించారు?

title: కర్నూలు

text: విజయనగర సామ్రాజ్య పాలకులు కొండారెడ్డి బురుజు అనబడు ఒక ఎత్తైన కోటని కట్టించారు. కర్నూలు పట్టణం నుండి 52 కి.మీ ఉన్న గద్వాలకు ఈ కోట నుండి సొరంగ మార్గం ఉంది. తుంగభద్ర నది క్రింద నుండి వెళుతూ నల్లా సోమనాద్రి నిర్మించిన గద్వాల కోటను అనుసంధానం చేయటం దీని ప్రత్యేకత. ముస్లిం ఆక్రమణదారుల నుండి తప్పించుకొనటానికి 17వ శతాబ్దంలో గద్వాల్ సంస్థానాదీశుడు ఈ సొరంగాన్ని ఉపయోగించేవాడని వినికిడి. 1901 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ సొరంగ మార్గాన్ని మూసివేసింది.

title: కర్నూలు

text: బాదామి చాళుక్యులు, తెలుగు చోళులు, కాకతీయులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించినట్లుగా చరిత్ర చెబుతోంది. అటు తర్వాత విజయనగర రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించి తమ ఆధీనం లోనికి తెచ్చుకొన్నారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ప్రస్తుత జిల్లా అంతా ఆయన ఏలుబడి లోనికి వచ్చింది. కర్నూలులో ప్రఖ్యాతి గాంచిన కొండారెడ్డి బురుజు, అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు కట్టబడిన కోటలో ఓ భాగం మాత్రమే, ఆ తర్వాత ఎప్పుడో కొండారెడ్డి అనే విప్లవవీరుణ్ణి అక్కడ బంధించడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది.

title: తుదిచెర్ల

text: తూడిచెర్ల గ్రామము.[1] కర్నూలు ను0డి 55 కిలోమీటరులు వు0ది గ్రామము.[1]లో వరి ముఖ్యమైన ప0ట. మా ఊరిలో పూరతనమైన శివాలయ0 వు0ది ఆలయ0లో శ్రీశ్రీశ్రీ శ0కరమల్లేశ్వర స్వామి కొలువై గ్రామ ప్రజలచే నిత్యము పూజల0దుకూ0టూ గ్రామ ప్రజలు సిరి స0పదలతో తూలతూగుతు మరియు ఆయురారోగ్యాలతో వు0డాలనీ ఆశీర్వాదీస్తాడు. ఊరి మద్యలో శ్రీ సీతారామాలయ0 ఉంది. ఆలయ0లో సీతారాములు, ఆ0జనేయస్వామి మరియు ప్రక్కనే వీరభద్రస్వామి ఎదురుగా చెన్నకేశవస్వామి వార్లు ఊరికి ఎల్లవేళల ఆశీర్వాదాలు అ0దజేస్తూ కాపాడుతు0టారు. ఊరి మద్యలోనే పూరతన కోట బురుజు ఉంది.

title: హ్యారీ పాటర్ అండ్ ది హాఫ్ బ్లడ్ ప్రిన్స్

text: డంబుల్‌డోర్ ఒక హర్క్రక్స్ కనుగొని దానిని నాశనం చేయడానికి హ్యారీ మద్దతు కోరతాడు. వారు ఒక గుహకు ప్రయాణించి అక్కడ సలజార్ పతకం అని వారు నమ్మే దానిని కనుగొంటారు, కానీ హోర్క్రక్స్‌ను రక్షించే మంత్రపూర్వక పానీయాన్ని తాగిన తరువాత డంబుల్ డోర్ బాగా నీరసపడతాడు. వారు హాగ్వార్ట్స్‌కి తిరిగి వచ్చి వోల్డ్‌మార్ట్ యొక్క చిహ్నం హాగ్వార్ట్స్ యొక్క ఆస్ట్రానమీ టవ‌ర్‌పై ఎగరడాన్ని గమనిస్తారు. బురుజు యొక్క పైభాగంలో, డంబుల్‌డోర్, డ్రాకోచే ఎదిరించబడతాడు. డంబుల్‌డోర్ జీవితంపై జరిగిన దాడుల వెనుక తాను ఉన్నానని డ్రాకో అంగీకరిస్తాడు, వోల్డ్‌మార్ట్ అతనిని చంపమని డ్రాకోను ఆజ్ఞాపిస్తాడు, అతను విఫలమైతే తానే డ్రాకోను చంపుతానని అంటాడు, కానీ డంబుల్‌డోర్ ను చంపడానికి ఆ ప్రదేశానికి రాలేడు. ఏదేమైనా, స్నేప్ వచ్చి డంబుల్ డోర్‌ను చంపుతాడు. ఆగ్రహంతో, హ్యారీ, స్నేప్ ని వేటాడతాడు, అతను హ్యారీ యొక్క దాడుల నుండి తప్పించుకొని, మాయమయ్యే ముందు తానే హాఫ్-బ్లడ్ ప్రిన్స్‌నని వెల్లడిస్తాడు.

title: కర్నూలు

text: 2009 అక్టోబరు 2 న భారీ వర్షాలు మరియు హంద్రీ, తుంగభద్ర నదుల వరద నీటివల్ల కర్నూలు పట్టణంలో వందల ఇండ్లు మునిగిపోయి వేలాది ప్రజలు నిరాశ్రయులయ్యారు.[6] హంద్రీ మరియు తుంగభద్ర నదుల తీరప్రాంతాలలోని ఇండ్లు రెండు అంతస్తులు పూర్తిగా నీటిలో మునిగిపోయాయి. శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు బ్యాక్‌వాటర్ వల్ల ముంపు సమస్య మరింతగా పెరిగింది. రెండు నదులు పట్టణాన్ని రెండువైపున నుంచి ఉధృతరూపంలో ప్రవహించి పట్టణాన్ని చుట్టుముట్టడంతో ప్రజలు భీతిల్లిపోయారు. వరదనీరు చారిత్రక కొండారెడ్డి బురుజు వరకు వచ్చిచేరింది.[7] అక్టోబరు 1 తేది అర్థరాత్రికి మొదలైన వరద సమస్య తెల్లవారుజాము వరకు తీరప్రాంతాలకు వ్యాపించింది. రెండవ తేది మధ్యాహ్నం వరకు వరద నీరు ఉధృతరూపం దాల్చి దాదాపు 65 వేల ప్రజలు శిబిరాలలో తలదాచుకున్నారు.[8] అక్టోబరు 3 సాయంత్రం తరువాత నీటిమట్టం తగ్గింది. ప్రాణనష్టంతో పాటు అపార ఆస్తినష్టం జరిగింది. రోడ్లపై చనిపోయిన పశువుల కళేబరాల దుర్గంధం, నిలిచిపోయిన విద్యుత్ సరఫరా, నీటి సరఫరా మరియు పూర్తిగా మునిగిన ఇండ్లలోని సామాగ్రి, దుస్తులు పనికిరాకుండా పోవడంతో పట్టణ వాసులు తీవ్ర పరిస్థితిని ఎదుర్కొన్నారు.

title: సంగమేశ్వర దేవాలయం, కర్నూలు

text: సంగమేశ్వర దేవాలయం, కర్నూలు జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ శైవాలయం. జిల్లాలోని ఆత్మకూరు పట్టణానికి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో కృష్ణా నదిలో సంగమేశ్వర ఆలయం ఉంది. ఏకంగా ఏడునదులు కలిసే ప్రదేశం. ఏడాదిలో 8 నెలలపాటు నీటిలో ఉండి కేవలం 4 నెలలు భక్తులకు దర్శనభాగ్యం కలిగించే ఆలయం. వేలసంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్న పవిత్రస్థలం. ఎందరో మునుల తపస్సుకు ఆశ్రయమిచ్చిన ప్రాంతం.

title: ఎం. హరికిషన్

text:
కర్నూలు జిల్లాలో వున్న కథకులను, వారి కథలను సాహితీ లోకానికి పరిచయం చేసిన బృహత్ సంకలనం "కర్నూలు కథ" వీరి సంపాదకత్వంలోనే వెలువడింది. వీరు బాలసాహిత్యాన్నే గాక సామాజిక స్పృహ గలిగిన ఇతర రచనలు గూడా అనేకం చేశారు. "మాయమ్మ రాచ్చసి. నయాఫత్వా, నేనూ మాయమ్మ, 3 అబద్ధాలు" వీరి సామాజిక నిబద్ధతను తెలియజేసే ఇతర కథా సంపుటాలు.
హరికిషన్ తరతరాలనుంచి ఒకరినుంచి మరొకరికి మౌఖికంగా సంక్రమిస్తున్న జానపద బాలసాహిత్యం అంతరించి పోగూడదని అనేక పల్లెటూళ్ళు తిరుగుతూ అమ్మమ్మల్ని, తాతయ్యల్ని పలకరిస్తూ వారినుంచి కథల్ని సేకరించాడు. అతను పిల్లలు మాట్లాడుకొనే భాషలో అత్యంత సరళంగా, పిల్లలు తమంతట తాము చదువుకునేలా రాయడంలో సిద్ధహస్తుడు. సరళ కర్నూలు మాండలికంలో వీరి జానపద కథలు కొనసాగుతూ పిల్లల్ని సమ్మోహితుల్ని చేస్తున్నాయి. ఠింగురుబిళ్ళ, కిర్రుకిర్రులొడ్డప్పా, ఒకటి తిందునా రెండు తిందునా, నక్కబావ - పిల్లిబావ, కుందేలు దెబ్బ, నల్లకుక్క, నలుగురు మూర్ఖులు, నాకుమూడు నీకురెండు ఇలా అనేక సంపుటాలు ప్రచురించాడు. విశాఖపట్టణం జిల్లా పాడేరు ప్రాంతంలోని ఆదివాసీ భాష "కొండ" కు లిపిలేదు. ఆ భాషలోని జానపద కథలు కొన్ని సేకరించి "బంగారు చేప - గంధర్వకన్య" పేరుతో మన తెలుగువారికి అందించాడు. ఇటీవలే 2017 లో 121 జానపద కథలతో "కర్నూలు జిల్లా జానపద కథలు" అనే పెద్ద సంపుాన్ని ప్రచురించాడు.
తెలుగు భాషలో అప్పుడప్పుడే అక్షరాలు దిద్దుతూ, చదవడం నేర్చుకుంటున్న చిన్నారులు గూడా పుస్తకాలు చదవాలనే తపనతో హరికిషన్ ఒత్తులులేని గేయాలు, సంయుక్త అక్షరాలు లేని కథలు, బొమ్మలతో సామెతలు, జానపద గేయాలు అత్యంత సరళమైన భాషలో సృష్టించి ఒక కొత్త ఒరవడికి బాటలు వేశాడు. రేపటి వెలుగులు, మెరుపుల వాన తెలుగుభాషలో వచ్చిన మొట్టమొదటి ఒత్తులులేని గేయాల పుస్తకాలు. తిక్క కుదిరిన నక్క, మూతిపగిలిన పిల్లి, పిండిబొమ్మ వీరుడు, కందిరీగ తేనెటీగ సంయుక్త అక్షరాలే లేకుండా రంగురంగుల బొమ్మలతో ఆకర్షణీయంగా ప్రచురించాడు. సంయుక్త అక్షరాలు లేకుండా తెలుగులో మొట్టమొదటిసారిగా "మిన్ను" అనే బాలల నవల రచించాడు. సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ సర్వశిక్షా అభియాన్ బాలసాహిత్య రాష్ట్ర బృందంలో సభ్యునిగా పనిచేసిన అతను కర్నూలు జిల్లాలో బాలసాహిత్య రూపకల్పనకు మార్గదర్శకులుగా వుండి అనేక పుస్తకాలు రూపొందించాడు.  కర్నూలు జిల్లాలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలన్నింలోనూ వీరు రచించిన పుస్తకాలు కనబడతాయి.
కర్నూలు జిల్లా చరిత్రను ఆదిమానవులు ఈ జిల్లాలో అడుగు పెట్టినప్పటినుంచి  1956 లో ఆంధ్ర రాజధాని కర్నూలు నుండి హైదరాబాదుకు తరలిపోయేదాకా జరిగిన విషయాలన్నీ ... పిల్లల నుంచీ పెద్దలవరకు అందరికీ అర్థమయ్యే రీతిలో , అరుదైన 250 ఫోటోల సహాయంతో వివరించాడు. అలాగే ఇంతవరకు వెలుగు చూడని కొండారెడ్డి బురుజు పాత ఫోటోలను సేకరిస్తూ కొండారెడ్డి బురుజు చరిత్ర వెలువరించాడు. కర్నూలు జిల్లా మహనీయులు అనే పేరుతో 20 మంది మొదటి తరానికి చెందిన గొప్పవారి ఫొలను చిత్రకారులతో వేయించి వారిని గురించి వివరిస్తూ పుస్తకాన్ని రూపొందించాడు.

title: నవనందులు

text: ఎవరు సదాశివ నామస్మరణ చేస్తారో అలాంటి వారి వెంటే శివుడుంటాడు. అలాంటి తన నిజమైన భక్తుల్నే శివుడు వెన్నంటి కాపాడుతాడు. ఆ స్వామి తన భక్తులకోసం వెలసిన క్షేత్రాలు మన దేశంలో అనేకం ఉన్నాయి. ఆ పరంపరలోని మరో విశిష్ఠ శైవ క్షేత్రమే నంది మండలం. ఇది కర్నూలు జిల్లాలో ఉంది. నంద్యాల చుట్టూ నవ నందులుండడంవల్ల ఈ క్షేత్రానికి ఆ పేరు వచ్చింది. నంద్యాల కర్నూలు జిల్లాలో ఉన్న ఒక విశిష్టమైన పట్టణం. చారిత్రక విశేష గాథలతో ముడిపడి ఉన్న ఈ పట్టణానికి ఆ పేరు రావడానికి కూడా అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కుందూ నదీ తీరాన ఉన్న ఈ పట్టణాన్ని పూర్వం నందియాల అని పిలిచేవారు. 14వ శతాబ్దంలో నందన మహారాజు ఈ మండలం చుట్టూ నవ నందులను నిర్మించడంవల్ల దీనికి నంది మండలమని పేర్కొచ్చిందని చెబుతారు. ఇదే కాలాంతరంలో నంద్యాలగా రూపాంతరం చెందింది. మంచి వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉన్న నంద్యాల ప్రముఖ శైవ క్షేత్రంగా కూడా పేర్గాంచింది. మండలంలో ఉన్న నవ నందులలో మూడు నందులు ఇక్కడే ఉండడం విశేషం.

title: తోలి మస్జిద్

text: ప్రార్థనా మందిరము పై నున్న శిలా శాసనములో ఈ మస్జిద్ ను మూసా ఖాన్ నిర్మించినట్లు పేర్కొనబడినది. మూసా ఖాన్ ఆఖరి కుతుబ్ షాహీ సుల్తాను అబ్దుల్ హసన్ కుతుబ్ షా గోల్కొండ సింహాసనాన్ని అధిష్టించుటలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు. గోల్కొండ కోట లో ఉన్న మూసా బురుజు కూడా ఇతను నిర్మించినదే.

title: మెదక్ కోట

text: దక్షిణాపథంపై ఖిల్జీలు తుగ్లక్కుల చీకటి నీడలు పడుతున్న వేళ కాకతీయ సామ్రాట్టు రెండో ప్రతాపరుద్రుడు తన రాజ్య రక్షణ కోసం నిర్మించిన కోట ఇది...ఈ కోట నిర్మాణానికి ఎంచుకున్న స్థలమే ఈ కోటను శత్రుదుర్భేద్యంగా మార్చేసింది. ఎత్తైన కొండ, చుట్టూ నలభై కిలోమీటర్ల వరకూ ఎలాంటి కదలికలున్నా పసిగట్టేందుకు బురుజులు, కోటకు ఎక్కడానికి వీల్లేనంత ఎత్తైన గోడలు, మలుపులు, మెలికలు తిరిగే కొండదారి కోటలో వారికి శత్రువు కనిపిస్తాడు కానీ శత్రువుకు కోటలో ఏముందో, ఎక్కడ సలసలకాగే నూనె నిండిన డేగిశా కుమ్మరించేందుకు ఎవరు పొంచి ఉన్నారో, ఏ బురుజు రంధ్రాల్లోంచి ఎవరు విషం పూసిన బాణాలను ఎక్కుపెట్టి సిద్ధంగా ఉన్నారో అర్థం కాని పరిస్థితి.

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: క్రీ.శ 1602-1618 మధ్య కాలంలో బీజాపూరు సుల్తాను ప్రతినిధి అయిన అబ్దుల్ వహాబ్ కందవోలును పరిపాలిస్తూ ఉండేవాడు. ఆ సమయంలో నందికొట్కూరు తాలూకాలోని పాతకోట పాలెగాడైన కొండారెడ్డి ఇతని అధికారాన్ని ధిక్కరించడంతో అబ్దుల్ వహాబ్ కొండారెడ్డిని ఓడించి ఈ బురుజులోని కరాగారంలో బంధించాడు. ఆ కొండారెడ్డి ఆ బురుజులోనే మరణించడంతో అతని పేరుమీద దీనికి కొండారెడ్డిబురుజు అనే పేరు వచ్చి ఉంటుందని చాలామంది అభిప్రాయం. మరికొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం ఆంగ్లేయుల పరిపాలనా కాలంలో అలంపూర్ ప్రాంతంలోని కోండారెడ్డి అనే దేశభక్తుడు వాళ్ల అధికారాన్ని ఎదిరించడంతో ఆంగ్లేయులు అతనిని పట్టుకొని ఇక్కడ బంధించారనీ, దానితో అతని పేరుమీద దీనికి "కొండారెడ్డి బురుజు" అని వచ్చిందని చెబుతారు. ఇలాగే మరికొందరు కల్లూరు ప్రాంతానికి చెందిన కొండారెడ్డి అనే అతని పేరు మీద కూడా దీనికి ఆపేరు వచ్చిందంటారు. ఏదేమైనా నందికొట్కూరు పాలెగాడైన "కొండారెడ్డి" మరణించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని అత్యధికుల విశ్వాసం. 1930 జనవరిలో భారతి పత్రికలో కర్నూలు జిల్లా గురించి ఫోటోలతో సహా పెద్ద పరిశోధనాత్మక వ్యాసాన్ని గన్నవరపు సుబ్బరామయ్య గారు ప్రచురించారు. అందులో అనేక కట్టడాల ఫోటోలు వాటి పేర్లు ఇచ్చారు. కర్నూలు గురించి చెప్పగానే మనందరి మదిలోన కదిలే కొండారెడ్డి బురుజు ఫోటో క్రింద మాత్రం ఎటువంటి పేరు ఇవ్వకుండా "ఇది ఒక పాత బురుజు, ఇందులో నల్లమందును దాచి పోలీసులు కాపలా కాస్తున్నారు" అని రాసారు. అలాగే దాదాపు 40 సంవత్సరాలు కర్నూలు ప్రాంతంలో నివసించిన విలియం ఆర్థర్ స్టాంటన్ 1950లో అమెరికాలొ ప్రచురించిన " ది అవేకనింగ్ ఆఫ్ ఇండియా" అనే పుస్తకంలో కూడా కొండారెడ్డి బురుజు చిత్రం క్రింద "బాస్టియన్ టు ద ఓల్డ్ ఫోర్ట్" అని రాసారే గానీ కొండారెడ్డి బురుజు అని రాయలేదు. వీటిని పరిశీలించిన కొందరు అసలు 1950కి ముందు దీనికి కొండారెడ్డి బురుజు అనే పేరు ఉందా?లేదా? ఉంటే వారెవరూ పుస్తకాలలో దానినెందుకు పేర్కొనలేదు? అని అభిప్రాయపడుతున్నారు.

title: పెద్దపాడు (కల్లూరు)

text:
కర్నూలు అని వినగానే ముందు గుర్తుకు వచ్చేది కొండారెడ్డి బురుజు. కర్నూలు ప్రక్కనే ఆరు కిలోమీటర్ల దూరంలో పెద్దపాడు గ్రామం ఉన్నది. ఈ గ్రామంలో మన ఆంధ్ర రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పని చేసిన దామోదరం సంజీవయ్య పుట్టిన గ్రామం. ఈఊరిలో మూడు దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అందులో శివాలయము, చెన్నకేశవ దేవాలయము, రామాలయము ఉన్నాయి.ఈ ఊరిలో 10,000 వేల మంది జనాభా నివసిస్తున్నారు.ఈ జిల్లాలో చూడ దగిన ప్రాంతాలు చాలా ఉన్నాయి. మంత్రాలయం, శ్రీశైలం, మహనంది, కాలువ బుగ్గ, వెంకైపల్లె,నాగలాపురం, ఆదోని, బ్రహ్మంగారి మటం,అ హొబిలం.
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 4,408. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2,378, మహిళల సంఖ్య 2,030, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 838 ఉన్నాయి.

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: శ్రికృష్ణదేవరాయల కన్నా ముందు క్రీ.శ 1505-1509 మధ్య విజయనగరం సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన తుళువ వీర నరసింహరాయలు కందనవీడు కోటను అరవీడు రామరాజుకు బహూకరించినట్లు "ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా" అనే పుస్తకం ద్వారా తెలుస్తూ ఉంది. ఈ తుళువవీర నరసింహారాయలునే ఇమ్మడి నరసనాయకుడు అని కూడా పిలుస్తారు. "కందనవోలు" కోట గురుంచి మొట్టమొదట కనపడేది ఇక్కడే. బీజాపూర్ సుల్తాను అయిన యూసుఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ తుంగభద్రానదిని దాటుకొని కందనవోలు కోటపై దండెత్తాడు. ఆ సమయంలో తుళువవీరనరసింహునికి అండగా అరవీడు రామరాజు నిలబడి బీజాపూర్ సుల్తానును పారద్రోలి కందనవోలు కోటతో పాటు ఆదోనిని కూడా ఆక్రమించడానికి సహాయపడ్డాడు. దానితో విజయనగర ప్రభువైన వీరనరసింహుడు రామరాజును మెచ్చుకొని కందనవోలు కోటను అతనికి బహుమానంగా ఇచ్చాడు. అతడే కర్నూలు కోటను పటిష్టం చేసి, కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించి ఉండవచ్చునని కొందరి అభిప్రాయం[3]. కానీ అనేక మంది చరిత్రకారులు ఏమి చెబుతున్నారంటే కర్నూలులో 1929-49 మధ్య శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సోదరుదైన అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు ఈ కోటను కట్టించినట్లు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొండారెడ్డి బురుజును నిర్మించినది కూడా అతనేనని దీనిఅసలు పేరు అత్యుత దేవరాయ బురుజు అని తెలియజేస్తున్నారు. ఏదేమైనా ఈ కొండారెడ్ది బురుజు విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో నిర్మిచబడినదనడంలొ సందేహం లేదు. మనం ఎస్.పి కార్యాలయానికి కొండారెడ్డి బురుజు ప్రక్కనుండి వెళ్ళే గేటు దగ్గర నిలబడి ఆ బురుజు కోటను గనక గమనిస్తే పైన చిన్న చిన్న రంధ్రాలున్న ప్రదేశాల దగ్గర విజయనగర రాజులకు సంబంధించిన సింహం, ఏనుగు, గుర్రం లాంటి చిన్న చిన్న బొమ్మలు కనబడతాయి. కందనవోలు కోట మొత్తం మూడు చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంతో, ఆరు అడుగుల ఎత్తుతో శత్రువుల నుండే కాక, తుంగభద్ర, హంద్రి నదుల వరదల నుండి కాపాడేటట్లు నిర్మిచారు. ఈ కోట చుట్టూ ఒక లోతైన కందకం కూడా ఉండేది. నగర విస్తరణలో భాగంగా బ్రిటిష్ కాలంలో ఈ కోట గోడలన్నీ తొలగించారు. తుంగభద్ర నదివైపు ఇప్పటికీ తీరం వెంట ఎత్తైన కోట గోడను గమనించవచ్చు.[4]

title: తుంగభద్ర

text: కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమలలో పుట్టిన తుంగ, భద్ర వేరువేరుగా ప్రవహిస్తూ శిమోగా జిల్లా కూడ్లి వద్ద ఏకమౌతాయి. అక్కడ నుండి శృంగేరి పీఠం, హంపి ల మీదుగా కర్నూలు జిల్లా కౌతాలం మండలం వద్ద ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత మంత్రాలయం మీదుగా ప్రవహించి కర్నూలు జిల్లాలోని సంగమేశ్వరం, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని అలంపూర్ (తెలంగాణ) వద్ద కృష్ణా నదిలో కలిసిపోతుంది.

title: జి. పుల్లారెడ్డి

text: పుల్లారెడ్డి గారు పరిస్థితుల ప్రభావం వాళ్ళ 5వ తరగతి వరకు మాత్రమే చదివారు, కానీ ఆయనకు చదువంటే అమితమైన అభిమానం. వ్యాపారంలో ఎదిగిన కొద్దీ ప్రజలకు, సమాజానికి ఏమైనా చేయాలన్న తపనతో 1975వ సంవత్సరం హైదరబాద్ లో జి. పుల్లారెడ్డి ఛారిటీస్ ట్రస్ట్ ను ఏర్పరిచి దాని ద్వారా విద్యావ్యాప్తికై కృషిచేశారు. 1984-85 లో జి.పుల్లారెడ్డి ఇంజనీరింగ్ కళాశాలను,1994 -95లో జి.పుల్లారెడ్డి ఫార్మసీ కళాశాలను, మహిళల కోసం 1997లో జి.నారాయణమ్మ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలను స్థాపించారు. ట్రస్ట్ తరపున ఎందరో పేద విద్యార్థులకు ఉపకార వేతనాలను అందిస్తూ విద్యావ్యాప్తికి తనవంతు కృషి చేసారు. కర్నూలు జిల్లాలోని ఎన్నో పాఠశాలల అభివృద్ధికి సహాయం చేశారు. అనాథ బాలురకోసం విజ్ఞాన పీఠం పేరుతొ విద్యాలయాన్ని స్థాపించి వారికి విద్యతో పాటు వసతి, భోజన ఏర్పాట్లను చూస్తున్నారు. ఎన్నో ప్రాథమిక, మధ్యమ మరియు ఉన్నత పాఠశాలలను మరియు డిగ్రీ కళాశాలలను స్థాపించారు.

title: నల సోమనాద్రి

text:
ఆ రోజు పోరాటంలో సోమనాద్రి పరాక్రమాన్ని చూసిన నిజాం, ఆ రాత్రి తక్షణ దర్బారు నిర్వహించాడు. సోమనాద్రిని ఓడించడానికి ఉపాయం చెప్పమన్నాడు. ఒక సర్ధారు సోమనాద్రి బలమంతా అతని గుర్రమేనని దాన్ని వశం చేసుకొంటే, మన విజయం సులువేనని చెప్పాడు. వెంటనే నిజాం, సోమనాద్రి గుర్రాన్ని ఈ రాత్రికి దొంగిలించి తెచ్చినవాడికి జాగీరును ఇస్తానని ప్రకటించాడు. ప్రాణాలకు తెగించి ఒక సైసు కలుగొట్లకు వచ్చి సోమనాద్రి గుర్రాన్ని తీసుకవెళ్ళాడు. ఇచ్చిన మాట ప్రకారం నవాబు అమితానందంతో జాగీరుతో పాటు, ఒక బంగారు కడియాన్ని కూడా సైసుకు బహుమానంగా ఇచ్చాడు.
మరుసటి రోజు సోమనాద్రి కలుగొట్ల శిబిరంలో కలకలం చెలరేగింది. తన గుర్రం లేక పోవడం తనకు కుడిచేయి తెగినట్లుగా అనిపించింది. అయినా ధైర్య, స్థైర్యాలను విడువకుండా ఎలాగోలా రెండో రోజు యుద్ధాన్ని ముగించాడు. ముందు రోజు నాటి ఉత్సాహం లేక పోవడాన్ని గమనించి, తన వాళ్ళందరితో సమాలోచన చేశాడు. తన గుర్రాన్ని తెళ్ళవారేలోగా ఎవరైతే తిరిగి తెచ్చివగలరో వారికి ఆ గుర్రం ఒక రోజు తిరుగునంత వరకు భూమిని ఇనాంగా ఇవ్వగలనని ప్రకటించాడు.
సోమనాద్రి ప్రకటనకు హనుమప్పనాయుడు అను ఒక బోయ సర్ధారు ముందుకు వచ్చాడు. ఇతని స్వగ్రామం నేటి ఇటిక్యాల మండలంలోని బొచ్చెంగన్న పల్లె. నాయుడు ఆ రాత్రి జొన్న సొప్పను ఒక మోపుగా కట్టుకొని నిడ్జూరుకు బయలుదేరాడు. నిజాం సైన్యం డేరాలను సొప్ప అమ్మేవాడిగా సమీపించాడు. అక్కడి సైన్యం సొప్పను ఖరీదు చేయగా హనుమప్ప ధర కుదురనీయలేదు. తన లక్ష్యం గుర్రం కాబట్టే అలా చేశాడు. ఎవరికి అనుమానం రాకుండా గుర్రాన్ని వెతుకుతూ డేరాలన్ని చూశాడు. చివరకు ఒక దగ్గర గుర్రం ఉండటాన్ని గమనించాడు. గుర్రం కూడా హనుమప్పను చూసి సకిలించింది. సొప్పను చూసే సకిలించిందని సరి పెట్టుకున్నారు అక్కడి సైనికులు. గుర్రం కనపడిన ఆనందంతో తక్కువ దరకే సొప్పను అమ్మాడు. ఆ తర్వాత తప్పించుకొనే సమయం కోసం ఎదురుచూస్తూ, ఎవరి కంటాపడకుండా అక్కడే ఉన్న గడ్డి మోపుల కింద చప్పుడు కాకుండా దూరాడు. నాయుడుని చూసిన ఆనందంతో కట్టేసిన గుర్రం పెనుగులాడి గూటం పెరికి, సకిలించింది. దాని అలికిడికి దగ్గరలో ఉన్న ఒక సైనికుడు గుర్రం దగ్గరకు వచ్చాడు. నాయుడు చప్పుడు కాకుండా గడ్డి కింద అలాగే పడుకొని ఉండిపోయాడు. ఆ సైనికుడు పెరికిన గూటాన్ని తిరిగి గడ్డి మీద మోపి పాతి, గుర్రాన్ని కట్టేసిపోయాడు. ఆ గడ్డి కింద వెల్లకిలా పడుకొని ఉన్న నాయుడి కుడి చేతి మీద ఆ గూటం దిగిపోయింది. ఆ బాధకు తనుకులాడితే, ప్రాణాలే పోయే ప్రమాదమని గ్రహించిన నాయుడు సహనంతో ఓర్చుకొని అలాగే ఉండిపోయాడు. అర్థ తాత్రి దాకా, సమయం కొరకు ఎదురు చూశాడు. అందరూ గాడ నిద్రలో ఉండటాన్ని గమనించి ఇదే తగిన సమయమని భావించి, చేతిని పీకే ప్రయత్నం చేశాడు. ఎంతకూ రాక పోయేసరికి నడుముకున్న కత్తిని ఎడమ చేతితో తీసుకొని, గూటం పాతిన కుడి చేతి భాగాన్ని నరుక్కొన్నాడు. తెగిన భాగానికి తలపాగ చుట్టికొని లేచాడు. గుర్రాన్ని చప్పుడు కాకుండా సైనికుల డేరాలు దాటించి, కలుగొట్ల వైపు దౌడు తీయించాడు. ఆ రాత్రి సోమనాద్రి ముందు గుర్రంతో సహా నిలబడి హనుమప్ప నాయుడు ఎడమ చేతితో సలాం చేశాడు. నాయుడి దుశ్చర్యకు రాజు ఆగ్రహించాడు. రక్తమోడుతున్న నాయుడి తెగిన కుడి చేతిని చూశాకా, జరిగిన సంగతంతా విన్నాకా సోమనాద్రి కదిలిపోయి, నాయుడుని కౌగిలించుకొని సన్మానం చేశాడు. ఇచ్చిన మాట ప్రకారం అప్పటికప్పుడు దాన శాసనం రాయించాడు.
తన గుర్రం తిరిగి రావడంతో అమితోత్సాహుడైన సోమనాద్రి మరుసటి రోజు యుద్ధంలో తన పరాక్రమాన్ని చూపాడు. నిజాం సైన్యంపై విరుచుకపడ్డాడు. ఆ నాటి యుద్ధంలో ప్రాగటూరు నవాబు హైదర్ సాహెబ్, బళ్ళారి నవాబు హతులయ్యారు. నిజాం సైన్యాన్ని కర్నూలు వరకు తరుముతూ వెళ్ళాడు సోమనాద్రి. నిజాం సైన్యం కర్నూలు కోటలోకి ప్రవేశించింది. తరుముతూ వెళ్ళిన సోమనాద్రి కూడా కొద్దిమంది సైనికులతో కలిసి కోటలోకి వెళ్ళాడు. హఠాత్తుగా వెనుక నుండి కోట తలుపులు మూత పడ్డాయి. దిక్కు తోచక బయటే మిగిలి పోయిన గద్వాల సైన్యం లోపలికి వెళ్ళడానికి విశ్వప్రయత్నం చేసింది. కాని వీలు పడలేదు. కొద్ది మందితో ప్రవేశించిన తమ నాయకుడు కోటలోపల మరణించి ఉంటాడని, కాబట్టి మేము గద్వాలకు తిరిగి వస్తామని, మహారాణి లింగమ్మకు బయటే మిగిలి పోయిన సైన్యం కబరు పంపింది. మహారాణి అలాగే రండి కాకపోతే నేను పంపుతున్న ఈ గాజులు, చీరలు, పసుపు, కుంకుమలు ధరించి తిరిగి రండని ప్రత్యుత్తరం పంపింది. దానితో పౌరుషం పొడుచుకొచ్చిన సైన్యం ఇక విజయమో, వీరస్వర్గమో ఎదో ఒకటి తేలిపోవాలని భావించి, కర్నూలు కోట తలుపులు బద్దలు కొట్టి, కోటలోకి ప్రవేశించారు. ఉన్న కొద్ది పాటి సైన్యం తోనే ఎడతెగని పోరాటం చేస్తున్న సోమనాద్రికి పోయిన ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చినట్లైయింది తన సైన్యాన్ని చూసే సరికి. మరింత విజృంచేసరికి వీడు ఇక బతకనించేటట్లు లేడని భావించిన రాయచూరు, గుత్తి నవాబులు యుద్ద విముఖతను చూపారు. ఉప్పేరు నవాబు ఏమి చేయాలో దిక్కు తోచని స్థితిలో పడిపోయాడు. ఈ స్థితిలో యుద్ధాన్ని విరమింపజేసుకొని, సంధి చేసుకోవడమే మేలని మంత్రులు సూచించే సరికి, నిజాం కుడా సరేనన్నాడు. సోమనాద్రి కూడా అంగీకరించాడు. యుద్ధ పరిహారానికి ప్రతిఫలంగా కర్నూలు కొండారెడ్డి బురుజు పైన ఉన్న ఎల్లమ్మ ఫిరంగిని, రాయచూరు నవాబు ఆధీనంలో ఉన్న గోన బుద్ధారెడ్డివని భావించే రామ, లక్ష్మణ ఫిరంగులను, కర్నూలు ఏలుబడిలోని కొంత భూభాగాన్ని పొంది, విజయోత్సాహంతో సోమనాద్రి గద్వాలకు తిరిగి వచ్చాడు.
ఈ యుద్ధానికి వేదికలైన కలుగొట్ల, నిడ్జూరు గ్రామాలలో నేటికీ నాటి యుద్ధ చిహ్నాలైన తాత్కాలిక బురుజులు, దిబ్బలు కనిపిస్తాయి.
గద్వాలకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత సోమనాద్రి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం హనుమప్ప నాయుడుకి గుర్రం ఒక రోజంతా తిరిగే భూమిని ఇనాంగా ఇచ్చాడు. కాల క్రమేణా చాలా భూమి ఇతరుల ఆధీనంలోకి వెళ్ళిపోయినా ఈ నాటికి హనుమప్ప నాయుడు సంతతి వారు అధిక భూములను ఆ గ్రామంలో అనుభవిస్తున్నారు. ఆ గ్రామంలో, దాని సమీప గ్రామమైన బొచ్చు వీరాపురంలో ఇతని సంతతి వారే భూస్వాములు. వారిదే పెత్తనం. ఈ ఆనవాయితీ నేటికీ కొనసాగటాన్ని గమనించవచ్చు.

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: విజయనగర సామ్రాజ్యం యొక్క పాలకులు ఒక యుద్ధ తంత్రంగా శత్రువులను గమనించేందుకు ఈ బురుజును ఎత్తుగా నిర్మించారు. కర్నూలు పట్టణం నుండి 52 కి.మీ ఉన్న గద్వాల్ కి ఈ బురుజు నుండి సొరంగ మార్గం ఉంది. తుంగభద్ర నది క్రింద నుండి వెళుతూ నల్లా సోమనాద్రి (రాజ సోమ శేఖర ఆనందరెడ్డి) నిర్మించిన గద్వాల్ కోటను అనుసంధానం చేయటం దీని ప్రత్యేకత. ముస్లిం దురాక్రమణదారుల నుండి తప్పించుకొనటానికి 17వ శతాబ్దంలో గద్వాల్ సంస్థానాదీశుడు ఈ సొరంగాన్ని ఉపయోగించేవాడని వినికిడి. 1901 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ సొరంగ మార్గాన్ని మూసివేసినది[6].

title: కర్నూలు

text: కొండారెడ్డి బురుజు నవాబ్ అబ్దుల్ వహాబ్ ఖాన్ (కర్నూలు నవాబు) బంగ్లా తుంగభద్ర నది

title: కర్నూలు జిల్లా

text: బాదామి చాళుక్యులు, తెలుగు చోళులు, కాకతీయులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించినట్లుగా చరిత్ర చెబుతోంది. అటు తర్వాత విజయనగర రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించి తమ ఆధీనం లోనికి తెచ్చుకొన్నారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ప్రస్తుత జిల్లా అంతా ఆయన ఏలుబడి లోనికి వచ్చింది. కర్నూలులో ప్రఖ్యాతి గాంచిన "కొండారెడ్డి బురుజు", అచ్యుతదేవరాయలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు కట్టబడిన కోటలో ఓ భాగం మాత్రమే, ఆ తర్వాత ఎప్పుడో కొండారెడ్డి అనే విప్లవవీరుణ్ణి అక్కడ బంధించడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది.

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: దీని నిర్మాణాన్ని పరిశీలిస్తే దీనిని కర్నూలు నగరానికి దగ్గరలో ఉన్నటువంటి జగన్నాథగట్టునుండి రాళ్లను తీసుకొని వచ్చి ఒకదానిమీద ఒకటి పేరుస్తూ ఇసుక, సున్నం, బెల్లం కలిపిన మిశ్రమంతో అతికిస్తూ నిర్మించినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ కొండారెడ్డి బురుజు మొత్తం నాలుగు భాగాలుగా ఉంది. క్రింది భాగంలో తూర్పువైపు కాపలాదారు ఉండటానికి ఒక చిన్న గది, ఆగ్నేయంవైపు మొదటి అంతస్థుకు చేరుకోవడానికి వీలుగా విశాలమైన మెట్లు ఉన్నాయి. మధ్య భాగంలో నాలుగు స్థంబాలు ఈ బురుజుకు సపోర్టుగా ఉన్నాయి. వీటిని నవాబుల కాలంలో బురుజు పడిపోకుండా నిర్మించినట్లు చెబుతారు. మొదటి అంతస్తులో కుడి,ఎడమలవైపు గుంపుగా కాకుండా ఒక్కొక్కరు చొప్పున వరుసగా ఎక్కడానికి ఇరుకైన మెట్లు కొంచెం నిట్ట నిలువుగా ఉన్నాయి. అంటే శత్రువులెవరైనా దాడి చేసినపుడు ఒక్కసారిగా పైకి రాకుండా ఇవి అడ్డు పడతాయి. ఆ పై భాగంలో సైనికులు ఉండటానికి ఐదు పెద్ద పెద్ద గదులు, ఖైదీలను బంధించడానికి రెండు చిన్న గదులు ఉన్నాయి. అదే విధంగా మధ్యలో అవసరం పడినపుడు తప్పించుకొవడానికి వీలుగా ఒక సొరంగ మార్గం కూడా ఉంది. ఈ సొరంగ మార్గం అలంపూర్ వరకు ఉందని ఇక్కడి ప్రజల అభిప్రాయం[5]. నిజానికి తుంగభద్రానది క్రింద నుండి సొరంగ మార్గం నిర్మిచడం అప్పట్లో అసాధ్యం. కాబట్టి ఈ సొరంగ మార్గం కోట బయట తుంగభద్రానది ఒడ్డువరకు గానీ, ఎస్.పి. కార్యాలయం వరకు గానీ ఉండి ఉండవచ్చు. శత్రువులనుండి తప్పించుకొవలసిన సందర్భాలలొ ఈ సొరంగ మార్గం ద్వారా వాళ్ళు అక్కడి వరకు వెళ్ళి అలాగే తుంగభద్రానదిని దాటి వెళ్ళిపోవచ్చు. రెండవ అంతస్తు అర్థ వలయాకారంలో చిన్న మార్గంలో ఉంటుంది. ఇందులో పడమరవైపు సైనికుల కోసం నిర్మిచిన ఏడు గదులున్నాయి. వాటికి ఎదురుగా శత్రువులను ఎదుర్కోవడానికి వీలుగా చిన్న చిన్న రంధ్రాలు గల మనిషి పట్టేంత నిర్మాణాలున్నాయి. ఈ రంధ్రాల ద్వారా సైనికులు అవతల వారికి కనబడకుండా తమని తాము రక్షించుకుంటూ, కోటపైకి వచ్చినటువంటి శత్రువులపై దాడి చేయడానికి వీలవుతుంది. ఇక్కడి నుండి తుపాకుల ద్వారా క్రిందివారిని కాల్చవచ్చు. అంతే కాకుండా కొటపైకి ఎగబాకుతున్న వాళ్ళకు పై నుంచి రాళ్ళుగానీ, వేడి వేడి పదార్థాలు కానీ గుమ్మరించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. మూడవ అంతస్థులో ఇటుకలతో నిర్మించిన 7 సైనిక గదులు వాటి ముందు విశాలమైన స్థలం ఉన్నాయి. స్థలం మధ్యలో 168 ఎత్తు గల పొడవైన స్తూపం ఉంది. ఇది బ్రిటిష్ వారి కాలంలో వారి జెండా ఎగరవేయటం కోసం నిర్మిచినట్లు తెలుస్తుంది. అంతేకాగ దీని పైకెక్కి సుదూరంగా వస్తున్న శత్రువులను కూడా పసిగట్టవచ్చు. ఒకప్పుడు ఈ స్తూపంపైకి ఎక్కడానికి వీలుగా ఒక ఇనుప నిచ్చెన ఉండేది. కానీ ప్రమాదాలు జరగకుండా దానిని తరువాత తొలగించారు. భారత జాతీయ పతాకాన్ని నిరంతరం ఎగరవేయటం కోసం దేశమంతా కొన్ని ఎత్తైన స్తూపాలను ఎన్నిక చేయగా కొండారెడ్డి బురుజు ఐదవ స్థానంపొందింది.

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: కర్నూలు పేరు చెప్పగానే మనందరి ముందు తళుక్కున మెరిసేది కొండారెడ్డి బురుజు. ఇది కర్నూలు నగరానికి నడిబొడ్డులో ఉండి అందరినీ ఆకర్షిస్తుంది. ఈ బురుజుపైకెక్కి చూస్తే నగరమంతా అత్యంత సుందరంగా కనువిందు చేస్తుంది. కందనవోలు కోటకు నాలుగువైపుల ఉన్న బురుజులలో కొండారెడ్డి బురుజు ఒకటి. మిగతా మూడు శిధిలమైపోయినా నేటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నది ఈ కొండారెడ్డిబురుజు[1]. శిధిలమైన ఆ మూడు బురుజులలో ఒకటి విక్టరీ టాకీస్ ప్రక్కన ఉంది. దీనిని "ఎర్ర బురుజు" అంటారు. ఎర్రని ఇసుకరాయితో నిర్మిచడం వలన దానికి ఆపేరు వచ్చింది. అందులో చిన్న ఎల్లమ్మ, పెద్ద ఎల్లమ్మ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఎర్రబురుజు గోడల రాళ్లపై అనేక చిన్న చిన్న బొమ్మలను మనం గమనించవచ్చు. మిగిలిన రెండు బురుజులు తుంగభద్రానదిని ఆనుకొని ఉన్నాయి. ఒకటి కుమ్మరి వీధి దాటాక, మరొకటి సాయిబాబా గుడి ముందున్న బంగ్లా ప్రక్కన ఉన్నాయి. నదిని దాటి శత్రువులెవ్వరూ కర్నూలు నగరంలోనికి రాకుండా సైనికులు ఎప్పుడూ పహరా కాస్తుండేవారు. 1930లో భారతి పత్రికలో కర్నూలులోని ఒక బురుజు చిత్రాన్ని ప్రచురిస్తూ దాని క్రింద "రామానాయుడు బురుజు" అని రాసారు. మనం కుమ్మరి వీధి ప్రక్కన ఉన్న బురుజుకు పూర్వం ఆ పేరు ఉందని దీని ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. కొండారెడ్డి బురుజు చరిత్ర గూర్చి ఎటువంటి శాసనాలు లభ్యమలేదు[2].

title: వెలుగొండ

text:
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని నల్లమల అడవులలో ఉన్న కొండల వరుసను వెలుగొండలు అంటారు. ఈ కొండలు వైఎస్ఆర్ జిల్లా, నెల్లూరు జిల్లా, చిత్తూరు జిల్లా, ప్రకాశం జిల్లా, కర్నూలు జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉన్నాయి.
ఈ కొండలను ఆధారంగా చేసుకొని నిర్మిస్తున్న ప్రాజెక్ట్ ను వెలుగొండ ప్రాజెక్ట్ అంటారు. ప్రకాశం జిల్లాలో పాటు మరికొన్ని జిల్లా ప్రాంతాలకు సాగునీరు, త్రాగునీరు అందించడానికి వెలుగొండ ప్రాజెక్ట్ నిర్మించాలని పోరాడిన పూల సుబ్బయ్య పేరును ఈ ప్రాజెక్ట్ కు పెట్టారు. ప్రకాశం జిల్లా వాసులకు తాగునీరు మరియు సాగు నీరు అందించేందుకు గాను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన వెలుగొండ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ పనులకు అప్పటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు 16 ఆగస్టు 2004 న ప్రకాశం జిల్లా డోర్నాల్ మండలంలోని కొత్తూరు గ్రామ సమీపంలో సొరంగ నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేశారు. సొరంగనిర్మాణానికై అమెరికా నుంచి దీనిని దిగుమతి చేసుకున్న అత్యాధునిక యంత్రం ఈ వెలుగొండ ప్రాజెక్ట్ పనులకు ఉపయోగించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్ణాణం వల్ల వెలుగొండ ప్రాంత వాసులందరికి చాలా ప్రయోజనం ఉంటుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మించడం వలన ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాలోని సుమారు 4.38 లక్షల ఎకరాలకు సాగు నీరు అందుతుంది, అంతేకాక 15 లక్షలమందికి తాగునీరు కూడా అందుతుంది . ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు శ్రీశైలం డ్యాం నుంచి నీరును అందిస్తారు.]

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: వర్గం:కట్టడాలు వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ కోటలు వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ చారిత్రక స్థలాలు వర్గం:రాయలసీమ కోటలు

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: కొండారెడ్డి బురుజు పై నుండి కర్నూలు పట్టణము కనిపించే తీరు బురుజు వెనుక వైపు రాజవిహార్ కూడలికి వెళ్ళే రోడ్డు బురుజు వెనుక వైపు ఉన్న నీటి ట్యాంకు బురుజు వెనుక వైపు ఉన్న పోలీస్ పెరేడ్ మైదానము బురుజుకు ఎడమ వైపు బురుజు పై ఉన్న స్తంభము బురుజు పై ఉన్న ఆకృతులు బురుజు మొదటి అంతస్తు పై ఉన్న ఆకృతులు బురుజు మొదటి అంతస్తు వర్షపు నీరు ఇంకిపోవుటకు నిర్మించిన రంధ్రాలు వర్షపు నీరు ఇంకిపోవుటకు నిర్మించిన రంధ్రాలు శత్రువులని దూరం నుండే పసిగట్టేందుకు గోడలోనే నిర్మించిన నిగూఢ గవాక్షములు మొదటి అంతస్తు నుండి రెండవ అంతస్తుపై పై ఉన్న స్తంభము కనిపించే తీరు బురుజుకు కుడి వైపు కొండారెడ్డి బురుజు యొక్క మొదటి అంతస్తు మొదటి అంతస్తు పై ఉండే సొరంగ మార్గము బురుజు యొక్క కుడి వైపు మొదటి అంతస్తు ప్రవేశము ప్రవేశ ద్వారము వద్ద పెంచబడిన పచ్చిక బయలు చరిత్రని తెలిపే శిలాఫలకములు బురుజు ముందు వైపు నుండి సెపియా టోన్ లో బురుజు బురుజు నేపథ్యంగా తెలుగు తల్లి విగ్రహము కొండారెడ్డి బురుజు

title: కొండారెడ్డి బురుజు

text: బురుజు దీని పరిసర ప్రాంతాలు స్థానిక చలన చిత్ర నిర్మాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి.

title: ఎం. హరికిషన్

text:
ఇప్పటిదాకా ప్రచరించిన పుస్తకాల సంఖ్య : 60 వాటిలో సామాజిక అంశాలపై - 8, చరిత్ర - 3, బాలసాహిత్యం - 49 ఉన్నాయి.
1.మాయమ్మ రాచ్చసి 2.నయాఫత్వా 3. నేనూ మా అమ్మ 4. మూడు అబద్దాలు 5. ఒక చల్లని మేఘం 6. కందనవోలు కథలు 7. టీచర్ చెప్పిన కథలు
1. కర్నూలు జిల్లా చరిత్ర 2. కొండారెడ్డి బురుజు 3. కర్నూలు జిల్లా మహనీయులు

title: కర్నూలు

text: నంద్యాల చెక్ పోస్టు వద్ద నుండి రాజవిహార్ హోటల్ కూడలి వరకు ఉన్న రోడ్డు కర్నూలు పట్టణానికి వెన్నెముక వంటిది. రాజవిహార్ కూడలి వద్ద కుడి వైపు వెళ్ళే రోడ్డు కొండారెడ్డి బురుజు, పాత బస్టాండు, పెద్ద పార్కు వద్దకు దారి తీయగా, ఎడమ వైపు వెళ్ళేరోడ్డు రైల్వే స్టేషను, కొత్త బస్టాండులకు దారి తీస్తాయి.

title: కొత్త బురుజు

text:
కొత్త బురుజు, కర్నూలు జిల్లా, ధోన్ మండలానికి చెందిన గ్రామము.
ఇది మండల కేంద్రమైన డోన్ నుండి 25 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 471 ఇళ్లతో, 2152 జనాభాతో 1683 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1073, ఆడవారి సంఖ్య 1079. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 166 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 142. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594399.పిన్ కోడ్: 518222.

title: ప్రత్తి శేషయ్య

text: ప్రత్తి శేషయ్య 1950 అక్టోబరు 15 నుండి 1951 డిసెంబరు వరకు పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలోని కామవరపుకోటలో వి.డి.ఒగా పనిచేశారు. ఆ సమయంలో ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తూనే ఖాదీ, హరిజనాభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొనేవారు ఆయన. ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన కోసం ఉద్యోగం వదిలిపెట్టి ఉద్యమాల్లో తిరిగారు శేషయ్య. 1948 డిసెంబరులో కర్నూలు జిల్లా చాగలమర్రు గ్రామంలో నిర్వహించిన రాష్ట్ర గ్రంథాలయ మహాసభలో ఆ సంఘానికి సహాయ కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు ఆయన. వయోజన విద్యా విభాగానికి రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యునిగా కూడా పనిచేశారు ఆయన. 1958 నుండి 1960వరకు జిల్లా వ్యవసాయాభివృద్ధి సంఘానికి కార్యదర్శిగా సేవలందించారు. రాష్ట్రంలో రైతుమహాసభలు నిర్వహించేవారు ఆయన. రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ లో తగాదాలను నిరశిస్తూ ఆయన 1982లో కాంగ్రెస్ ను వదలి తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరారు.

title: కర్నూలు నవాబులు

text: నిజాం ఈస్టిండియా కంపెనీ వారికి సైనిక ఖర్చుల క్రింద ఇవ్వవలసిన సొమ్ము కింద బళ్ళారి, కడప జిల్లాలను పూర్తిగానూ, కర్నూలు జిల్లాలోని కంభం, మార్కాపురం, కోయిలకుంట్ల, పత్తికొండ అనే తాలూకాలను క్రీ.శ.1800లో ఇచ్చారు. ఇలా వారికి ధారాదత్తం చేయడంతో దత్తమండలాలుగా పేరువచ్చింది ఈ ప్రాంతానికి (ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంతాన్ని సినీ పరిబాషలో సీడెడ్ అని వ్యవహరిస్తున్నారు). ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించేందుకు [[థామస్ మన్రో]]ని నియమించారు. అయితే జిల్లాలోని పాలెగాళ్ళు కంపెనీ అధికారాలకు లోబడక పోరాటాలు సాగించారు. [[1803]]లో ఆంగ్లేయులకు, మరాఠీ వారికి యుద్ధం జరిగింది. అప్పటి కర్నూలు నవాబు అయిన అలూఫ్ ఖాన్ తన తమ్ముడిని ససైన్యంగా ఆంగ్లేయుల సహాయానికి పంపారు.