query: మదేపల్లె గ్రామ విస్తీర్ణం ఎంత?

title: మాదేపల్లి

text: మదేపల్లె, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఏలూరు మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1] మాదేపల్లి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, ఏలూరు మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఏలూరు నుండి 4 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1399 ఇళ్లతో, 5132 జనాభాతో 610 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2528, ఆడవారి సంఖ్య 2604. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1431 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 6. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588426[2].పిన్ కోడ్: 534002.

title: చిలుకూరు (ఇబ్రహీంపట్నం)

text: ఈ గ్రామ పంచాయతీకి 2013 జూలైలో జరిగిన ఎన్నికలలో, శ్రీమతి డి.కవిత, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [2]1.2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 996. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 513, స్త్రీల సంఖ్య 483, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 250 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 408 హెక్టారులు.

title: ఎలప్రోలు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1955.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1000, స్త్రీల సంఖ్య 955, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 517 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 677 హెక్టారులు.

title: చెన్నారావుపాలెం(వీరులపాడు)

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1355.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 650, స్త్రీల సంఖ్య 705, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 340 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1123 హెక్టారులు.

title: దేశాల జాబితా – ఎత్తైన స్థలం క్రమంలో

text: ఒకో దేశంలో ఎత్తైన స్థానం ఏది? సముద్ర మట్టం నుండి దాని ఎత్తు ఎంత? అన్న వివరాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి. (list of countries by highest point above sea level).

title: లంకపల్లి అగ్రహారం

text: 2013 జూలైలో లంకపల్లె గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి కోండ్రు రత్నమాల, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [3]2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 742. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 376, స్త్రీల సంఖ్య 366, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 199 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 216 హెక్టారులు.

title: కనిష్ఠ సామాన్య గుణిజం

text: 4 మరియు 6 ల క.సా.గు ఎంత?

title: బోర్ నమూనా

text: కేంద్రం మీద ఉన్న ఆవేశం ఎంత? కేంద్రంలో ఎన్ని ప్రోటానులు ఉన్నాయో దాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కేంద్రంలో ఉన్న ప్రోటానుల సంఖ్యని రివాజుగా "Z" అనే అక్షరంతో సూచిస్తారు. ఒకొక్క ప్రోటాను మీద ఉన్న ఆవేశం "+e" అనుకుంటే "Q = +Ze" = కేంద్రం మీద ఉన్న ఆవేశం. చుట్టూ తిరుగుతున్న ఎలక్ట్రాను మీద ఆవేశం "-e".

title: చంద్రాల(మైలవరం)

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 4085. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2078, స్త్రీల సంఖ్య 2007, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 935 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1151 హెక్టారులు.

title: కాంతి వేగం

text: శూన్యంలో కాంతి వేగం ఎంత? క్షణానికి 186,282 మైళ్లు. లేదా కచ్చితంగా క్షణానికి 299,792,458 మీటర్లు. తేలిగ్గా జ్ఞాపకం ఉంచుకుందికి దీనిని క్షణానికి 300,000 కిలోమీటర్లు అని ఉరమర సంఖ్య వాడుతూ ఉంటాం.

title: ఈదర

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 9140.[4] ఇందులోపురుషుల సంఖ్య 4656, స్త్రీల సంఖ్య 4484, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 2347 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2917 హెక్టారులు.

title: కనసనపల్లి

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2022.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1030, స్త్రీల సంఖ్య 992, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 511 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 407 హెక్టారులు.

title: అశ్వారావుపాలెం

text:
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో, శ్రీ కొండవీటి మస్తాన్ రావు, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు.
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2303. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1181, స్త్రీల సంఖ్య 1122, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 626 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 825 హెక్టారులు.

title: గాట్‌ఫ్రీడ్ విల్‌హెం లైబ్‌నిట్జ్

text: ఒకటి పురాతన గ్రీకుల కాలం నాటిది: త్రిభుజం, చతురస్రం, వృత్తం లాంటి క్రమాకారాల వైశాల్యాలకి సూత్రాలున్నాయి కాని నిజ జీవితంలో క్రమంగా లేని సర్వసాధారణమైన రూపాలకి సూత్రాలు లేవు. ఉదాహరణకి పొలంలో ఒకవైపు అంచు వక్రంగా ఉండొచ్చు. వంపు క్రింద వైశాల్యం (area under a curve) ఎంత? అన్నది కొన్ని వందల ఏళ్ళగా తీరని సమస్యగా ఉండిపోయింది.

title: రాచవారిపాలెం

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా = 2,882. గ్రామ జనాభా 2756. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,452, మహిళల సంఖ్య 1,430. గ్రామంలో నివాస గృహాలు 703 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 942 హెక్టారులు.గూగల్ ఈ గ్రామం: http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=15.638452,80.040679&spn=0.032524,0.054932&t=h&z=15 న ఉంది.

title: కలటూరు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1434.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 767, స్త్రీల సంఖ్య 667, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 355 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 567 హెక్టారులు.

title: సున్నీ ఇస్లాం

text: ప్రపంచంలోని ముస్లింల జనగణనావిషయంలో తలో అభిప్రాయంవున్నది. ముస్లింల జనాభా ఎంత? అందులో సున్నీలు షియాల గణన ఎంత? ఈవిషయంపై సరైన అవగాహనే కలగదు. ఒకవిషయంమాత్రం విదితం, అదేమనగా దాదాపు 60ముస్లిం దేశాలున్నాయి అందులో మెజారిటీ షియాలున్న దేశం ఒక్క ఇరాన్ మాత్రమే. ఇరాక్, ఆప్ఘనిస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్లలో చెప్పుకోదగ్గ షియా సముదాయమున్నది. భారతదేశంలోనూ షియాలు నివసిస్తున్నారు. అదే సున్నీల విషయానికి వస్తే అన్ని ఇస్లామీయ దేశాలలో సున్నీలు మెజారిటీగా కనిపిస్తారు. క్లుప్తంగా ప్రపంచ ముస్లిం జనాభాలో 90% నుండి 92.5% సున్నీ ముస్లింలుంటే, 7.5% నుండి 10% వరకు షియాలున్నారు.

title: చిరివాడ

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2188.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1097, స్త్రీల సంఖ్య 1091,గ్రామంలో నివాసగృహాలు 554 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 456 హెక్టారులు.

title: కుంటముక్కల

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 3462.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1484, స్త్రీల సంఖ్య 1978, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 704 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1380 హెక్టారులు.

title: ఉప్పరపాలెం

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 4144. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2057, స్త్రీల సంఖ్య 2087,గ్రామంలో నివాసగృహాలు 1048 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1078 హెక్టారులు.

title: చినపులివర్రు

text: విస్తీర్ణం 494 హెక్టారులు ప్రాంతీయ భాష తెలుగు గ్రామ గణాంకాల వివరాల కొరకు ఇక్కడ చూడండి గ్రామ గణాంకాల వివరాల కొరకు ఇక్కడ చూడండి గ్రామ గణాంకాల వివరాలు - ఆంగ్ల వ్యాసం

title: నాగెండ్లముడుపు

text: 2001.వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1,528.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 763, మహిళల సంఖ్య 765, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 272 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,322 హెక్టారులు.

title: కందులపాడు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1047.[4] ఇందులోపురుషుల సంఖ్య 540, స్త్రీల సంఖ్య 507, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 281 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 205 హెక్టారులు.

title: గంగూరు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 6643. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3692, స్త్రీల సంఖ్య 2951, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 1463 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 532 హెక్టారులు.

title: కవులూరు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7155.[3] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3702, స్త్రీల సంఖ్య 3453, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 1738 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2093 హెక్టారులు.

title: తాళ్ళూరు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7,322.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3,767, మహిళల సంఖ్య 3,555, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,680 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2,062 హెక్టారులు. 2011 జనాభా జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 48400, ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 24848, మహిళల సంఖ్య 23552, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,680 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2,062 హెక్టారులు.

title: అష్టమహిషులు

text: శ్రీకృష్ణుడికి రుక్మిణి, సత్యభామ తదితర అష్ఠ మహిషులు, పదహారు వేల వంద మంది భార్యలు ఉన్నారు. కృష్ణుడికి ఆ భార్యల వల్ల కలిగిన సంతానం ఎంత? భార్యలందరితోనూ ఆయనకు ఒక్కొక్కరి వల్ల పదేసి మంది పిల్లలు పుట్టారు.

title: నూజెండ్లపల్లి

text: 2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి గొట్టిపాటి వెంకటరత్నకుమారి, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [2]2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1,622. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 776, మహిళల సంఖ్య 846, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 421 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 662 హెక్టారులు.

title: కృష్ణసంతానం

title: చెక్కపల్లి

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 5336.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2735, స్త్రీల సంఖ్య 2601, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 1253 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 925 హెక్టారులు.

title: ఇడమకల్లు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2,928. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,452, మహిళల సంఖ్య 1,476, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 718 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2,532 హెక్టారులు.


query: కర్ణాటక రాష్ట్రములో అతిపెద్ద నగరం ఏది?

title: కర్ణాటక

text: కర్ణాటక ( కన్నడలో ಕರ್ನಾಟಕ) భారతదేశములోని నాలుగు దక్షిణాది రాష్ట్రాలలో ఒకటి. 1950 లో పూర్వపు మైసూరు రాజ్యము నుండి యేర్పడటము వలన 1973 వరకు ఈ రాష్ట్రము మైసూరు రాష్ట్రముగా వ్యవహరించబడింది. 1956 లో చుట్టుపక్క రాష్ట్రాలలోని కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలు కలుపుకొని విస్తరించబడింది. కర్ణాటక రాజధాని బెంగళూరు రాష్ట్రములో 10 లక్షలకు పైగా జనాభా ఉన్న ఏకైక నగరము. మైసూరు, మంగుళూరు, హుబ్లి-ధార్వాడ్, బళ్ళారి మరియు బెళగావి రాష్ట్రములోని ఇతర ముఖ్య నగరాలు. కన్నడ, కర్ణాటక రాష్ట్ర అధికార భాష. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారము దేశములో 5 కోట్లకు మించి జనాభా ఉన్న పది రాష్ట్రాలలో ఇది ఒకటి.

title: కర్నూలు

text: హైదరాబాదు నుండి రాయలసీమలో ఏ జిల్లాకు వెళ్ళాలన్నా కర్నూలు గుండా ప్రయాణించవలసిందే! అందుకే దీనిని రాయలసీమ ముఖద్వారంగా వ్యవహరిస్తారు. హైదరాబాదు, విజయవాడల తర్వాత కర్నూలులో మూడవ అతిపెద్ద బస్టాండు ఉంది. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ చే మరియు కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థచే ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని అనేక కేంద్రాలతో బాటుగా బెంగుళూరు మరియు చెన్నైలకు కర్నూలు నుండి ప్రయాణ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.

title: కాన్సాస్

text: రాష్ట్రం యెుక్క ఈశాన్య భాగం, తూర్పు సరిహద్దు నుండి జంక్షన్ సిటీ వైపుకు మరియు నెబ్రాస్క సరిహద్దు నుండి దక్షిణ జాన్సన్ కౌంటీ వరకు విస్తరించి ఉంది, ఇది గొప్పదైన చరిత్రను కలిగి కాన్సాస్ సిటీ (కాన్సాస్ భాగం), లారెన్స్, మరియు టొపేక మహానగర ప్రాంతంలో 1.5 మిలియన్ల కన్నా అధికంగా ప్రజలకు నివాసాన్ని అందిస్తోంది. కాన్సాస్ సిటీ మహానగర ప్రాంతంలో, జాన్సన్ కౌంటీలోని నగరాలు వేగవంతంగా పెరుగుతున్న జనాభాలను కలిగి ఉన్నాయి మరియు రాష్ట్రం ఇంకా మొత్తం దేశంలో అత్యధిక మధ్యగత రాబడులను కలిగి ఉంది. ఓవర్‌ల్యాండ్ పార్క్ ఇటీవల నగరం 1960లో ఏర్పడింది, అత్యధిక జనాభాను కలిగి కౌంటీలో అతిపెద్ద ప్రాంతంగా ఉంది. ఇది జాన్సన్ కౌంటీ కమ్యూనిటీ కాలేజీకి స్థానంగా ఉంది, రాష్ట్రం యెుక్క అతిపెద్ద కమ్యూనిటీ కళాశాలను కలిగి ఉంది, మరియు స్ప్రింట్ నెక్స్‌టెల్ యెుక్క కార్పరేట్ ఆవరణను కలిగి ఉంది, ఇది మెట్రోప్రాంతంలో అతిపెద్ద ప్రైవేటు యాజమాన్యాన్ని కలిగివుంది. 2006లో నగరం అమెరికాలో నివసించటానికి 6వ ఉత్తమ ప్రదేశంగా స్థానాన్ని ఇచ్చారు; పొరుగున ఉన్న నగరం ఒలాతే 13వ స్థానంలో ఉంది. ఒలాతే కౌంటీ సీటును కలిగివుంది మరియు జాన్సన్ కౌంటీ అధికారిక విమానాశ్రయంకు స్థావంరంగా ఉంది. ఒలాతే యెుక్క నగరాలు, షానీ, మరియు గార్డ్నర్ నగరం యెుక్క అతివేగవంతమైన జనాభాను కలిగివుంది. ఓవర్‌ల్యాండ్ పార్క్, లెనెక్సా, ఒలాతే, మరియు గార్డ్నర్ కూడా ప్రముఖంగా ఉన్నాయి ఎందుకంటే సాంటా ఫే ట్రైల్ యెుక్క మాజీ మార్గం వెంట ఉంది. కనీసం వెయ్యిమంది నివాసితులు ఉన్న నగరాలలో, మిషన్ హిల్స్ రాష్ట్రంలో అత్యధిక మధ్యగత ఆదాయం ఉన్న నగరంగా ఉంది.

title: ఫీనిక్స్ నగరం

text: ఆరిజోనా రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద నగరం "'ఫీనిక్స్" (Phoenix)'. అంతేకాక ఇది అరిజోనా రాష్ట్ర రాజధాని కూడా. అలాగే అమెరికా నగరాలలో జనసాంధ్రతలో 5వ స్థానంలో ఉంది.నగరంలోని నివాసితుల సంఖ్య 1,552,259. ఫీనిక్స్ నగరపాలనా ప్రదేశంలో ఫీనిక్స్ నగరం ప్రధాన కేంద్రం. నగరపాలిత ప్రదేశంలో నివాసితుల సంఖ్య 4,281,899. అమెరికాలో ఇది 12వ స్థానంలో ఉన్న నగరపాలితం.మారికోపా కౌంటీకి ఫీనిక్స్ నరమే కౌంటీ నియోజకవర్గం. ఈ ఫీనిక్స్ నగరం దేశంలో అతిపెద్ద భూభాగం ఉన్న నగరం.

title: ఫిలడెల్ఫియా

text: ఈ నగరం అనేక ఆర్ట్ మ్యూజియంలను కలిగి ఉంది, ఉదాహరణకి, పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ అఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ మరియు రోడిన్ మ్యూజియం, ఇది ఫ్రాన్సు వెలుపల అగస్టే రోడిన్ చే చిత్రించబడిన కళాఖండాల యొక్క అతిపెద్ద సేకరణను కలిగి ఉంది. నగరం యొక్క ప్రధాన ఆర్ట్ మ్యూజియం అయిన ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సంయుక్త రాష్ట్రాలలో ఉన్న అతిపెద్ద ఆర్ట్ మ్యూజియంలలో ఒకటి మరియు "రోకీ" చలనచిత్రం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందిన సోపానాలను కలిగి ఉంది.

title: ధర్మస్థల

text: ధర్మస్థల లేదా ధర్మస్థళ హిందువుల పవిత్రక్షేత్రం. ఈ నగరం కర్ణాటక రాష్ట్రంలో దక్షిణ కన్నడ జిల్లాలో బెళ్తంగడి తాలూకాలో నేత్రావతి నదీతీరంలో ఉంది. గ్రామపంచాయితీ మండలంలో ఉన్న ఒకే ఒక పంచాయితీ ధర్మస్థల.. ఈ గ్రామంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ధర్మస్థల ఆలయం ఉంది. .

title: కొప్పళ జిల్లా

text: కర్ణాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో కొప్పళ జిల్లా ఒకటి. కొప్పళ (కోపనగర) పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. ప్రపంచ సంప్రదాయకేంద్రంగా గుర్తించబడిన హంపీ నగరం కొప్పళ పట్టణానికి 38కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లాలోని ఆనెగొంది కూడా ప్రఖ్యాత పర్యాటక కేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది.

title: ధార్వాడ్ పెఠా

text: ధార్వాడ్ పెఠా (కన్నడ: ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ) భారతదేశం లోని కర్నాటక రాష్ట్రానికి చెందిన ఏకైక ఒక తీపి రుచికరమైన పదార్థంగా ఉంది, కర్ణాటక లోని ధార్వాడ్ నగరం నుండి దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఈ తీపి పదార్థం, చరిత్రలో దాదాపుగా 175 సంవత్సరాల నాటిది.

title: కర్ణాటక

text: రాష్ట్రములో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 45.6 సెంటీగ్రేడు రాయచూరు వద్ద 1928 మే 23న నమోదైనది. అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 2.8 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు బీదర్లో 1918 డిసెంబరు 16 న నమోదైనది.

title: మైసూరు

text: మైసూరు (కన్నడ: ಮೈಸೂರು) కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ముడొవ అతిపెద్ద నగరం. మైసూరు జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయాలు ఇక్కడే ఉంటాయి. మైసూరు డివిజన్ కర్ణాటక రాజధానియైన బెంగళూరుకు నైరుతి దిశగా 146 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది.[3] మైసూరు అనే పదం మహిషూరు అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. మహిషుడు అంటే హిందూ పురాణాల్లో పేర్కొన్న ఒక రాక్షసుడు. దీని వైశాల్యం సుమారు 42 చ.కి.మీ. ఉంటుంది. చాముండి హిల్స్ పర్వత పాదాలను ఆనుకుని ఉంది.

title: మైసూరు

text: మైసూర్ నగరం అక్షాంశ రేఖాంశాలవద్ద ఉంది. సముద్రమట్టం నుండి ఎత్తు 770 metres (2,526ft).[17] కర్ణాటక రాష్ట్రం దక్షిణ భాగంలో చాముండి పర్వతపాదంలో ఉంది. నగరం వైశాల్యం సుమారు128.42km2 (50sqmi).[3]. మార్చినుండి జూన్ వరకు వేసవి కాలం. జూలై నుండి నవంబరు వరకు వర్షాకాలం, డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు చలికాలం.[17]. ఇప్పటివరకు మైసూరులో నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38.5°C (101°F) ( 2006 మే 4). అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 9.6°C (49°F)[18][19] నగరంలో సగటు వర్షపాతం 798.2mm (31in).[3]:p.04 మైసూర్ ప్రాంతంలో భూకంపాల ప్రమాదం చాలా తక్కువగా అంచనా వేయబడింది. కాని 4.5 రిక్టర్ స్కేలు వరకు భూకంపాలు నగర పరిసరాలలో సంభవించాయి[20][21]

title: చిత్తూరు జిల్లా

text: జిల్లాకు వాయవ్యమున అనంతపురం జిల్లా, ఉత్తరాన వైఎస్ఆర్ జిల్లా, ఈశాన్యమున శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, దక్షిణమున తమిళనాడు రాష్ట్రము మరియు నైఋతి దిక్కున కర్ణాటక రాష్ట్రము సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. రాష్ట్రములో బాగా వెనుకబడి ఉన్న ప్రాంతములలో ఈ జిల్లా ఒకటి. చిత్తూరు పట్టణము చుట్టుపక్కల మామిడి తోటలు మరియు చింత తోపులు విస్తారముగా ఉన్నాయి. జిల్లా, పశుసంపదకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినది.

title: మైసూరు

text: 2001 జనాభా గణన ప్రకారం మైసూర్ నగరం జనాభా799,228. ఇందులో మగవారు 406,363, ఆడువారు 392,865. కర్ణాటకలో ఇది రెండవ పెద్ద నగరం.[31][32] నగరంలో స్త్రీ పురుషుల నిష్పత్తి - ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 967 మంది స్త్రీలున్నారు. జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 6223.55 మంది. జనాభాలో 76.76% హిందువులు, 19% ముస్లిములు, 2.84% క్రైస్తవులు, మిగిలినవార అన్య మతస్తులు.[33]. 1931 జనాభా లెక్కలలో ఈ నగరం జనాభా 100,000 పరిమితి దాటింది. తరువాత 1991–2001 దశాబ్దంలో 20.5% జనాభా వృద్ధి నమోదయ్యింది. నగరంలో సగటు అక్షరాస్యత 82.8%. కర్ణాటక రాష్ట్రం సగటు అక్షరాస్యత 67% మాత్రమే.[22]:p.32 ఎక్కువ మంది కన్నడ భాష మాట్లాడుతారు. నగరంలో 19% ప్రజలు దారిద్ర్య రేఖ దిగువన ఉన్నారు. 8.95% జనాభా మురికి వాడలలో నివసిస్తున్నారు. కర్ణాటక రాష్ట్రంలో నగరాలలో 35.7% కార్మికులుండగా మైసూరులో మాత్రం 33.3% మాత్రమే కార్మికులు.[32] జనాభాలో 15.1% మంది షెడ్యూల్డ్ కులాలు మరియు షెడ్యూల్డ్ తెగలకు చెందినవారు.[32] 2005లో మైసూర్ నగరంలో 805 నేరాలు నమోదయ్యాయి. 2003లో నమోదైన 510 నేరాలకంటే ఇది బాగా ఎక్కువ.[34]

title: లాట్వియా

text: యూనిటరీ స్టేట్ లాట్వియా. ప్రస్తుతపరిపాలనలో 110 ఒక-స్థాయి మున్సిపాలిటీలు మరియు 9 రిపబ్లికన్ నగరాలుగా విభజించబడింది: దౌగావ్పిల్స్, జేక్బిల్ల్స్, జెల్గావ, జుమాలా, లీపజా, రిజెనే, రిగా, వాల్మియరా మరియు వెంట్స్పిల్స్. లాట్వియా రాజ్యాంగంలో గుర్తింపు పొందిన - కోర్లాండ్, లాట్గేల్, విడ్జమే, జెంగెల్ నాలుగు చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. జెంగలే లోని ఒక భాగంగా ఉన్న సెలోనియా కొన్నిసార్లు సాంస్కృతికంగా విభిన్న ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతుంది అది ఏ అధికారిక విభాగానికి చెందినది కాదు. చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక ప్రాంతాల సరిహద్దులు సాధారణంగా స్పష్టంగా నిర్వచించబడలేదు. అనేక మూలాలలో మారుతూ ఉండవచ్చు. రాజధాని నగరం ఉన్న రిగాప్రాంతం రాజధానితో బలమైన సంబంధం కలిగి ఉంది.ఇది తరచుగా ప్రాంతీయ విభాగాలలో చేర్చబడుతుంది; ఇవి అన్ని ప్రాంతాల సమతుల్య అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి 2009 లో ఐదు ప్రణాళిక ప్రాంతాలు రూపొందించబడ్డాయి. ఈ విభాగంలో రిగా ప్రాంతంలో సంప్రదాయబద్ధంగా వైడ్జీ, కోర్ల్యాండ్ మరియు జెంగలేలుగా పరిగణించబడుతున్న పెద్ద భాగాలు ఉన్నాయి. లాటివియా గణాంక ప్రాంతాల గణాంకాల కోసం ప్రాదేశిక విభాగాల ఇ.యు నామకరణం ప్రకారం ఈ విభాగాన్ని నకిలీ చేస్తాయి. ఇది రిగాప్రాంతాన్ని రెండుగా విభజించి రాజధాని నగరాన్ని ప్రత్యేక విభజిత ప్రాంతంగా పేర్కొంటుంది. రిగా ప్రాంతాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించి కేవలం ప్రత్యేక ప్రాంతంగా ఉంది. లాట్వియాలో అతిపెద్ద నగరం రిగా, రెండవ అతిపెద్ద నగరం దౌగవ్పిల్స్ మరియు మూడవ అతిపెద్ద నగరం లీపజా.

title: గుల్బర్గా

text: భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో గుల్బర్గా (, ఉర్దూ: گلبرگہ) నగరం ఉంది. ఇది గుల్బర్గా జిల్లా మరియు గుల్బర్గా విభాగం యొక్క పాలనా కేంద్రంగా ఉంది. ఇది గతంలోని నిజాంల యొక్క హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉండేది. హైదరాబాద్ కు పశ్చిమంగా 200 కిమీ మరియు బెంగుళూరుకు ఉత్తరంగా 623 కిమీ దూరంలో గుల్బర్గా ఉంది.

title: కరాచీ

text: కరాచీ పాకిస్థాన్‌లో అతిపెద్ద నగరం, ప్రధాన నౌకాశ్రయం మరియు దేశ ఆర్థిక రాజధాని, ఇది సింధ్ రాష్ట్రం యొక్క రాజధానిగా కూడా ఉంది. 15.5 మిలియన్ల జనాభా కలిగివున్న నగరం కావడంతో, కరాచీ ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద నగరాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది,[4] ఇది ప్రపంచంలో 13వ అతిపెద్ద పట్టణ పరిధిగా[5] మరియు 20వ అతిపెద్ద మహానగర ప్రాంతంగా పరిగణించబడుతుంది.[6] కరాచీ నగరం పాకిస్థాన్ యొక్క ప్రధాన బ్యాంకింగ్, పరిశ్రమ మరియు వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. కరాచీ వస్త్ర, నౌకా రవాణా, మోటారు వాహన పరిశ్రమ, వినోదం, కళలు, ఫ్యాషన్, ప్రకటన, ప్రచురణ, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధి మరియు వైద్య పరిశోధన తదితర రంగాలకు చెందిన అతిపెద్ద పాకిస్థాన్ కార్పొరేషన్‌లకు నెలవుగా ఉంది. దక్షిణాసియా మరియు విశాలమైన ఇస్లామిక్ ప్రపంచంలో ఈ నగరం ప్రధాన ఉన్నత విద్యా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.[7] కరాచీ ఒక బీటా వరల్డ్ సిటీగా (ద్వితీయ శ్రేణి ప్రపంచ నగరం) గుర్తించబడింది.[8][9]

title: మైసూరు

text: మైసూర్ నగరం నుండి కర్ణాటక అసెంబ్లీకి నలుగురు ప్రతినిధులు ఎన్నుకోబడుతారు - చామరాజ, కృష్ణరాజ, నరసింహరాజ, చాముండేశ్వరి అనేవి ఆ నాలుగు నియోజక వర్గాల పేర్లు.[30] మైసూర్ నగరం నుండి లోక్‌సభకు ఒక పార్లమెంటు సభ్యుడు ఎన్నుకోబడుతాడు. నగరంలో ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (INC); భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP); మరియు జనతా దళ్ (సెక్యులర్) (JDS).[30]

title: తుమకూరు

text: తుమకూరు (), ఇది వరకు తుమ్కూరుగా పిలవడిన ఈ నగరం దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రములోని ఒక ప్రముఖ నగరం. ఇది తుముకూరు జిల్లా ముఖ్యపట్టణం.

title: హస్తినాపురం

text: ఉత్తర ప్రదేశ్ లో మీరట్ నగరం ప్రపంచంలో 63 వ అత్యంత వేగంగా పెరుగుతున్న పట్టణ ప్రాంతాలు మరియు భారతదేశంలో 14 వ వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మీరట్ నగరం. ఈ నగరం కూడా ఉత్తర భారతదేశంలో అతిపెద్ద సైన్యం శిబిరాల్లో ఒకటి మరియు అనేక పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉంది. ఇది ప్రపంచంలో దేశం మరియు సైకిల్ రిక్షా, క్రీడ, వస్తువులు, సంగీత సాధన పరికరాలకు అతిపెద్ద ఉత్పత్తి కేంద్రాలలో ఒకటిగా ఉంది.

title: మైసూరు

text: పర్యాటక రంగం ఇక్కడ ప్రధానమైన ఆదాయ వనరుగా చెప్పవచ్చు. 21వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో సమాచార సాంకేతిక రంగంలో వచ్చిన విశేష ప్రగతితో, ఈ పట్టణం ఇపుడు కర్ణాటక రాష్ట్రంలో సాఫ్టువేరుకు రెండవ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారుగా అవతరించింది. మొదటి స్థానం బెంగళూరుదే. ఇక్కడ విమానాశ్రయ సౌకర్యం లేకపోయినా, దేశంలోని అన్ని ప్రధాన నగరాలతో రైలు, రోడ్డు రవాణా సౌకర్యాలను కలిగిఉంది. మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి అనేక ప్రముఖులు విద్యావంతులయ్యారు.

title: గ్లాస్గో

text: గ్లాస్గో (Glasgow ) స్కాట్లాండ్‌లో అతిపెద్ద నగరం మరియు జనాభా ప్రకారం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో మూడవ అతిపెద్ద నగరం. క్లైడ్ నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ నగరానికి సంబంధించిన వ్యక్తిని "గ్లాస్వీజియన్" అని అంటారు. పారిశ్రామిక విప్లవంతో ఈ నగరం ఇంజనీరింగ్ మరియు ఓడల నిర్మాణానికి ప్రఖ్యాతి గాంచినది.

title: హుబ్బళ్లి

text:
1962లో 20 కిలోమీటర్ల దూరంతో వేరుచేయబడుతున్న రెండు నగరాలను కలుపుతూ హుబ్లీ-ధార్వాడ్ పురపాలక సంస్థ (HDMC) ను ఏర్పాటు చేశారు. పట్టణాభివృద్ధి చరిత్రలో దీనిని ఒక విన్నూత్న ప్రయోగంగా చెప్పవచ్చు. దీని పరిధి 181.66 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగివుండటంతోపాటు, 45 రెవెన్యూ గ్రామాల్లో విస్తరించివుంది. 1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగరం యొక్క జనాభా 7 లక్షలు. ప్రస్తుతం జనాభా 11 లక్షలకుపైగా ఉంది.వ్యాపార మరియు పారిశ్రామిక కేంద్రంగా హుబ్బళ్ళి, విద్యాపీఠంగా ధార్వాడ్ విశేష గుర్తింపు పొందాయి. ఈ వైవిధ్యం మరియు భౌగోళిక స్థానాల కారణంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ నగరాలను విలీనం చేసిందనే ప్రసిద్ధ భావన ప్రచారంలో ఉంది.
ఈ జంట-నగర పాలక సంస్థ కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగివుంది. రాజధాని నగరం బెంగళూరు తరువాత, రాష్ట్రంలో ఇది అతిపెద్ద నగర పాలకమండలిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇటీవల కాలంలో HDMC అనేక పురోగమన మార్పులు చూసింది. పాలక యంత్రాంగం మరింత పారదర్శకంగా మరియు ప్రజా-హితంగా మారింది. ప్రక్రియలు సమర్థవంతంగా నిర్వహించబడుతుండటంతోపాటు, అన్ని రంగాల్లో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టబడ్డాయి. అన్ని ప్రమాణాలు మరియు విధానాల సమర్థవంతమైన నిర్వహణతో, HDMCకి ISO ధ్రువీకరణ కూడా లభించింది.

title: కర్ణాటక

text: కర్ణాటక, భాష ఆధారితముగా యేర్పడిన రాష్ట్రము. అందుకే రాష్ట్రము యొక్క ఉనికిలో ఇది చాలా ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తుంది. రాష్ట్రములో అత్యధిక సంఖ్యాకులు అధికార భాష అయిన కన్నడను మాట్లాడతారు. తెలుగు, తమిళము, కొడవ, తులు మరియు ఇతర భాషలు.

title: రాబర్టు క్లైవు

text: చక్రవర్తి ఔరంగ జేబు చనిపోయేనాటికి ( 1707 ) వంగరాష్ట్రమనగా బెంగాలు+ ఒరిస్సా. జఫర్ ఖాన్ అను బిరుదు వహించిన ముర్షీద్ ఖులీ ఖాన్ (మరో పేరు మహమ్మద హదీ ) ముర్షీదాబాదు రాజధానిగా 1727 దాకా వంగరాజ్యమునకు నవాబుగా పరిపాలించాడు. తరువాత అతని అల్లుడు షూజా ఉద్దీన్ మహమ్మద్ ఖాన్ వంగరాష్ట్ర నవాబైనాడు. 1733లో ముగల్ చక్రవర్తి మహమ్మద్ షా బీహారు కూడా వంగ రాష్ట్రములో చేర్చాడు. 1733 నాటికి వంగరాష్టము (బెంగాలు+బీహారు+ఒరిస్సా కలసిన పెద్ద రాజ్యము). పరిపాలనకు వీలుగా షూజా ఉద్దీన్ తన మొత్తం రాజ్యమును 4 విభాగాలుగా చేసి మధ్యభాగములో తన క్రిందవుంచుకుని దక్షిణ బెంగాలు+ బీహారు నుకలిపి తన సోదరుడు ఆలీవర్ధీ ఖాన్ బహద్దర్ (హషీమ్ ఉద్దౌలా) ను దివానుగా పరిపాలనలోనూ తన కుమారుడు తాకీఖాన్ను ఒరిస్సాపరిపాలనలో దివానులుగానుంచి 1739 దాకా వంగరాష్ట్రమును పరిపాలించాడు. 1739 లో షజాఉద్దీన్ మరణించినపిదప అతనికుమారుడు సర్ ఫరజ్ వారసుడై చాల తక్కువకాలం 1740 దాకానే పరిపాలించాడు. 1740 నుడీ వంగరాష్టమునకు (బెంగాలు+బీహారు+ఒరిస్సా కలసిన పెద్ద రాజ్యమునకు) ఆలీవర్ధీ ఖాన్ నవాబుగా నియమింపబడి పరిపాలించుచున్న కాలంలో మహారాష్ట్రపరిపాలకులు ఒరిస్సాను ముట్టండించి 1751 లో వశంచేసుకున్నారు. 1751 తరువాత వంగరాష్ట్రము (బెంగాలు+బీహారు) ను 1756 దాకా ఆలీవర్ధన్ పరిపాలించాడు. అల్వరుద్దీన్ చనిపోగా అతని మనుమడు సురాజ్ ఉద్దౌలా 1756 లో వంగరాష్ట్ర నవాబైనాడు. అప్పటికి వంగరాషట్రము సమృధ్ధిగనుండెను, ఆ రాజ్య ముఖ్య పట్టణం ముర్షిదాబాదు. లండను నగరంలో కన్నా చాల సంపన్నులుకలరని క్లైవు వర్ణించిన నగరం ముర్షిరాబాదు. చాలమట్టుకూ ఆంగ్లేయులు రచించిన భారతదేశచరిత్ర అసత్యములతోకూడిన చరిత్ర. అలాగనే ఆంగ్ల చరిత్రకారులుక్లైవుని సమర్ధించుతూ సురాజ్ ఉద్దౌలాను చాల దుర్మార్గునిగా వర్ణించియున్నారు. కానీ అతనికాలంలో జరిగిన వాస్తవం కొందరు ఆంగ్లేయ చరిత్రకారులు వాస్తవస్థితి గుర్తించియున్నారు. సిరాజ్ ఉద్దౌలా 1756లో కలకత్తా ముట్టడించిని బ్రిటిష్ వారి సంస్థను ఆక్రమించటానికి రెండు ముఖ్య కారణాలు (1)స్వామిద్రోహము చేయుచున్నవారిని ఆంగ్లేయులు దగ్గరకు చేర్చి ప్రోత్సహిస్తున్నారన్నదీ (2) బ్రిటిష్ సంస్థవారు ఎక్కడ నెలకొంటే అక్కడు ముఖ్యకేంద్రాలలో కోటలు నిర్మించి సైనికబలగంచేకూర్చుకుంటూ వుండటం. ఈ రెండు ముఖ్య కారణ లవల్ల సురాజ్ ఉద్దౌలా ఆగ్రహించి వంగరాష్ట్రములో ఖాసింబజారు ఆంగ్లేయుల ఫాక్టరీనిని మొట్టమొదటగా పట్టుకుని, తరువాత కలకత్తాలోని ఆంగ్లేయుల విలియం కోట దాడిచేసి ఆక్రమించాడు. అప్పుడు జరిగిన యుద్ధమే ప్లాసీయుద్ధం అనబడింది. రాబర్టు క్లైవు కార్యకాలంలో జరిగిన యుద్ధం.

title: మంగళూరు

text:
2006 సంవత్సరములో "సువర్ణ కర్ణాటక" ప్రణాళిక పేరుతో మంగళూరు నగరం పేరుని మంగలూరుగా కర్ణాటక ప్రభుత్వం మార్పు చేసింది దాని ప్రకారం ఆంగ్లంలో Mangalooru అని వ్రాయాలి.
మంగళూరు . సముద్రమట్టానికి 45 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఈ పట్టణం అరేబియా సముద్రం కొంకణ తీరములో గోవాకి దగ్గరలో ఉంది. మంగళూరు 3 జాతీయ రహదారుల ద్వారా దేశానికి కలుపబడుతోంది. NH-17 (1567 కి.మి.) మహారాష్ట్ర లోని పణవెల్ (ఎద్దపల్లి సమీపములో) నుండి ప్రారంభమై కేరళ లోని క్రణగాణురు జంక్షన్ వరకు వెడుతుంది, మంగళూరు మార్గమధ్యంలో (ఉత్తర-దక్షిణ) వస్తుంది. NH-48 మంగళూరు నుండి బయలు దేరి కర్ణాటక రాజధాని తూర్పు వైపుకు బెంగళూరు వైపుకు వెడుతుంది. NH-13 ఈశాన్య మార్గంలో షోలాపురుకు చేరుకొంటూ, మార్గమధ్యంలో మడికరి మరియు మైసూరు పట్టణాల మీదుగా పోతుంది. మంగళూరుకి బెంగుళూరుకి మధ్య ప్రతి దినము 300 బస్సులు నడుస్తుంటాయి.

title: మంగళూరు

text: కర్ణాటక రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (KSRTC) మంగళూరు నుండి కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని సుదూర ప్రాంతాలకు బస్సులు నడుపుతుంది. మంగళూరు బెంగళూరు మధ్య ప్యాసింజరు రైల్వే సౌకర్యం లేకపోవడం వల్ల కె.యస్.ఆర్.టి.సి. బస్సు ఈ రెండు నగరాల మధ్య చాలా బస్సులు నడుపుతుంది. అతిపెద్ద దూరమైన మార్గం మంగళూరు- అంకోలా-హుబ్లీ-బెల్గాం-పూణె-ముంబాయి ప్రైవేటు బస్సులు. కె.యస్.ఆర్.టి.సి. కూడా నడుపుతున్నాయి. మాములు బస్సులైతే 22 గంటలు, వోల్వో బస్సులైతే 16 గంటలు తీసుకొంటుంది గమ్యస్థానానికి వెళ్ళడానికి.

title: వయనాడ్ జిల్లా

text: అడవులను శుభ్రపరచటం, జంతు జీవనాన్ని కలవరపరచటం కారణంగా వయనాడ్‌లో పశ్చిమ కనుమల లక్షణాలు అదృశ్యమయ్యాయి. ఇక్కడ ఇప్పటికీ బోనెట్ కోతులు, లోరిస్, ముంగీసలు, అడవి పిల్లులు, ఉడతలు, నక్కలు, కుందేళ్ళను పరిమితమైన అడవీ ప్రాంతాలలో చూడవచ్చును. ప్రపంచంలోని అతిపొడవైన విషపూరితమైన పాము కింగ్ కోబ్రాను ఇక్కడ చూడవచ్చును. పొరుగున ఉన్న కర్ణాటక మరియు తమిళనాడు యొక్క వన్య ప్రాణుల వలసల కేంద్రాల నుండి ఏనుగు, ఎలుగుబంటి మరియు ఇతర జంతువులు బేగూర్ అరణ్యంలోకి మరియు ముతంగా చుట్టు ప్రక్కల ఉన్నఅరణ్యాలలోకి జొరబడతాయి, ఇది సుల్తాన్ బతేరీకు 20 కిమీ దూరంలో ఉంది. మెనంగడి సమీపాన కరపూజ ఆనకట్ట-10 కిమీ, బాణాసురసాగర్ ఆనకట్ట వైత్రి నుండి 20 కిమీ దూరంలో ఉన్నాయి. కర్ణాటక మరియు తమిళనాడుతో సరిహద్దును కలిగి ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో జంతు ఆటలను వీక్షించవచ్చు. ప్రపంచం మొత్తంలోనే అతిపెద్ద సంఖ్యలో ఆసియా జాతి ఏనుగులను కలిగి ఉన్న ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఇది ఉంది. పులి, అడవిదున్న, సాంబార్, చుక్కల జింక, అడవిపంది, చిరుత, అడవి కుక్క మరియు ఇతర అతిపెద్ద క్షీరదాలు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి.

title: కౌండిన్యులు

text:
గౌడులు బ్రాహ్మణ వంశానికి చెందినవారు వారి యొక్క మూలపురుషుడు కౌండీన్య మహాఋషి వారసులుగా కూడా చెప్పుతారు ఇందులో సందేహము లేదు వీరికి పూర్వ కాలములో ఉపనయ సంస్కారములు, వేదాధికారము కలదు కాని కాల క్రమేణా వీరు బ్రాఃహ్మణ స్థాయిని కోల్పోయినారు వీరు ప్రస్తుతము కొన్ని రాష్ట్రాలలో క్షత్రియ స్థాయిని, కోన్ని రాష్టాలలో బ్రాహ్మణ స్థాయిని కలిగి ఉన్నారు అనగా గౌడసారస్వత బ్రాహ్మణులు గా, గౌడ క్షత్రియులు (సోమ వంశ క్షత్రియులు, సహస్రార్జున క్షత్రియులుగా) జైస్వాల్, సౌండి, అనే వైశ్యులుగా కూడా విభజించ బడినారు వీరియొక్క ఆరాధ్య దైవము, శివుడు, విష్ణువు, ఆదిశక్తి (రేణుకా దేవి) వీరి యొక్క వంశ ఆవిర్భావము బ్రహ్మ దేవుని నుండి కౌండీన్య మహాఋషి, జననము ద్వార పంచ గౌడులు అనగా పంచ రుషులు జన్మించుట, అలాగే శివుని వలన కంఠమహేశ్వరుడు జన్మించారు
కాని ప్రస్తుత కాలములో వీరు కల్లు గీత కార్మికులుగా వృత్తి చేస్తున్నారు వీరిలో సుమారు 1650 వ సంవత్సరములో సర్ఢార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ గోల్కోండ ఖిల్లాని పరిపాలించాడు సుమారు వీరు 300 సంవత్సరాలనుండి మాంసాహారము తినడము అలవాటు చేసుకొన్నరు వీరు పూర్వము బ్రహ్మణుల లాగే ఉండేవారు వీరిలో ధైర్యము ఎక్కువ వీరు సాధారణముగా ఎవరికి భయపడరు వీరు ఎక్కడ పనిచేసిన చాక చక్యముతో అందరికి దగ్గరగా ఉంటూ పేరు ప్రతిష్ఠలు పొందుతారు వీరు గౌడ పురాణము ప్రకారము ఉత్తర భారతమునుండి వచ్చారు చాలుక్యులు, చోలులు, పాండ్య రాజులు, కలచారీస్ వీరి వంశానికి చెందినవారు కర్ణాటక రాష్ట్రములో మహారాణి తంగమ్మ రాజ్యపాలన చేసినది వీరి యొక్క గొత్ర నామాలు
1 కౌండీన్య మహాబుషి,2.భరద్వాజ మహాబుషి,3 అత్రి మహా బుషి,4.కాశ్యపమహాబుషి,5.వశిష్ట మహా బుషి.6.కౌండీల్య మహాబుషి,7.జమదగ్ని మహాబుషి.8.భార్గవ మహా బుషి,9.శ్రీవత్స,10.శివ నామ ముని,11.దత్తాత్రేయ.12.ధనంజయ.13.సురాబాండేశ్వర 14.తుల్య మహా ముని.15.శ్రీ కంఠ మహేశ్వర.16.వృద్ద మహా ముని.17.కారుణ్య ముని.18.బృగు ముని

title: పెన్నా నది

text: పెన్నానది లేదా పెన్నార్ అనేది దక్షిణ భారతదెశపు ఒక నది. పెన్నా నది (ఉత్తర పినాకిని) కర్ణాటక రాష్ట్రములో కోలారు సమీపాన గల నందిదుర్గ కొండలలోని చెన్నకేశవ కొండల్లో పుట్టి నంది పర్వత శ్రేణుల గుండా 40 కి.మీ. ప్రవహించి అనంతపురం జిల్లాలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడి నుంచి 597 కి.మీ. (మొత్తం పొడవు 560 కి.మీ. లేదా 350 మైళ్ళు) ప్రవహిచి నెల్లూరుకు ఈశాన్యంగా 20 కి.మీ. దూరంలో ఊటుకూరు దగ్గర బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

title: మదురై

text: సంగకలం తరువాత మదురై కళప్పిరర్ సామ్రాజ్యంలో ఒక భాగంగా కొంతకాలం ఉంది. తరువాత ఈ నగరం క్రీ.శ 550 పాండ్యరాజుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 9వ శతాబ్ధపు ప్రారంభ దశలో తరువాత పాండ్యరాజుల క్షీణదశ ఆరంభం అయిన తరువాత ఈ నగరం చోళసామ్రాజ్యం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 13వ శతాబ్దం ఆరంభదశ వరకు ఈ నగరం చోళుల ఆధీనంలో ఉంది. తరువాత రెండవ పాండ్యన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి విస్తరించి తన సామ్రాజ్యానికి మదురై నగరాన్ని రాజధానిగా చేసి పాలించించాడు. చివరి పాండ్యరాజు అయిన కులశేఖర పాండ్యన్ మరణానంతరం మదురై నగరం ఢిల్లీ సుల్తానైన తుగ్లక్ సామ్రాజ్యంలో భాగం అయింది. 1378 లో విజయనగర రాజుల వశమైయ్యే వరకు మదురై సుల్తానేట్ తుగ్లక్ సుల్తానేట్ నుండి విడిపోయి స్వతంత్ర రాజ్యంగా పాలన సాగించింది. విజయనగసామ్రాజ్యం నుండి విడివడి 1559లో మదురైనగరం మదురై నాయకర్ పాలనలో కొనసాగింది. 1776 నాయకర్ సామ్రాజ్యం అంతం అయిన తరువాత మదురై నగరం చేతులు మారుతూ కర్ణాటక నవాబు, ఆర్కాట్ నవాబు, యూసఫ్ ఖాన్ మరియు చందా సాహెబ్</b>ల అధీనంలో ఉంటూ వచ్చింది. 18వ శతాబ్ధపు మధ్యకాలంలో మరుదనాయకం ఆధీనంలో ఉంది. 1801లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మదురై నగరాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తరువాత ఈ నగరం మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఒక భాగం అయింది. పెరుగుతున్న జనాభా కారణంగా 1837 నుండి ఆలయ కోటలను పడగొట్టి నగరం ప్రజా నివాస ప్రాంతంగా చేయబడింది. ఇది అప్పటి కలెక్టర్ జాన్ బ్లాక్‌బర్న్ ఆదేశాలమేరకు జరిగింది. కందకమును ఎండబెట్టి శిథిలాలను కొత్త వీధుల నిర్మాణానికి ఉపయోగించారు. అవి ప్రస్తుతం వేలి, మారత్ మరియు పెరుమాళ్ మేస్త్రి వీధులుగా ఉన్నాయి. 1866లో ఈ నగరానికి పురపాలక అంతస్తు ఇవ్వబడింది.


query: భారతదేశ ప్రజల అధికారిక భాష ఏది?

title: భారతదేశంలో అధికార హోదా ఉన్న భాషలు

text: భారత రాజ్యాంగం లోని 343 వ అధికరణం దేవనాగరి లిపిలోని హిందీని అధికార భాషగా గుర్తించింది. 1950 లో రాజ్యాంగంలో పొందుపరచినట్లుగానే 1965 లో ఇంగ్లీషు అధికార భాష హోదాను (హిందీతో సమానంగా) కోల్పోయింది. ఆ తరువాత దాన్ని అదనపు అధికార భాషగా కొన్నాళ్ళపాటు కొనసాగించి, హిందీని పూర్తి స్థాయిలో అమలుపరచాలనేది ప్రభుత్వ ఉద్దేశంగా ఉండేది. అయితే, హిందీ అంతగా ప్రాచుర్యం పొందని దక్షిణాది రాష్ట్రాలు దీన్ని వ్యతిరేకించడంతో జంట భాషల పద్ధతి ఇంకా కొనసాగుతూ వస్తోంది. శీఘ్ర పారిశ్రామికీకరణ, ఆర్థిక వ్యవస్థపై బహుళజాతి సంస్థల ప్రభావం మొదలైన వాటి కారణంగా ప్రభుత్వంలోనూ, బయటా కూడా దైనందిన కార్యకలాపాల్లో ఇంగ్లీషు ప్రాధాన్యత పెరుగుతూ వచ్చింది. దాన్ని తొలగించాలన్న ప్రతిపాదనలు అటకెక్కక తప్పలేదు.

title: బోడో భాష

text: బోడో, లేక మెక్, అన్నది మౌలికంగా వాయువ్య భారతదేశంలోనూ, నేపాల్, పశ్చిమ బంగ, బంగ్లాదేశ్ ప్రాంతాల్లో బోడో ప్రజలు మాట్లాడే భాష. స్వయంపాలిత ప్రాంతమైన బోడోలాండ్‌కి అధికారిక భాష కాగా, భారతదేశానికి, అసోంకి ఉన్న అధికారిక భాషల్లో ఒకటి. 22 షెడ్యూల్డ్ భాషల్లో ఒకటిగా భారతదేశంలో రాజ్యాంగ హోదా కలిగివుంది. 1963 నుంచి బోడో భాషను అధికారికంగా దేవనాగరి లిపిలో రాస్తున్నారు. పూర్వం లాటిన్, అస్సామీస్ లిపుల్లో రాసేవారు. ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన డియోధాయ్ లిపి ఈ భాషకు ఉండేదని పండితులు భావిస్తున్నారు. 20వ శతాబ్దిలో క్రమంగా రోమన్ లిపి, బెంగాలీ లిపి, అస్సామీ లిపి బోడో భాష రాసేందుకు ఒక్కొక్కటి కొన్ని దశాబ్దాల పాటు వినియోగంలో ఉండి, తుదకు 1975 నుంచి దేవనాగరి లిపి అధికారిక లిపిగా స్థిరపడింది.

title: జాఫ్నా

text: శ్రీలంక తమిళం జాఫ్నాలోని అత్యధిక జనాభా మాట్లాడే ప్రధాన భాష. జనాభాలోని 0.1 శాతం ప్రజలు మాట్లాడే ఇతర భాష సింహళం. ఇంగ్లీషు భాష విస్తారంగా వాడుకలో ఉన్నది మరియు నగరాలలో ఈ భాషని అర్థం చేసుకొనగలరు. తమిళం మరియు సింహళం శ్రీలంక యొక్క అధికారిక భాష. తమిళం అధికారిక భాష మరియు ఉత్తర ప్రాంతంలో పాలక భాష.

title: స్విట్జర్లాండ్

text: స్విట్జర్లాండ్ అనేక పెద్ద యూరోప్ సంస్కృతులకు కూడలిగా ఉండటం వల్ల వాటి ప్రభావం దేశం భాషలు మరియు సంస్కృతిపై ఎక్కువగా ఉంది. స్విట్జర్లాండ్‌కు నాలుగు అధికారిక భాషలు ఉన్నాయి: ఉత్తర, తూర్పు, మరియు మధ్య ప్రాంతాలలో జర్మనీ (63.7 శాతం మొత్తం జనాభా విదేశీయులతో భాగం పంచుకుంటారు; 2000 సంవత్సరంలో 72.5 శాతం నివాసితులు స్విస్ పౌరసత్వ చట్టం కలిగి ఉన్నారు), పశ్చిమ ప్రాంతంలో ఫ్రెంచ్ (20.4 శాతం; 21.0 శాతం) మరియు దక్షిణ ప్రాంతంలో (6.5 శాతం; 4.3 శాతం) మరియు ఇటలీ పౌరులున్నారు.[69] రోమన్ భాష, రోమన్ భాషలు, గ్రాబండేన్ దక్షిణ ఖండంలో ఒక చిన్న అల్పసంఖ్యాక వర్గం (0.5 శాతం 0.6 శాతం) మాట్లాడే భాష దీనిని జర్మనీ, ఫ్రెంచ్, ఇటలీ భాష లతో పాటు ఒక జాతీయ భాషగా (రాజ్యాంగంలోని 4వ అధీకరణం ప్రకారం), సమాఖ్య రాజ్యాంగం నియమించింది, మరియు రోమన్స్ భాష మాట్లాడే (అధీకరణం 70 ప్రకారం) వ్యక్తులతో గనుక మాట్లాడాలనుకుంటే ఇది అధికార భాషగా ఉంటుంది, కాని సమాఖ్య చట్టాలు మరియు ఇతర అధికారిక చట్టాలు ఈ భాషలో శాసనాలు చేయవలసిన అవసరం లేదు. అధికారిక భాషలలో సమాచార ప్రసారానికి సమాఖ్య ప్రభుత్వ బద్ధితమై ఉంది మరియు సంయుక్త పార్లమెంటులో ఏకకాలమందు జర్మనీ, ఫ్రెంచి మరియు ఇటలీ భాషల నుంచి ఆయా భాషలకు అనువాద సౌకర్యం ఇవ్వబడింది.

title: రష్యన్ భాష

text: బాష్కోర్‌టోస్టన్, టటార్‌స్టన్, మరియు యకుటియా లాంటి స్వతంత్ర జాతులు కలిగిన రష్యాలో రష్యన్ భాష అనేది ప్రాంతీయ స్థాయిలో ఇతర భాషలతో కలిసి అధికారిక హోదా పంచుకుంటున్నప్పటికీ, మొత్తం ఈ భాష రష్యా యొక్క అధికారిక భాషగా ఉంటోంది. అంతేకాకుండా బెలారస్, కజఖిస్థాన్, కిర్గిస్థాన్‌లలో కూడా ఇది అధికారిక భాషగా ఉంటోంది, అలాగే ట్రాన్స్‌నిస్ట్రియా లాంటి గుర్తింపు పొందని దేశంకు మరియు పాక్షికంగా గుర్తింపు పొందిన దేశాలు దక్షిణ ఓస్టియా మరియు అబ్ఖాజియా యొక్క నిజమైన అధికారిక భాషగానూ ఉంటోంది. మరోవైపు ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క ఆరు అధికార భాషల్లో ఒకటిగా ఉంటోంది. రష్యాలో స్థానికంగా మాట్లాడేవారి విషయంలో రష్యన్ ఒక ద్వితీయ భాష (RSL)గా మరియు అనేక మాజీ సోవియట్ రిపబ్లిక్‌లలో రష్యన్‌లో విద్యాభ్యాసం సాగించడమనేది ఒక ఆకర్షణీయమైన ఎంపికగా ఉంటోంది. అనేక మాజీ సోవియట్ రిపబ్లిక్‌లలో పిల్లలు నేర్చుకోవడానికి అవసరమైన ఒక ముఖ్యమైన భాష రూపంలో నేటికీ రష్యన్ భాష కొనసాగుతోంది.

title: ఉజ్బెకిస్తాన్

text: ఉజ్బెకిస్థాన్ అధికారిక డెమొక్రటిక్ , లౌకిక, యూనిటరీ స్టేట్, రిపబ్లిక్ రాజ్యాంగం వైవిధ్యమైన సాంస్కృతిక వారసత్వం కలిగిన దేశం. దేశ అధికారిక భాష ఉజ్బెకి. ప్రజలలో 85% ప్రజలకు టర్కీ భాష వాడుకలో ఉంది, అయినప్పటికీ రష్యన్ భాష దేశమంతటా వ్యాపించి ఉంది. ఉజ్బెకి ప్రజలు 81%, రష్యన్లు 5.4%, తజకీలు 4%, కజఖ్ ప్రజలు 3% ఇతరులు 6.5% ఉన్నారు. ఉజ్బెకిస్థాన్ ప్రజలలో అత్యధికులు ముస్లిములు ఉజ్బెకిస్థాన్ కామ్ంవెల్త్ దేశాలు, ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ సెక్యూరిటీ అండ్ కోపరేషన్ ఇన్ యూరప్, యునైటెడ్ నేషంస్ (ఐఖ్యరాజ్యసమితి) మరియు షంఘై కోపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.

title: నమీబియా

text: ఇక్కడ అధికారిక భాష ఆంగ్లం. 1990 వరకు, జర్మన్ మరియు ఆఫ్రికన్‌లు కూడా అధికార భాషలుగా ఉండేవి. దక్షిణ ఆఫ్రికా నుండి నమీబియా స్వతంత్రం పొందిన తర్వాత, SWAPO దేశంలో అధికారికంగా ఒకే భాషను ఉపయోగించాలని నిర్ణయించింది, ఇది "భిన్నజాతుల భాషా విభజన యొక్క ఒక సమాలోచన విధానం" వలె సూచించబడే దీని సమీప ప్రాంతాలకు భిన్నంగా ఈ విధానాన్ని ఎంచుకుంది. దీని వలన, నమీబియాలో ఆంగ్ల భాష ఏకైక అధికారిక భాషగా నిర్ణయించబడింది. ఆఫ్రికాన్స్, జర్మన్ మరియు ఓస్హివాంబోలు ప్రముఖ స్థానిక భాషలుగా పేరు గాంచాయి.

title: స్వీడన్

text: ఫిన్నిష్తో పాటు నాలుగు ఇతర మైనారిటీ భాషలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి: మేన్కేలి, సామీ, రోమానీ, యిడ్డిష్. 2009 జూలై 1 న కొత్త భాషా చట్టం అమలులోకి వచ్చిన తరువాత స్వీడన్ అధికారిక భాష అయ్యింది. [8] స్వీడిష్ భాష అధికారిక భాషగా ప్రకటించాలా అనేది గతంలో చర్చించబడింది. 2005 లో రిక్సాడ్ ఈ విషయంలో ఓటు వేసినప్పటికీ ప్రతిపాదన తృటిలో విఫలమైంది.[177]

title: మయన్మార్

text: బర్మాలో బామర్ ప్రజల మాతృభాష మరియు అధికార భాష బర్మీస్ భాష టిబెటన్ మరియు చైనీస్ భాషలతో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఇది గుండ్రని మరియు అర్ధచంద్రాకార అక్షరాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది మాన్ లిపిఆధారిత లిపిని కలిగి ఉంది. మాన్ లిపి 8వ శతాబ్ధపు దక్షిణ భారతదేశ లిపిని పోలి ఉంటుంది. ప్రాచీన బర్మీస్ శాసనాలు 11 శతాబ్దం నుండి లభిస్తుంది. ఈ లిపిని భౌద్ధుల పవిత్ర భాష అయిన తరవాడ భాషను వ్రాయడానికి కూడా వాడుతుంటారు. అలాగే అల్ప సంఖ్యాక జాతుల భాషలైన షాన్, కొన్ని కరేన్ భాషలు, మరియు కాయాహ్ భాషలలో కొన్ని ప్రత్యేక అక్షరాలను చేర్చి ఉపయోగించబడుతుంది. బర్మీస్ భాష దేశమంతా విస్తరించి గౌరవాదరణ పొంది ఉంది. మతపరంగా బర్మీస్ సంఘంలో విద్యాభ్యాసం చేయడం తప్పనిసరి. మాధ్యమిక విద్యను ప్రభుత్వ పాఠశాలలో అభ్యసిస్తారు.

title: మొనాకో

text: మొనాకో అధికారిక భాష ఫ్రెంచ్. ఇటలీకి చెందిన ప్రధానమైన కమ్యూనిటీ ఇటాలియన్ మాట్లాడతారు. అందువల్ల ఫ్రెంచ్ మరియు ఇటాలియన్ భాషలకు మూలమైన మొనెగస్క్యూ భాష అధికారిక భాషగా గుర్తించబడలేదు; ఇంగ్లీషు భాష అమెరికన్, బ్రిటీష్, ఆంగ్లో-కెనడియన్ మరియు ఐరిష్ నివాసితులకు వాడుక భాషగా ఉంది.

title: స్లోవేనియా

text: అధికారిక భాషగా స్లోవేనేను చెప్పవచ్చు, ఇది దక్షిణ స్లావిక్ భాష సమూహంలో ఒక సభ్య భాషగా చెప్పవచ్చు. హంగేరియన్ మరియు ఇటాలియన్‌లు హాంగేరియన్ మరియు ఇటాలియన్ సరిహద్దులతో నిర్దిష్ట జాతికి సంబంధించి మిశ్రమ ప్రాంతాల్లో అధికారిక భాష స్థితిని కలిగి ఉన్నాయి.

title: ముజఫర్‌పూర్

text: ముజఫర్‌పూర్ జిల్లా బీహార్ రాష్ట్రంలో ప్రముఖ విద్యాకేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. జిల్లాలో శ్రీ కృష్ణ మెడికల్ కాలేజ్ మరియు హాస్పిటల్, ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ ( ముజఫర్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ) ఉన్నాయి. జిల్లాలో రాష్ట్రంలోని పురాతన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటైన బీహార్ యూనివర్శిటీ (ప్రస్తుతం ఇది బి.పి. అంబేద్కర్ యూనివర్శిటీ) ఉంది. బీహార్ యూనివర్శిటీ ప్రధాన కార్యాలయం పాట్నాలో ఉంది. ముజఫర్‌పూర్ నగరప్రజలు బీహార్ యూనివర్శిటీ ప్రధాన కార్యాలయం ముజఫర్‌పూర్ నగరానికి మార్చాలని నిర్బంధిస్తున్నారు. డాక్టర్ మాఘ్ఫూర్ అహ్మద్ అజాజి నాయకత్వంలో ఒక స్టీరింగ్ కమిటీ రూపొందించబడింది. కమిటీలో అదనంగా ఆచార్య JBKripalani, అశోక్ మెహతా, మహామాయ పీడీ, మహేష్ PD సిన్హా మొదలైన సభ్యులు ఉన్నాఅరు. ప్రజలు ఉద్యమం విజయవంతమైంది UGC బీహార్ ప్రభుత్వాన్ని ప్రధాన కార్యాలయం ముజఫర్పూర్‌కు మార్చాలని ఆదేశించంది. . దేశ ప్రథమ అధ్యక్షుడు " డాక్టర్ రాజేంద్రప్రసాద్ " ఉపాధ్యాయుడుగా బాధ్యవహించింది గ్రీర్ భూమిహార్ బ్రాహ్మణ కాలేజిలోనే.జిల్లాలో వజ్జిక భాష వాడుకలో ఉంది. బజ్జింకాంచల్ ప్రజల కేంద్రంగా (పశ్చిమ మిథిల) ఉన్నందున స్థానికులు అధికంగా వజ్జిక భాషను మాట్లాడుతున్నారు. అయినప్పటికీ హిందీ కార్యాలయాలలో అధికంగా కనిపిస్తుంది. ఉర్దు రెండవ అధికారిక భాషగా ఉంది. రాష్ట్రమంతటా ఆగ్లంకూడా వాడుకలో ఉంది.

title: భారతదేశ పేరు పుట్టుపూర్వోత్తరాలు

text: భారత రాజ్యాంగములోని 8వ షెడ్యూల్ లో ప్రస్తావింపబడిన 23 అధికారిక భాషలలో 'భారతదేశం' పేరు ఇలా ఉంది.. హిందీ మరియు ఆంగ్లం, భారత అధికారిక భాషలు

title: హంగేరి

text:
హంగరీలో అధికారిక మరియు ప్రబలమైన మాట్లాడే భాష హంగరీ. ఐరోపాలో సుమారు 13 మిలియన్ల మంది మాట్లాడే భాషల్లో హంగేరీ 13 వ అత్యంత విస్తృతంగా మాట్లాడే భాషగా ఉంది. ఇది యూరోపియన్ యూనియన్ 24 అధికారిక మరియు పని భాషలలో ఒకటి. హంగేరీ వెలుపల పొరుగు దేశాలలో హంగేరియన్ ప్రజల కమ్యూనిటీలు మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా హంగేరియన్ డియాస్పోరా కమ్యూనిటీలలో కూడా హంగరీ వాడుక భాషగా ఉంది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం హంగరీలో 98,96,333 మంది (99.6%) హంగేరి మాట్లాడతారు. వీరిలో 9,827,875 మంది (99%) మొదటి భాషగా మాట్లాడుతారు. అయితే 68,458 మంది (0.7%) రెండవ భాషగా మాట్లాడతారు.
హంగరీలో అత్యధికంగా వాడుకలో ఉన్న భాషలుగా ఆంగ్లం 15,89,180 వాడుకరులు (16%),జర్మన్ 11,11,997 వాడుకరులు (11.2%) ఉన్నాయి. హంగరీ అల్పసంఖ్యాక ప్రజల వాడుక (క్రొయేషియన్, జర్మన్, రొమేనియన్, రోమానీ, సెర్బియా, స్లోవాక్, స్లొవేనియన్, హంగేరియన్, మరియు ఉక్రేనియన్)

title: గ్రీస్

text:
19 వ శతాబ్దంలో - 20 వ శతాబ్దాల్లో గ్రీకు భాషా ప్రశ్నగా పిలువబడే ప్రధాన వివాదం 19 వ శతాబ్దంలో సృష్టించబడిన ప్రాచీన కాతారోవస్సా భాషగా ఉందని భావిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ భాషగా, పాండిత్య భాషగా లేదా డిమోటికి బైజాంటైన్ గ్రీకు నుండి సహజంగా అభివృద్ధి చెందిన గ్రీకు భాష రూపం, ప్రజల భాషగా రూపొందింది. 1976 లో ఈ వివాదం చివరకు డిమోటికి గ్రీకు భాష ఏకైక అధికారిక వైవిధ్యాన్ని రూపొందించిన తరువాత వివాదం పరిష్కరించబడింది. కతారవౌసా ఉపయోగం క్షీణించింది.
గ్రీకు భాషలో చాలామంది భాషా పరంగా ఏకాభిప్రాయం కలిగి ఉన్నారు. స్థానిక జనాభాలో చాలామంది గ్రీకు భాషను తమ మొదటి లేదా ఏకైక భాషగా ఉపయోగించారు. గ్రీకు మాట్లాడే ప్రజలలో విలక్షణమైన పొన్టిక్ మాండలికం మాట్లాడేవారు గ్రీకు జాతి సమూహము తరువాత ఆసియా మైనర్ నుండి గ్రీస్కు వచ్చి చాలా పెద్ద సమూహంగా అభివృద్ధి చెందారు. జెరోసైడ్ కారణంగా గ్రీస్కు వచ్చిన కప్పడోకియన్ మాండలికం ప్రస్తుతం అంతరించిపోతుంది. ఇది ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు. దేశీయ గ్రీకు మాండలికాలు గ్రీకు మాసిడోనియా, ఉత్తర గ్రీస్లోని ఇతర ప్రాంతాల సాంప్రదాయ పర్వత గొర్రెల కాపరులు మాట్లాడే శరకాత్సని ప్రాచీన గ్రీకు భాషల్లో ఉన్నాయి. ఆగ్నేయ పెలోపొన్నీస్లోని కొన్ని గ్రామాలలో కోకో గ్రీకు బదులుగా డారిక్ గ్రీకు నుండి తీసుకోబడిన ఒక ప్రత్యేకమైన గ్రీకు భాష త్సాకోనియన్ భాష ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉంది.

title: భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు

text: స్వతంత్రం తర్వాత, ఏదిఏమైనప్పటికీ, భారతదేశంలో అస్థిరత్వం తలెత్తింది. చాల పరగణాలు, భారత పౌరుల ఇష్టంతో ప్రమేయంలేకుండా లేదా ఉపఖండం అంతటా ఉన్న సాంస్కృతిక విభాగాలతో నిమిత్తం లేకుండా, కేవలం వారి అధికారిక పనులను జరుపుకోవటానికి మాత్రమే బ్రిటిష్ వారిచేత రూపొందించబడ్డాయి. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్తీకరణ చట్టం ద్వారా 1956 లో జాతి మరియు భాష ప్రాతిపదికన దేశాన్ని పునర్వ్యవస్తీకరించటం కొరకు భారత శాసనసభలో జాతిపరమైన ఉద్రిక్తతలు తలెత్తాయి.

title: పోర్చుగల్

text: పోర్చుగీస్ దేశానికి పోర్చుగీసు భాష అధికారిక భాషగా ఉంది. పోర్చుగీసు అనేది ప్రస్తుత గలీసియా, ఉత్తర పోర్చుగల్‌లో ప్రారంభమైన రోమన్స్ భాష. ఇది పోర్చుగీసు స్థాపన వరకు గలీసియన్, పోర్చుగీసు ప్రజల సాధారణ భాష అయిన గలీలియన్-పోర్చుగీస్ నుండి ఉద్భవించింది. ప్రత్యేకంగా పోర్చుగల్ ఉత్తర భాగంలో ఇప్పటికీ గలీసియన్ సంస్కృతి, పోర్చుగీస్ సంస్కృతి మధ్య సారూప్యతలు ఉన్నాయి. పోర్చుగీస్ భాషా దేశాల సమాజానికి గలిసియా ఒక సలహాదారుగా ఉంది.

title: సింధీ భాష

text: సింధీ (, , , ਸਿੰਧੀ) చారిత్రకంగా సింధ్ ప్రాంతంలో, సింధీ ప్రజలు మాట్లాడే ఇండో-ఆర్యన్ భాష. పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్ ప్రావిన్సుకు ఇది అధికారిక భాష. భారత దేశంలో ఏ రాష్ట్రానికి సింధీ భాష అధికారిక భాషగా లేదు, కానీ భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన షెడ్యూల్డ్ భాషల్లో ఇది ఒకటి.

title: ఉజ్బెకిస్తాన్

text:
రష్యన్ భాష సంప్రదాయక ప్రజల వాడుక భాషగా ఉంది. ప్రత్యేకంగా నగరాలలో సాంకేతిక, సైంటిఫిక్, ప్రభుత్వ మరియు వ్యాపార అవసరాలకు రష్యన్ భాష వాడుకలో ఉంది. రష్యన్ భాష 14% ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది. రష్యన్ భాష అత్యధికులకు ద్వితీయభాషగా వాడుకలో ఉంది. గ్రామీణప్రాంతాలలో రష్యన్ భాష మితంగానే వాడుకలో ఉంది. ప్రస్తుతం నగరప్రాంత విద్యార్థులలో కూడా రష్యన్ భాషానైపుణ్యం తక్కువగా ఉంది. 2003 గణాంకాలను అనుసరించి దాదాపు సగంకంటే అధికంగా రష్యాభాషను మాట్లాడే మరియు అర్ధం చేసుకునే శక్తి కలిగి ఉన్నారు. ఉజ్బెకిస్థాన్ మరియు రష్యాల మద్య ఉన్న స్నేహపూరిత రాజకీయ వాతావరణం కారణంగా అధికారిగా రష్యాన్ భాష పట్ల నిర్లక్ష్యం వహించడం వదిలి వేయబడింది.
1920కి ముందు ఉజ్బెకిస్థాన్ వ్రాతభాషను టర్కీ (పశ్చిమ శాస్త్రవేత్తలు చగటే అంటారు) ఉజ్బెకిస్థాన్ వ్రాయడానికి నస్తా'లీక్వి లిపిని ఉపయోగించారు. 1926లో లాటిన్ అక్షరాలు ప్రవేశపెట్టబడి 1930 వరకు పలు మార్పులకు గురైంది. సోవియట్ ప్రభుత్వం సిరిలిక్ లిపిని ప్రవేశపెట్టింది. సోవియట్ పతనం అయ్యే వరకు సిరిలిక్ భాష వాడుకలో ఉండేది. 1933లో ఉజ్బెకిస్థాన్ ప్రభుత్వం లాటిన్ భాషను తిరిగి ప్రవేశపెట్టింది. 1996లో లాటిన్ ఆధినీకరణ చేయబడి 2005 నుండి పాఠశాలలో సైన్సు బోధించడానికి వాడుకలో ఉంది. పలు గుర్తులు మరియు నోటిసులు (వీధులలోని అధికారిక ఫలకాలు కూడా) ఉజ్బెకి సిరిలిక్ లిపిలో వ్రాయబడుతున్నాయి. .
బంగారు నిలువకలిగిన దేశాలలో ఉజ్బెకిస్థాన్ ప్రపంచంలో 4వ స్థానంలో ఉంది. ఉజ్బెకిస్థాన్ నుండి వార్షికంగా 80 టన్నుల బంగారాన్ని వెలికితీస్థుంది. ఉజ్బెకిస్థాన్ రాగి నిల్వలు ప్రపంచంలో 10వ స్థానంలో మరియు యురేనియం నిల్వలు ప్రపంచంలో 12వ స్థానంలోనూ ఉన్నాయి. ఉజ్బెకిస్థాన్ యురేనియం ఉత్పత్తి అంతర్జాతీయంగా 7వ స్థానంలో ఉంది.
ది ఉజ్బెకి నేషనల్ గ్యాస్ కంపెనీ, ఉజ్బెక్నెఫ్త్‌గ్యాస్, గ్యాస్ 60 నుండి 70 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల గ్యాస్ ఉత్పత్తితో అంతర్జాతీయంగా 11వ స్థానంలో ఉన్నాయి.
. దేశంలో గుర్తించబడని ఆయిల్ మరియు సహజవాయు నిల్వలు ఉన్నాయి: ఉజ్బెకిస్థాన్‌లో 194 హైడ్రోకార్బన్ ఉన్నాయి. వీటిలో 98 కండెంసటే మరియు సహజవాయు నిల్వలు మరియు 96 కండెంసతె నిలువలు ఉన్నాయి.

title: నెదర్లాండ్స్

text: నెదర్లాండు అధికారిక భాష డచ్. ఇది చాలామంది నివాసితులకు వాడుక భాషగా ఉంది. డచ్ కాకుండా, వెస్ట్ ఫ్రిసియన్ భాష ఉత్తర ప్రొవింస్ ఫ్రైస్ల్యాండ్ (పశ్చిమ ఫ్రిజ్లోని ఫ్రైస్లాన్) లో రెండవ అధికారిక భాషగా గుర్తింపు పొందింది.[139] ఆ ప్రావీంసులో ప్రభుత్వ ఉత్తరప్రత్యుత్తరాల కోసం వెస్ట్ ఫ్రిసియన్ అధికారిక హోదాను కలిగి ఉంది. ఐరోపా రాజ్యంలో రెండు ఇతర ప్రాంతీయ భాషలు ప్రాంతీయ లేదా మైనారిటీ భాషలు కోసం యూరోపియన్ చార్టర్ కింద గుర్తించబడ్డాయి.[140]

title: బురుండి

text:
2013 లో పట్టణ ప్రాంతాల్లో 13% నివసిస్తున్నారు. బురుండి ప్రజలు అధికంగా గ్రామీణ ప్రాంతంలో నివసిస్తుంది.
చదరపు కిలోమీటరుకు 315 ప్రజల సాంద్రత (చదరపు మైలుకు 753) ఉంది. ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో బురుండి జనసాంధ్రతలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. జనాభాలో దాదాపు 85% మంది హుటు జాతి, 15% టుట్సీ, 1% కంటే తక్కువ స్థానిక జాతి తెవా.బురుండి అధికారిక భాషలు కిరుండి, ఫ్రెంచి, ఇంగ్లీషు (2014 నుండి) టాంజానియా సరిహద్దులో " స్వాహిలి " భాషమాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. అధికారభాషగా గుర్తించబడుతున్న స్వాహిలీ భాష ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉండి బోధనాభాషగా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.

title: పంజాబ్, పాకిస్తాన్

text:
ప్రావిన్సు జనాభా 100,590,000గా 2015లో అంచనా వేశారు, అంతేగాక ఇది పాకిస్తాన్లోని సగానికి పైగా ప్రజల మాతృభూమి.
పంజాబ్ లోని ప్రధాన, స్థానిక భాష పంజాబీ (పాకిస్తాన్ లో షాముఖీ లిపిలో రాస్తారు) పంజాబీలు దేశంలోకెల్లా అతిపెద్ద జాతి. పంజాబీ మాతృభాషగా కలవారు 89శాతానికి తక్కువ ఉన్న జిల్లా ప్రావిన్సు మొత్తం మీద ఒకటి కూడా లేదు. పంజాబీకి పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగంలో ఏ అధికారిక గుర్తింపు దేశవ్యాప్త స్థాయిలో దక్కలేదు. పంజాబీలు వివిధ తెగలుగా, వంశాలు (), కులాలుగా విభజితమైన సమాజం. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లో కమ్మరి, కుమ్మరి వంటి సంప్రదాయిక వృత్తులకూ తెగలకు సంబంధం ఉంది. ప్రావిన్సులో మాట్లాడే పంజాబీ మాండలికాల్లో మాఝీ, సరైకి, హిండ్కో ఉన్నాయి. సరైకీ అన్నది దక్షిణ పంజాబ్ లో అత్యంత వ్యాప్తిలో ఉంది, పష్తూ, వాయువ్య పంజాబ్ లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో, ప్రత్యేకించి అటక్ జిల్లా, మైన్ వాలీ జిల్లాల్లో మాట్లాడతారు.

title: చైనీస్ భాష

text: ప్రామాణిక చైనీస్ "(పుటోంఘువా/గుయోయు/హ్యుయాయు)" మాండరీన్ యొక్క బీజింగ్ మాండలీకం ఆధారం చేసుకుని ప్రామాణీకరించిన చైనీస్.  చైనా, తైవాన్ దేశాల్లో ఇది అధికారిక భాష కాగా సింగపూర్ దేశంలోని నాలుగు అధికారిక భాషల్లో ఒకటి. అమెరికా ఆరు అధికారిక భాషల్లో ఇది ఒకటి. ప్రామాణిక భాషను రాసే పద్ధతిని చైనీస్ లిపి అంటూంటారు, ఒక్కో అక్షరం ఒక్కో శబ్దాన్ని కాక పదాన్ని సూచించే లోగోగ్రామ్ పద్ధతిలో ఉంటుంది. దీన్ని మరి ఏ ఇతర విధంగానూ ఒకరికొకరి పదాలు అర్థం కాని చైనీస్ భాషా వ్యవహర్తల్లో అక్షరాస్యులు ఉపయోగిస్తూంటారు. అయితే ఒక్కో అక్షరాన్ని తమ తమ భాషల్లోని పదాలుగా చదువుకుంటూంటారు.

title: గ్రీక్ భాష

text: గ్రీక్, గ్రీసు దేశపు అధికారిక భాష, ఇక్కడ మొత్తం జనాభా ఈ భాషను మాట్లాడుతున్నారు.[12] ఇది నామమాత్రంగా ఉన్న టర్కిష్‌తో పాటుగా సైప్రస్ అధికార భాషగా ఉంటోంది, 1974లో టర్కిష్ దురాక్రమణ జరిగినప్పటినుంచి సైప్రస్ రిపబ్లిక్‌లో టర్కిష్ భాష అధికారికంగా పరిమిత ఉపయోగంలో ఉంటోంది.[3] యూరోపియన్ యూనియన్‌లో గ్రీసు, సైప్రస్‌లకు సభ్యత్వం ఉన్నందువలన, గ్రీకు ఇ.యు.లోని 23 అధికారిక భాషలలో ఒకటిగా ఉంది.[4] పైగా, గ్రీకు భాషను ఇటలీ మరియు ఆల్బేనియా,[5] లలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో మరియు ఆర్మేనియా మరియు ఉక్రెయిన్‌లలో కూడా మైనారిటీ భాషగా అధికారికంగా గుర్తిస్తున్నారు.[6]

title: తమిళనాడులో హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం

text:
గతంలో మేము ఇంగ్లీష్ భాషపై అయిష్టత కలిగివుండే వాళ్ళం. దాని మీద నేనెందుకు అయిష్టత పెంచుకున్నానంటే - నాకు ఏమాత్రం అభిరుచీ లేని షేక్‌స్పియర్‌నీ, మిల్టన్ నీ చదువుకోవాల్సి వచ్చింది. మేము హిందీ బలవంతంగా నేర్చుకోవాల్సి వస్తే, నా వయసు కారణంగా నేను దాన్ని నేర్చుకోకపోవచ్చు, అంతేకాక నా మీద పెట్టే నిర్బంధం వల్ల కూడా నేను నేర్చుకోను. ఇలాంటి అసహనం వల్ల మనకు అవసరమైన బలమైన కేంద్రం-కేంద్రంలోని భాష మాట్లాడని ప్రజలపై బానిసత్వం అన్న భయం కూడా కలుగుతుంది. కనుక నా ఉత్తరప్రదేశ్ స్నేహితులు పూర్తి ఇండియా కావాలో, హిందీ-ఇండియా కావాలో తేల్చుకోవాలి. ఎంపిక వాళ్ళదే
మూడేళ్ళ చర్చల తర్వాత 1949 చివరిలో రాజీ కుదిరింది. దాన్ని మున్షీ-అయ్యంగార్ ఫార్ములా (కె.ఎం.మున్షీ, గోపాలస్వామి అయ్యంగార్ల పేర్ల మీద) గా పిలిచారు, ఇది అన్ని గ్రూపుల డిమాండ్లకూ నడుమ సయోధ్య తీసుకువచ్చింది. ఈ రాజీ ఫార్ములాకు అనుగుణంగా రాశారు. దానిలో జాతీయ భాష గురించి ఏ ప్రస్తావన లేదు. ఐతే యూనియన్ అధికార భాషలను మాత్రం నిర్వచించింది.: దేవనాగరి లిపిలోని హిందీ భాష భారత యూనియన్‌కు అధికార భాష అవుతుంది. పదిహేనేళ్ళ పాటు ఆంగ్లం అన్ని అధికారిక కార్యకలాపాలకు ఉపయోగిస్తారు (ఆర్టికల్ 343). ఐదు సంవత్సరాల తర్వాత హిందీని ఏకైక అధికారిక భాషగా చేసేందుకు, క్రమంగా ఆంగ్ల భాష ఉపయోగాన్ని తగ్గించడానికి మార్గాలను సూచించేందుకు భాషా కమిషన్‌ని ఏర్పాటుచేస్తారు. (ఆర్టికల్ 345). ఆంగ్లాన్ని అన్ని చట్టపరమైన, న్యాయపరమైన అవసరాలకు - కోర్టు కార్యకలాపాలు, బిల్లులు, చట్టాలు, రూల్స్, నిబంధనలు వంటివాటన్నిటికీ ఉపయోగిస్తారు (ఆర్టికల్ 344). రాష్ట్రాల నడుమ, రాష్ట్రాలకు కేంద్రానికి నడుమ అధికారిక కమ్యూనికేషన్ యూనియన్ అధికారిక భాషలోనే జరుగుతుంది (ఆర్టికల్ 348). హిందీ వాడకం, విస్తరణ వంటివాటికి సహకరించడం యూనియన్ విధి (ఆర్టికల్ 351).

title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: అతని పరిపాలనా కాలంలో 1955లో మద్రాసులో హిందీ వ్యతిరేక ఆందోళన జరిగింది. భారతీయ ప్రభుత్వం చాలా కాలంగా భారతదేశ ఏకైక జాతీయ భాషగా హిందీని స్థాపించడానికి ప్రయత్నం చేసింది. ఈ విధానాన్ని హిందీ భాషేతర ప్రాంతాలైన ముఖ్యంగా మద్రాసు రాష్ట్రం వ్యతిరేకించింది. పరిస్థితిని శాంతింపజేయడానికి శాస్త్రి హిందీ భాష మాట్లాడని రాష్ట్రాలలో ఇంగ్లీష్ అధికారిక భాషగా ఉపయోగించబడుతుందనే హామీ ఇచ్చాడు. ఈ సందర్భంలో జరిగిన విద్యార్ధి ఆందోళనలు, శాస్త్రి హామీ తరువాత సద్దుమణిగాయి.

title: గ్రీక్ భాష

text: మధ్యధరా ప్రపంచంలో మరియు సనాతన ప్రాచీన ప్రపంచంలో గ్రీక్ విస్తృతంగా మాట్లాడే సంధాన భాషగా ఉండేది మరియు ఇది చివరకు బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం యొక్క అధికారిక ఉమ్మడి భాషగా మారింది. దీని ఆధునిక రూపంలో, ఇది గ్రీసు మరియు సైప్రస్ దేశాల అధికారిక భాషగా ఉంది మరియు యూరోపియన్ యూనియన్‌కి చెందిన 23 అధికారిక భాషలలో ఇదీ ఒకటి. ఈ రోజు[1] గ్రీసు, సైప్రస్ మరియు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఉన్న వలస కమ్యూనిటీలకు చెందిన దాదాపు కోటి, 30 లక్షలమంది ప్రజలు ఈ భాషలో మాట్లాడుతున్నారు. ఇంగ్లీష్ వంటి అనేక ఆధునిక భాషలు గ్రీక్ నుంచి పదాలను తమలో ఇముడ్చుకున్నాయి. ఇంగ్లీష్ భాష ప్రత్యేకించి వైద్యం, శాస్త్రరంగాలకు సంబంధించి, గ్రీక్ భాష నుంచి దాదాపు 50,000 పదాలను తన శబ్దకోశంలో కలిగి ఉంది. ఆధునిక భాషలలో కొత్త పదాల వ్యుత్పత్తి ప్రక్రియలో లాటిన్‌తో పాటు గ్రీక్ భాషను కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు.

title: స్వీడన్

text: స్వీడన్ అధికారిక భాష స్వీడిష్,[7][8] డానిష్ సంబంధిత ఉత్తర జర్మనిక్ భాష, నార్వేజియన్ భాషలకు సమానంగా ఉంటుంది. కానీ ఉచ్ఛారణ, లేఖనంలో బేధం ఉంటుంది. నార్వేజియన్లకు స్వీడిష్ భాషను అర్ధం చేసుకోవడానికి కొంచం శ్రమపడతారు. డానిష్ ప్రజలు కూడా నార్వేజియన్ల కంటే కొంచెం కష్టపడితే దీనిని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. డేనిష్ కంటే నార్వేజియన్ను అర్ధం చేసుకోవటానికి చాలా సులువు. ప్రామాణిక స్వీడిష్ మాట్లాడేవారు కూడా దీనిని అర్ధం చేసుకుంటారు. స్కాండినియాలో మాట్లాడే మాండలికాలు దేశంలోని దక్షిణ భాగంలో ఉన్న డానిష్ ప్రజల చేత ప్రభావితమవుతాయి. ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతం సాంప్రదాయకంగా డెన్మార్కులో భాగంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది దగ్గరగా ఉంది. " స్వీడన్ ఫిన్స్ " స్వీడన్ అతిపెద్ద భాషా మైనారిటీగా స్వీడన్ జనాభాలో 5% ఉన్నారు.[175] ఫిన్నిష్ ఒక మైనారిటీ భాషగా గుర్తింపు పొందింది.[8] ఇటీవలి సంవత్సరాలలో అరబ్ భాష మాట్లాడే ప్రజావాహిని ప్రవాహం కారణంగా, ఫిన్నిష్ భాష కంటే అరబిక్ భాష ఎక్కువగా వాడుకలో ఉంది. అయితే, భాషా ఉపయోగంలో అధికారిక గణాంకాలను చేర్చడం లేదు.[176]

title: సింగపూరు

text: సింగపూరు జాతీయ భాష మలయ్. వారి జాతీయ గీతం మజులా సింగపుర . అధికార భాషలు మలాయ్, మాండరిన్, ఇంగ్లీష్, తమిళం. దేశ స్వాతంత్ర్యానంతరము ఇంగ్లీష్ అధికారిక హోదాను పొందింది. మొదట అమెరికన్ యాసతో ప్రభావితమైన ఇంగ్లీష్ ప్రారంభమైంది. విద్యా విధానాలలో ఇంగ్లీష్ మాధ్యమం కారణంగా ఇంగ్లీష్ వాడకం దేశమంతా వ్యాపించింది. ఇంగ్లీష్ సాహిత్యం అధికంగా సింగపూరు సాహిత్యంలో చోటు చేసుకోవడం సహజమై పోయింది. రాజ్యాంగ ప్రచురణలకు ఇతర అధికారిక అనువాదాలతో కూడిన ఇంగ్లీషుకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వడం అలవాటు. వివిధ భాషలను మాతృభాషగా కలిగిన ప్రజలు నివసిస్తున్న కారణంగా అనుసంధాన భాషగా ప్రజల మధ్య ఇంగ్లీష్ ప్రాచుర్యాన్ని సంతరించుకుంది. ఇక్కడి ప్రజల మాతృభాషలతో కలగలసిన సింగ్లీష్ ఇక్కడి ప్రజల స్వంతం. సింగ్లీష్ అంటే చైనా, మలయా, ఇండియన్ భాషల సంక్రమణలతో మిశ్రితమైన ఇంగ్లీష్.ప్రభుత్వం అవిశ్రాంతంగా సింగ్లీషును తగ్గించి మంచి ఇంగ్లీష్ మాట్లాడమని ప్రజలకు హితవు చెబుతూనే ఉంది.

title: యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

text: UK యొక్క వాస్తవ అధికారిక భాష ఆంగ్ల భాష. [295] The UK's de facto official language is English.[296][297] యు.కె. జనాభాలో 95% ఇంగ్లీషు మాత్రమే మాట్లాడేవారు ఉన్నారని అని అంచనా.[298] జనాభాలో 5.5% మంది ఇటీవల వలసల ఫలితంగా యు.కె.కు తీసుకువచ్చిన భాషలను మాట్లాడతారు.[298] పంజాబీ, హిందీ, బెంగాలీ, గుజరాతీతో సహా దక్షిణ ఆసియా భాషలు మాట్లాడే ప్రజల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. యు.కె. జనాభాలో 2.7% మంది ఈ భాషలను మాట్లాడుతుంటారు.[298] 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఇంగ్లాండులో పోలిషు మాట్లాడే ప్రజలసఖ్య ద్వితీయస్థానంలో ఉంది. ద్వితీయ అతిపెద్ద భాషగా పోలిషును 5,46,000 మంది మాట్లాడతారు.[299]

title: అబు సలేం

text: ఫిబ్రవరి 2004న, ఒక పోర్చుగల్ న్యాయస్థానం 1993 ముంబయి బాంబు పేలుళ్ల కేసులో విచారించేందుకు భారతదేశానికి అతడిని అప్పగించేందుకు అనుమతి ఇచ్చింది. నవంబరు 2005లో, పోర్చుగీస్ అధికారిక యంత్రాంగం, మోనికా బేడీతోపాటు అతడిని భారతీయ అధికారిక వర్గాలకు అప్పగించింది, అతనికి లేదా అతని ప్రేయసి మోనికా బేడికి మరణ శిక్ష పడకుండా చూస్తామని భారతదేశ హోం శాఖ మంత్రి ఎల్‌కే అద్వానీ ఇచ్చిన హామీపై వీరిని భారతీయ అధికారిక యంత్రాంగానికి పోర్చుగల్ అప్పగించింది.


query: బత్తందొడ్డి గ్రామ విస్తీర్ణం ఎంత?

title: బత్తందొడ్డి

text: బత్తందొడ్డి అన్నది చిత్తూరు జిల్లాకు చెందిన పెద్దపంజాని మండలం లోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 1238 ఇళ్లతో మొత్తం 5357 జనాభాతో 2193 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప పట్టణమైన పుంగనూరు కు 7 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2691, ఆడవారి సంఖ్య 2666గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 513 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 96. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 596558[1].[2]

title: చిలుకూరు (ఇబ్రహీంపట్నం)

text: ఈ గ్రామ పంచాయతీకి 2013 జూలైలో జరిగిన ఎన్నికలలో, శ్రీమతి డి.కవిత, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [2]1.2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 996. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 513, స్త్రీల సంఖ్య 483, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 250 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 408 హెక్టారులు.

title: బత్తందొడ్డి

text: గ్రామంలో భూమి వినియోగం ఇలా ఉంది (హెక్టార్లలో)..

title: దేశాల జాబితా – ఎత్తైన స్థలం క్రమంలో

text: ఒకో దేశంలో ఎత్తైన స్థానం ఏది? సముద్ర మట్టం నుండి దాని ఎత్తు ఎంత? అన్న వివరాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి. (list of countries by highest point above sea level).

title: లంకపల్లి అగ్రహారం

text: 2013 జూలైలో లంకపల్లె గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి కోండ్రు రత్నమాల, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [3]2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 742. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 376, స్త్రీల సంఖ్య 366, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 199 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 216 హెక్టారులు.

title: కనిష్ఠ సామాన్య గుణిజం

text: 4 మరియు 6 ల క.సా.గు ఎంత?

title: బత్తందొడ్డి

text: బత్తందొడ్డి ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (పై నుంచి కిందికి తగ్గుతున్న క్రమంలో): వేరుశనగ, చెరకు, మల్బరి వర్గం:చిత్తూరు వర్గం:పెద్దపంజాని మండలం గ్రామాలు) వర్గం:జిల్లా గ్రామాలు)

title: బోర్ నమూనా

text: కేంద్రం మీద ఉన్న ఆవేశం ఎంత? కేంద్రంలో ఎన్ని ప్రోటానులు ఉన్నాయో దాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కేంద్రంలో ఉన్న ప్రోటానుల సంఖ్యని రివాజుగా "Z" అనే అక్షరంతో సూచిస్తారు. ఒకొక్క ప్రోటాను మీద ఉన్న ఆవేశం "+e" అనుకుంటే "Q = +Ze" = కేంద్రం మీద ఉన్న ఆవేశం. చుట్టూ తిరుగుతున్న ఎలక్ట్రాను మీద ఆవేశం "-e".

title: కాంతి వేగం

text: శూన్యంలో కాంతి వేగం ఎంత? క్షణానికి 186,282 మైళ్లు. లేదా కచ్చితంగా క్షణానికి 299,792,458 మీటర్లు. తేలిగ్గా జ్ఞాపకం ఉంచుకుందికి దీనిని క్షణానికి 300,000 కిలోమీటర్లు అని ఉరమర సంఖ్య వాడుతూ ఉంటాం.

title: ఈదర

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 9140.[4] ఇందులోపురుషుల సంఖ్య 4656, స్త్రీల సంఖ్య 4484, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 2347 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2917 హెక్టారులు.

title: బత్తందొడ్డి

text: గ్రామంలో 2 అవుట్-పేషెంట్ వైద్య సౌకర్యంలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో 2 ఇతర డిగ్రీలు కలిగిన వైద్యులు ఉన్నారు. గ్రామంలో 1 మందుల దుకాణాలుఉంది.

title: అశ్వారావుపాలెం

text:
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో, శ్రీ కొండవీటి మస్తాన్ రావు, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు.
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2303. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1181, స్త్రీల సంఖ్య 1122, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 626 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 825 హెక్టారులు.

title: గాట్‌ఫ్రీడ్ విల్‌హెం లైబ్‌నిట్జ్

text: ఒకటి పురాతన గ్రీకుల కాలం నాటిది: త్రిభుజం, చతురస్రం, వృత్తం లాంటి క్రమాకారాల వైశాల్యాలకి సూత్రాలున్నాయి కాని నిజ జీవితంలో క్రమంగా లేని సర్వసాధారణమైన రూపాలకి సూత్రాలు లేవు. ఉదాహరణకి పొలంలో ఒకవైపు అంచు వక్రంగా ఉండొచ్చు. వంపు క్రింద వైశాల్యం (area under a curve) ఎంత? అన్నది కొన్ని వందల ఏళ్ళగా తీరని సమస్యగా ఉండిపోయింది.

title: రాచవారిపాలెం

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా = 2,882. గ్రామ జనాభా 2756. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,452, మహిళల సంఖ్య 1,430. గ్రామంలో నివాస గృహాలు 703 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 942 హెక్టారులు.గూగల్ ఈ గ్రామం: http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=15.638452,80.040679&spn=0.032524,0.054932&t=h&z=15 న ఉంది.

title: బత్తందొడ్డి

text: బత్తందొడ్డి, చిత్తూరు జిల్లా, పెద్దపంజని మండలానికి చెందిన గ్రామము.[1]

title: సున్నీ ఇస్లాం

text: ప్రపంచంలోని ముస్లింల జనగణనావిషయంలో తలో అభిప్రాయంవున్నది. ముస్లింల జనాభా ఎంత? అందులో సున్నీలు షియాల గణన ఎంత? ఈవిషయంపై సరైన అవగాహనే కలగదు. ఒకవిషయంమాత్రం విదితం, అదేమనగా దాదాపు 60ముస్లిం దేశాలున్నాయి అందులో మెజారిటీ షియాలున్న దేశం ఒక్క ఇరాన్ మాత్రమే. ఇరాక్, ఆప్ఘనిస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్లలో చెప్పుకోదగ్గ షియా సముదాయమున్నది. భారతదేశంలోనూ షియాలు నివసిస్తున్నారు. అదే సున్నీల విషయానికి వస్తే అన్ని ఇస్లామీయ దేశాలలో సున్నీలు మెజారిటీగా కనిపిస్తారు. క్లుప్తంగా ప్రపంచ ముస్లిం జనాభాలో 90% నుండి 92.5% సున్నీ ముస్లింలుంటే, 7.5% నుండి 10% వరకు షియాలున్నారు.

title: చిరివాడ

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2188.[4] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1097, స్త్రీల సంఖ్య 1091,గ్రామంలో నివాసగృహాలు 554 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 456 హెక్టారులు.

title: బత్తందొడ్డి

text: జనాభా (2011) - మొత్తం 5,357 - పురుషుల 2,691 - స్త్రీల 2,666 - గృహాల సంఖ్య 1,238 జనాభా (2001) - మొత్తం 4,682 - పురుషుల 2,336 - స్త్రీల 2,346 - గృహాల సంఖ్య 952

title: ఉప్పరపాలెం

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 4144. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 2057, స్త్రీల సంఖ్య 2087,గ్రామంలో నివాసగృహాలు 1048 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1078 హెక్టారులు.

title: చినపులివర్రు

text: విస్తీర్ణం 494 హెక్టారులు ప్రాంతీయ భాష తెలుగు గ్రామ గణాంకాల వివరాల కొరకు ఇక్కడ చూడండి గ్రామ గణాంకాల వివరాల కొరకు ఇక్కడ చూడండి గ్రామ గణాంకాల వివరాలు - ఆంగ్ల వ్యాసం

title: కందులపాడు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1047.[4] ఇందులోపురుషుల సంఖ్య 540, స్త్రీల సంఖ్య 507, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 281 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 205 హెక్టారులు.

title: బత్తందొడ్డి

text: మొత్తం అక్షరాస్య జనాభా: 3220 (60.11%) అక్షరాస్యులైన మగవారి జనాభా: 1863 (69.23%) అక్షరాస్యులైన స్త్రీల జనాభా: 1357 (50.9%)

title: తాళ్ళూరు

text: 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7,322.[2] ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3,767, మహిళల సంఖ్య 3,555, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,680 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2,062 హెక్టారులు. 2011 జనాభా జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 48400, ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 24848, మహిళల సంఖ్య 23552, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,680 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 2,062 హెక్టారులు.

title: అష్టమహిషులు

text: శ్రీకృష్ణుడికి రుక్మిణి, సత్యభామ తదితర అష్ఠ మహిషులు, పదహారు వేల వంద మంది భార్యలు ఉన్నారు. కృష్ణుడికి ఆ భార్యల వల్ల కలిగిన సంతానం ఎంత? భార్యలందరితోనూ ఆయనకు ఒక్కొక్కరి వల్ల పదేసి మంది పిల్లలు పుట్టారు.

title: నూజెండ్లపల్లి

text: 2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీమతి గొట్టిపాటి వెంకటరత్నకుమారి, సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. [2]2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1,622. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 776, మహిళల సంఖ్య 846, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 421 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 662 హెక్టారులు.

title: బత్తందొడ్డి

text: శుద్ధిచేసిన కుళాయి నీరు గ్రామంలో ఉంది.

title: బత్తందొడ్డి

text: వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు

title: కృష్ణసంతానం

title: బత్తందొడ్డి

text: గ్రామంలో మూసిన డ్రైనేజీ వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీరు నేరుగా నీటి వనరుల్లోకి వదలబడుతోంది. ఈ ప్రాంతం పూర్తి పారిశుధ్యపథకం కిందికి వస్తుంది. సామాజిక మరుగుదొడ్ల సౌకర్యం ఈ గ్రామంలో లేదు.

title: బత్తందొడ్డి

text: నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో): బావులు/గొట్టపు బావులు: 64.36 చెరువులు: 140.88


query: కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని రాణి రుద్రమదేవి ఎన్ని సంవత్సరాలు పాలించింది?

title: రుద్రమ దేవి

text: ఆమె తన శక్తిసామర్థ్యాలతో ప్రతి ఒక్కరినీ మెప్పించి దిగ్విజయంగా పాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహించారు. ప్రఖ్యాత కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రమదేవి ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్లు) రాజధానిగా పరిపాలించారు. క్రీ.శ.1262 నుంచి 1289 వరకు సుమారు 27 సంవత్సరాల పాటు చక్కటి పరిపాలన చేశారు. మనదేశంలో మహిళాపాలకులు చాలా అరుదు. రాణీ రుద్రమదేవికి కొద్దికాలంముందే సుదూరంలో ఉన్న ఢిల్లీని రజియా సుల్తానా అనే మహిళ పరిపాలించారు.ప్రభువర్గాలకు చెందిన వారు స్త్రీపరిపాలన ఇష్టం లేక ఆమెను పాలకురాలిగా అంగీకరించక తుదముట్టించారు. ప్రముఖ ఇటాలియన్ యాత్రికుడైన మార్కోపోలో రుద్రమదేవి రాజ్యాన్ని సందర్శించి, ఆమె పరిపాలన, ధైర్యసాహసాలను కొనియాడాడు. ఆమె పురుషుల దుస్తులు ధరించి నిర్భయంగా, సునాయాసంగా గుర్రాల స్వారీ చేసేవారని పేర్కొన్నాడు. నాటి శాసనాలలో రుద్రమదేవి రుద్రదేవ మహారాజుగా కీర్తించబడింది. రజియా సుల్తానా లాగా రుద్రమదేవి కూడా తన తండ్రి పాలనా కాలంలోని ముఖ్యమైన నాయకుల వ్యతిరేకతను విజయవంతంగా అణిచివేసింది. రుద్రమదేవి, ఆమె మనుమడైన ప్రతాపరుద్రుడి పాలనలో చెలరేగిన అనేక సామంత తిరుగుబాట్లను నియంత్రించడానికి పలు చర్యలు తీసుకున్నారు.

title: రుద్రమ దేవి

text: ఉస్మానియా యూనివర్శిటీలో తెలుగు రీసెర్చ్ స్కాలర్ గా పనిచేస్తున్న టంగుటూరి సైదులు కాకతీయ రుద్రమదేవి మరణానికి సంబంధించిన చారిత్రిక ఆధారాల కోసం అన్వేషించసాగాడు. ఇందులో భాగంగానే..మునుగోడులో మట్టిలో కూరుకుపోయిన శాసనాన్ని గుర్తించి పురావస్తు శాఖాధికారుల సహాయంతో వెలికితీయించి అది రుద్రమదేవి మరణశాసనంగా గుర్తించారు. విరోధనామ సంవత్సరం ద్వాదశి రోజున అంటే.. 1289వ సంవత్సరం, నవంబరు 27వ తేదీన రాణీ రుద్రమదేవి వీరమరణం పొందినట్లుగా శాసనంపై లిఖించినట్లు వెల్లడైంది.

title: రుద్రమ దేవి

text: కాకతీయులలో అగ్రగణ్యుడైన గణపతిదేవుని తరువాత 1262 లో రుద్రమదేవి ' రుద్రమహారాజు ' బిరుదంతో కాకతీయ మహాసామ్రాజ్య సింహాసనాన్ని అధిష్టించింది. అయితే ఒక మహిళ పాలకురాలు కావటం ఓర్వలేని అనేకమంది సామంతులు తిరుగుబాటు చేసారు. అదేసమయంలో నెల్లూరు పాండ్యుల కింద, వేంగి ప్రాంతం గొంకరాజు మొదటి నరసింహుడి కిందకి వెల్లినయి... పాకనాటి కాయస్థ అంబదేవుడు, కళింగ నరసింహుని కుమారుడు వీరభానుడు తిరుగుబాట్లు చేసారు. రుద్రమ తన సేనానులతో కలిసి ఈ తిరుగుబాట్లనన్నిటినీ విజయవంతంగా అణచివేసింది. రుద్రమాంబ ఎదుర్కొన్న దండయాత్రలన్నిటిలోకీ దేవగిరి యాదవరాజుల దండయాత్ర అతి పెద్దది, కీలకమైనది. యాదవరాజు మహాదేవుడు ఓరుగల్లును ముట్టడించాడు, అయితే రుద్రమ యాదవలను ఓడించి, దేవగిరి దుర్గం వరకూ తరిమి కొట్టింది. వేరేదారి లేని మహదేవుడు సంధికి దిగివచ్చి, యుద్ధ పరిహారంగా మూడుకోట్ల సువర్ణాలు చెల్లించాడు. రుద్రమదేవి యొక్క శైవమత గురువు విశ్వేశ్వర శివశంబు. గణపతి దేవునికి, రెండవ ప్రతాపరుద్రునికి కూడా ఈయనే గురువు. రుద్రమ తానే స్వయంగా కాయస్త రాజ్యంపై దాడి చేసినట్లు తెలుస్తోంది. Chandupatla (నల్గొండ) శాసనం ఆధారంగా కాయస్త అంబదేవునితో జరిగిన యుద్ధాలలోనే మరణిచినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. రుద్రమదేవికి గల ఇతర బిరుదులు: రాయగజకేసరి, ఘటోధృతి.

title: నెల్లికుదురు

text:
నెల్లికుదురు గ్రామానికి గొప్ప చరిత్ర ఉంది. అతి పురాతనమైన రంగనాయకుల గుడి ఊరికె తలమానికం. గొప్ప కవులకు, కళాకారులకు ఈ ఊరు పుట్టినిల్లు.నెల్లికుదురు లో కాకతీయ మహ రాణి రుద్రమదేవి తన చివరి యుద్ధంలో పాల్గొన్టానికి నకిరేకల్ కు వెళ్లే సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో ఉండి కొన్ని వ్యూహాలు రచించడం జరిగిందని ఆధారాలు ఉన్నాయు
మరియు కాకతీయుల కొన్ని ఆయుధాలు విలువైన బంగారు ఆభరణాలు గుప్తానిధులు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి అని ప్వూరికుల నమ్మకం.గ్రామంలో నాలుగుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఆరు , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు మూడు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.

title: రుద్రమ దేవి

text: రాణీ రుద్రమ దేవి గురించి మనకు తెలిసినదానికన్నా తెలియనిదే ఎక్కువ. ఆమె జన్మ సంవత్సరం తెలియదు. ఉజ్జాయింపుగా ఊహించడానికి వీలుంది అని కాకతీయ యుగము గ్రంథంలో లక్ష్మీరంజనం రాశారు. నిజమే! రుద్రమదేవి గురించి చరిత్రకారులకూ తెలియని విషయాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.

title: బెక్కంటి రామాచల గుట్ట

text:
బెక్కంటి రామాచల గుట్ట సిద్ధిపేట జిల్లా, మద్దూరు  మండలం, వీర బైరాన్‌పల్లి పక్కనే ఉన్న 'బెక్కల్' ఊరిలోని గుట్ట. ఈ గుట్టపై ఉన్న శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామి, శ్రీ మల్లికార్జునస్వామి దేవాలయాలు అతి ప్రాచీనమైనవి. ఇక్కడికి సుమారు 60కి.మీ. దూరంలోని ఓరుగల్లు రాజధానిగా పరిపాలించిన కాకతీయ చక్రవర్తులకాలంలో ఈ దేవాలయ ప్రతిష్టాపన జరిగింది.
క్రీ .శ. 1117వ సం. స్వస్తిశ్రీ రాక్షసనామ సం.ర వైశాఖ శుద్ధ పాడ్యమి నాడు కాకతీయ రుద్రమదేవి శ్రీ రామలింగేశ్వరస్వామిని ప్రతిష్టించి, చిన్న గుడిని కట్టించారు. ఈ గుడికి శ్రీ విశ్వేశ్వరజీని పూజారిగా నియమించి, ఆయన జీవనోపాధికై వంశపారంపర్యంగా సంక్రమించేలా కొంత భూదానం ఇచ్చినట్లు దేవాలయ శాసనం ద్వారా తెలుస్తుంది.

title: రుద్రమదేవి (సినిమా)

text: కాకతీయ సామ్రాజ్యం, రుద్రమదేవి శౌర్యపరాక్రమాలను కథలుగా విన్నాం. స్కూలు పాఠాల్లోనూ చదువుకున్నాం. కథలుగా వింటున్నపుడో, పాఠాలుగా చదువుతున్నపుడో -రుద్రమదేవి పరాక్రమ సన్నివేశాలు ఊహాదృశ్యాలుగా మస్తిష్కంపై పరుచుకున్న అనుభూతి చాలామందికి ఉండే ఉంటుంది. అలా అనుభూతించిన వాళ్లలో కచ్చితంగా గుణశేఖర్ కూడా ఉండేఉంటాడు. దర్శకుడు కనుక అలాంటి అనిర్వచనీయ దృశ్యానుభూతిని తెరకెక్కించాలని కలగన్నాడు. తన కలను ప్రేక్షకుడికి సినిమాగా చూపాలని తాపత్రయపడ్డాడు. -‘రుద్రమదేవి’ గురించి చరిత్రలో సామాన్యుడికి అందని అనేక విషయాలను శోధించాడు. కష్టపడి కథగా అల్లుకున్నాడు. కథను తెరకెక్కించేందుకు నిర్మాణంలో ఆటుపోట్లు ఎదుర్కొన్నాడు. భారీ బడ్జెట్ సినిమా కనుక -మరో నిర్మాతను రిస్క్‌లో పెట్టకూడదన్న ఆలోచనతో తనే రిస్క్ చేశాడు. చారిత్రక ఘట్టాన్ని ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో తెరకెక్కించే ప్రయత్నం కనుక -తాను ఆశించింది వచ్చే వరకూ ఆలస్యాన్నీ భరించాడు. చివరకు ‘రుద్రమదేవి’ని విడుదల చేసే విషయంలోనూ -గుణశేఖర్‌ను కష్టాలే చుట్టుముట్టాయి. వాటినీ భరించి, వౌనంగా సహించి.. చివరకు తను స్వప్నాన్ని ప్రేక్షకుల ముందుకు తెచ్చాడు.

title: రుద్రమదేవి (సినిమా)

text: దర్శకుడు గుణశేఖర్ రాణి రుద్రమదేవి చరిత్రను ఆధారం చేసుకుని స్క్రిప్ట్ తయారుచేసుకున్నారు. అనుష్క, నయనతార మరియు ప్రియాంక చోప్రాలను ప్రధానపాత్రకు ఆలోచించి, చివరకు గతంలో అరుంధతి సినిమాకు గాను అనుష్క చేసిన నటనను బట్టి ఆమెను టైటిల్ రోల్ కి తీసుకున్నారు. గుణశేఖర్ ఇళయరాజాను సంగీతానికి, తోటతరణిని ఆర్ట్ డైరెక్షన్ కు తీసుకున్నారు. సినిమాను 70 కోట్ల రూపాయల బడ్జెట్లో నిర్మించారు.[1][2] మహేష్ బాబు మరియు జూనియర్ ఎన్టీఆర్ లను గోనగన్నారెడ్డి పాత్రకు సంప్రదించగా వారిద్దరిలో ఎవరూ అందుకు ముందుకురాలేదు. తర్వాత స్వయంగా శివ కుమార్ శ్రీపాద ఆ పాత్రను పోషించేందుకు ముందుకువచ్చారు.

title: రుద్రారం (కోడంగల్)

text:
ఇది మండల కేంద్రమైన కొడంగల్ నుండి 20 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన తాండూర్ నుండి 25 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. గతంలో ఈ గ్రామము మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో వుండేది.
ఈ గ్రామం అసలుపేరు రుద్రవరం. కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని ఏలిన రుద్రమదేవి పేరుమీదుగా ఈ పేరువచ్చింది. గ్రామంలోని ఆంజనేయ ఆలయాన్ని రుద్రమదేవి కాలంలోనే నిర్మించినట్లుగా ఆధారాలున్నాయి. రుద్రారం సమీపంలోనే రంగారెడ్డి జిల్లా పరిధిలో ఏకాంబరేశ్వర ఆలయం ఉంది.

title: రుద్రమ దేవి

text: రుద్రమదేవి పాలన ప్రజారంజకమై భాసిల్లింది. శాంతి సుస్థిరతలతో విరాజిల్లింది. క్రీ. శ. 1000 నుంచి 1323 వరకు దాదాపు మూడు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు నేల నేలింది కాకతీయ వంశం. వీరికాలంలోనే త్రిలింగ, ఆంధ్ర పదాలకు అర్థం, పరమార్థం ఏర్పడ్డాయి. కాకతీయ వంశంలో సప్తమ చక్రవర్తి అయిన గణపతి దేవుడు అత్యంత పరాక్రమవంతుడు, రాజనీతి కోవిదుడు. ఈయనకు ఇద్దరు కూతుళ్లు. మహిళలు రాజ్యాధికారానికి అనర్హులన్న అప్పటి కాలపరిస్థితులకు తలొగ్గిన ఆయన తన కూతురు రుద్రమదేవిని కుమారుడిగా పెంచాడు. అన్ని విద్యలూ నేర్పించాడు. గణపతి దేవుడు రుద్రమను రాజప్రతినిధిగా ప్రకటించినప్పుడు ఆమె వయసు పద్నాలుగేళ్లే. అప్పటి నుంచి ఆమె తండ్రి చాటుబిడ్డగా పాలన సాగించింది. రుద్రమదేవి 1261 ప్రాంతం నుంచీ స్వతంత్రంగా పరిపాలించినట్లు కనబడుతుంది. కొన్ని శాసనాల్లో 1279 వరకు పట్టాభిషక్తురాలు కాలేదేమో అనే భావం కలిగించే రాతలున్నాయి

title: పుచ్చా వాసుదేవ పరబ్రహ్మశాస్త్రి

text: ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ పురావస్తు శాఖలో 25 సంవత్సరాలపాటు సేవలందించారు. ఆయన 2 వేలకు పైగా శాసనాలను పరిష్కరించారు. శాసనగ్రంథాల రచనతోపాటు చరిత్ర రచన చేసిన ఆయన భారత చరిత్రకారులకు మార్గదర్శకుడిగా నిలిచారు. ఖమ్మంజిల్లా బయ్యారం చెరువు వద్ద లభించిన కాకతీయ శాసనాన్ని పరిష్కరించి, కాకతీయ చక్రవర్తుల వంశక్రమణికను పునర్నిర్మించారు. వరంగల్‌లో లభించిన శాసనం ఆధారంగా రాయగజకేసరి బిరుదు కాకతీయ చక్రవర్తులలో రాణీ రుద్రమదేవికే వర్తిస్తుందని తేల్చిచెప్పారు. గణపతి దేవుడు వేయించిన బయ్యారం చెరువు శాసనం కాకతీయ చరిత్రకు ఒక ముఖ్యమైన ఆధారం. కాకతీయులు ఎలా అవిర్భవించారు, పశ్చిమ చాళుక్యుల సామంతులుగా ఎలా హనుమకొండలో స్థిరపడ్డారనే విషయాన్ని ఈ శాసనం చెప్తుంది. వెయ్యిస్తంభాల గుడి శాసనంలో రెండో ప్రోలరాజు అతడి కుమారుడు రుద్రదేవునికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని అంతకుముందు శాసన పరిశోధకులు సరిగా వ్యాఖ్యానించలేదని ఆయన భావించారు. పీవీ శాస్త్రి ఆ శాసనాన్ని పరిష్కరించి కాకతీయ రుద్రదేవుడు క్రీశ 1163లో స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి దారితీసిన పరిస్థితులను వివరించగలిగారు. పరబ్రహ్మశాస్త్రి తెలంగాణ చరిత్రకు ఇచ్చిన అత్యంత ముఖ్యమైన కానుక రుద్రమదేవి మరణానికి సంబంధించిన శాసనాన్ని పరిష్కరించడం. నల్గొండ జిల్లా చందుపట్ల శాసనాన్ని బట్టి రుద్రమదేవి క్రీ.శ.1290 నవంబరులో మరణించారని ప్రకటించారు. కాయస్త అంబదేవుని తిరుగుబాటును అణచడానికి స్వయంగా రుద్రమదేవి కదనరంగానికి వెళ్లింది. ఆ యుద్ధంలోనే 80 ఏళ్ల వయసులో ఆమె మరణించిందని చెప్పారు. కాకతీయులపై పరిశోధనకు కర్నాటకలోని ధార్వాడ్ వర్శిటీ డాక్టరేట్‌ను ప్రదానం చేసింది.

title: మల్లూరు హేమాచల లక్ష్మీనర్సింహస్వామి క్షేత్రం

text:
మల్లూరు హేమాచల క్షేత్రాన్ని కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి సందర్శించడమే కాక ఇక్కడ ఉన్న జలపాతానికి చింతామణి అని నామకరణం చేసినట్లు చరిత్రకారులు చెబుతున్నారు. ఓరుగల్లు రాజధానిగా పరిపాలనను సాగించిన కాకతీయ రాజుల ఏలుబడిలోనే ఈ హేమాచల క్షేత్ర ప్రాంతం ఉండేది. ఈ హేమాచల క్షేత్రం పై గోన గన్నారెడ్డి నేతృత్వంలో సైనిక స్థావరం నిర్వహించినట్లు ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి.
గుట్ట శిఖరం పై కాకతీయ రాజులు.. కొనేరు, అర్ధ మండపం, గుర్రపు శాలలు, రాక్షస గుహలు నిర్మించి శత్రు రాజ్యాలతో యుద్ధం చేయడానికి ఇక్కడ వ్యూహ రచనలు చేసేవారని చెబుతున్నారు. గోదావరికి కేవలం కోసుపెట్టు దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్ర శిఖరం నుంచి గోదావరి అవతలి వైపు నుంచి కాకతీయ రాజ్యం వైపు దూసుకొచ్చే శత్రు సైన్యాలను గుర్తించడానికి దర్పణం ద్వారా వీక్షించే వారని తెలుస్తుంది. శత్రు రాజ్యాలతో జరిగే యుద్ధ కాలంలో రక్షణ కోసం రాణి రుద్రమదేవి సహా ప్రధాన సైనికాధిపతులు ఇక్కడి కోటలో విడిది చేసేవారట.

title: రుద్రమదేవి (సినిమా)

text: గణపతిదేవుడి పాలనలో సుభిక్షంగా సాగుతున్న కాకతీయ సామ్రాజ్యంపై శత్రురాజులు కన్నేస్తారు. ఆ సమయంలో మహారాజుకు ఆడపిల్ల పుడుతుంది. ఆడపిల్ల రాజ్యాధికారానికి అనర్హురాలు. పైగా, శత్రురాజుల దండెత్తే ప్రమాదం ఉంది. ఈ పరిస్థితుల్లో -పుట్టిన బిడ్డను రుద్రమదేవుడిగా రాజ్యానికి పరిచయం చేస్తాడు. అలా మొదలైన కథ -అసలు విషయానికి దూరంగా జన్మ రహస్యం పాయింట్ చుట్టూనే తిరిగింది. రుద్రమదేవి జన్మ రహస్యం బహిర్గతం కావడమే -సినిమాకు టర్నింగ్ పాయింట్. తరువాత యుద్ధ వ్యూహాలతో సినిమా పతాక సన్నివేశాలకు వెళ్లిపోయింది. ఖడ్గ విద్యలో నైపుణ్యం, మత్తగజాన్ని లొంగదీయడం, చుట్టుముట్టిన సైనికులను చీల్చిచెండాడటం, శత్రుదుర్భేద్యమైన ఏడుకోటల నిర్మాణం, పన్నుల రద్దుకు సాహసోపేత నిర్ణయం, కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహించడం, రుద్ర సైన్యం ఏర్పాటులాంటి కీలక సన్నివేశాలున్నాయి.

title: రుద్రమ దేవి

text: నల్లగొండ సమీపంలోని పానగల్లుకు వస్తోన్న క్రమంలోనే మునుగోడు కాపర్తి అయిన అంబదేవుడి చేతిలో రుద్రమదేవి వీరమరణం పొందినట్లు శిలాశాసనం ద్వారా వెల్లడవుతోంది. రాణి రుద్రమతోపాటు. ఆమె సైన్యాధ్యక్షుడు మల్లిఖార్జున నాయుడు కూడా అక్కడ చనిపోయినట్లు ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఈ శాసనాన్ని రాణిరుద్రమ సేవకుడు పువ్వుల ముమ్మడి అనే వ్యక్తి వేయించినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ శాసనం బైటపడేవరకు.,. రాణి రుద్రమదేవి మరణించిన తేదీల విషయం ప్రపంచానికి తెలియదు. ఈ శాసనం ఆధారంగా 1289 నవంబరు 27న రుద్రమదేవి చనిపోయినట్లుగా నిర్ధారణ అయ్యింది.

title: మాలిక్ కాఫుర్

text: క్రీ.శ. 1309లో కాఫుర్ దేవగిరి నుండి ఓరుగల్లు పై దాడికి సన్నాహాలు చేస్తాడు. అప్పటికి 18 ఏండ్ల క్రితము మార్కొ పోలో చైనా నుండి తిరిగి వెళ్ళుతూ దక్షిణ భారతము సందర్శించి భర్తను కోల్పోయిన కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి గురించి, ఆమె సంరక్షణలో పెరుగుతున్న ప్రతాపరుద్రుని గురించి, ఓరుగల్లులోని అమూల్యమైన సంపద గురించి వ్రాశాడు. కాఫుర్ వచ్చు సమయానికి ప్రతాపరుద్రుడు రాజ్యాధికారము చేబడతాడు. కాఫుర్ దేవగిరిమీదుగా పయనించి దారిలో సిరిపూరు కోటను స్వాధీనము చేసుకుంటాడు. విషయము తెలిసి ప్రతాపరుద్రుడు సైన్యమును సిద్ధముచేసి కోట సంరక్షణకు సన్నిద్ధుడవుతాడు. కాఫుర్ హనుమకొండను ఆక్రమించి ఓరుగల్లు ముట్టడించాడు. ఓరుగల్లు కోట శత్రు దుర్భేద్యమగు కట్టడము. బురుజునకొక నాయకుని చొప్పున తగు సైన్యముతో హిందువులు నెలరోజులు వీరోచితముగా కోటను కాపాడారు. తుదకు ముస్లిం సేనలు మట్టిగోడను చుట్టిఉన్న అగడ్తను దాటి లోపలికి ప్రవేశించగలిగాయి. ప్రతాపరుద్రుడు రాతికోటను సురక్షితముగా కాపాడగలిగాడు. విసిగి వేసారిన కాఫుర్ ఓరుగంటి పరిసరప్రాంతం, గ్రామాలు భస్మీపటలం చేసాడు. అమాయక ప్రజలను, ఆడువారిని, పిల్లలను, ముసలివారు అని కూడా చూడకుండ నరసంహారం చేశాడు. సైనికులు స్త్రీలపై అత్యాచారాలు చేశారు. ఇది తెలిసి ప్రతాపరుద్రుడు సంధికి ఒప్పుకొని అపారమైన ధనమును, గుర్రములను, ఏనుగులను బహూకరించాడు. కాఫుర్ నకు ఊహకందనంత సంపద దొరికింది. వేలాది గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఒంటెలు బహుభారముతో ఢిల్లీ చేరతాయి. ఈ సంపదలో ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన కోహినూర్ వజ్రము కూడా ఉన్నది.

title: రుద్రమదేవి (సినిమా)

text: రుద్రమదేవి, 2015 లో గుణశేఖర్ రూపకల్పనలో వచ్చిన 3డి చారిత్రక చిత్రం, ఒకేసారి తెలుగు, తమిళం మరియు మలయాళ భాషల్లో రూపొందినది.[3] అనుష్కశెట్టి, శివ కుమార్ శ్రీపాద, కృష్ణంరాజు, దగ్గుబాటి రానా, విక్రమ్ జీత్ విర్క్, ప్రకాశ్ రాజ్, ఆదిత్య మెనన్, నిత్య మెనన్, బాబా సెహగల్ మరియు కాథరీన్ త్రెసలతో కూడిన భారీ తారాగణం చిత్రంలో ఉంది.[4] అనుష్క 13వ శతాబ్ది కాకతీయ వంశపు రాణి రుద్రమదేవి గా నటిస్తున్నారు.[5] ఈ సినిమాకి నేపథ్యం సంగీతం, సంగీతం ఇళయరాజా అందిస్తున్నారు [6] తోట తరణి ఆర్ట్ డైరెక్షన్ నిర్వహిస్తున్నారు.[7] నీతా లుల్లా కాస్ట్యూం డిజైనర్ గా వ్యవహరిస్తున్నారు.[8] అక్టోబరు 09, 2015న విడుదల చేసారు.[9]

title: ఘనపురం ఖిల్లా

text:
ఘనపూర్ ప్రాంతాన్ని ఇప్పటికి 800 ఏళ్ళ క్రితం కాకతీయుల సామంతులు పాలించినట్లు తెలుస్తుంది. వారిలో గోన బుద్దారెడ్డి కుమారుడు గోన గణపరెడ్డి ఒకరు. ఇతను ఘనపురం గ్రామంలో గణపతీశ్వరాలయం నిర్మించాడు. ఇక్కడ గణపతీశ్వరాలయం ఉండటం, ఈ ప్రాంతాన్ని గణపరెడ్డి పాలించడం వలన ఈ గ్రామానికి "గణపురం" అని పేరు వచ్చింది. ఇతను నాగర్‌కర్నూల్ తాలుకాలోని వర్ధమానపురం నుండి కాకతీ కందూర్ వరకు ఉన్న ప్రాంతాన్ని పరిపాలించాడు. ఈ ప్రాంతానికి కేంద్రంగా ఉండాలన్న ఉద్దేశంతో గణపురం గ్రామంలో కోటను నిర్మించాడు. ఇక్కడి నుండి పాలన సాగించాడు. ఈ కోట కారణంగా గణపురానికి ఖిల్లాఘనపురం అను పేరు స్థిరపడిపోయింది.
గణపురం గ్రామం చుట్టు ప్రక్కల తొమ్మిది గుట్టలు ఉన్నాయి. వాటికి దేవుని గుట్ట, మనిషి కొండయ్య గుట్ట, వీరన్నగుట్ట, బంగారు గూడు, వెంకయ్యగుట్ట, చౌడమ్మగుట్ట, చంద్రగుట్ట, ముర్రయ్యగుట్ట, దుర్గంగుట్ట అని పేర్లు ఉన్నాయి. వీటిలో గ్రామానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న ముర్రయ్యగుట్ట, దుర్గంగుట్టలు ఎత్తుగా ఉన్నాయి. ఈ రెండు గుట్టలను కలుపుతూనే గణపరెడ్డి కోటను నిర్మింపచేశాడు. ఈ కోటలో రాజమందిరం, మంత్రుల నివాసాలు, సైనికుల స్థావరాలు ఉన్నట్లు అక్కడి ఆధారాల ద్వారా తెలుస్తుంది. కోటలోకి ప్రవేశించడానికి వరుసగా మూడు ముఖద్వారాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ముఖద్వారం దగ్గర కాపలా కాసే సైనికులకు గదులు నిర్మించారు. అక్కడే అతిథులు ఎవరైనా వస్తే విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి విశ్రాంతి గదులు కూడా ఉండినట్లు తెలుస్తుంది.
విపత్కర పరిస్థితులలో కోటపై శత్రువులు దాడి చేస్తే, ఎదుర్కోలేని పరిస్థితులు దాపురించినపుడు తప్పించుకోవడానికి కోటలో రెండు రహస్య మార్గాలు నిర్మించినట్లు తెలుస్తుంది. ఒకటి కోట నుండి సమీప ఘనపుర్ గ్రామంలోని ఓ చేదుడు బావికి చేరుకుంటుందని, మరొకటి పాన్‌గల్ కోట వరకు నిర్మించబడిందని ప్రచారంలో ఉంది.
శత్రువులపై దాడికి ఈ కోటలో అత్యంత ఎత్తులో ఫిరంగిని ఏర్పాటుచేశారు. దీని కొరకు ప్రత్యేకంగా సైనిక విభాగం ఉండినట్లు తెలుస్తుంది.
కోటలోపల దొరసాని మాలె, సమావేశ మందిరాలు, దొంగల బాట, నిత్యం నీటితో ఉండే రెండు చెరువులు, తాగునీటి కొరకు పాలగుండం, నేతిగుండం అనే నీటి తొట్టెలు, మబ్బు చెలిమ మొదలగు నిర్మాణాలు నేటికీ కనిపిస్తాయి. మబ్బు చెలిమలోకి వెళ్లాలంటే 10 అడుగుల వరకు చిమ్మచీకటిలో వెళ్ళవలసి ఉంటుంది, అనంతరం సూర్యకిరణాలు కనిపిస్తాయి. అక్కడి నుండి రెండు వందల అడుగుల వరకు దిగవలసి ఉంటుంది.
గణపురంలోని గుట్టలకు అనుసంధానంగా కాకతీయ సామంతరాజులు మట్టితో గ్రామానికి నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఏడు కోటలు నిర్మించారు. వాటికి మేడికోట, బండకోట, వీరన్నకోట, ఆగారంకోట, తక్కిళ్ళకోట, వావిళ్ళకోట, బర్వనికోట అని పేర్లు ఉన్నాయి. శత్రువులు కోటలలోకి ప్రవేశించకుండా వాటి చుట్టు కందకాలు తవ్వింఛారు. వాటిని నిత్యం నీటితో నింపి వాటిలో మొసళ్ళను పెంచేవారని తెలుస్తుంది.
గ్రామానికి సంబంధించిన కోటలకు సమీపాన నాటి రాజులు ఒక పెద్ద చెరువును నిర్మించారు. దీనికే "గణసముద్రం" అని పేరు.
కాకతీయ వీరవనిత రాణి రుద్రమదేవి పాలనానంతరం కాకతీయ సింహాసనాన్ని ప్రతాపరుద్రుడు అధిష్టించాడు. ఇతను ఘనపురం రాజైన గణపరెడ్డి కుమారుడు గోన కన్నారెడ్డిని భూత్‌పూర్ యుద్ధంలో ఓడించి, అతని కుమారైను ఈ కోటలోనే వివాహామాడినట్లు చరిత్ర చెబుతుంది. ఈ వివరాలు వరంగల్లో వెయ్యి స్తంభాల గుడిలోని ఓ శిలాశాసనంలో పేర్కొనబడినవని చెబుతారు. మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు సైన్యం కూడా కోటకు వచ్చినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.

title: మాలిక్ మక్బూల్

text: గన్నమ నాయుడు ఒక మహావీరుడు. బహుముఖప్రజ్ఞాశాలి. ఈతని తాత మల్ల నాయకుడు. తండ్రి నాగయ నాయుడు గణపతి దేవుని కడ మరియు రుద్రమదేవి కడ సేనాధిపతిగా ఉన్నాడు. దాది వారిది దుర్జయ వంశము-కాకునూర్ల గోత్రము. ఈ ఇంటిపేరుగల సేనానులు కాకతీయ చక్రవర్తులకడ బహు పేరుప్రఖ్యాతులు బడసిరి. కొత్త భావయ్య పరిశోధన ప్రకారము వీరి ఇంటిపేరు సాగి, గోత్రము విప్పర్ల.

title: రుద్రమ దేవి

text: రుద్రమదేవి (ఆంగ్లం: Rudrama Devi) కాకతీయుల వంశంలో ఒక ధ్రువతారగా వెలిగిన మహారాణి[1]. కాకతీయ వంశమునకు గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతులని తెచ్చిపెట్టిన వీరవనిత. భారతదేశ చరిత్రలో రాజ్యాలను ఏలిన మహారాణులలో రుద్రమదేవి ఒకరు. ఈమె అసలు పేరు రుద్రాంబ. కాకతీయ గణపతిదేవుడు birthday 12 sathbath పాలకుడైన జయాపసేనాని సోదరులైన నారంభ, పేరాంభలను వివాహ మాడినాడు వీరి ముద్దుల కుమార్తె రుద్రమదేవి చేబ్రోలు శాసనం దీని గురించి తెలియజేస్తుంది. ఈమె తండ్రి గణపతిదేవునికి పుత్ర సంతానం లేదు. అందువలన రుద్రాంబను తన కుమారుడిలా పెంచుకొని రుద్రదేవుడని నామకరణం చేసాడు[2]. గణపతిదేవుడు తన కుమార్తె రుద్రమదేవిని నిరవద్యపుర (నిడదవోలు ) ప్రాంతాన్ని పాలిస్తున్న తూర్పు చాళుక్యుడైన వీరభద్రుడికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. రుద్రమదేవికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దకుమార్తె ముమ్మడమ్మ. ఈమె మహాదేవుని భార్య. వీరి పుత్రుడే ప్రతాప రుద్రుడు. రుద్రమాంబ ప్రతాపరుద్రుని దత్తత తీసుకొని యువరాజుగా పట్టాభిషేకం చేసింది. ప్రతాపరుద్రునకు అన్నమదేవుడు అనే తమ్ముడు ఉండేవాడని స్థానిక గాథ. బస్తర్ రాజ్య చివరి పాలక వంశంవారు అన్నమదేవుని తమ వంశకర్తగా చెప్పుకున్నారు. రుద్రమదేవి రెండవ కుమార్తె రుయ్యమ్మ.

title: సుమతీ శతకము

text: సుమతీ శతకం వ్రాసినదెవరో కచ్చితమైన సమాచారం లభించడంలేదు. పలు రచనల్లో "సుమతీ శతక కర్త" అని ఈ రచయితను ప్రస్తావించడం జరుగుతుంది. క్రీ.శ. 1220-1280 మధ్య కాలంలో బద్దెన లేదా భద్ర భూపాలుడు అనే కవి సుమతీ శతకం రచించాడని సాహితీ చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. ఇతడు కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి (1262-1296) రాజ్యంలో ఒక చోళ సామంత రాజు. ఈ రచయితే రాజనీతికి సంబంధించిన సూక్తులతో నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి అనే గ్రంథాన్ని వ్రాశాడు. ఇతడు మహాకవి తిక్కనకు శిష్యుడు.

title: రేచెర్ల పద్మనాయకులు

text: -తండ్రి రాజ్యాన్ని పాలిస్తుంగా వీరు రుద్రమదేవికి సేనానులుగా కాకతీయ రాజ్యంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని పొందారు. రుద్రమదేవి రాజ్యానికి రాగా నే ఒక స్త్రీ రాజుగా రావడం సహించక ఒకవైపు బంధువర్గం, మరోవైపు యాదవ రాజులు ఓరుగల్లుపై దండెత్తారు. ఈ సమయంలో ప్రసాదిత్య నాయుడు ఈ చిక్కులను తొలగించి ఆమె అధికారాన్ని నిలబెట్టడంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు. కాకతీయ రాజ్య స్థాపనాచార్య, రాయ పితామహాంక అనే బిరుదులు పొందాడు. కాకతీయ సామ్రాజ్య పరిరక్షణలో భాగంగా నాయంకర వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టిన ఘతన ఇతనిదే.

title: గణపతి దేవుడు

text:
దేవగిరి ఏలుతున్న యాదవ రాజు జైత్రపాలుడు 1195 లో కాకతీయ రుద్రదేవుని వధించి గణపతిదేవుని బంధిస్తాడు. రుద్రదేవుని తమ్ముడు మహాదేవుడు ఓరుగల్లు సింహాసనమెక్కి మూడు వర్షములు (1196-1198 CE) పాలిస్తాడు. 1198లో గణపతిని విడిపించుటకు దేవగిరిపై దండెత్తి విజయము సాధిస్తాడు కాని తన ప్రాణాలు కోల్పోతాడు. మహాదేవుని మరణానంతరము రాజ్యములో అరాచకము చెలరేగుతుంది. మహాదేవుని కుమారుడైన గణపతిదేవుడు 1198లో రాజ్యానికి వస్తాడు. సేనాధిపతి రేచెర్ల రుద్రుడు తన శక్త్తియుక్తులు ధారపోసి రాజ్యము చక్కదిద్దుతాడు. గణపతిదేవుడు పాలించిన 62 సంవత్సరములు తెలుగు దేశ చరిత్రలో కొనియాడదగినవి. ఇతని పాలనలో రాజ్యవిస్తరణకు, వర్తకానికి ప్రాముఖ్యతనిచ్చాడు.
కాకతీయ గణపతిదేవుడు రాజ్యానికి రాకముందు 12 సంవత్సరాలు దేవగిరి యాదవుల వద్ద బందీగా ఉన్నాడు. ఈ కాలంలో సామతరాజులు ఎన్నో తిరుగుబాట్లు చేశారు. ఈ తిరుగుబాట్లను సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు అణచివేశాడు. విడుదలైన పిదప రేచర్ల రుద్రుడు కాకతీయ రాజ్యాన్ని గణపతిదేవుడికి అప్పగించాడు. గణపతిదేవుని పాలనలో వ్యవసాయము మరియు వర్తకాలు బాగా వృద్ధిచెందాయి. గణపతిదేవుడు వర్తకులకు ప్రాత్సహించాడు. మోటుపల్లిలో వేయించిన అభయశాసనం దీనికి నిదర్శనం. గణపతిదేవుడు కాకతీయ రాజధానిని హన్మకొండ నుండి ఓరుగల్లుకు మార్చాడు. వ్యవసాయము వృద్ధిచెందడానికి నీటిపారుదల కల్పించుటకు ఇతని సేనాని పాకాల చెరువును కట్టించాడు. మరో సేనాని గౌండ సముద్రాన్ని నిర్మించాడు.
గణపతిదేవుడు రాజ్యవిస్తరణకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. ఇందుకోసం సైనిక బలంపైనే కాకుండా సరిహద్దు రాజ్యాల రాజకుటుంబాలతో సంబంధాలుపెట్టుకున్నాడు. 1201లో జరిగిన మొదటి దండయాత్ర లో బెజవాడ స్వాధీనము చేసుకున్నాడు. అటునుండి దివిసీమకు మరలాడు. అచట అయ్య వంశమునకు చెందిన పినచోడి పాలిస్తున్నాడు. తీవ్ర ప్రతిఘటన అనంతరము పినచోడి లొంగిపోయాడు. పినచోడి కూతుళ్ళు నారమ్మ, పేరమ్మలను గణపతి వివాహమాడి, కొడుకు జాయప సేనాని ని కాకతీయ గజసైన్యాధికారిగా నియమిస్తాడు. దీనితో వెలనాడు కాకతీయ రాజ్యములో కలిసిపోయింది. 1209 ఇడుపులపాడు (బాపట్ల తాలూకా) శాసనము ప్రకారము కమ్మనాడు, వెలనాడు ఈ దండయాత్రలో జయించబడ్డాయి. 1212లో తూర్పు తీరంపై దండయాత్ర చేసి కృష్ణా, గోదావరి గుంటూరులను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.నిడదవోలును పాలిస్తున్న వేంగీచాళుక్య రాజు వీరభద్రుడికి తన కూతురు రుద్రమదేవినిచ్చి వివాహం చేశాడు. మరో కూతురు గణపాంబను ధరణికోట రాజు బేతరాజుకు ఇచ్చి వివాహం జరిపించాడు. . నెల్లూరును జయించి మనుమసిద్ధికి ఇచ్చాడు. దాదాపు రాయలసీమ మొత్తం గణపతిదేవుని పాలనలోకి వచ్చింది. శాతవాహనుల అనంతరం తెలుగు ప్రాంతాన్నంతటినీ ఏకఛత్రాధిపత్యంలోకి తెచ్చాడు. గణపతి దేవునికి కుమారులు లేనందున ఇతని అనంతరం కూతురు రుద్రమదేవి అధికారంలోకి వచ్చింది.

title: రెడ్డిరాజుల నాట్య కళారాధన

text:
కాకతీయ సామ్రాజ్యంలో చివరివాడైన ప్రతాప రుద్రుని దగ్గర కోమటి ప్రోలయ రెడ్డి సేనానిగా వుండి మొట్టమొదటగా రెడ్డి సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించి, అద్దంకిని రాజదానిగా చేసుకుని 1324 లో రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు. ఆయన తరువాత రాజ్యానికి వచ్చిన వాడు ప్రోలయ వేమారెడ్డి. ఈ యన చాల పరాక్రమం కలవాడు. పండితుల్నీ, కవుల్నీ, సన్మానించే వాడు. ఒంగోలు తాలూకా లోని చెదలవాడ వాస్తవ్వుడైన ఎర్రాప్రెగడ మహాకవి తన ఆస్తానంలో వుంచుకుని ఆదరించాడు. ఈ విధంగా ఆయన క్రీ.శ. 1350 వరకూ అజేయంగా పరిపాలించాడు. ఆయన తరువాత క్రీ.శ.1350 లో ఆనపోతారెడ్డి రాజ్యానికి వచ్చి, పదహారు సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. ఈయన చాల శాసనాలు వ్రాయించాడు. బ్రాహ్మణులకు అనేక దానాలు చేసాడు. ఈ యన తరువాతి రాజ్యాని కొచ్చిన వారు ఆయన కుమారుడు కుమారగిరి రెడ్డి. క్లుప్తంగా ఇదీ రెడ్డి రాజుల చరిత్ర. రెడ్డిరాజుల కాలంలో సామాన్య జనులు దొమ్మరి సానుల ప్రదర్శనాలను, వీధి బాగవాలను చూసి ఆనందించారు. సాతానులు ఏక తారలను చేత ధరించి శ్రావ్యంగా పాటలు పాడుతూ గ్రామాల్లో ప్రతినిత్యమూ యాచిస్తూ వుండేవారు.
ఆంధ్రరెడ్డి రాజుల యుగంలో అనేక వినోదాలు అభివృద్ధి పొందాయి. వాటిలో ప్రముఖ స్థానాన్ని పొంది ప్రజలను ఆకర్షించినవి ఆటలు, పాటలు, నాటకాలు. ప్రజలు నాటకాలంటే ఎంతో అభిమానంతో వుండేవారు. ఎన్నో నాటాకాలు ప్రదర్శించేవారు, కాని ఒక్క నాటకంకూడ సంస్కృత మర్యాదలతో తెలుగులో వ్రాయ బడలేదు. ఆనాడు వుద్దండులైన పెద్ద పెద్ద కవులు కూడా ఎక్కువగా యక్షగానాలనే రచించారు. అనాటికి ఉత్తర హిందూస్థాన మంతటా సంస్కృత నాటకాల ప్రభావం బహుముఖంగా విజృంబించింది. నన్నయ కంటే పూర్వమే దేశికవితా యుక్తమైన అటపాటలు నాటకాలుగా యక్షగానాలు అభివృద్ధి పొందాయి. యక్షగానాల పుట్టు పూర్వోత్తరాల గురించి మరోచోట ప్రస్తావించినా ఇక్కడ ఈ యుగంలోనూ వాటిని గురించి ఉదహరిందడం అవసరమే...
తెలుగు దేశంలో కామేశ్వర్యాది శక్తిదేవతలను గొలుచు జౌలవ అనే జాతివారుండేవారు. వీరినే అనేక మంది మన ప్రాచీన కవులు తమ గ్రంథాలలో జక్కుల పురంద్రీకులు అని వర్ణిస్తూ వచ్చారు. ఈ జక్కుల వారినే యక్షులుగా వర్ణించారు. కాల క్రమేణా స్త్రీ పాత్రలు ధరించి అఖండమైన పేరు ప్రతిష్ఠలు తెచ్చుకున్నారు. ఆనాటి యక్షగానాలలో నాగ, అనే స్త్రీలు స్త్రీపాత్రలు ధరించి అఖండమైన పేరు ప్రతిష్ఠలు సంపాదించింది వీరే.

title: ప్రతాపరుద్రుడు

text: ప్రతాపరుద్రుడు కాకతీయ రాజవంశమునకు చెందిన చివరి రాజు. ప్రతాపరుద్రుడు రుద్రమదేవి మనవడు (కూతురు కొడుకు). రుద్రమదేవి ఈయన్ను వారసునిగా చేసుకోవటానికి దత్తత తీసుకొంది. ప్రతాపరుద్రునికి మొదట వీరరుద్రుడు, కుమారరుద్రుడను పేర్లుండెను. జినకళ్యాణాభ్యుదయమను రచనను ముగించుచూ గ్రంథకర్త అప్పయార్యుడు తన్న గ్రంథమును రుద్రకుమారదేవుని రాజ్యములో శకము 1241లో ముగించితినని చెప్పుకున్నాడు.

title: కాకతీయుల కళాపోషణ

text: గుంటూరుజిల్లా, గుంటూరు తాలూకా, మంచారమనే (నేటి మందిడం) మల్కాపురం శాసనంలో 1183 లో కాకతీయ మహారాణీ రుద్రమదేవి విశ్వేశ్వర శివా చార్యుడు స్థాపించిన గోళకీ మత విద్యాస్థానానికి దేవాలయంలో పదిమంది నర్తకులకూ, ఎనిమిది మంది మార్థంగికులలూ, కాశ్మీరు గాయకునికీ, పద్నాలుగురు గాయనీ మణులకూ, కరడా వాద్యంలో ఆరితేరిన కళాకారులు ఆరుగురికీ, వృత్తి మాన్యాలిచ్చి నాట్య సంగీతాలకు పోష కల్పించి నట్లుంది. శాసనాలతో పాటు కాకతీయ చక్రవర్తులు కట్టించిన అనేక దేవాలయాల మీద నాట్య సాంప్రదాయలను ప్రతిబింబించే అనేక మైన నాట్య శిల్పాలున్నాయి. అనేక దేవాలయాలు, శిల్పాలు తురుష్కుల దండ యాత్రల్లో చిన్నా భిన్నమైనాయి.

title: వరంగల్ కోట

text: ఓరుగల్లు కోట నిర్మాణాన్ని తెలంగాణ చరిత్రలో సుస్థిర స్థానాన్ని కలిగి ఉన్న కాకతీయ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తి గణపతి దేవుడు 1199వ సంవత్సరంలో ప్రారంభించగా, ఆయన కుమార్తె రాణి రుద్రమదేవి పూర్తి చేసారు. ఓరుగల్లు కోట అనేక చారిత్రక కట్టడాలు, అద్భుత శిల్పకళా సంపదకు నిలయం. కాకతీయ కీర్తితోరణాలు; స్వయంభూశివాలయం; ఏకశిల గుట్ట, గుండుచెరువు;, ఖుష్ మహల్ తదితర దర్శనీయ ప్రాంతాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. చరిత్ర ప్రకారం ఈ కోటకు మూడు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి, ఆ ప్రాకారాల అవశేషాలు ఇప్పటికి కూడా చూడవచ్చు. మొదటి ప్రాకారం మట్టితో చేసినది దీనిని ధరణి కోట అని పిలుస్తారు. ఇది 20 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. రెండవ ప్రాకారములో ఉన్నది రాతి కోట గ్రానైటు రాళ్ళతో నిర్మితమైనది. రాతి కోటకు పెద్ద పెద్ద ఏకశిలా రాతి ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ ద్వారాల ఎత్తు 30 అడుగులు ఉండి ఏకశిల నిర్మితమైనవి. కోట ద్వారం మీద కీర్తి తోరణాలు ఉన్నాయి (పూర్ణ కుంభం వంటివి). ఈ కీర్తి తోరణాలు ఇప్పటి తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆధికారిక చిహ్నంగా ఉన్నాయి. కాకతీయుల కాలంలో ఈ కోట దాదాపు 19 చదరపు కి.మీ. విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి శోభిల్లుతూ ఉండేది

title: కాకతీయుల కళాపోషణ

text: ఆంధ్రుల చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధి గాంచిన ఓరుగంటి కాకతీయ చక్రవర్తులు క్రీ.శ. 1050 మొదలు 1350 వరకు దాదాపు 300 సంవత్సరాలు రాజ్య పరిపాలన చేశారు. ఆంధ్ర దేశ చరిత్రలో కాకతీయులు వర్థిల్లిన కాలం మహోజ్యలమైంది. కాకతీయ చక్రవర్తులు అనేక మహమ్మదీయ దండ యాత్రలకు ఎదురు నిల్చి పోరాడి విశాల సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించారు. ఆంధ్ర జాతికి ఒక కర్తవ్యాన్నీ, విశిష్టతనూ చేకూర్చారు. వీరి పరిపాలనా కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు.

title: రాయచూరు

text:
జిల్లా చరిత్ర క్రీ.పూ 3 శతాబ్దం నుండి లభిస్తుంది. లింగసుగుర్ తాలూకాలోని మస్కి వద్ద అశోకుని ఒకటి మరియు కొప్పల్ సమీపంలో రెండు శిలాశాసనాలు లభిస్తున్నాయి. వీటి ఆధారంగా ఈ ప్రాంతం కొంతకాలం (273-236) మయూర చక్రవర్తి అశోకుని స్వాధీనంలో ఉన్నట్లు భావిస్తున్నారు. క్రిస్టియన్ శకం ఆరంభంలో ఈ ప్రాంతం శాతవాహనుల ఆధీనంలోకి మారింది. 3-4 శతాబ్ధాలలో ఈ ప్రాంతం ఒకతకాల ఆధీనంలోకి మారింది. తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని కదంబ పాలకులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని చాళుక్గ్యులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అయిహోల్ శలాశాసనాల ఆధారంగా రెండవ పులకేశి పల్లవులను ఓడించి ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారని భావిస్తున్నాడు. పులకేశి కుమారుడు ఈ ప్రాంతానికి పాలకుడయ్యాడు.8 శతాబ్దం తరువాత రాయచూర్ ప్రాంతం అంతా రాష్ట్రకూటులు స్వాధీనం చేసుకున్నారని శిలాశాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. మంవి తాలూకాలో లభిస్తున్న శిలాశాసనాలు ఆధారంగా రాష్ట్రకూటుల సామంతరాజు రెండవ కృష్ణా రాజు ఈ ప్రాంతానికి పాలకుడయ్యాడు. రాష్ట్రకూట రాజు నృపతుంగ కన్నడ రచనలలో ఈ ప్రాంతంలోని కొప్పల్ భూభాగాన్ని గ్రేట్ కొప్పల్ అని వర్ణించాడు.
పశ్చిమ చాళుఖ్యులకు సంబంధించిన శిలాశాసనాలు జిల్లాలో పలు ప్రాంతాలలో లభిస్తున్నాయి. వీటి ఆధారంగా క్రీ.శ 10-12 వ శతాబ్దం వరకు ఈ ప్రాంతం చాళుఖ్యుల ఆధీనంలో ఉంది. లింగ్సుగుర్ తాలూకాలో లభించిన ఆధారలను అనుసరించి చాళుఖ్యుల పాలనాకాంలో రాయచూర్ ప్రాంతాన్ని ఐదవ విక్రమాదిత్యుని సోదరుడు మొదటి జగదేకమల్లుడు పాలించాడని భావిస్తున్నారు. మస్కి తాలూకాలో లభిస్తున్న ఆధారాలను అనుసరించి ఈ నగరం ఒకప్పుడు జయసింహునికి రాజధానిగా ఉందని భావిస్తున్నారు. రాయచూరు ప్రాంతంలో దక్షిణభారతీయ పాలకులైన చోళరాజులకు మరియు కల్యాణి సామ్రాజ్య పాలకులైన చాళుఖ్యులు (అక పశ్చిమ చాళుఖ్యులు) మద్య ఆధిక్యత కొరకు పలు యుద్ధాలు సంభవించాయి. ఈ ప్రాంతం కొంతకాలం చోళుల ఆధిక్యతలో ఉంది. జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను హయహయులు మరియు సిందాలు పాలించారు. చాళుఖ్యల పతనం తరువాత రాయచూరు ప్రాంతం కలచూరి మరియు తరువాత సెవ్న యాదవ రాజుల పాలనలో ఉంది. తరువాత 13వ శతాబ్దంలో కాకతీయుల పాలనలోకి మారింది. రాయచూరు కోట గోడలమీద లభించిన శిలాశాసనాల ఆధారంగా క్రీ.శ 1294 రాణి రుద్రమదేవి సైనికాధికారి గోర్ గంగయ్యరెడ్డి రాయచూర్ కోటను నిర్మించాడని తెలుస్తుంది. . తరువాత క్రీ.శ 1312లో రాయచూర్ ప్రాంతాన్ని ఢిల్లీ సుల్తాన్ సైన్యాధ్యక్షుడు మాలిక్ కాఫిర్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
ఢిల్లి సుల్తానులు కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని ధ్వంసం చేసిన తరువాత రాయచూరు జిల్లా క్రీ.శ 1323లో విజయనగర సామ్రాజ్యం ఆధీనంలోకి మారింది. 1363లో రాయచూర్ ప్రాంతాన్ని బహమనీ సుల్తానులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. బీజపూర్ సుల్తానేట్ విచ్ఛిన్నం అయిన తరువాత 1489లో బీజపూర్ సుల్తానేట్‌కు చెందిన ఆదిల్‌షా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1520లో రాయచూర్ యుద్ధం తరువాత విజయనగర పాలకులు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేదుకున్నారు. 1565లో దక్కన్ సుల్తానేట్ సాగించిన తాలికోట యుద్ధంలో విజయనగర రాజు ఓడిపోయిన తతువాత బీజపూర్ రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1853 - 1860 వరకు ఔరంగజేబు చక్రవర్తి ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. నిజాముల కాలంలో ఈ ప్రాంతం గుల్బర్గా డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. పోలో ఆపరేషన్ తరువాత 1948 సెప్టెంబరు 17 న నిజాం రాజ్యం తప్పనిసరిగా ఇండియన్ యూనియన్‌లో విలీనం చేయబడింది. తరువాత ఈ ప్రాంతం హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉంది. భాధాప్రయుక్త రాష్ట్రాల విభజన తరువాత ఈ ప్రాంతం మైసూరు రాష్ట్రంలో (తరువాత ఇది కర్నాటక రాష్ట్రం)!భాగం అయింది.

title: రుద్రమ దేవి

text: కాకతీయుల పేరు చెప్పగానే ముందుగా స్మరణకు వచ్చే రాణి రుద్రమదేవి చరిత్ర. కాకతీయుల్లోనే రాయగజకేసరి బిరుదాంకితురాలై కీర్తింపబడిన రుద్రమదేవి జీవిత చరమాంకం ఏ విధంగా ముగిసిందో చరిత్రలో ఎక్కడా రాయలేదు. కానీ నల్లగొండ జిల్లా మునుగోడులో రాణీ రుద్రమాదేవి జీవిత చరమాంకానికి సంబంధించిన చారిత్రక అవశేషాలను దాచుకొంది. రాణీ రుద్రమాదేవి ఇదే గ్రామంలో చనిపోయిందని తెలిపే శిలాశాసనాలు చాలాకాలం తర్వాత బయటపడ్డాయి.

title: ధరణికోట

text: క్రీస్తు శకం 11 నుండి 15 మధ్య దుర్జయవంశ కమ్మరాజులు ధరణికోటను రాజధానిగా చేసుకుని గుంటూరు జిల్లాలో కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించారు. ఈ ప్రాంతం పేరు ఆ రోజుల్లో కమ్మనాడు అని పిల్వబడేది. హరిసీమ కృష్ణ మహారాజు స్థాపించిన ఈ సామ్రాజ్యాన్ని కోట సామ్రాజ్యం లేదా ధరణికోట సామ్రాజ్యం అని అంటారు. కోట రాజులు జైన మతాన్ని అనుసరించినా తరువాతి కాలంలో చాళుక్యుల వలె హిందూతత్వాన్ని కూడా పాటించారు. వీరి కాలంలో బ్రాహ్మణులకు అత్యంత విలువ ఉండేది. వీరికి భూములను, నగదును, గోవులను దానంగా ఇచ్చేవారు. కొందరు చరిత్ర కారులు కోట రాజులు మధ్యదేశాన్ని పాలించిన ధనుంజయ మహారాజు యొక్క వంశస్థులని చెబుతున్నారు. అయితే ఈ ధనుంజయుడి గురించి వివరాలు చరిత్రకు అందలేదు. కోట రాజులు చాలా సంవత్సరాలు తమ సామ్రాజ్యాన్ని స్వయంగా పరిపాలించినప్పటికీ తరువాతి కాలంలో కాకతీయులకు సామంత రాజులైయ్యారు. కోట వంశ రాజులకు తూర్పు చాళుక్యులతోను, కాకతీయులతోను, పరిచ్చేదులతోను, ఛాగి, కలచురిలతోను వైవాహిక సంబంధాలు ఉండేవి. కోట బెతరాజు కాకతీయ రాజు గణపతి దేవుడి కుమార్తె అయిన గణపాంబను వివాహమాడాడు. 1268 లో కోట బెతరాజు ఆఖరి రాజుగా కోట సామ్రాజ్యం అంతమైపోయింది.