text:
2022-23 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో తెలంగాణకు జరిగిన కేటాయింపులంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలకు ఆధారాలు లేవు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 9, 2022
ఇటీవల కేంద్రప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన బడ్జెట్‌లో తెలంగాణకు 36 వేల కోట్లు కేటాయించిందని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. బడ్జెట్‌లో తెలంగాణకు ఏ రూపంలో ఎంత కేటాయించారనేది కూడా ప్రస్తావించారు, ఉదాహరణకి, తెలంగాణకు జీఎస్‌టీ పరిహారం కింద రూ. 2379 కోట్లు, కేంద్ర పన్నుల వాటా కింద రూ. 17,165 కోట్లు మొదలైన వివిధ రూపాలలో కేటాయించినట్టు పేర్కొన్నారు. ఈ కథనం ద్వారా పోస్టులో చెప్తున్న దాంట్లో నిజమెంతుందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కేంద్ర ప్రభుత్వం 2022-23 బడ్జెట్‌లో జీఎస్‌టీ పరిహారం, కేంద్ర పన్నుల వాటా, విపత్తుల నిర్వహణ సహాయం మొదలైన రూపాలలో తెలంగాణకు 36 వేల కోట్లు కేటాయించింది.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2022-23 బడ్జెట్‌లో జీఎస్‌టీ పరిహారం, కేంద్ర పన్నుల వాటా, విపత్తుల నిర్వహణ సహాయం మొదలైన అంశాలకు సంబంధించి నికరంగా అన్ని రాష్ట్రాలకు కలిపి ఎంత ఖర్చు చేయబోతున్నారో పేర్కొన్నారే తప్ప, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వివిధ రూపాలలో ఇంత ఖర్చు చేయబోతున్నట్టు పేర్కొనలేదు. ఐతే ఈ నిధులు రాష్ట్రాలకు చెందాల్సిన హక్కులలో భాగంగానే వస్తాయి. రాజ్యాంగం ద్వారా లేదా పార్లమెంట్‌లో చేసిన చట్టాల ద్వారా రాష్ట్రాలకు ఈ నిధులలో వాటా ఉంటుంది. ఈ కేటాయింపులలో ప్రత్యేకత ఏమి లేదు. ప్రతీ ఏడాది కేంద్రం ఈ నిధులు రాష్ట్రాలకు ఇవ్వాల్సిందే. పోస్టులో పేర్కొన్న మిగతా అంశాలకు సంబంధించి బడ్జెట్‌లో నికరంగా అన్ని రాష్ట్రాలకు కలిపి కేటాయింపులు జరిగాయి కాని ప్రత్యేకంగా రాష్ట్రాల వారి కేటాయింపులు జరపలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
సాధారణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తమకు వివిధ రూపాలలో వచ్చే ఆదాయం( రెవెన్యూలో) రాష్ట్రాలకు నిధులు కేటాయిస్తుంటుంది. కేంద్ర పన్నులలో వాటా, సెంట్రల్ స్కీంలకి సంబంధించిన నిధులు, గ్రాంట్లు, లోన్స్ మొదలైన రూపాలలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తమ రెవెన్యూ నుండి రాష్ట్రాలకు నిధులు బదలాయిస్తుంటుంది. ఐతే రాజ్యాంగం ద్వారా లేదా పార్లమెంట్‌లో చేసిన చట్టాల ద్వారా రాష్ట్రాలకు ఈ నిధులలో వాటా ఉంటుంది. ఈ నిధులు రాష్ట్రాలకు రాజ్యాంగబద్దంగా సంక్రమించిన హక్కుగా భావించాల్సి ఉంటుంది. ఈ కేటాయింపులలో ప్రత్యేకత ఏమి లేదు, ప్రతీ ఏడాది కేంద్రం ఈ నిధులు రాష్ట్రాలకు ఇవ్వాల్సిందే. ప్రతీ సంవత్సరం కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ నుండి జీతాలు, పెన్షన్లు మొదలైన వాటికి ఎలాగైతే ఖర్చు చేస్తారో, అలాగే రాష్ట్రాలకు ఇలా నిధులు కేటాయిస్తుంటుంది. కేంద్రంలో ఎవరు అధికారంలో ఉన్నా ఈ నిధులు రాష్ట్రాలకు వస్తుంటాయి. అయితే, వాటిలో ఎక్కువ తక్కువలు ఉండొచ్చు.
ప్రతీ సంవత్సరం తమ రెవెన్యూ నుండి రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే వాటా కాకుండా, రాష్ట్రాలలో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు, పలు స్కీంల అమలు, వివిధ అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్లు మొదలైన వాటి కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేకంగా బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయిస్తుంది. ఈ నిధులు తమ రెవెన్యూ నుండి కాకుండా కాపిటల్ ఎక్స్‌పెండిచర్ కింద కొన్ని సార్లు కేటాయిస్తుంది. ఇలా ఏదైనా రాష్ట్రంలో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు, అభివృద్ధి ప్రాజెక్ట్‌ల కోసం కాపిటల్ ఎక్స్‌పెండిచర్ కింద నిధులు కేటాయిస్తే, అప్పుడు దానిని ఆ రాష్ట్రానికి బడ్జెట్‌లో చేసిన కేటాయింపుగా పరిగనించొచ్చు. అంతేకాని ప్రతీ సంవత్సరం తమ హక్కులో భాగంగా కేంద్రం నుండి రాష్ట్రాలకు వచ్చే పన్నుల వాటాని, ఫైనాన్స్ కమిషన్ సిఫార్సులు ప్రకారం వచ్చే నిధులను బడ్జెట్‌లో కేటాయింపులుగా పరిగణించలేము.
పోస్టులో తెలంగాణకు వివిధ రూపాలలో (జీఎస్‌టీ పరిహారం, కేంద్ర పన్నులలో వాటా, మొదలైన) కేంద్రం బడ్జెట్‌లో నిధులు కేటాయించిందన్న విషయానికి సంబంధించి కింద వివరంగా చూద్దాం.
జీఎస్‌టీ పరిహారం :
2017లో 101వ రాజ్యాంగ సవరణ చేస్తూ వస్తూ సేవల పన్నుల (GST) చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ఐతే ఈ చట్టం అమలు చేయడం వల్ల రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కోల్పోయే ఆదాయాన్ని ఐదు సంవత్సరాల వరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం భరిస్తుందని, ఇందుకు గాను రాష్ట్రాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిహారాన్ని చెల్లిస్తుందని పేర్కొంటూ చట్టంలో ఒక నిబంధనను పొందుపరచారు.
ఇందులో భాగంగానే ప్రతీ సంవత్సరం బడ్జెట్‌లో రాష్ట్రాలకు జీఎస్‌టీ పరిహారాన్ని కేటాయిస్తూ వస్తుంది. వస్తు సేవల పన్ను అనేది ప్రభుత్వానికి వచ్చే ఆదాయం కాబట్టి దాన్ని రెవెన్యూ రసీదుల కింద మరియు రాష్ట్రాలకు పరిహారాన్ని రెవెన్యూ వ్యయం కింద చూపిస్తారు. ఐతే ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే, జీఎస్‌టీ పరిహారం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క రాజ్యాంగ బాధ్యత. ఒకవేళ వస్తు సేవల పన్నుల (GST) చట్టం ప్రవేశపెట్టక పోయి ఉంటే ఆ ఆదాయం రాష్ట్రాలకే చెంది ఉండేవి, కాబట్టి ఇవి రాష్ట్రాలకు ప్రత్యేకంగా కేటాయించినవి కావు.
కేంద్ర పన్నులలో వాటా:
రాష్ట్రాల మధ్య అసమానతలు తొలగించేందుకు కేంద్ర నుండి రాష్ట్రాలకు వనరులను బదిలీ చేసేలా భారత రాజ్యాంగం కొన్ని సదుపాయాలను పొందపరిచింది. ఈమేరకు కేంద్ర ప్రభుత్వాలు రాష్ట్రాలకు వనరులు బదిలీ చేసే పద్దతులను కూడా రాజ్యాంగంలో ప్రస్తావించారు. ఐతే ఈ వనరులను ఏ పద్ధతిలో, ఏ రూపంలో చేయాలనే ప్రతిపాదనలు సూచించేందుకు ఆర్టికల్ 280 కింద ఫైనాన్స్ కమిషన్ అనే ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది ఒక రాజ్యాంగ బద్దమైన సంస్థ. రాష్ట్రపతి ప్రతీ ఐదు సంవత్సరాల కొకసారి దీనిని ఏర్పాటు చేస్తారు. రాష్ట్రాలకు వనరులను బదిలీ చేయడం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క బాధ్యత.
ఫైనాన్స్ కమిషన్ ప్రతిపాదనలు, సిఫార్సులు తప్పనిసరి అమలు చేయాల్సిన అవసరం లేనప్పటికీ, సాధారణంగా చాలా వరకు ప్రతిపాదనలను పూర్తి స్థాయిలో లేదా కొన్ని సవరణలతో ప్రభుత్వాలు అమలు చేస్తూ ఉంటాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే కేంద్ర బడ్జెట్‌లో కేంద్రం పన్నుల వాటా అంటూ ఒక పద్దు ఉంటుంది, కాని ఇది ప్రత్యేకమైన కేటాయింపు కాదు. కేంద్రంలో ఎవరు అధికారంలో ఉన్నా రాష్ట్రాలకు పన్నులలో వాటా ఇవ్వాల్సిందే.
విపత్తుల నిర్వహణ సహయం:
2005లో చేసిన విపత్తు నిర్వహణ చట్టంలోని సెక్షన్ 48 (1) కింద విపత్తు నిర్వహణ కోసం  సాధారణ రాష్ట్రల వద్ద అందుబాటులో ఉండే స్టేట్ డిసాస్టర్ రెస్పాన్స్ ఫండ్ (SDRF)లో 75% కేంద్రం కేటాయించాలి, మిగతా 25% రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కేటాయిస్తాయి. అదే స్పెషల్ క్యాటేగిరి రాష్ట్రాలకు 90% కేంద్రం కేటాయిస్తే, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు 10% రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కేటాయిస్తాయి.
ఈ చట్టం ప్రకారం ప్రతీ సంవత్సరం విపత్తు నిర్వహణ కోసం రాష్ట్రలకు నిధులు కేటాయిస్తారు. ఈ నిధులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల హక్కు. రాజ్యాంగం ప్రకారం రాష్ట్రాలకు నిధులు అందించడం కేంద్రం యొక్క బాధ్యత.
గ్రామ పంచాయితీలు, మున్సిపాలిటీలు, కార్పొరేషన్లకు నిధులు:
1992లో 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు. ఈ పంచాయతీరాజ్ చట్టం ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం గ్రాంట్ల రూపంలో గ్రామ పంచాయతీలకు నిధులు అందిస్తుంది. ఐతే పంచాయతీలకు గ్రాంట్లు అందించడం అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క బాధ్యత, చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగంలో ఈ అంశాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.
అదేవిధంగా ఫైనాన్స్ కమిషన్ ప్రతిపాదనల మేరకు మున్సిపాలిటీలకు వివిధ పనులకు గ్రాంట్ల రూపంలో నిధులు అందిస్తుంది. ఐతే కేంద్ర ప్రభుత్వం మున్సిపాలిటీలకు కచ్చితంగా గ్రాంట్లు ఇవ్వాలనే బాధ్యత ఏమి లేదు.
ఇకపోతే పైన పేర్కొన్న జీఎస్‌టీ పరిహారం, విపత్తుల నిర్వహణ సహయం మొదలైన విషయాలకు సంబంధించి 2022-23 బడ్జెట్‌లో అన్ని రాష్ట్రాలకు కలిపి నికరంగా ఎంత ఖర్చు చేయబోతున్నారో పేర్కొన్నారే తప్ప ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత కేటాయించారో పేర్కొనలేదు. కాబట్టి పోస్టులో చెప్తునట్టు తెలంగాణకి ఒక్కో రూపంలో ఇంత కేటాయించారనడానికి ఆధారాలు లేవు. పోస్టులో ప్రస్తావించిన మిగతా అంశాల గురించి కింద చూద్దాం.
ట్రైబల్ యూనివర్సిటీలకు 40 కోట్లు:
2014లో తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ విడిపోయే సమయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఒక్కో ట్రైబల్ యూనివర్సిటీని ఏర్పాటు చేస్తుందని ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014లో  పేర్కొన్నారు. ఈ నేపథ్యంలోనే ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణలో ట్రైబల్ యూనివర్సిటీ ఏర్పాటు చేసేందుకు 2022-23 బడ్జెట్‌లో 40 కోట్ల రూపాయలను కేటాయించారు. ఐతే బడ్జెట్‌లో రెండు రాష్ట్రాలకు కలిపి ఈ మొత్తాన్ని కేటాయించగా, ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత అనే విషయం స్పష్టం చేయలేదు.
అగ్రికల్చర్ పెర్ఫార్మన్స్ ఇన్సెంటివ్:
ఇటీవల ప్రవేశపెట్టిన 2022-23 బడ్జెట్‌లో వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించి అగ్రికల్చర్ పెర్ఫార్మన్స్ ఇన్సెంటివ్ కింద నిధులు కేటాయించినట్టు ఎటువంటి సమాచారం లేదు. కాబట్టి అగ్రికల్చర్ పెర్ఫార్మన్స్ ఇన్సెంటివ్ కింద నిధులు కేటాయించారన్న వాదనలో నిజం లేదు.
మెట్రో సిటీ హైదరాబాద్‌కు ప్రత్యేక కేటాయింపు:
హైదరాబాద్‌లోని పలు కేంద్ర విద్యా సంస్థలకు బడ్జెట్‌లో కొంత నిధులు కేటాయించారు. దేశంలోని పలు నగరాలలోని మెట్రో ట్రైన్‌కి సంబంధించి కేటాయింపులు జరిగిన, హైదరాబాద్ మెట్రోకి మాత్రం ఎటువంటి కేటాయింపులు జరగలేదు.
స్టేట్ స్పెసిఫిక్ హెల్త్ గ్రాంట్:
ఈ బడ్జెట్‌లో ఆరోగ్య రంగానికి గ్రాంట్స్ రూపం నిధులు కేటాయించినప్పటికీ, ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత కేటాయించారన్నది పేర్కొనలేదు. కాబట్టి తెలంగాణ 891 కోట్ల గ్రాంట్లు కేటాయించారన్న దానికి ఆధారాలు లేవు.
కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు (CSS):
2022-23 బడ్జెట్‌లో కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలకు సంబంధించి పలు పథకాల కింద అన్ని రాష్ట్రాలకు కలిపి నికరంగా ఎంత ఖర్చు చేయబోతున్నారో పేర్కొన్నారే తప్ప తెలంగాణ రాష్ట్రానికి కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలకు సంబంధించి ఇంత ఖర్చు చేయబోతున్నట్టు పేర్కొనలేదు. కాబట్టి పోస్టు చేస్తున్న వాదనకి ఆధారాలు లేవు.
చివరగా, కేంద్ర బడ్జెట్‌లో తెలంగాణకు జరిగిన కేటాయింపులంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలకు సరైన ఆధారాలు లేవు.

created: February 9, 2022


text:
2014కు ముందు దేశంలో ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్న జనాభా శాతం అని షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలు తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 22, 2021
దేశ జనాభాలో ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్న వారి శాతం ఇప్పుడు 47 అని, 2014కు ముందు కేవలం 4.7 శాతం జనాభా మాత్రమే ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించేవారని సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్టు షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: దేశ జనాభాలో ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్న వారి శాతం 2014కు ముందు 4.7 శాతం ఉంటే, ఇప్పుడు 47 శాతానికి పెరిగింది.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2014కు ముందు భారతదేశంలో 238.71 మిలియన్ల జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించేవారని  ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ అఫ్ ఇండియా’ (TRAI) తమ రిపోర్టులో తెలిపింది. అంటే, దేశ జనాభాలో (138 కోట్లు) 17.3 శాతం మంది 2014కు ముందు ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించేవారని స్పష్టమయ్యింది. TRAI ఇటీవల రిలీజ్ చేసిన ‘ది ఇండియన్ టెలికాం పెర్ఫార్మన్స్ ఇండికేటర్ ఏప్రిల్-జూన్ 2021’ రిపోర్టులో దేశంలో ప్రస్తుతం 833.71 మిలీయన్ల జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్నారని తెలిపింది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన వివరాల కోసం ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ అఫ్ ఇండియా’ (TRAI) వెబ్సైటులో వెతికితే, భారత దేశంలో 2014కు ముందు మరియు ప్రస్తుతం ఉన్న ఇంటర్నెట్ సబ్‌స్క్రైబర్ల వివరాలు లభించాయి. 2014 ఏప్రిల్ నెలలో TRAI రిలీజ్ చేసిన ‘ది ఇండియన్ టెలికాం సర్వీస్ పెర్ఫార్మన్స్ ఇండికేటర్’ రిపోర్ట్ ప్రకారం, 2014కు ముందు, అంటే 2013 డిసెంబర్ నెల వరకు దేశంలోని 238.71 మిలియన్ల జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించేవారని తెలిపింది. దీన్ని బట్టి, 2014కు ముందు దేశ జనాభాలో (138 కోట్లు) 17.3 శాతం మంది ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించేవారని స్పష్టమయ్యింది.
2014 మార్చ్ నెల వరకు అంటే, నరేంద్ర మోదీ నాయకత్వంలోని బీజేపి ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు కొన్ని రోజుల ముందు వరకు, భారత దేశంలోని 251.59 మిలియన్లు జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్నారని TRAI రిపోర్ట్ చేసింది. దీన్ని బట్టి, నరేంద్ర మోదీ భారత ప్రధానిగా ఎన్నికైన సమయానికి దేశంలోని సుమారు 18.23 శాతం జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్నారని TRAI రిపోర్ట్ ద్వార తెలిసింది.
2015లో జియో నెట్వర్క్ ప్రారంభం తర్వాత దేశంలో ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్న వారి సంఖ్య ఘననీయంగా పెరిగిందని పలు న్యూస్ సంస్థలు రిపోర్ట్ చేసాయి. TRAI ఇటీవల రిలీజ్ చేసిన ‘ది ఇండియన్ టెలికాం సర్వీస్ పెర్ఫార్మన్స్ ఇండికేటర్ ఏప్రిల్-జూన్ 2021’ రిపోర్టులో, దేశంలో ప్రస్తుతం 833.71 మిలియన్ల జనాభా ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్నారని తెలిపింది. అంటే, దేశ జనాభాలో పస్తుతం 60.41 శాతం మంది ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్నారని స్పష్టమయ్యింది. ఈ వివరాల ఆధారంగా, పోస్టులో తెలుపుతున్న ఇంటర్నెట్ వినియోగదారుల సంఖ్య తప్పని చెప్పవచ్చు.
చివరగా, భారత దేశంలో 2014కు ముందు మరియు ప్రస్తుతం ఇంటర్నెట్ ఉపయోగిస్తున్న జనాభా శాతం అని షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలు తప్పు.

source: news-factly

created: November 22, 2021

license: Creative Commons - Attribution - https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

author: Sai Krishna Muthyanolla


text:
ఈ అయిదుగురు అక్కాచెల్లెళ్ళు రాజస్థాన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీసెస్ (RAS) అధికారులుగా నియమితులయ్యారు; ఐఏఎస్ (IAS) అధికారులుగా కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 20, 2023
రాజస్థాన్‌లో ఒకే కుటుంబానికి చెందిన అయిదుగురు అక్కాచెల్లెళ్ళు ఐఏఎస్ అధికారులుగా నియమితులయ్యారు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక ఫోటో షేర్ అవుతోంది. మధ్య తరగతి రైతు సహారన్ యొక్క అయిదుగురు కూతుళ్ళు ఐఏఎస్ అధికారులుగా నియమితులయ్యారని ఈ పోస్టులో  క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఐఏఎస్ అధికారులుగా నియమితులైన ఒకే కుటుంబానికి చెందిన అయిదుగురు అక్కాచెల్లెళ్ళ ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ ఫోటోలో కనిపిస్తున్న అయిదుగురు అక్కాచెల్లెళ్ళు రాజస్థాన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీసెస్ (RAS) పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణులై రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో RAS ఆఫీసర్లుగా నియమితులయ్యారు. 2021 జులై నెలలో విడుదలైన RAS 2018 ఫలితాలలో సహదేవ్ సహరాన్ కుమార్తెలు అన్షు, రీతూ, సుమన్ సహారన్లు ఒకేసారి ఉత్తీర్ణత సాధించి RAS అధికారులుగా నియమితులయ్యారు. సహదేవ్ సహరాన్ ఇద్దరు పెద్ద కుమార్తెలు 2012లోనే RAS పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించి అప్పటికే రాజస్థాన్ ప్రభుత్వంలో RAS అధికారులుగా భాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నట్టు తెలిసింది. సహదేవ్ సహరాన్ యొక్క అయిదుగురు కుమార్తెలు RAS అధికారులుగా నియమితులయ్యారు, సివిల్ సర్వీసెస్‌లో ఉత్తీర్ణత సాధించి ఐఏఎస్ అధికారులుగా నియమితులవలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ధైనిక్ భాస్కర్ వార్తా సంస్థ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. రాజస్థాన్ రాష్ట్రం భేరుసరి గ్రామంలోని ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబానికి చెందిన ముగ్గురు అక్కాచెల్లెళ్ళు 2018లో నిర్వహించిన రాజస్థాన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీసెస్ (RAS) పరీక్షలో ఒకేసారి ఉత్తీర్ణత సాధించి RAS అధికారులుగా నియమితులైనట్టు ఈ ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేశారు.
2021 జులై నెలలో విడుదలైన RAS 2018 ఫలితాలలో సహదేవ్ సహరాన్ కుమార్తెలు అన్షు, రీతూ, సుమన్ సహారన్లు ఒకేసారి ఉత్తీర్ణత సాధించి RAS అధికారులుగా నియమితులైనట్టు పలు వార్తా సంస్థలు రిపోర్ట్ చేశాయి. సహదేవ్ సహరాన్ ఇద్దరు పెద్ద కుమార్తెలు 2012లో RAS పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై అప్పటికి ఒకరు కో-ఆపరేటివ్ డిపార్ట్మెంట్లో మరొకరు బ్లాక్ డెవలపింగ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేస్తున్నట్టు ఈ వార్తా సంస్థలు రిపోర్ట్ చేశాయి.
సహదేవ్ సహరాన్ మరియు అతని అయిదుగురు కూతుర్లని ఇంటర్వ్యూ చేసిన వీడియోని ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఇదివరకు, ఇలాగే RAS పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులైన ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ముగ్గురు అక్కాచెల్లెళ్ల  ఫోటోని షేర్ చేస్తూ వారు UPSC పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులైనట్టుగా సోషల్ మీడియాలో పోస్టులు పెట్టినప్పుడు, Factly దానికి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది.
చివరగా, ఫోటోలో కనిపిస్తున్న అయిదుగురు అక్కాచెల్లెళ్ళు రాజస్థాన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీసెస్ (RAS) అధికారులుగా నియమితులయ్యారు, యూపిఎస్సిలో ఉత్తీర్ణత సాదించి ఐఏఎస్ అధికారులుగా నియమితులవలేదు.

created: February 20, 2023


text:
ఈ ఫోటోలు సింగపూర్ లోని ఒక హైవే పై నిర్మించిన ఒక బ్రిడ్జివి, ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వేకి సంబంధించినవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 19, 2020
ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వేలో జంతువులు దాటడానికి నిర్మించిన బ్రిడ్జి అని చెప్తూ, ఈ బ్రిడ్జికి సంబంధించిన ఫోటోలు షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది.ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వేలో జంతువులు దాటడానికి నిర్మించిన బ్రిడ్జి ఫోటోలు.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ ఫోటోలు సింగపూర్ లోని Bukit Timah Expressway పై జంతువులు  దాటడానికి వీలుగా 2013లో నిర్మించిన బ్రిడ్జివి. ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వే ఇంకా నిర్మాణం పూర్తి కాలేదు. ఐతే నేషనల్ హైవే అథారిటీ అఫ్ ఇండియా (NHAI) నిర్మాణంలో ఉన్న ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వే పై జంతువులు దాటడానికి వీలుగా భారతదేశంలోనే మొదటిదైన బ్రిడ్జిలను నిర్మించాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. దీన్నిబట్టి ఈ ఫోటోలకి ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వేకి సంబంధంలేదని చెప్పొచ్చు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ఈ పోస్టులో ఉన్న ఫోటోలని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇవే ఫోటోలు ప్రచురించిన ఒక సింగపూర్ వార్తా కథనం మాకు కనిపించింది. ఈ కథనం ప్రకారం ఈ బ్రిడ్జిని సింగపూర్ లోని Bukit Timah Expressway పై Bukit Timah Nature Reserve మరియు Central Catchment Nature Reserve ని  కలిపేలా 2013లో నిర్మించారు. ఐతే  ఈ బ్రిడ్జిపైకి  మొదటిసారిగా సాధారణ ప్రజలను మాత్రం 2015లో అనుమతించారు.
పైన పేర్కొన్న కథనం ఆధారంగా గూగుల్ లో కీవర్డ్ సెర్చ్ చేయగా సింగపూర్ యొక్క సస్టైనబుల్ డెవలప్మెంట్ ప్లాన్స్ లో భాగంగా ఈ బ్రిడ్జి గురించి వివరించే ఒక బ్లాగ్ మాకు కనిపించింది. ఈ బ్రిడ్జి గురించి మరింత సమాచారం ఇక్కడ చదవొచ్చు, ఈ బ్రిడ్జి గురించిన హైలైట్స్ ఈ వీడియోలో చూడొచ్చు.
నేషనల్ హైవే అథారిటీ అఫ్ ఇండియా (NHAI) నిర్మాణంలో ఉన్న ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వే పై జంతువులు దాటడానికి వీలుగా భారతదేశంలోనే మొదటిదైన బ్రిడ్జిలను నిర్మించాలని చూస్తున్న నేపథ్యంలో ఇలాంటి పోస్టులను సోషల్ మీడియాలో తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా షేర్ చేస్తున్నారు.
చివరగా, ఈ ఫోటోలు ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ ప్రెస్ వేకి సంబంధించినవి కావు, ఢిల్లీ-ముంబై ఎక్స్ప్రెస్ వే ఇంకా నిర్మాణం పూర్తి కాలేదు.

created: October 19, 2020


text:
గ్యాస్ సిలిండర్‌పై రాష్ట్ర, కేంద్ర వాటాలకు సంబంధించి షేర్ చేస్తున్న ఈ కథనాలు మార్ఫ్ చేయబడ్డాయి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 18, 2021
గ్యాస్ సిలిండర్ మీద వసూలు చేసే పన్నులలో రాష్ట్ర వాటాపై జరుగుతున్న ప్రచారం వాస్తవమే అని తెలంగాణ బీసీ సంక్షేమ, పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి గంగుల కమలాకర్ ఒప్పుకున్నట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్టు షేర్ అవుతుంది. ‘గ్యాస్ సిలిండర్‌పై రాష్ట్ర వాటా వాస్తవమే’ అనే టైటిల్‌తో ప్రచురించిన ఒక వార్తా కథనం ఫోటోని ఈ పోస్టులో షేర్ చేసారు. గ్యాస్, పెట్రోల్, డీజిల్ పన్నులు వసూలు చేయకుండా రాష్ట్రంలో సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయడం అసాధ్యమని గంగుల కమలాకర్ వ్యాఖ్యానించినట్టు ఈ వార్తా కథనంలో రిపోర్ట్ చేసారు. అంతేకాదు, ఈటల రాజేందర్ హుజురాబాద్ ఉప ఎన్నికలలో గెలిచినా తమ పార్టీకి నష్టమేమిలేదని గంగుల కమలాకర్ పేర్కొన్నట్టు ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: గ్యాస్, పెట్రోల్,  డీజిల్ పన్నుల డబ్బులతోనే సంక్షేమ పథకాలని అమలు చేస్తున్నట్టు తెలంగాణ మంత్రి గంగుల కమలాకర్ మీడియాకు తెలిపారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వార్త కథనం ఫోటో మార్ఫ్ చేయబడినది. గంగుల కమలాకర్ ఇటీవల పెట్టిన సోషల్ మీడియా పోస్టులలో, దేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్, గ్యాస్ సిలిండర్ల ధరలు పెరగడానికి కేంద్రంలోని బీజేపి ప్రభుత్వమే కారణమని ఆరోపించారు. అంతేకాదు, ఈ వార్తా కథనం యొక్క మరొక ఎడిటెడ్ వెర్షన్లో, ‘గ్యాస్ సిలిండర్‌పై కేంద్ర వాటా వాస్తవమే’ అని తెలంగాణ రాష్ట్ర బీజేపీ అధ్యక్షుడు బండి సంజయ్ పేర్కొన్నట్టు రూపొందించారు. ఈ రెండూ మార్ఫ్ చేసినవే. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వార్తా కథనం కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, ‘గ్యాస్ సిలిండర్‌పై రాష్ట్ర వాటా వాస్తవమే’ అనే టైటిల్‌తో ఏ ఒక్క న్యూస్ సంస్థ వార్తా కథనం పబ్లిష్ చేయలేదని తెలిసింది. ఒకవేళ తెలంగాణ బీసీ సంక్షేమ, పౌర సరఫరాల శాఖ మంత్రి గంగుల కమలాకర్, గ్యాస్, పెట్రోల్, డీజిల్ పన్నుల ద్వారానే రాష్ట్రంలో సంక్షేమ పథకాలు అమలుచేస్తున్నట్టు మీడియాతో పేర్కొని వుంటే, ఆ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ పలు వార్తా సంస్థలు కథనాలు పబ్లిష్ చేసేవి.
అంతేకాదు, పోస్టులో షేర్ చేసిన వార్తా కథనం యొక్క మరొక వెర్షన్ (ఆర్కైవ్డ్) సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఈ వెర్షన్‌లో, రాష్ట్ర బీజేపీ అధ్యక్షుడు బండి సంజయ్ ఫోటోని ప్రచురించి, ‘గ్యాస్ సిలిండర్‌పై కేంద్ర వాటా వాస్తవమే’ అని బండి సంజయ్ పేర్కొన్నట్టు క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. కాని, బండి సంజయ్ గ్యాస్ సిలిండర్ పన్నుల వాటా పై ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు చేసినట్టు ఎక్కడా రిపోర్ట్ అవలేదు. ఈ రెండు వార్తా కథనాలు మార్ఫ్ చేయబడినవని మనం సులభంగా చెప్పొచ్చు.
గంగుల కమలాకర్ ఇటీవల హుజురాబాద్ ఎన్నికల ప్రచార కార్యక్రమాలలో పలు సార్లు గ్యాస్, పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు పెరగాడానికి కేంద్రంలోని బీజేపీ ప్రభుత్వమే కారణమని ఆరోపించారు. దీనికి సంబంధించి గంగుల కమలాకర్ పెట్టిన ట్వీట్లు మరియు ఫేస్బుక్ పోస్టులని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. గంగుల కమలాకర్ గ్యాస్ సిలిండర్ పన్నులలో రాష్ట్ర వాటాకు సంబంధించి ఇటీవల ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదు. అలాగే, హుజురాబాద్ ఎన్నికలలో ఈటల రాజేందర్ గెలిచినా నష్టమేమి లేదని గంగుల కమలాకర్ ఎప్పుడు పేర్కొనలేదు.
పెట్రోల్, డీజిల్, గ్యాస్ సిలిండర్ల పన్నులలో రాష్ట్ర మరియు కేంద్ర వాటాలకు సంబంధించి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అయిన వదంతులను తప్పని తెలుపుతూ FACTLY ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసింది. ఆ ఆర్టికల్స్‌ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చదవొచ్చు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై నికరంగా పన్నుల రూపంలో రాష్ట్రాల కన్నా కేంద్రానికే ఎక్కువ మొత్తం వెళ్తాయి. అలాగే LPG గ్యాస్ సిలిండర్‌పై ఐదు శాతం జీఎస్‌టీ ఉంటుంది [CGST (కేంద్ర జీఎస్‌టీ) – 2.5 శాతం + SGST (రాష్ట్ర జీఎస్‌టీ) – 2.5 శాతం].
చివరగా, మార్ఫ్ చేసిన వార్తా కథనాల ఫోటోలని షేర్ చేస్తూ గంగుల కమలాకర్, బండి సంజయ్ గ్యాస్ సిలిండర్‌పై రాష్ట్ర మరియు కేంద్ర వాటాలను ఒప్పుకున్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్నారు.

created: October 18, 2021


text:
కొందరు ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ సభ్యులు నిజంగానే భగవద్గీత పట్టుకొని ప్రమాణ స్వీకారం చేసారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 9, 2020
ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ లో భగవద్గీత మీద ప్రమాణం చేస్తున్న మంత్రులు అని చెప్తూ, కొందరి వ్యక్తుల ఫోటోలతో కూడిన పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్ (దావా): ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ లో భగవద్గీత మీద ప్రమాణం చేస్తున్న మంత్రుల ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఫోటోలో నిజంగానే ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ సభ్యులు భగవద్గీత మీద ప్రమాణం చేస్తున్నారు. కాకపోతే, వారు మంత్రులు కాదు; కేవలం పార్లమెంట్ సభ్యులు మాత్రమే. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది నిజం.
పోస్ట్ లోని ఫోటోలను గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఆ ఫోటోలని కమలా పెర్సాద్ బిస్సేస్సర్ తన ఫేస్బుక్ అకౌంట్ లో పోస్ట్ చేసినట్టు తెలుస్తుంది. ఆ ఫోటోలను ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు. తాజాగా, ట్రినిడాడ్ & టొబాగో 12 వ పార్లమెంట్ కి ఎన్నికైన సభ్యులు ఆగస్టు 2020 లో ప్రమాణ స్వీకారం చేసినప్పుడు ఆ ఫోటోలు తీసినట్టు తెలుస్తుంది. ఆ కార్యక్రమం కి సంబంధించిన వీడియోని ఇక్కడ చూడవొచ్చు. ఆ ఫోటోల్లో ఉన్నది  కమలా పెర్సాద్ బిస్సేస్సర్, వందన మొహిత్ మరియు రూడల్ మూనిలాల్. వీరు ముగ్గురు ప్రతిపక్ష పార్టీ అయిన ‘UNC’ (యునైటెడ్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ పార్టీ) సభ్యులు.కావున, వారు మంత్రులు కాదు; కేవలం పార్లమెంట్ సభ్యులు మాత్రమే. అంతేకాదు, ప్రమాణ స్వీకారం అప్పుడు కేవలం భగవద్గీత మాత్రమే కాదు, వేరే సభ్యులు ఇతర మత గ్రంధాలను పట్టుకొని కూడా ప్రమాణ స్వీకారం చేసినట్టు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ సభ్యులు ఇలా భగవద్గీత మీద ప్రమాణం చేయడం మొదటిసారి కాదు. 2010 లో ప్రధాని గా ఎన్నికైన కమలా పెర్సాద్ బిస్సేస్సర్ భగవద్గీత మీద ప్రమాణం చేసినట్టు ‘బీబీసీ’ ఆర్టికల్ లో చదవొచ్చు. కమలా పెర్సాద్ బిస్సేస్సర్ భారత సంతతికి చెందిన మహిళ అని ఆ ఆర్టికల్ లో ఉంటుంది.
భారత్ లో ప్రమాణ స్వీకారం:
భారత్ లో దేవుడి సాక్షిగా ప్రమాణం చేస్తారు; లేకపోతే మనసాక్షి లేదా రాజ్యాంగం పై ప్రమాణం చేస్తారు. కానీ, వివిధ మతాలకు సంబంధించిన పుస్తకాలు పట్టుకొని మాత్రం చేయరు. దేవుడిని పిలిచే వివిధ పదాలతో ప్రమాణం చేస్తారు. ప్రధాని మోడీ తన ప్రమాణ స్వీకారం లో ‘ఈశ్వర్’ అని దేవుడి సాక్షిగా ప్రమాణం చేస్తే, ఎంఐఎం పార్టీ లీడర్ ఒవైసీ పార్లమెంట్ లో తన ప్రమాణ స్వీకారం లో ‘ఖుదా’ అని దేవుడి సాక్షిగా ప్రమాణం చేసాడు. ప్రమాణ స్వీకారం ఎలా చేయాలో కొన్ని రూల్స్ ఉంటాయి. వాటిని ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు. సాధ్వి ప్రగ్య సింగ్ ఠాకూర్ తన పేరుకు వేరే పేరు జోడించి చెప్పినందున 2019 లో తనను ప్రమాణ స్వీకారం మధ్యలో ఆపినట్టు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా, కొందరు ట్రినిడాడ్ & టొబాగో పార్లమెంట్ సభ్యులు నిజంగానే భగవద్గీత పట్టుకొని ప్రమాణ స్వీకారం చేసారు.

created: September 9, 2020


text:
ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయాన్ని తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 2, 2021
పగ్గాలు చేపట్టిన సమయంలో (2017) 2.5 లక్షల కోట్లున్న రాష్ట్ర ఆదాయాన్ని కొత్త పన్నులేకుండా  4 ఏళ్లలో 5 లక్షల కోట్లకు చేర్చిన యోగీ అని ఒక సోషల్ మీడియా పోస్ట్ ద్వారా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూదాం.
క్లెయిమ్: యోగీ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర ఆదాయాన్ని 2.5 నుండి 5 లక్షల కోట్లకు పెంచింది.
ఫాక్ట్: రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం అంటే రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయం, రాష్ట్ర సొంత పన్నేతర ఆదాయం, కేంద్ర పన్నులలో వాటా, కేంద్రం నుండి గ్రాంట్లకు సమానం. ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి సంభందించి రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం 2017-2018 లో 2,78,775 కోట్లు, 2021-2022 (Budget Estimate) లో 4,18,340 కోట్లు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఆదాయం గురించి వెతికినప్పుడు RBI వారి వెబ్ సైట్ లో సమాచారం లభించింది. RBI ప్రతి సంవత్సరం ‘Handbook of Statistics on Indian States’ అనే రిపోర్ట్ ను రిలీజ్ చేస్తుంది, ఇది రాష్ట్రాలకు సంభందించి స్టాటిస్టిక్స్ ను పబ్లిష్ చేస్తుంది. ఈ రిపోర్ట్ ద్వారా ‘రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయం’ మరియు ‘రాష్ట్ర సొంత పన్నేతర ఆదాయం’ తెలుస్తుంది. ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సంభందించి రాష్ట్ర ఆదాయం కూడా ఈ రిపోర్ట్ నుండి తెలిసింది. 2017 లో యోగీ ప్రభుత్వం ఎర్పడప్పుడు ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ‘రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయం’ 1,09,605 కోట్లు మరియు ‘రాష్ట్ర సొంత పన్నేతర ఆదాయం’ 19,795 కోట్లు. 2019-2020 (BE) లో ‘రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయం’ 1,44,249 కోట్లు మరియు ‘రాష్ట్ర సొంత పన్నేతర ఆదాయం’ 30,633 కోట్లు.
ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం యొక్క పూర్తి రెవెన్యూ అంటే రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం కోసం వెతికినప్పుడు RBI వెబ్ సైట్ లో లభించింది. RBI ప్రతి సంవత్సరం ‘State Finances: A Study of Budgets’ అనే రిపోర్ట్ ను రిలీజ్ చేస్తుంది, ఇది రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక వ్యవహారాల సమాచారం మరియు విశ్లేషణ అందిస్తుంది. RBI లేటెస్ట్ గా రిలీజ్ చేసిన రిపోర్ట్ ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి సంభందించి రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం 2017-2018 లో 2,78,775 కోట్లు, 2021-2022 (BE) లో 4,18,340 కోట్లు.
రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం అంటే రాష్ట్ర సొంత పన్ను ఆదాయం, రాష్ట్ర సొంత పన్ను యేతర ఆదాయం, కేంద్ర పన్నులలో వాటా, కేంద్రం నుండి గ్రాంట్లకు సమానం. 2017-2021 వ్యవధిలో సుమారు 1.5 రెట్లు రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం పెరిగింది. అంతకముందు 5 సంవత్సరాల వ్యవధిలో (2012-17) సుమారు 1.9 రెట్లు పెరిగింది. దానికంటే ముందు 5 సంవత్సరాల (2007-12) సమయంలో  సుమారు 2.1 రెట్లు రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయం పెరిగింది. ఈ సారి కోవిడ్-19 మహమ్మారి మూలాన అన్ని రాష్ట్రాల ఆదాయం ఇంతకముందు సంవత్సరం తొ పోలిస్తే తగ్గింది అని RBI రిపోర్ట్ లో చూడొచ్చు.
చివరగా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మొత్తం ఆదాయాన్ని తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
ఈ పోస్టులో స్వాతంత్రోద్యమం నేపథ్యానికి సంబంధించి గాంధీ – నెహ్రూ గురించి చెప్తున్న చాలా వరకు విషయాలు అసత్యాలు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 4, 2022
స్వాతంత్రోద్యమంలో పలు సంఘటనలకు సంబంధించి గాంధీ మరియు నెహ్రూ గురించిన నిజాలంటూ భగత్ సింగ్ మరణ శిక్ష, రెండోవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారత సైనికుల మరణం, మొదలైన పలు అంశాలకు సంబంధించి వ్యాఖ్యానిస్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ విషయాలకు సంబంధించిన నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: స్వాతంత్రోద్యమంలో పలు సంఘటనలకు సంబంధించి గాంధీ మరియు నెహ్రూ గురించిన నిజాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ పోస్టులో స్వాతంత్రోద్యమం నేపథ్యంలో గాంధీ – నెహ్రూకి సంబంధించి చెప్తున్న పులు విషయాలు నిజమైనప్పటికీ, చాలా వరకు విషయాలు అవాస్తవాలే. గాంధీ, భగత్ సింగ్‌కు క్షమాభిక్ష కల్పించాలని కోరుతూ పలు సార్లు అప్పటి వైస్రాయ్‌కి లేఖలు రాసాడు. అలాగే నెహ్రూ, ఆజాద్ ఆచూకి బ్రిటిష్ వారికి చెప్పాడనడానికి కూడా ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
క్లెయిమ్ 1: భగత్ సింగ్ శిక్షార్హుడని గాంధీ వ్యాఖ్యానించాడు.
పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తునట్టు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భగత్ సింగ్‌కు క్షమాభిక్ష కల్పించాలని ఆలోచించినట్టు గానీ లేక ఈ విషయమై బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గాంధీని సంప్రదించిందన్న వార్త పూర్తిగా అవాస్తవం. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భగత్ సింగ్‌కు ఉరి శిక్ష అమలు చేసే విషయంలో చాలా పట్టుదలతో ఉంది. అలాగే  భగత్ సింగ్ తీవ్రవాదని గానీ లేదా భగత్ సింగ్ ని శిక్షించే అధికారం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి పూర్తి అధికారం ఉందని గాంధీ వ్యాఖ్యానించినట్టు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.
పైగా భగత్ సింగ్ ఉరి శిక్ష రద్దు చేయాలని కోరుతూ గాంధీ పలు సార్లు అప్పటి వైస్రాయ్ లార్డ్ ఇర్విన్‌కి లేఖలు కూడా రాసారు (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). భగత్ సింగ్ ఉరి శిక్షకి సంబంధించి వైరల్ అవుతున్న పలు అపోహలపై FACTLY రాసిన కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
క్లెయిమ్ 2: అజ్ఞాతంలో ఉన్న చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ ఆచూకి నెహ్రూ బ్రిటిష్ వారికి చెప్పాడు
27 ఫిబ్రవరి 1931న అలహాబాద్ (ప్రయాగ్‌రాజ్)లోని ఆల్‌ఫ్రెడ్ పార్క్ వద్ద ఆజాద్ తనను తాను కాల్చుకుని చనిపోయాడు. ఆజాద్ మరియు పోలీసులకు మధ్య కాల్పులు జరగగా, ఆజాద్ తప్పించుకోలేని పరిస్థితిలో తనని తాను కాల్చుకొని చనిపోయాడు.
ఆజాద్ చనిపోయే కొన్ని రోజుల ముంది నెహ్రూని కలిసాడు, ఇదే విషయం నెహ్రు తన ఆటోబయోగ్రఫీలో కూడా ప్రస్తావించాడు. ఐతే నెహ్రూ, చంద్రశేఖర్ ఆచూకి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి అందించాడనడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.
క్లెయిమ్ 3: గాంధీని అగా ఖాన్ ప్యాలస్‌లో బంధించిన ఫోటో.
1942- 44, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం సమయంలో గాంధీని అగా ఖాన్ ప్యాలస్‌లో బంధించిన విషయం నిజమైనప్పటికీ, ఈ ఫోటో మాత్రం గాంధీని అగా ఖాన్ ప్యాలస్‌లో బంధించినప్పటిది కాదు. ఈ ఫోటో 1940లో షిమ్లాలోని మనోర్విల్లే ప్రాంతంలో వైస్రాయ్‌తో సమావేశం కోసం వెళ్తున్నప్పుడు తీసింది.
క్లెయిమ్ 4: రెండోవ ప్రపంచ యుద్ధంలో 20 లక్షల మంది భారతీయులు చనిపోయారు.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో భారత్ అల్లైడ్ పవర్స్ (గ్రేట్ బ్రిటన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు సోవియట్ యూనియన్) తరపున పోరాడింది. ఈ యుద్ధంలో సుమారు 25 లక్షల మంది భారతీయులు పాల్గొనగా, అందులో సుమారు 89,000 మంది చనిపోయారు (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). అధికారిక ప్రభుత్వ లెక్కల ప్రకారం కూడా చనిపోయిన వారి సంఖ్య ఇంతే.
క్లెయిమ్ 5: నెహ్రుని ప్రధానిని చేయడం కోసం గాంధీ పాకిస్తాన్‌ని ఏర్పాటు చేసాడు
పోస్టులో చెప్తునట్టు 1946 కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో సర్దార్ పటేల్‌కి 12 వోట్లు రాగా, నెహ్రూకి ఒక్క వోటు కూడా రాలేదు, అయిన గాంధీ అధ్యక్ష పదవికి నెహ్రు పేరును ప్రతిపాదించిన మాట నిజమైనప్పటికి, ఈ విషయానికి పాకిస్తాన్ ఏర్పాటుకు ఎటువంటి సంబంధంలేదు. పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు ప్రతిపాదన జిన్నా చాలా సంవత్సరాల ముందు నుండే చేసాడు.
చివరగా, ఈ పోస్టులో స్వాతంత్రోద్యమం నేపథ్యానికి సంబంధించి గాంధీ – నెహ్రూ గురించి చెప్తున్న చాలా వరకు విషయాలు అసత్యాలు.

created: January 4, 2022


text:
ఈ పోస్టులో షేర్ చేసిన మత ప్రాతిపదిక జనన నమోదు గణాంకాలు తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 1, 2021
దేశంలో ఒక్క రోజులో జన్మించే పిల్లలో ముస్లిం మతానికి చెందిన వారే ఎక్కువగా ఉంటున్నారని అర్ధం వచ్చేలా మొత్తం భారతదేశంలో, ప్రత్యేకించి కేరళ రాష్ట్రంలో ఒక్క రోజులో జన్మించిన పిల్లల గణాంకాలను మత ప్రాతిపదికన షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: దేశంలో, ప్రత్యేకించి కేరళ రాష్ట్రంలో ఒక్క రోజులో జన్మించిన పిల్లలలో ముస్లిం మతానికి చెందినవారే అత్యంత ఎక్కువగా ఉంటున్నారు.
ఫాక్ట్(నిజం): Registration of Births and Deaths Act, 1969  ప్రకారం భారతదేశంలో జననాల మరియు మరణాల నమోదు తప్పనిసరి. రిజిస్ట్రార్ జనరల్ కార్యాలయం ఆధ్వర్యంలోని సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (CRS) విభాగం ప్రతి సంవత్సరం జననాలు మరియు మరణాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన గణాంకాలను సేకరిస్తుంది. ఐతే ఈ సమాచారంలో జననాలకు సంబంధించి కేవలం జెండర్ (లింగ) ప్రాతిపదికన డేటాని అందిస్తుంది తప్ప మతాల ప్రాతిపదికన కాదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
భారతదేశంలో The Registration of Births and Deaths Act, 1969 (RBD Act) దేశవ్యాప్తంగా జననాల మరియు మరణాల నమోదుని తప్పనిసరి చేసింది. రిజిస్ట్రార్ జనరల్ కార్యాలయం ఆధ్వర్యంలోని సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (CRS) విభాగం ప్రతి సంవత్సరం జననాలు మరియు మరణాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన గణాంకాలను సేకరిస్తుంది. ఐతే ఈ సమాచారంలో జననాలకు సంబంధించి కేవలం జెండర్ (లింగ) ప్రాతిపదికన డేటాని అందిస్తుంది తప్ప మతాల ప్రాతిపదికన కాదు. దీన్నిబట్టి, పోస్ట్‌లో మతాల వారిగా జననాలకు సంబంధించి పేర్కొన్నది అధికారిక సమాచారం కాదని, అది కేవలం కల్పితమేనని అర్ధం చేసుకోవచ్చు.
సాధారణంగా భారత ప్రభుత్వం జననాల రేట్‌కి (బర్త్ రేట్) బదులు ఫెర్టిలిటీ రేట్‌ను (సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR), ఒక మహిళకు జన్మనిచ్చే వయస్సు ముగిసే వరకు జన్మించిన పిల్లల సంఖ్య) నమోదు చేస్తుంది. మినిస్ట్రీ అఫ్ హెల్త్ అండ్ ఫ్యామిలీ వెల్ఫేర్ ఫెర్టిలిటీ రేట్‌కి సంబంధించిన సమాచారాన్ని నేషనల్ ఫ్యామిలీ హెల్త్ సర్వే (NFHS) ద్వారా సేకరిస్తుంది. 2015-16లో విడుదల చేసిన NFHS-4 డేటా ప్రకారం దేశంలో మతాల వారిగా చూసుకుంటే ముస్లింలలో ఫెర్టిలిటీ రేట్ ఇతర మతాల కన్నా అధికంగా ఉంది. ముస్లింలలో అత్యధికంగా 2.62 TFR నమోదు కాగా, హిందువులలో 2.13 నమోదైంది, ఇతర ప్రధాన మతాల TFR రెండు కంటే తక్కువగా ఉంది.
ఐతే ఇటీవల అమెరికాకు చెందిన ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ అనే పరిశోధన సంస్థ భారతదేశ జనాభాకి సంబంధించి విశ్లేసిస్తూ ఒక రిపోర్ట్ విడుదల చేసింది. ఈ రిపోర్ట్ ప్రకారం ఇతర మతాలతో పోలిస్తే ముస్లింల ఫెర్టిలిటీ రేట్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, గతంలో ఉన్న ఫెర్టిలిటీ రేట్ కన్నా అన్ని మతాల ఫెర్టిలిటీ రేట్ తగ్గుతుంది. కాకపోతే సంతానం విషయంలో మతాల మధ్య ఉన్న అంతరం గతంలో కంటే చాలా తక్కువగా ఉంది. ఉదాహరణకు, 1992లో ముస్లిం మహిళల హిందూ మహిళల కంటే సగటున 1.1 మంది ఎక్కువ పిల్లలను కలిగి ఉండగా, 2015 నాటికి ఈ అంతరం 0.5 కి తగ్గింది.
ఫెర్టిలిటీ రేట్‌లో వ్యత్యాసాల కారణంగా భారతదేశంలోని ముస్లిం జనాభా ఇతర మతాల కంటే కొంత వేగంగా పెరిగినప్పటికీ, ఫెర్టిలిటీ రేట్‌లో వచ్చిన మార్పుల (క్షీణించడం మరియు కన్వర్జ్ అవ్వడం) కారణంగా, 1951తో పోల్చినప్పుడు మతపరంగా భారత జనాభాలో కేవలం స్వల్ప మార్పులు మాత్రమే జరిగాయి. ఈ వాదన పోస్టులో చెప్తున్న వాదనకి పూర్తి బిన్నంగా ఉంది.
ఇదే ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ 2050లో మతాలవారిగా భారతదేశ జనాభా ఎలా ఉండబోతుందో విశ్లేషిస్తూ 2015లో ఒక రిపోర్ట్ విడుదల చేసింది. ఈ రిపోర్ట్ లో ‘భారతదేశం ఇప్పటికే ప్రపంచంలోని చాలా మంది హిందువులకు నిలయంగా ఉంది. 2010 లో, ప్రపంచంలోని 94% మంది హిందువులు భారతదేశంలో నివసించగా, 2050లో కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది. 2050లో భారతదేశ హిందు జనాభా 130 కోట్లుగా ఉంటుందని’ పేర్కొన్నారు.
అదే సమయంలో తక్కువ మధ్యస్థ వయస్సు కలిగి ఉండడం మరియు అత్యధిక ఫెర్టిలిటీ రేట్ కలిగి ఉన్న కారణంగా భారతదేశంలో ముస్లింల జనాభా హిందువుల కంటే వేగంగా పెరుగుతుందని పేర్కొంది. 2010లో 14.4% గా ఉన్న ముస్లిం జనాభా 2050లో 18.4%కి పెరుగుతుందని అంచనా వేసింది.
చివరగా, ఈ పోస్టులో షేర్ చేసిన మత ప్రాతిపదిక జనన నమోదు గణాంకాలు తప్పు.

created: October 1, 2021


text:
ఇరాన్ నుండి ముడి చమురు కొన్న వివిధ ఆయిల్ కంపెనీలు ఈ చెల్లింపులు చేస్తాయి, భారత ప్రభుత్వం కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 20, 2022
“దేశ చరిత్రలో మొదటిసారి 40 వేల కోట్ల ఇరాన్ అప్పు చెల్లించిన మోడీ సర్కారు. అంతర్జాతీయంగా క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు తగ్గినా భారత్ లో పెట్రోల్ ధరలు తగ్గించలేదని తిడుతున్న అందరికీ అంకితం…మిగిలిన డబ్బును మనం ఋణపడ్డ ఇరాన్ దేశానికీ అసలు వడ్డీలతో సహా 40 వేల కోట్లు ఈరోజు తీర్చి వేశాం… అప్పుచేసి పప్పుకూడు తిందాం అనే సోమరిపోతు ప్రభుత్వాధినేతలకు…అప్పయినా చేసి ఆడంబరాలు ప్రదర్శించే నాయకులకు చెంపపెట్టు ఇది”, అంటూ ఒక పోస్ట్‌ని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ క్లెయిమ్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అంతర్జాతీయంగా క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు తగ్గినా భారత్‌లో పెట్రోల్ ధరలు తగ్గకపోవడానికి కారణం: మనం ఇరాన్ దేశానికీ ఋణపడ్డ అసలు వడ్డీలతో సహా 40 వేల కోట్ల రూపాయలను ఈరోజు మోదీ ప్రభుత్వం తీర్చి వేసింది.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోని అదే ఫోటో 2016 నుండి ఇంటర్నెట్‌లో షేర్ అవుతోంది. కాబట్టి, ఇటీవల మోదీ ప్రభుత్వం ఇరాన్ దేశానికీ ఋణపడ్డ 40 వేల కోట్ల రూపాయలను చెల్లించినట్టు పోస్ట్‌లో చెప్తున్న విషయంలో వాస్తవం లేదు. అప్పట్లో ముడి చమురుకి సంబంధించి ఇరాన్‌కి 6.5 బిలియన్ డాలర్లు చెల్లించాల్సి ఉన్న మాట వాస్తవమే. అయితే, ఆ చెల్లింపులు చేసేది భారత ప్రభుత్వం కాదు, ఇరాన్ నుండి ముడి చమురు కొన్న వివిధ ఆయిల్ కంపెనీలు. ముడి చమురు దిగుమతిపై ప్రభుత్వాల మధ్య ఎటువంటి నిర్దిష్టమైన ఒప్పందం లేదని, అటువంటి దిగుమతులు కంపెనీల మధ్య ఉండే వాణిజ్య ఒప్పందాలపై ఆధారపడి ఉంటాయని లోక్ సభలో మంత్రి తెలిపారు. కావున, పోస్ట్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
పోస్ట్‌లోని విషయం గురించి వెతకగా, అదే విషయం చెప్తున్న ఫోటో 2016 నుండి ఇంటర్నెట్‌లో షేర్ అవుతున్నట్టు తెలిసింది. ప్రతి సంవత్సరం పెట్రోల్ ధరలపై చర్చ జరిగినప్పుడల్లా అదే ఫోటో షేర్ అవుతోంది. కాబట్టి, ఇటీవల మోదీ ప్రభుత్వం ఇరాన్ దేశానికీ ఋణపడ్డ 40 వేల కోట్ల రూపాయలను చెల్లించినట్టు పోస్ట్‌లో చెప్తున్న విషయంలో వాస్తవం లేదు. ఇంతకముందు అలాంటి అప్పు ఏమైనా మోదీ ప్రభుత్వం తీర్చిందో లేదో చూద్దాం.
ఈ విషయంపై ఇంటర్నెట్‌లో వెతకగా, ‘ఇరాన్ చమురు బకాయిల్లో 6.5 బిలియన్ డాలర్లు చెల్లించేందుకు భారత్ సిద్ధంగా ఉంది’, అని చెప్తూ ‘ది ఎకనామిక్ టైమ్స్’ వారు 2016లో ప్రచురించిన ఆర్టికల్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్‌లో వచ్చింది. అమెరికా మరియు పాశ్చాత్య దేశాలు విధించిన ఆంక్షల వల్ల కొన్ని చెల్లింపులు (6.5 బిలియన్ డాలర్లు – అంటే అప్పటి ఎక్స్‌చేంజ్ రేట్ ప్రకారం సుమారు 43 వేల కోట్ల రూపాయలు) ఆగిపోయిన మాట వాస్తవమే.
ఫిబ్రవరి 2013 నుండి ‘ఎస్సార్ ఆయిల్’ మరియు ‘మంగళూరు రిఫైనరీ మరియు పెట్రోకెమికల్స్ (MRPL)’ వంటి భారతీయ రిఫైనరీలు ఇరాన్ నుండి ముడి చమురును కొనుగోలు చేసినందుకు చెల్లించాల్సిన 45 శాతం చెల్లింపును కోల్‌కతాలోని యుకో బ్యాంక్ ద్వారా రూపాయలలో చేస్తున్నారని, మిగిలిన చెల్లింపులు పేరుకుపోవడంతో ఆ చెల్లింపులు ఎలా చేయాలో నిర్ణయించాల్సి ఉందని 2015లో ‘ది ఎకనామిక్ టైమ్స్’ వారు ప్రచురించిన అర్టికల్‌ని ఇక్కడ చదవచ్చు. ‘ఎస్సార్ ఆయిల్’ ఇరాన్‌కు 3.34 బిలియన్ డాలర్లు, ‘MRPL’ 2.49 బిలియన్ డాలర్లు, మరియు ‘IOC’ 581 మిలియన్ డాలర్లు బకాయిపడిందని, ‘HPCL-మిట్టల్ ఎనర్జీ లిమిటెడ్ (HMEL)’ 97 మిలియన్ డాలర్లు మరియు ‘హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (HPCL)’ మరో 29 మిలియన్ డాలర్లు చెల్లించాల్సి ఉందని ఆ అర్టికల్‌లో చదవచ్చు. మరిన్ని వివరాలను ‘డీఎన్ఏ’ అర్టికల్‌లో కూడా చూడవచ్చు.
అయితే, ఆ చెల్లింపులు చేసేది భారత ప్రభుత్వం కాదు, ఇరాన్ నుండి ముడి చమురు కొన్న వివిధ ఆయిల్ కంపెనీలు. 2019లో కూడా కొన్ని ఆంక్షల తరువాత భారతీయ రిఫైనరీలు ఇరాన్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న చమురుకు రూపాయల్లో చెల్లించారని ‘రాయిటర్స్’ ప్రచురించిన అర్టికల్‌ని ఇక్కడ చదవచ్చు. కాబట్టి, అది భారత ప్రభుత్వం చేసిన లేదా తీర్చిన అప్పు కాదు. తాము కొన్న ముడి చమురుకు ఆయిల్ కంపెనీలు చేసే చెల్లింపులు. ఆంక్షల వల్ల చెల్లింపులు సరిగ్గా జరగపోవడంతో ఆ బకాయిలు ఏర్పడ్డాయి.
ముడి చమురు దిగుమతిపై భారత మరియు ఇరాన్ ప్రభుత్వాలకు మధ్య ఏమైనా ఒప్పందం ఉందా అని లోక్ సభలో అడగగా, ఆ ప్రశ్నకి మంత్రి బదులిస్తూ – “ముడి చమురు దిగుమతిపై ప్రభుత్వాల మధ్య ఎటువంటి నిర్దిష్టమైన ఒప్పందం లేదు. అటువంటి దిగుమతులు కంపెనీల మధ్య ఉండే వాణిజ్య ఒప్పందాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి”, అని సమాధానమిచ్చినట్టు ఇక్కడ చదవచ్చు. ముడి చమురు దిగుమతికి సంబంధించిన ఇతర వివరాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. కాబట్టి, ఇరాన్ ముడి చమురు అప్పును ప్రభుత్వం తీర్చిందని చెప్పడం సరికాదు.
చివరగా, పోస్టులో చెప్పిన వేల కోట్ల చెల్లింపులు చేసేది భారత ప్రభుత్వం కాదు, ఇరాన్ నుండి ముడి చమురు కొన్న వివిధ ఆయిల్ కంపెనీలు.


text:
వినాయక నినాదాలు చేసినందుకు కాదు, తాగి తమతో తప్పుగా ప్రవర్తించినందుకు లంగర్ హౌస్ పోలీసులు చేయి చేసుకున్నారు, కేసు పెట్టారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 18, 2019
పోలీసులు కొందరిని కొడుతున్న వీడియోని పెట్టి, వినాయకుని నినాదాలు చేసినందుకు భక్తులను కొడుతున్న లంగర్ హౌస్ పోలీసులు అంటూ సోషల్ మీడియా లో ఒక పోస్ట్ ని షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
వినాయకుని నినాదాలు చేసినందుకు భక్తులను కొడుతున్న లంగర్ హౌస్ పోలీసులు.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలోని వ్యక్తులను పోలీసులు కొట్టింది తాగి తమతో తప్పుగా ప్రవర్తించినందుకు, వినాయకుని నినాదాలు చేసినందుకు కాదు. అంతే కాదు, నలుగురి పై కేసు కూడా పెట్టినట్టు లంగర్ హౌస్ పోలీసు వారు తెలిపారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లో చెప్పిన విషయం పై వివరణ కోసం లంగర్ హౌస్ పోలీసు వారికి FACTLY ఫోన్ చేసి మాట్లాడగా, గణేష్ ఉరేగింపుతో వచ్చిన కొందరు వ్యక్తులు ఇంద్రా రెడ్డి  ఫ్లైఓవర్ దగ్గర మద్యం సేవించారని, పబ్లిక్ ప్లేస్ లో తాగవద్దని చెప్పిన కానిస్టేబుల్ తో తప్పుగా ప్రవర్తించారని తెలిసింది. ఇతర పోలీసు సిబ్బంది వచ్చాక కూడా తాము రిపోర్టర్లమని చెప్తూ పోలీసులతో దురుసుగా ప్రవర్తించడంతో నలుగురి పై కేసులు కూడా పెట్టామని పోలీసువారు తెలిపారు. ఈ విషయం పై పూర్తి వివరాలు ఇస్తూ లంగర్ హౌస్ పోలీసు ఎస్.హెచ్.ఓ ట్వీట్ చేసినట్టు కూడా చూడొచ్చు.
pic.twitter.com/xiwI0j0TQ1
ఈ విషయం పై సెప్టెంబర్ 16న సాక్షి వార్తాపత్రిక లో వచ్చిన ఆర్టికల్ ని కూడా లంగర్ హౌస్ ఎస్.హెచ్.ఓ ట్వీట్ చేసాడు
pic.twitter.com/YKeHU5ZLyA
చివరగా, వినాయకుని నినాదాలు చేసినందుకు కాదు, తాగి తమతో తప్పుగా ప్రవర్తించినందుకు లంగర్ హౌస్ పోలీసులు చేయి చేసుకున్నారు, ఆ తరవాత కేసు పెట్టారు
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: September 18, 2019


text:
నరేంద్ర మోదీ, ద్రౌపది ముర్ము, ఏక్‌నాథ్ షిండేల పాత ఫోటోలు అంటూ ప్రచారంలో ఉన్న ఈ ఫోటోలు వారివి కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 28, 2022
“అత్యున్నత పదవుల్లోకి అతి సామాన్యులు, నేటి భారతం” అని చెప్తూ నరేంద్ర మోదీ, ద్రౌపది ముర్ము, యోగి అదిత్యనాథ్, ఏకనాథ్ షిండే పదవులు రాక ముందు సామాన్యులుగా ఉన్నప్పుడు తీసిన ఫోటోలు అంటూ ఒక పోస్టు సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా ప్రచారమవుతోంది. ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: నరేంద్ర మోదీ, ద్రౌపది ముర్ము, యోగి అదిత్యనాథ్, ఏక్‌నాథ్ షిండే పదవులు రాక ముందు సామాన్యులుగా ఉన్నప్పటి ఫోటోలు.
ఫ్యాక్ట్ (నిజం): మొదటి ఫోటో ఎడిట్ చేయబడింది, ఇందులో ఉన్నది నరేంద్ర మోదీ కాదు అని RTI ద్వారా దాఖలు అయిన పిటిషన్ కు జవాబు వచ్చింది. ద్రౌపది ముర్ము అని ప్రచారం చేస్తున్న ఫోటోలో ఉన్నది “సుకుమార్ తుడు”. ఈమె ఒడిశా రాష్ట్రంలోని ఒక ఆసుపత్రిలో పారిశుద్ధ్య కార్మికురాలు. యోగి అదిత్యనాథ్ అని చెప్తున్న ఫోటో ఆయనదే. 1994లో గోరఖ్‌నాథ్ ఆలయ అధిపతి మహంత్ వైద్యనాథ్ శిష్యునిగా దీక్షను స్వీకరిస్తున్నప్పుడు తీసిన ఫోటో అది. చివరి ఫోటోలో ఉన్న వ్యక్తి మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి ఏక్‌నాథ్ షిండే కాదు, ఈయన పేరు బాబా కాంబ్లే, మహారాష్ట్ర ఆటోరిక్షా సంఘం వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
ముందుగా ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అని చెప్తున్న ఫోటోని గమనిస్తే, ఇందులోని వ్యక్తి చీపురు పట్టుకొని నేలని ఊడుస్తున్నట్లు ఉంది. ఇదే ఫోటోని ఇదివరకే మేము ఫ్యాక్ట్-చెక్ చేసి అది తప్పుడు ఫోటో అని రుజువు చేశాము. దానికి సంబంధించిన ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ఇక్కడ చూడవచ్చు.
ఇక రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము అంటూ ప్రచారం చేస్తున్న ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేయగా, ‘CNN-News18’ వెబ్‌సైటులో ఒక వార్తా కథనంలో ఈమె ఫోటో దొరికింది. ఈ కథనం ప్రకారం, ద్రౌపది ముర్ము సొంత గ్రామం ఒడిశాకు చెందిన ఉపర్బేడ. ముర్ము రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో గెలిచిన సందర్భంగా తన స్వగ్రామంలో ప్రజలు ఏం అనుకుంటున్నారో ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ఇదే క్రమంలో ఆ ఊరిలో ఉన్న ఆసుపత్రిలో పారిశుద్ధ్య కార్మికురాలుగా పనిచేస్తున్న “సుకుమార్ తుడు” తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పారు. అప్పుడు తీసిన ఆమె ఫోటోని వార్తా కథనంలో ప్రచురించారు. కాబట్టి, ఇది ద్రౌపది ముర్ము యొక్క పాత ఫోటో కాదు.
ఇక ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి యోగి అదిత్యనాథ్ అని చెప్తున్న ఫోటోని ఇంటర్నెట్లో వెతుకగా, 2017లో టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్సైటులో యోగి అదిత్యనాథ్ మొదటిసారి ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయిన సందర్భంలో ఆయన జీవితంలో జరిగిన ముఖ్య సంఘటలను వివరిస్తూ ఒక వార్తా కథనం ప్రచురించారు. అందులో వైరల్ అవుతున్న ఫోటో కూడా ఉంది.
ఈ కథనం ప్రకారం,“గోరఖ్‌నాథ్ ఆలయ అధిపతి మహంత్ వైద్యనాథ్ శిష్యునిగా దీక్షను స్వీకరించారు, ఆయన తన వారసుడిగా ప్రకటించారు. 22 ఏళ్ల అజయ్ సింగ్ బిష్త్ 1994లో ‘దీక్ష’ స్వీకరించిన తర్వాత యోగి ఆదిత్యనాథ్ అని పిలవబడ్డాడు. ఈ సందర్భంగా హాజరైన వారిలో మహంత్ వైద్యనాథ్ (కుడి నుండి 2వ) ఉన్నారు.”
ఇక చివరిగా, ఏక్‌నాథ్ షిండే యొక్క పాత ఫోటో అని చెప్తున్న ఫోటోని వెతుకగా, అది మహారాష్ట్ర ఆటోరిక్షా సంఘం వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు ‘బాబా కాంబ్లే’ 1997లో దిగిన ఫోటో అని తెలిసింది. ఈ ఫోటో బాగా వైరల్ అవుతుండటంతో, ఆయన ‘ABP news’ కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆయన ఈ విధంగా అన్నారు, “ఒకప్పుడు రిక్షా పుల్లర్, ఏక్‌నాథ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఇది రాష్ట్రంలోని రిక్షా కార్మికులకు గర్వకారణం. అదేవిధంగా, కొంతమంది రిక్షా డ్రైవర్లు నా ఆఫీసు నుండి నా ఫోటోను సోషల్ మీడియాలో వైరల్ చేశారు. కానీ, ఈ ఫోటోలో ఉన్నది ముఖ్యమంత్రి ఏక్‌నాథ్ షిండే ఫోటోగా ప్రచారం అయ్యింది. తర్వాత ఈ ఫొటో నాదేనని తెలియడంతో రాష్ట్రం నుంచి చాలా మంది నుంచి కాల్స్ వచ్చాయి.  ముఖ్యమంత్రికి, నాకు ఒకే రకంగా గడ్డం ఉన్నందునే ఇలాంటి చర్చ జరిగింది.”  కాబట్టి, ఈ ఫోటోలో ఉన్న వ్యక్తి మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి ఏకనాథ్ షిండే కాదు, ఈయన పేరు బాబా కాంబ్లే.
చివరిగా, వైరల్ అవుతున్న పోస్టులో కేవలం యోగి అదిత్యనాథ్ ఫోటో మాత్రమే నిజమైనది. నరేంద్ర మోడి, ద్రౌపది ముర్ము, ఏక్‌నాథ్ షిండే అని ఉన్న ఫోటోలు వారివి కాదు.


text:
పాత ఫోటోలు పెట్టి, తాజా ఉత్తరాఖండ్ అడవి మంటలకు సంబంధించినవని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 31, 2020
ఫేస్బుక్ లో రెండు ఫోటో లను పోస్టు చేసి, అవి ఉత్తరాఖండ్ తాజా అడవి మంటలకి సంబంధించినవని సోషల్ మీడియా లో చాలా మంది చెప్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ఫోటోలు తాజాగా ఉత్తరాఖండ్ లోని అడవులలో చెలరేగిన మంటలకి సంబంధించినవి.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఉత్తరాఖండ్ అడవులలో తాజాగా మంటలు చెలరేగాయి. కానీ ఫోటోలు ఆ ఘటనకి సంబంధించినవి కావు. అవి చాలా సంవత్సరాలుగా ఇంటర్నెట్ లో ఉన్నట్లుగా చూడవచ్చు. కావున గతం లో జరిగిన అడవి మంటల ఫోటోలను పెట్టి అవి తాజాగా ఉత్తరాఖండ్ అడవులలో చెలరేగిన మంటలవని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
ఫోటో-1:
ఫోటో 2016 లో టెక్సాస్ (అమెరికా) లో జరిగిన అడవి మంటలకి సంబంధించినది.
ఫోటో-2:
ఫోటో ని ‘Anup Sah Photography’ అనే ఫేస్బుక్ పేజ్ లో 28 ఏప్రిల్ 2016 న అప్లోడ్ చేసినట్లుగా తెలిసింది.
పోస్టులోని ఫోటోలతో పాటు మరికొన్ని ఫోటోలు అదే ఆరోపణ తో సోషల్ మీడియా లో వైరల్ అవడంతో ‘PIB in Uttarakhand’ వారు అవి తాజాగా ఉత్తరాఖండ్ లోని అడవులలో చెలరేగిన మంటలకి సంబంధించినవి కాదని ట్వీట్ చేసారు.
सोशल मीडिया में दिखाया जा रहा है कि उत्तराखंड के जंगलों में आग बढ़ती जा रही है लेकिन सरकार इस पर ध्यान नहीं दे रही है|@PIBFactCheck : दिखायी जा रही तस्वीरे पुरानी हैं तथा इनमें से कई दूसरे देशों से संबंधित हैं| कृपया ऐसी भ्रामक खबरों से सावधान रहें|@PIBHindi @tsrawatbjp pic.twitter.com/3I4ywVUwJ8
ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం తీవ్ర సంక్షోభం లో ఉందని చాలా మంది పోస్టులు పెడ్తుండడంతో, 25 మే 2020 వరకు అడవి మంటలు వ్యాపించింది సుమారు 80 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలోనే అని, అది గత ఏడాది ఇదే కాలంతో పోలిస్తే 5% మాత్రమే అని ఆ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి మరియు PIB in Uttarakhand ట్వీట్ చేసారు.
Dear @DrRonMalka many thanks for your concern. Real situation is diff from the propaganda.Let me share with you the most authentic info on the so called forest fires in Uttarakhand. As of today,forest fire coverage @ 80 Ha is only 5% of what it was during corresponding period LY. https://t.co/dH7gEG4d07 pic.twitter.com/7AChBBRNXv
సోషల్ మీడియా లో ఉత్తరాఖండ్ అటవీ మంటల గురించి వస్తున్న పుకార్లను నమ్మవద్దని అనేక అటవీ శాఖ మరియు పోలీసు అధికారులు కూడా ట్వీట్ చేసి తెలిపారు.
Recently, there is a huge public outcry over the Uttarakhand Forests Fires with misleading & old images being shared on various social media platforms. The Uttarakhand Forest Department forest fire crews are at the forest fire points dousing the forest fires. (1/n) pic.twitter.com/dKoV2tpQd5
చివరిగా, పాత ఫోటోలు పెట్టి, తాజా ఉత్తరాఖండ్ అడవి మంటలకు సంబంధించినవని షేర్ చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
హాలీవుడ్ స్టార్ డ్వైన్ జాన్సన్ హిందూ వేషధారణలో ఉన్న ఈ ఫోటోలు AI వాడి రూపొందించారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 29, 2023
సనాతన ధర్మం వైపు అడుగులేస్తున్న హాలీవుడ్ స్టార్ డ్వైన్ జాన్సన్ అంటూ మెడలో  రుద్రాక్షలు, కాషాయ కండువాతో అతను హిందూ వేషధారణలో ఉన్న కొన్ని ఫోటోలు సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతున్నాయి. ఈ కథనం ద్వారా ఆ ఫోటోలకు సంబంధించి నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మెడలో రుద్రాక్షలు, కాషాయ కండువతో హిందూ మతాన్ని ఆచరిస్తున్న హాలీవుడ్ స్టార్ డ్వైన్ జాన్సన్ ఫోటోలు.
ఫాక్ట్(నిజం):  ఈ ఫోటోలు నిజమైనవి కావు. భార్గవ్ వలేరా అనే AI ఆర్టిస్ట్, ఈ ఫోటోలను AI ద్వారా రూపొందించాడు. ఈ విషయం అతను తన సోషల్ మీడియా అకౌంట్‌లలో పోస్ట్ చేసాడు. పైగా డ్వైన్ జాన్సన్ హిందూ మతానికి మారినట్టు గాని లేక హిందూ వేషధారణలో ఫోటోలు దిగినట్టు గాని ఎటువంటి రిపోర్ట్స్ లేవు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
హాలీవుడ్ స్టార్ డ్వైన్ జాన్సన్ హిందూ వేషధారణలో ఉన్న ఈ ఫోటోలు నిజమైనవి కావు. వీటిని ఆర్టిఫీషియల్ ఇంటలిజెన్స్ (AI) వాడి రూపొందించారు.
భార్గవ్ వలేరా అనే ఫోటోగ్రాఫర్/AI ఆర్టిస్ట్ ఈ ఫోటోలను రూపొందించాడు. ఐతే ఇవి నిజమైన ఫోటోలు అంటూ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవడంతో, ఇవి తాను AI ద్వారా రూపొందించిన ఫోటోలంటూ తన సోషల్ మీడియా అకౌంట్‌లలో పోస్ట్ చేసాడు (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
అతని సోషల్ మీడియాలో AI ద్వారా తాను రూపొందించిన కొందరి ప్రముఖుల ఫోటోలు చాలా ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
నిజానికి డ్వైన్ జాన్సన్ హిందూ మతానికి మారినా, లేక ఇలా హిందూ వేషధారణలో ఫోటోలు దిగినా, మీడియా ఈ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేసి ఉండేది, కాని మాకు అలాంటి రిపోర్ట్స్ ఏవీ  కనిపించలేదు. కాబట్టి ఈ ఫోటోలు పైన చెప్పినట్టు AI ద్వారా రూపొందించినట్టు అర్ధం చేసుకోవచ్చు.
అలాగే ఈ ఫోటోలకు సంబంధించి మరింత స్పష్టత కోసం మేము భార్గవ్ వలేరాను ఇన్స్టాగ్రామ్ ద్వారా సంప్రదించగా, ఆ ఫోటోలను తను మిడ్‌జర్నీలో రూపొందించానని తెలిపాడు. ఈ మధ్యకాలంలో ఇలా AI ద్వారా రూపొందించిన ప్రముఖ వ్యక్తుల ఫోటోలు సోషల్ మీడియాలో నిజమైనవిగా వైరల్ అవుతున్నాయి. అలాంటి కొన్ని ఫోటోలను FACTLY ఫాక్ట్-చెక్ చేస్తూ రాసిన పలు కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, హాలీవుడ్ స్టార్ డ్వైన్ జాన్సన్ హిందూ వేషధారణలో ఉన్న ఈ ఫోటోలు AI ద్వారా రూపొందించారు.
వివరణ (30 May 2023): ఈ ఆర్టికల్ భార్గవ్ వలేరా మాకు ఇచ్చిన సమాధానంతో అప్డేట్ చేయడం జరిగింది.


text:
వర్షానికి మట్టిలో కూరుకుపోయిన ఇళ్ళు, వాహనాల ఈ ఫోటోలు తెలంగాణకి సంబంధించినవి కావు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 18, 2020
‘ములుగు జిల్లా మేడారం గ్రామాన్ని పూర్తిగా ఆదీనంలోకి తీసుకున్న జంపన్న వాగు…చరిత్రలో మొట్టమొదటి సారిగా గ్రామన్నే చుట్టేసిన వర్షపు నీరు’ అని చెప్తూ, మట్టిలో కూరుకుపోయిన ఇళ్ళు , వాహనాల ఫోటోలతో కూడిన పోస్ట్ ని కొందరు సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్ (దావా): తెలంగాణలో ములుగు జిల్లాలో వర్షానికి మట్టిలో కూరుకుపోయిన ఇళ్ళు, వాహనాల ఫోటలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్ట్ లోని ఫోటోలు తెలంగాణలోని ములుగు జిల్లాకి సంబంధించినవి కావు. అవి రాజస్తాన్ లోని జైపూర్ కి సంబంధించిన ఫోటోలు. జైపూర్ లో తాజాగా భారీ వర్షాల కారణంగా అలా మట్టిలో ఇళ్ళు, వాహనాలు కూరుకుపోయాయి. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని ఫోటోలను గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఎటువంటి సెర్చ్ రిజల్ట్స్ రావు. అయితే అవే ఫోటోలు పెట్టి, అవి రాజస్తాన్ లోని జైపూర్ కి సంబంధించినవని కొందరు ఫేస్బుక్ లో పెట్టినట్టు తెలుస్తుంది. కావున, కీ-వర్డ్స్ తో గూగుల్ లో వెతకగా, ఆ ఘటన కి సంబంధించిన చాలా ఫోటోలు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. పోస్ట్ చేసిన ఫోటోలలోని ఇళ్ళు, వాహనాలు జైపూర్ కి సంబంధించిన ఫోటోలు మరియు వీడియోలలో చూడవొచ్చు. కావున, పోస్ట్ లోని ఫోటోలు జైపూర్ లో తాజాగా భారీ వర్షాల కారణంగా మట్టిలో ఇళ్ళు, వాహనాలు కూరుకుపోయాయినప్పుడు తీసినవి.
చివరగా, పోస్ట్ లోనివి రాజస్తాన్ లోని జైపూర్ లో తీసిన ఫోటోలు; తెలంగాణ లోని ములుగు జిల్లాలో తీసిన ఫోటోలు కావు.


text:
మార్కెట్ లో సామాజిక దూరాన్ని పాటిస్తూ కూరగాయలు అమ్ముతున్న ఈ ఫోటోలు భారత్ లో తీసినవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 28, 2020
మార్కెట్ లో సామాజిక దూరాన్ని పాటిస్తూ కూరగాయలు అమ్ముతున్న ఫోటో ను ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేసి, అది మణిపూర్ లోని ఒక మార్కెట్ లో తీసారని చెప్తున్నారు. అలాంటి ఫొటోనే (అర్చివ్ద్) మరి కొంతమంది పోస్టు చేసి, అది మిజోరాం లోని మార్కెట్ లో తీసారని పేర్కొంటున్నారు. వాటిల్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
మణిపూర్ (ఇండియా) లోని మార్కెట్ లో సామాజిక దూరాన్ని పాటిస్తూ కూరగాయలు అమ్ముతున్న ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఫోటో మణిపూర్ (ఇండియా) లో గానీ, మిజోరంలో (ఇండియా)  గానీ తీసినది కాదు. దానిని మయాన్మార్ దేశంలోని షాన్ రాష్ట్రం లోని ‘కలావ్’ మార్కెట్ లో తీసారు. కావున, పోస్టు లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టు లోని ఫోటోని అదే క్లెయిమ్ తో ఒక యూజర్ ట్విట్టర్ లో పెట్టినప్పుడు, కామెంట్స్ లో మరొక యూజర్ ఆ ఫోటో మయాన్మార్ దేశంలోని షాన్ రాష్ట్రానికి సంబంధించిన ‘కలావ్’ మార్కెట్ లో తీసారని పేర్కొన్నాడు.
@Chopsyturvey that pic is not in https://t.co/Woew8gzEHE is only the Kalaw market in Shan state of Myanmar.
ఆ సమాచారంతో, గూగుల్ లో కీ-వర్డ్స్ తో వెతికినప్పుడు, ఆ ఫోటో మయాన్మార్ దేశంలో తీసిందంటూ ట్విట్టర్ లో కొంతమంది యుజర్లు మరియు కొన్ని న్యూస్ బ్లాగ్లు పేర్కొన్నట్లుగా తెలిసింది. ఫోటోని  రెండు దేశాల్లో తమ దేశానికి సంబంధించినవిగా షేర్ చేస్తున్నారు కాబట్టి, వాటిని ఎక్కడ తీసారో నిర్ధారించడానికి కొన్ని ఆధారాల కోసం చూద్దాం.
ఆధారం-1:
‘కలావ్’ మార్కెట్ ఫోటోల కోసం గూగుల్ లో వెతికినప్పుడు, పోస్టులో ఉన్న ఫోటోలోని పరిసరాలతో ఉన్న మరొక ఫోటో లభించింది.
ఆధారం -2:
ఫోటోలోని హోర్డింగ్ పై ‘High Class’ బ్రాండ్ తో ఉన్న ప్రకటన చూడవచ్చు. ఆ సమాచారంతో గూగుల్ లో కీ-వర్డ్స్ తో వెతికినప్పుడు, అది ‘Seagram’s High Class – Myanmar’ ప్రకటన అని తెలిసింది. ‘Seagram’s High Class’ విస్కీ ని మయాన్మార్ లో అక్టోబర్ 2018 లో లాంచ్ చేసారు.
అంతేకాదు, వివిధ సమయాల్లో  అనేక ప్రకటనలతో ఉన్న అదే హోర్డింగ్ యొక్క మరికొన్ని ఫోటోలను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. (ఆ ఫోటోల లొకేషన్ కూడా మయాన్మార్ లోని ‘కలావ్’ మార్కెట్ అని ఉంది).
ఆధారం -3:
అదే మార్కెట్ యొక్క మరికొన్ని తాజా ఫోటోలు ట్విట్టర్‌లో లభించాయి. ఆ ఫోటోలలో కూరగాయలు అమ్ముతున్న వారు ‘mytel’ అనే పేరుతో ఉన్న గొడుగు కింద కూర్చుని ఉన్నారు. ‘mytel’ అనేది మయన్మార్‌లోని మొబైల్ నెట్‌వర్క్ సంస్థ.
చివరగా, పైన పేర్కొన్న ఆధారాలతో, మార్కెట్ లో సామాజిక దూరాన్ని పాటిస్తూ కూరగాయలు అమ్ముతున్న ఈ  ఫోటోలు మయాన్మార్ దేశంలోని షాన్ రాష్ట్రం లోని ‘కలావ్’ మార్కెట్ లో తీసినట్టు నిర్దారించొచ్చు.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
పోస్టులో ఉన్న చాలా వరకు ఫోటోలు ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనలకి సంబంధించినవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 26, 2019
ఫేస్బుక్ లో కొన్ని ఫోటోలను పోస్టు చేసి, అవి పిల్లల కిడ్నాప్ ఘటనలకు సంబంధించినవి అంటూ ఆరోపిస్తున్నారు. అది ఎంతవరకు వాస్తవమో పరిశీలిద్దాం.
‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనలకు సంబంధించిన ఫోటోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో ఉన్న చాలా వారకు ఫోటోలు ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనలకి సంబంధించినవి కావు. కావున ఆరోపణ తప్పు.
ఫోటో-1:
ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అది ‘Jio bihar’ అనే ఒక యూట్యూబ్ ఛానల్ అప్లోడ్ చేసిన వీడియోలో లభించింది. ఆ వీడియో లో 9:44 నిడివి దగ్గర పోస్టులో ఉన్న ఫ్రేమ్ ని చూడవచ్చు. దానిని పూర్తిగా చూసినట్లయితే ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఆధారంగా కామెడీ కోసం చిత్రీకరించినట్లుగా  తెలుస్తుంది. ఆ యూట్యూబ్ ఛానల్ లో అలాంటివి ఇంకా చాలా వీడియోలోను కూడా చూడవచ్చు. కావున, ఆ ఫోటో వాస్తవ ఘటనకి సంబంధించినది కాదు.
ఫోటో 2 & 3:
గత నెలలో ఇవే ఫోటోలు ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనకి సంబంధించినవి అంటూ వ్యాప్తి చెందినప్పుడు, ‘FACTLY’ వారు ఆ ఆరోపణ తప్పు అంటూ రాసిన  కథనం ఇక్కడ చదవవచ్చు. కావున, ఆ ఫోటోలు ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనకి సంబంధించినవి కావు.
ఫోటో-4:
పిల్లల అపహరణ ఘటనకి సంబంధించినవనే ఆరోపణతో ఈ  ఫోటో మరియు పైన ఉన్న ఫోటో-3 వ్యాప్తి చెందినప్పుడు, అది తప్పు అంటూ ఇతర ఫాక్ట్ చెక్కర్ ‘BOOM’ రాసిన కథనం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. కావున, ఆ ఫోటో కూడా ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనకి సంబంధించినది కాదు.
పోస్టులో ఉన్నమరిన్ని ఫోటోల గురించి సమాచారం కోసం వెతికినప్పుడు, ఏ విశ్వసనీయ వార్తా సంస్థ ద్వారాకూడా వాటికి సంబంధించిన సమాచారం లభించలేదు.
చివరగా, పోస్టులో ఉన్న చాలా వారకు ఫోటోలు ‘పిల్లల కిడ్నాప్’ ఘటనలకి సంబంధించినవి కావు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: September 26, 2019


text:
ఈ ఫోటోలో ఉన్నది విరాట్-అనుష్కల కూతురు కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 14, 2021
విరాట్ కోహ్లికి కూతురు పుట్టిన నేపధ్యంలో కోహ్లి కూతురి ఫొటో పేరుతో కొన్ని ఫోటోలు సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతున్నాయి. కొన్ని ప్రముఖ వార్త సంస్థలు కూడా కొన్ని ఫొటోస్ షేర్ చేసాయి. వీటిని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: విరాట్ కోహ్లి, అనుష్కల కూతురి ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ ఫోటోలో ఉన్నది విరాట్- అనుష్కల కూతురు కాదు. ఈ విషయం విరాట్ కోహ్లి సోదరుడు వికాస్ కోహ్లి నిర్ధారించారు. ఇప్పటి వరకు విరాట్ కోహ్లిగాని లేదా అనుష్క గాని తమ కూతురి ఫోటోలు బయటికి విడుదల చేయలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో చెప్పబడుతున్న విరాట్ కోహ్లి కూతురి ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఈ ఫోటోని విరాట్ కోహ్లి అన్న వికాస్ కోహ్లి, విరాట్-అనుష్క కి కూతురు పుట్టిందని చెప్తూ ఈ ఫోటో షేర్ చేసిన ఇన్స్టాగ్రామ్ పోస్టు మాకు కనిపించింది. ఐతే ఈ ఫోటో వైరల్ అయిన నేపధ్యంలో వికాస్ కోహ్లి ఈ ఫోటోలో ఉన్నది విరాట్ కూతురు కాదని మరొక పోస్ట్ ద్వారా స్పష్టం చేసాడు.
పైగా రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో అచ్చం ఇదే ఫోటో Yahoo వెబ్సైటులోని  ఒక ఆర్టికల్ లో కనిపించింది. ఈ ఆర్టికల్ లో ప్రచిరించిన ఈ ఫోటో కి సంబంధించిన క్రెడిట్స్ ‘Antonio V. Oquias/shutterstock’ అని ఉంది, ఈ క్రెడిట్స్ ఆధారంగా shutterstockలో వెతకగా ఇదే ఫోటో మాకు కనిపించింది.
ఇదిలా ఉంటే సోషల్ మీడియాలో మరికొన్ని ఫొటోస్ కూడా విరాట్ కోహ్లి కూతురివంటూ షేర్ అవుతున్నాయి, వీటిని ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఫోటో 1:
ఐతే పోస్టులోని ఈ ఫోటోను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే ఫోటో ఆగస్ట్ 2017లో World Breastfeeding Week సందర్భంగా రాసిన ఒక వార్తా కథనంలో ప్రచురించారు. ఇదే ఫోటో Getty Images వెబ్సైటులో కూడా చూడొచ్చు. Getty Images లో ఈ పాప కి సంబంధించిన మరొక ఫోటోలో ఆ పాప యొక్క తల్లి ముఖం స్పష్టంగా చూడొచ్చు.
ఫోటో 2:
పోస్టులోని ఈ ఫోటోను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే ఫోటో ప్రచురించిన ఒక 2018 బ్లాగ్ మాకు కనిపించింది, ఈ పాప యొక్క మరికొన్ని ఫొటోస్ ఇక్కడ చూడొచ్చు. దీన్నిబట్టి ఈ ఫోటో కూడా విరాట్ -అనుష్కల కూతురిది కాదని చెప్పొచ్చు.
చివరగా, ఈ ఫోటోలో ఉన్నది విరాట్-అనుష్కల కూతురు కాదు.

created: January 14, 2021


text:
ఫోటో లోని స్థంభాలు రామేశ్వరం గుడివి కావు, అవి ఫోటోషాప్ చేయబడినవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 12, 2019
తమిళనాడు లోని రామేశ్వరం గుడిలో 1212 స్తంభాలు అన్నీ చివరన ఒక చుక్కలాగా కలుస్తాయి అనే ఫోటో తో  ఒక పోస్ట్ సోషల్ మీడియా లో షేర్ కాబడుతోంది. ఈ పోస్ట్ లోని క్లెయిమ్ లో ఎంతవరకు నిజం ఉందో పరిశీలిద్దాం.
రామేశ్వరం గుడి లోని 1212 స్తంభాలు అన్నీ చివరన  ఒక చుక్కలాగా కలుస్తాయి.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఫొటోలో చూపించిన 1212 స్తంభాలు రామేశ్వరం గుడి లోనివి కావు. హోషంగ్ షా సమాధికి సంబంధించిన స్తంభాల ఫోటోని ఫోటోషాప్ చేసి ఆ స్తంభాలన్నీ చివరన ఒక చుక్కగా కలిసేటట్టు చేయబడింది. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది అబద్ధం.
1212 స్థంభాలు ఉన్న రామేశ్వరం గుడి గురించి గూగుల్ లో వెతకగా,  రామేశ్వరంలో ఉన్న అరుళ్మిగు రామనాథ స్వామి గుడి గురించి తెలిసింది. ఆ గుడి యొక్క అధికారిక వెబ్సైటు చూస్తే అక్కడ ఉన్న మూడవ కారిడార్ లో 1212 స్థంభాలు ఉన్నాయి అని తెలుస్తుంది.
గుడిలో ఉన్న స్థంభాలని, పోస్టు లోని ఫోటోలో ఉన్న స్తంభాలతో పోల్చుకుంటే, వాటిని చెక్కిన విధానం మరియు స్థంభాలన్ని ఒక గట్టు మీద ఉండడం వంటి తేడాలు చూడవచ్చు.
అంతేకాక, పోస్ట్ లోని ఫోటో ఫోటోషాప్ చేయబడినట్టుగా తెలుస్తుంది, ఎందుకంటే ఎడమ వైపు ఉన్న స్థంభాలన్నిటిలో ఒకటే చీలిక కనిపిస్తుంది.
‘SM Hoax Slayer’ 2017లో ప్రచురించిన ఒక ఆర్టికల్  ప్రకారం, హోషంగ్ షా సమాధికి సంబంధించిన స్తంభాలను ఫోటోషాప్ చేసి ఫోటో లో వాడారని తెలుస్తుంది. గూగుల్ లో కూడా హోషంగ్ షా సమాధికి సంబంధించిన స్తంభాల గురించి వెతకగా ఇలాంటి ఫొటోలే లభించాయి. హోషంగ్  షా సమాధిలో 81 స్తంభాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. Getty Images లో కూడా హోషంగ్ షా సమాధికి  సంబంధించిన  ఫోటోలని చూడవచ్చు.
చివరగా, హోషంగ్ షా సమాధికి సంబంధించిన స్తంభాలను ఫోటోషాప్ చేసి రామేశ్వరం గుడిలోని 1212 స్థంబాలు అని షేర్ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 12, 2019


text:
‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అని కాదు, మూడు రైతు చట్టాలను బహిష్కరించండని ప్లకార్డు మీద రాసి ఉంది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 20, 2021
రైతుల ఉద్యమంలో ముస్లిం మహిళలు పాల్గొన్నారని, అయితే వారు నిర్వహించిన ర్యాలీలో ఒక్క ప్లకార్డు మీద కూడా రైతులకు సంబంధించిన నినాదం లేదని చెప్తూ, కొందరు ముస్లిం మహిళలు ప్లకార్డులు పట్టుకొని ర్యాలీ గా వెళ్తున్న ఫోటోని కొందరు సోషల్ మీడియాలో పోస్ట్ చేసారు. ప్లకార్డులపై రైతులకు సంబంధించిన నినాదాలు లేవు కానీ ‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అనే నినాదం మాత్రం చేసినట్టు కూడా పోస్ట్ లో చెప్తున్నారు. ఈ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్:  రైతులకు మద్దతుగా నిర్వహించిన ర్యాలీలో రైతుల నినాదాలకు బదులుగా ‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అనే ప్లకార్డు పట్టుకున్న ముస్లిం మహిళల ఫోటో.
ఫాక్ట్: ఫోటోలో మహిళలు పట్టుకున్న ప్లకార్డుల మీద రైతులకు సంబంధించిన నినాదాలు ఉన్నాయి. ‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అని కాదు, ‘BOYCOTT TEEN KAALE KANOON’ [మూడు నల్ల (రైతు) చట్టాలను బహిష్కరించండి] అని ఆంగ్ల భాషలో రాసి ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని ఫోటోని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఆ ఫోటో తాజగా ముంబై లో రైతులకు మద్దతుగా నిర్వహించిన నిరసన కి సంబంధించిన ఫోటో అని చాలా మంది సోషల్ మీడియాలో పోస్ట్ చేసినట్టు తెలుస్తుంది. పోస్ట్ చేసిన ఫోటోని జూమ్ చేసి ప్లకార్డుల పై ఏం రాసి ఉందో చూడగా, ఒక ప్లకార్డు పై ‘BOYCOTT TEEN KAALE KANOON’ [మూడు నల్ల (రైతు) చట్టాలను బహిష్కరించండి] అని ఆంగ్ల భాషలో రాసి ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. ‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అని రాసి లేదు.
అంతేకాదు, వెనక పట్టుకున్న ప్లకార్డు కూడా రైతులకి సంబంధించిందే. ఆ ప్లకార్డు లాంటి ప్లకార్డులను ముంబై నిరసన ర్యాలీలో చాలా మంది చేతిలో చూడవొచ్చు. ముంబై ర్యాలీ కి సంబంధించి కొంత మంది పోస్ట్ చేసిన దృశ్యాలను ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ, మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా, ముస్లిం మహిళలు పట్టుకున్న ఈ ప్లకార్డు మీద ‘ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేయండి’ అని కాదు, మూడు రైతు చట్టాలను బహిష్కరించండని రాసి ఉంది.

created: January 20, 2021


text:
గుంటలతో నిండిపోయిన ఈ రోడ్లకి అంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 16, 2021
గుంటలతో ఉన్న రోడ్లపై నుండి వాహనాలు ఇబ్బంది పడుతూ వెళ్తున్న వీడియోని షేర్ చేస్తూ ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్, కదిరిలోని కాలేజీ సర్కిల్ నుండి టవర్ క్లాక్ మధ్య రోడ్డని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. పూర్తిగా గుంటలతో నిండిపోయిన ఒక రోడ్డు ఫోటోని ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రోడ్ల పరిస్థితి అంటూ మరొక పోస్టు కూడా షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: గుంటలతో నిండిపోయిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రోడ్ల వీడియో మరియు ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ గుంటల రోడ్డు వీడియో మన దేశానికి సంబంధించింది కాదు. వీడియోలో వాహానాలు రోడ్డుకి కుడి వైపున ప్రయానిస్తున్నాయి, సాధారణంగా భారత దేశంలో వాహానాలు రోడ్డుకి ఎడమ వైపు ప్రయాణిస్తాయి. చాలా వరకు ఆధారాలు ఈ వీడియో చైనాకి సంబంధించినట్టు సూచిస్తున్నాయి. ఇకపొతే గుంటలతో నిండిపోయిన రోడ్డు ఫోటో బీహార్‌లో ఒక రోడ్డుకి సంబంధించింది. ఇది పాత ఫోటో, ప్రస్తుతం ఈ రోడ్డు ఇలా లేదు. ఈ వీడియో మరియు ఫోటోకి అంధ్రప్రదేశ్‌కి ఎటువంటి సంబంధంలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియో:
ఈ వీడియోని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే వీడియోలో వాహానాలు రోడ్డుకి కుడి వైపున ప్రయానిస్తుండడం గమనించొచ్చు. కాని మన దేశ రూల్స్ ప్రకారం రోడ్డుకి ఎడమ వైపు నుండి వాహానాలు నడపాలి. దీన్నిబట్టి ఈ వీడియో మన దేశానికి సంబంధించింది కాదని అనిపిస్తుంది.
ఈ వీడియో యొక్క స్క్రీన్‌షాట్స్‌ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా యూట్యూబ్‌లోని పలు చానల్స్‌లో అప్లోడ్ చేసిన వీడియోలు కనిపించాయి, అలాంటి ఒక వీడియోని ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఐతే యూట్యూబ్‌లోని వీడియోలో ఎడమ వైపు పై భాగాన ‘LiveLeak’ అనే వాటర్ మార్క్ గమనించొచ్చు. ఈ వాటర్ మార్క్ ఆధారంగా గూగుల్‌లో వెతకగా  LiveLeak వెబ్సైట్ ‘Potholes on Chinese roads after heavy rains’ అనే టైటిల్‌తో ఇదే వీడియోని అప్లోడ్ చేసిన హైపర్ లింక్ కనిపించింది, కాని ఈ వెబ్సైటు మన దేశంలో ఓపెన్ కావట్లేదు.
పైగా వీడియోలో కనిపిస్తున్న హోర్దింగ్స్‌ని పరిశీలిస్తే, వీటిపై ఏదో విదేశీ భాషలో రాసి ఉన్నట్టు గమనించొచ్చు. ఐతే ఇది ఏ భాషనో ఖచ్చితంగా తెలియనప్పటికీ, ఈ భాష మాత్రం భారత దేశానికి సంబంధించింది కాదని అర్ధమవుతుంది. ఈ వివరాల ఆధారంగా ఈ వీడియో కదిరికి గాని లేక అంధ్రప్రదేశ్‌కి గాని సంబంధించింది కాదని స్పష్టంగా అర్ధమవుతుంది.
గతంలో కూడా ఇదే వీడియో తెలంగాణ పేరుతో వైరల్ అయినప్పుడు FACTLY ఆ వార్తను డీబంక్ చేస్తూ రాసిన కథనాన్ని ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఫోటో:
ఈ ఫోటో బీహార్‌లోని భాగల్పూర్ NH-80 రోడ్డు కి సంబంధించింది. 2017లో టైమ్స్ నౌ ఈ రోడ్డు దుఃస్థితి గురించి రాసిన కథనంలో ఇదే ఫోటోని ప్రచురించింది.
ఐతే ఈ రోడ్డు పరిస్థితి బాగోలేదంటూ పోస్టులోని గుంటలు పడ్డ ఈ ఫోటో 2017లో వైరల్ అయినప్పుడు, అప్పటి బీహార్ రోడ్డు రవాణా శాఖ మంత్రి అయిన తేజస్వి యాదవ్ ఈ రోడ్డు ప్రస్తుతం ఇలా గుంటలతో లేదంటూ, బాగుచేసిన రోడ్డు ఫోటోని ట్విట్టర్‌లో షేర్ చేసాడు. ఏబీపీ ఛానల్ కూడా వైరల్ అయిన ఫోటోలో ఉన్న ప్రదేశానికి వెళ్లి పరిశీలించగా వైరల్ అయిన ఫోటోలో ఉన్న రోడ్డు ప్రస్తుతం గుంటలతో లేదని, దీని స్థానంలో కొత్త రోడ్డు వేసారని ద్రువీకరించింది.
"Rumours vs Reality" @ShekharGupta Ji, that's hw Bihar is defamed.Hope u will acknowledge reality. One shd validate facts before retweeting pic.twitter.com/Hy3iuoG1Jg
గతంలో కూడా ఇదే ఫోటో తెలంగాణ, కేరళ, ఉత్తరప్రదేశ్ పేర్లతో వైరల్ అయినప్పుడు FACTLY ఆ వార్తలను డీబంక్ చేస్తూ రాసిన కథనాలను ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, గుంటలతో నిండిపోయిన ఈ రోడ్లకి అంధ్రప్రదేశ్‌కి ఎటువంటి సంబంధంలేదు.


text:
గోమూత్రంతోనే క్యాన్సర్ పూర్తిగా తగ్గిపోయిందని కాంగ్రెస్ ఎంపీ చేసిన ఈ వ్యాఖ్యలు ఆశ్రమంలో పని చేసే డ్రైవర్ గురించి చేసినవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 21, 2021
గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా తన క్యాన్సర్ తగ్గిందని కాంగ్రెస్ ఎంపీ రాజ్యసభలో మాట్లాడిన దృశ్యాలు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా తన క్యాన్సర్ పూర్తిగా తగ్గిందని కాంగ్రెస్ ఎంపీ రాజ్యసభలో మాట్లాడిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో క్లిప్  చేసినది. ఇటీవల మరణించిన కాంగ్రెస్ రాజ్యసభ ఎంపీ, ఆస్కార్ ఫెర్నాండేజ్, 2020లో రాజ్య సభలో మాట్లాడుతూ క్యాన్సర్ అధిగమించిన ఒక వ్యక్తి తనతో పంచుకున్న అనుభవాన్ని వివరించారు. మీరట్ నగరంలోని ఒక ఆశ్రమంలో పనిచేస్తున్న డ్రైవర్, గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా క్యాన్సర్ రోగాన్ని అధిగమించానని తనతో తెలిపినట్టు ఆస్కార్ ఫెర్నాండేజ్ అన్నారు. తనకు క్యాన్సర్ ఉన్నట్టు గాని, గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా తన క్యాన్సర్ తగ్గినట్టు గాని ఆస్కార్ ఫెర్నాండేజ్ ఎక్కడా పేర్కొనలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించేలా ఉంది.
పోస్టులో చేసిన క్లెయింకు సంబంధించిన సమాచారం కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, ‘Print’ న్యూస్ సంస్థ 18 మార్చి 2020 నాడు పబ్లిష్ చేసిన ఆర్టికల్ ద్వారా కాంగ్రెస్ నాయకుడు ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ ‘గోమూత్రం’ వల్ల క్యాన్సర్‌ను అధిగిమించిన ఒక వ్యక్తి కథని రాజ్యసభలో ప్రస్తావించినట్టు తెలిసింది. హోమియోపతి, భారతీయ వైద్య వ్యవస్థ జాతీయ కమిషన్‌ల ఏర్పాటు కోసం రాజ్యసభలో జరిగిన చర్చలో, ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ ‘గోమూత్రం’ ద్వారా తనకు తెలిసిన ఒక వ్యక్తి క్యాన్సర్ రోగాన్ని పూర్తిగా అధిగమించారని తెలిపినట్టు ఈ ఆర్టికల్ రిపోర్ట్ చేసింది.
ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ 18 మార్చి 2020 నాడు రాజ్యసభలో ఇచ్చిన పూర్తి ప్రసంగం వీడియోని ‘Sansad TV’ న్యూస్ ఛానల్ పబ్లిష్ చేసింది. ఈ వీడియోలోని 2:10 నిమిషాల దగ్గర ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్, “నేను మీరట్ లోని ఒక ఆశ్రమానికి వెళ్ళాను. తిరుగుప్రయణానికి ఆలస్యం అవ్వడంతో ఆశ్రమం స్వామిజీ నాకు తోడుగా తన డ్రైవర్‌ని పంపారు. నేను ఆ డ్రైవర్‌ని ‘ఆశ్రమంలో ఎందుకు ఉంటున్నావ్? అని ప్రశ్నిస్తే, ‘సర్, నేను ఎటువంటి చికిత్స ద్వార నయం చేయలేదని తీవ్రమైన క్యాన్సర్‌తో భాధపడుతున్నప్పుడు ఈ ఆశ్రమంలో చేరాను. ఈ ఆశ్రమం వారు ఇచ్చిన గోమూత్రం వలన నా క్యాన్సర్ పూర్తిగా నయమైంది. అందుకే, నాకు కొత్త జీవితానిచ్చిన ఈ ఆశ్రమానికి జీవితాంతం సేవ చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాను’, అని తెలిపినట్టు  పేర్కొన్నారు”. డ్రైవర్ ప్రస్తావనను క్లిప్ చేసి గోమూత్రం వాడటం వలన తన క్యాన్సర్ తగ్గిందని ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ పేర్కొన్నట్టు పోస్టులోని వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు.
ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ 18 మార్చి 2020 నాడు రాజ్యసభలో చేసిన పూర్తి ప్రసంగ పాఠాన్ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చదవవచ్చు.  ఆస్కార్ ఫెర్నాండెజ్ కేవలం ఆ డ్రైవర్ తనతో పంచుకున్న అనుభవాన్ని రాజ్యసభలో వివరించారు. తనకు క్యాన్సర్ ఉన్నట్టు గాని, గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా  ఆ క్యాన్సర్ తగ్గినట్టు గాని ఆస్కార్ ఫెర్నాండేజ్ ఎక్కడా పేర్కొనలేదు. దీనిబట్టి, పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో క్లిప్ చేయబడినదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, గోమూత్రం ఉపయోగించడం ద్వారా క్యాన్సర్‌ను అధిగామించానని కాంగ్రెస్ దివంగత ఎంపీ ఆస్కార్ ఫెర్నాండేజ్ రాజ్యసభలో పేర్కొనలేదు.

created: October 21, 2021


text:
చైనా మ్యూజియంలో ఉన్న ఈ రథచక్రాలు మహాభారత రథానివి కావు; 3300 ఏళ్ల క్రితం ఉన్న శాంగ్ రాజ్యానికి చెందినవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 11, 2022
విదేశాల్లో తవ్వకాల జరపగా మహాభారత రథం బయటపడింది అని చెప్తున్న ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉంది. దీంట్లో ఎంత నిజం ఉందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: విదేశాల్లో తవ్వకాలు జరపగా బయటపడిన మహాభారత రథం యొక్క దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్: వీడియోలోని దృశ్యాలు చైనాలోని ‘అన్ యాంగ్’ నగరం సమీపంలో ఉన్న “Yin Xu” మ్యూజియానికి చెందినవి. ఇక్కడ ఉన్న ప్రాచీన సమాధుల్లో మనుషుల ఎముకులతో పాటు, రథ చక్రాలు, వివిధ ఆభరణాలు, పాత్రలు కూడా లభించాయి. ఇవి 3300 ఏళ్ల నాటి శాంగ్ రాజ్య వంశం పాలిస్తున్నప్పటి వస్తువులుగా యునెస్కో గుర్తించింది. మరియు, ఈ మ్యూజియంలో అనేక ప్రాచీన రథాలను కూడా చూడవచ్చు. కావున పోస్టులో చేయబడ్డ క్లెయిమ్ తప్పు.
ముందుగా వైరల్ అవుతున్న వీడియోలోని దృశ్యాలను రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేయగా ఈ ప్రదేశం చైనాలోని ‘అన్ యాంగ్’ నగరం సమీపంలో ఉన్న “Yin Xu” మ్యూజియంలో ఉన్నట్లు గుర్తించాము. దీనికి సంబంధించిన మరిన్ని వీడియోలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చైనా ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైటు ప్రకారం, “Yin Xu” ప్రాంతం చైనాలోనే అతి ప్రాచీన పురావస్తు ప్రదేశాలలో ఒకటి. 19వ శతాబ్దం నుంచి ఇక్కడ తవ్వకాలను జరిపారు. క్రీ.పూ 16 నుండి 11వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉన్న ‘శాంగ్(ఇన్)’ రాజవంశం పాలిస్తున్న కాలానికి చెందిన సుమారు 3300 ఏళ్ల నాటి వివిధ వస్తువులను, ఎముకలు, ఆభరణాలు, రథాలు ఇక్కడ ఉన్న మ్యూజియంలో చూడవచ్చు. ఇది UNESCO వరల్డ్ హెరిటేజ్ గుర్తింపు పొందిన ప్రదేశం. ఇక్కడ ఉన్న ప్రాచీన సమాధుల్లో మనుషుల ఎముకులతో పాటు, రథ చక్రాలు, వివిధ ఆభరణాలు, పాత్రలు కూడా లభించాయి.
ఈ మ్యూజియంలో భద్రపరిచిన మరిన్ని రథాల ఫోటోలను ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరిగా, చైనా మ్యూజియంలో ఉన్న 3300 ఏళ్ల క్రితం శాంగ్ వంశం పాలిస్తున్న కాలం నాటి రథ చక్రాలను మహాభారత రథంగా తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు.

created: November 11, 2022


text:
పెళ్లి పీటల మీద వరుడు, పెళ్లి కూతురికి కాకుండా మరో అమ్మాయికి తాళి కడుతున్న ఈ దృశ్యాలు ‘ముత్యమంత ముద్దు’ అనే సీరియల్‌లోవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 3, 2022
పెళ్లి పీటల మీద వరుడు, పెళ్లి కూతురికి కాకుండా మరో అమ్మాయికి తాళి కట్టిన అనూహ్య సంఘటన వీడియో అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో వైరల్ అవుతుంది. ఆ వీడియోలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పెళ్లిపిటల మీద వరుడు, పెళ్లి కూతురికి కాకుండా మరో అమ్మాయికి తాళి కట్టిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలో కనిపిస్తున్నది ‘ముత్యమంత ముద్దు’ అనే సీరియల్‌లోని దృశ్యాలు. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్నది నిజజీవితంలో చోటుచేసుకున్న సంఘటన కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే వీడియోని ఒక యూట్యూబ్ ఛానల్ షేర్ చేస్తూ, ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలు ఒక సీరియల్‌లోనివని తెలిపారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా ఆ వీడియోకి సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ‘ZEE Telugu’ ఛానల్ 31 డిసెంబర్ 2021 నాడు ట్వీట్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలు తమ ఛానెల్లో ప్రసారమయ్యే ‘ముత్యమంత ముద్దు’ అనే సీరియల్ దృశ్యాలు అని ట్వీట్లో స్పష్టం చేసారు.
‘ZEE Telugu’ ఛానల్ వెబ్సైటులో ఈ వీడియో కోసం వెతికితే, 31 డిసెంబర్ 2021 నాడు ప్రసారమయిన ‘ముత్యమంత ముద్దు’ సీరియల్ ఎపిసోడులో పోస్టులో కనిపిస్తున్న అవే దృశ్యాలు కనిపించాయి. ఈ ఎపిసోడుకు సంబంధించి ‘ZEE Telugu’ ఛానల్ 30 డిసెంబర్ 2021 నాడు పబ్లిష్ చేసిన ప్రివ్యు వీడియోలో కూడా పోస్టులో కనిపిస్తున్న అవే దృశ్యాలు కనిపిస్తున్నాయి. దీన్ని బట్టి, పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలు ‘ZEE Telugu’ ఛానెల్లో ప్రసారమయ్యే ‘ముత్యమంత ముద్దు’ ధారావాహిక చిత్రంలోని దృశ్యాలని స్పష్టమయ్యింది.
చివరగా, ‘ముత్యమంత ముద్దు’ సీరియల్‌లోని దృశ్యాలని పెళ్లి పీటల మీద వరుడు, పెళ్లి కూతురికి కాకుండా మరో అమ్మాయికి తాళి కట్టిన నిజసంఘటన వీడియో అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: January 3, 2022


text:
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పాస్టర్ల గౌరవ వేతనాల కోసం ఖర్చు చేస్తున్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలు తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 9, 2023
ఆంధ్రప్రదేశ్ తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో మొత్తంగా 5700 మంది పాస్టర్లు ఉన్నారని, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వారికి ఒక్కొక్కరికి నెలకు రూ. 5 వేల చొప్పున నెలకు 28 కోట్లు, సంవత్సరానికి 342 కోట్లు, అయిదు సంవత్సరాలకు 20 వేల 520 కోట్లు జీతాలుగా ఇస్తుందంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతోంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కేవలం తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో పాస్టర్ల వేతనాల కోసం సంవత్సరానికి 342 కోట్లు ఖర్చు చేస్తుంది.
ఫాక్ట్ (నిజం): పాస్టర్ల గౌరవ వేతనాలకు సంబంధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జరిపిన సర్వేలో రాష్ట్రంలో మొత్తంగా 8463 చర్చిలు మాత్రమే గౌరవ వేతనాలకు అర్హత పొందాయి. తూర్పు గోదావరి జిల్లా నుండి కేవలం 518 చర్చిలు మాత్రమే ఈ గౌరవ వేతనాలకు అర్హత పొందాయి. ఈ క్రమంలో 518 చర్చిలకు నెలకు రూ. 5 వేలు చెల్లించడం ద్వారా ప్రభుత్వానికి నెలకు రూ.25.9 లక్షలు, సంవత్సరానికి రూ.3 కోట్ల పది లక్షలు మాత్రమే ఖర్చు అవుతుంది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
2020లో కోరోనా కారణంగా ఆర్ధికంగా ఇబ్బందులు ఎదుర్కుంటున్న పాస్టర్లకు చేయూత అందించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వారికి రూ.5 వేలు ఒకసారి గౌరవ వేతనంగా అందిస్తామని మొట్టమొదట ప్రకటించింది. ఇందులో భాగంగా 29,809 పాస్టర్లకు రూ.5 వేలు చొప్పున అప్పుడు మొత్తంగా 14.9 కోట్ల రూపాయలను ఖర్చుపెట్టినట్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తెలిపింది. ఆ తరువాత మైనరిటీస్ యాక్షన్ ప్లాన్ 2021-22లో భాగంగా పాస్టర్లకు ప్రతి నెల రూ.5 వేలు అందిస్తామని ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. అయితే, దీనికోసం కలెక్టర్ల నేతృత్వంలో ఒక సర్వే జరుపుతామని ప్రభుత్వం తెలిపింది. పాస్టర్లకు నెలకు రూ. 5 వేల గౌరవ వేతనం అందించే నిబంధనల్లో అనేక మార్పులు చేస్తూ చివరికి గౌరవ వేతనానికి చర్చిని మాత్రమే ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటామని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2022 మే నెలలో తెలిపింది.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన వివరాల కోసం వెతికితే, పాస్టర్ల గౌరవ వేతనాలకు సంబంధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన ఎనరోల్‌మెంట్ రిపోర్ట్ దొరికింది. కలెక్టర్ల నేతృత్వంలో జరిపిన ఈ సర్వేలో ఆంద్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుండి మొత్తంగా 8463 చర్చిలు గౌరవ వేతనాలకు అర్హత సాధించాయి. తూర్పు గోదావరి జిల్లా నుండి కేవలం 518 చర్చిలకు మాత్రమే ఈ గౌరవ వేతనాలకు అర్హత పొందినట్టు తెలిసింది. ఈ క్రమంలో 518 చర్చిలకు నెలకు రూ.5000 చెల్లించడం ద్వారా ప్రభుత్వానికి నెలకు రూ. 25.9 లక్షలు, సంవత్సరానికి రూ.3 కోట్ల పది లక్షలు మాత్రమే ఖర్చు అవుతుంది.
2022 ఆగస్టు నెలలో రాష్ట్రంలోని 5196 మంది పాస్టర్లకు రూ.5 వేల చొప్పున గౌరవ వేతనాలను చెల్లించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2.59 కోట్ల రూపాయలను విడుదల చేసింది. ఈ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ పబ్లిష్ చేసిన ఆర్టికల్స్‌ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేస్తున్న గణాంకాలు పూర్తిగా తప్పని చెప్పవచ్చు.
చివరగా, తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో పాస్టర్ల గౌరవ వేతనాల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం సంవత్సరానికి 342 కోట్లు ఖర్చు చేస్తున్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలు తప్పు.

created: January 9, 2023


text:
దేశంలో పాల ఉత్పత్తి, వినియోగానికి సంబంధించి షేర్ చేస్తున్న ఈ గణాంకాలు తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 13, 2023
భారత దేశంలో ప్రతిరోజూ 14 కోట్ల లీటర్ల పాలు ఉత్పత్తి అవుతుంటే, 50 కోట్ల లీటర్ల పాలను రోజూ ప్రజలకి అమ్ముతున్నారంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతోంది. మిగితా 36 కోట్ల లీటర్ల పాలను కల్తీ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తున్నారని, కల్తీ పాలతో క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాలు ఉన్నాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) తెలిపిందంటూ ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఈ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: భారత దేశంలో ప్రతిరోజూ 14 కోట్ల లీటర్ల పాలు ఉత్పత్తి అవుతుంటే, 50 కోట్ల లీటర్ల పాలను రోజూ ప్రజలకి అమ్ముతున్నారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో మొత్తంగా 209.96 మిలియన్ టన్నుల పాల ఉత్పత్తి జరిగిందని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎకనామిక్ సర్వే 2021-22లో తెలిపింది. ఈ క్రమంగా 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో మొత్తంగా 18,460.67 కోట్ల లీటర్ల పాలు ఉత్పత్తి అయ్యింది, అంటే ప్రతి రోజు సగటుగా 50.58 కోట్ల లీటర్ల పాల ఉత్పత్తి జరిగిందని తెలుస్తుంది. దేశంలో పాల వినియోగాన్ని తలసరి పాల లభ్యత ఆధారంగా లెక్కిస్తారు. 2020-21లో దేశంలో తలసరి రోజువారీ పాల లభ్యత 427 గ్రాములని ప్రభుత్వం తెలిపింది. కల్తీ పాల తయారీ, అమ్మకాలకు సంబంధించి తరచూ వార్తలు వస్తూన్న మాట వాస్తవమే అయినప్పటికి, పోస్టులో తెలుపుతున్నట్టు దేశంలో ప్రతి రోజు 36 కోట్ల లీటర్ల కల్తీ పాలు ఉత్పత్తి జరుగుతుందని చెప్పడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
దేశంలో పాల ఉత్పత్తి:
దేశంలో పాల ఉత్పత్తి, వినియోగానికి సంబంధించిన వివరాల కోసం సంబంధిత కీ పదాలను ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో వెతికితే, 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో పాల ఉత్పత్తి మరియు వినియోగానికి సంబంధించిన వివరాలను భారత ప్రభుత్వం ఎకనామిక్ సర్వే 2021-22 పబ్లికేషన్లో వెల్లడించినట్టు తెలిసింది. నేషనల్ డైరీ డెవలప్మెంట్ బోర్డు మరియు పశుసంవర్ధక & పాడిపరిశ్రమ శాఖ (DAHD) తెలిపిన సమాచారం ప్రకారం 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో మొత్తంగా 209.96 మిలియన్ టన్నుల పాల ఉత్పత్తి జరిగిందని కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎకనామిక్ సర్వే 2021-22లో తెలిపింది.
2022 సెప్టెంబర్ నెలలో ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) పబ్లిష్ చేసిన ప్రెస్ రిలీజ్‌లో కూడా 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో మొత్తంగా 209.96 మిలియన్ టన్నుల పాల ఉత్పత్తి జరిగిందని స్పష్టం చేసింది. ఈ క్రమంగా 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో దేశంలో మొత్తంగా 18,460.67 కోట్ల లీటర్ల పాలు ఉత్పత్తి జరిగిందని తెలుస్తుంది. అంటే, 2020-21 వార్షిక సంవత్సరంలో ప్రతి రోజు సగటుగా 50.58 కోట్ల లీటర్ల పాలు ఉత్పత్తి జరిగిందని ఎకనామిక్ సర్వే 2021-22 ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
దేశంలో పాల వినియోగం:
దేశంలో పాల వినియోగాన్ని తలసరి పాల లభ్యత ఆధారంగా లెక్కిస్తారు. 2020-21లో దేశంలో తలసరి రోజువారీ పాల లభ్యత 427 గ్రాములని ప్రభుత్వం తెలిపింది. అయితే, ఇవి కేవలం ప్రొవిషనల్ గణాంకాలు మాత్రమే అని కేంద్ర ప్రభుత్వం తమ ఎకనామిక్ సర్వే 2021-22 నివేదికలో స్పష్టం చేసింది. దేశంలో పాల వినియోగానికి సంబంధించి స్పష్టమైన సమాచారం ఏది అందుబాటులో లేదని ‘The Indian Express’ వార్తా సంస్థ 2022 అక్టోబర్ నెలలో పబ్లిష్ చేసిన ఒక ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేసింది. నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO) గృహ వినియోగదారుల వ్యయం (HCE) 2011-12 సర్వే ప్రకారం, పాల యొక్క నెలవారీ తలసరి వినియోగం గ్రామీణ భారతదేశంలో 4.33 లీటర్లు మరియు పట్టణ భారతదేశంలో 5.42 లీటర్లు.
కల్తీ పాల వినియోగం:
దేశంలో కల్తీ పాల తయారీ, అమ్మకాలు, పట్టుబడటానికి సంబంధించి తరచూ వార్తలు వస్తూనే ఉన్నాయి. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో ఇటీవల కల్తీ పాలు తయారుచేస్తున్న ముగ్గురు వ్యాపారులను ఫుడ్ సేఫ్టీ అధికారులు అరెస్ట్ చేశారు. కానీ, పోస్టులో తెలుపుతున్నట్టు దేశంలో ప్రతి రోజు 36 కోట్ల లీటర్ల పాలను కల్తీ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తున్నారని చెప్పటానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.
భారతదేశంలో కల్తీ పాలు తాగడం వలన 87 శాతం ప్రజలు కాన్సర్ బారిన పడతారని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) పేర్కొందంటూ సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేసినప్పుడు, ఈ సమాచారం పూర్తిగా అవాస్తవమని తెలుపుతూ PIB ఫాక్ట్-చెక్ 18 అక్టోబర్ 2022 నాడు ట్వీట్ ద్వారా స్పష్టం చేసింది. అసలు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) అటువంటి సమాచారం విడుదల చేసినట్టు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.
क्या विश्व स्वास्थ्य संगठन ने एडवाइजरी जारी कर कहा है कि भारत में उपलब्ध दूध में मिलवाट के कारण 8 सालों में 87% भारतीयों को कैंसर हो जाएगा❓#PIBFactCheck
▪ नहीं ‼
▪ यह दावा फ़र्ज़ी है।
▪ @WHO ने ऐसी कोई एडवाइजरी जारी नहीं की है।
🔗https://t.co/F1LYhcWQEn pic.twitter.com/1zXkgpHboH
చివరగా, దేశంలో పాల ఉత్పత్తి, వినియోగానికి సంబంధించి ఈ పోస్టులో షేర్ చేస్తున్న గణాంకాలు తప్పు.

created: January 13, 2023


text:
2008 లో అక్రమ కట్టడాలను కూల్చే పనిలో భాగంగా గుళ్లను కూల్చివేశారు, అంబానీ మరియు అదానీలకు భూమి ఇవ్వడానికి కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 25, 2019
అంబానీ మరియు అదానీ లకు భూమి ఇవ్వడానికి గుజరాత్ లో యాబై గుళ్లను బీజేపీ ప్రభుత్వం కూల్చింది అంటూ ఒక వీడియోని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
అంబానీ మరియు అదానీ లకు భూమి ఇవ్వడానికి గుజరాత్ లో యాబై గుళ్లను  కూల్చిన బీజీపీ ప్రభుత్వం.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2008 లో అక్రమ కట్టడాలను కూల్చే పనిలో భాగంగా గుజరాత్ లోని బీజేపీ ప్రభుత్వం గుళ్లను కూల్చివేసింది. అంతేకానీ, అంబానీ మరియు ఆదానీ కి భూమి ఇవ్వడానికి కాదు. గుళ్లను కూల్చడాన్ని హిందూ ధార్మిక సంస్థలు వ్యతిరేకించడంతో ఆ పనిని బీజీపీ ప్రభుత్వం సస్పెండ్ చేసింది. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
వీడియో లో ‘Modi Demolition Drive’ అని రాసి ఉన్నట్టు చూడవచ్చు. కావున, గూగుల్ లో ఆ పదాలతో వెతకగా, 2008 లో NDTV ప్రసారం చేసిన అదే వీడియో సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది.
పోస్ట్ లోని వీడియో కంటే యూట్యూబ్ లో NDTV అప్లోడ్ చేసిన వీడియో పొడవు ఎక్కువ. యూట్యూబ్ వీడియోలో మొదట్లో యాంకర్ మాట్లాడుతూ అక్రమ కట్టడాలను కూల్చే ప్రోగ్రాంలో భాగంగా గుజరాత్ లో మోడీ ప్రభుత్వం గుళ్లను కూల్చినట్టు చెప్తుంది. అదే విషయం ఆ వీడియో కింద వివరణ లో కూడా చూడవచ్చు. కావున, ఆ గుళ్లను కూల్చింది అంబానీ మరియు ఆదానీ కి భూమి ఇవ్వడానికి కాదు.
అంతేకాదు, గుళ్లను కూల్చాడాన్ని హిందూ ధార్మిక సంస్థలు వ్యతిరేకించడంతో ఆ ప్రోగ్రాం ని వెంటనే బీజీపీ ప్రభుత్వం సస్పెండ్ చేసినట్టు న్యూస్ పేపర్ ఆర్టికల్స్ లో మరియు NDTV తర్వాతి రోజు అప్లోడ్ చేసిన ఇంకో వీడియోలో చూడవచ్చు.
చివరగా, 2008 లో అక్రమ కట్టడాలను కూల్చే పనిలో భాగంగా గుళ్లను కూల్చారు, అంబానీ మరియు అదానీలకు భూమి ఇవ్వడానికి కాదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: September 25, 2019


text:
మహిళా వేషధారణతో ఉన్న ఈ ఉగ్రవాదులని పట్టుకుంది ఆఫ్గనిస్తాన్ లో, కాశ్మీర్ లో కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 16, 2020
మహిళల దుస్తుల్లో ఉన్న వ్యక్తులను కొంతమంది సైనికులు పట్టుకుని ఉన్న ఫోటో ని ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేసి, ‘కాశ్మీర్ లో మహిళల దుస్తులు ధరించి తిరుగుతున్న పాకిస్తాన్ టెర్రరిస్టులను పట్టి పాతరేస్తున్న ఇండియన్ ఆర్మీ’ అని చెప్తున్నారు. అయితే, FACTLY విశ్లేషణ లో ఆ ఫోటో అసలు భారత దేశానికి సంబంధించినది కాదని తేలింది. ఆ ఫోటో 2012 లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భద్రతా దళాలు మహిళల వేషధారణలో పట్టుబడ్డ తాలిబాన్ ఉగ్రవాదులను మీడియా ముందు హాజరుపరచడానికి తీసుకువెళుతున్నది. కావున, ఫోటో పాతది మరియు భారత దేశానికి సంబంధించినది కాదు.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్ – ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్ –
1.  ‘ఏపీ’ ఇమేజెస్ – http://www.apimages.com/metadata/Index/APTOPIX-Afghanistan/76c75109c2f74ecea784e0ec780112cf/1/0
2. ‘డైలీ మెయిల్’ న్యూస్ ఆర్టికల్ – https://www.dailymail.co.uk/news/article-2122130/Chief-army-officer-Afghanistan-orders-guardian-angels-protect-U-S-troops-insider-attacks.html
Did you watch our new video?


text:
‘బాయ్ ఫ్రెండ్ ఉంటేనే కాలేజీలోకి అమ్మాయిలకు అనుమతి’ అని ఈ రెండు కాలేజీలు నోటిసులు ఇవ్వలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 1, 2021
‘ఫిబ్రవరి 14 వ తేదీ కల్లా కనీసం ఒక్క బాయ్ ఫ్రెండ్ అయినా ఉంటేనే కాలేజీ లోకి అనుమతి’ అని చెప్తూ, సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) తమ కాలేజీ అమ్మాయిలకు నోటీసు ఇచ్చినట్టు ఒక ఫోటోని సోషల్ మీడియాలో కొందరు షేర్ చేస్తున్నారు. అమ్మాయిల భద్రత కోసం కాలేజీ ఈ నిర్ణయం తీసుకునట్టు నోటీసులో రాసి ఉంది. అలాంటి నోటీసుని SRM యూనివర్సిటీ వారు కూడా ఇచ్చినట్టు మరో ఫోటో సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేయబడుతుంది. ఆ పోస్టుల్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: బాయ్ ఫ్రెండ్ ఉంటేనే కాలేజీ లోకి అమ్మాయిలకు అనుమతి అని సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) మరియు SRM యూనివర్సిటీ ఇచ్చిన నోటిసుల ఫోటోలు.
ఫాక్ట్: బాయ్ ఫ్రెండ్ ఉంటేనే కాలేజీ లోకి అమ్మాయిలకు అనుమతి అని చెప్తూ సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) మరియు SRM యూనివర్సిటీ వారు ఎటువంటి నోటీసులు ఇవ్వలేదు. సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేయబడుతున్నవి ఫేక్ నోటిసులు అని రెండు కాలేజీల యాజమాన్యాలు వివరణ ఇచ్చాయి. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా):
ఫోటోలోని నోటిసుని సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) ఇచ్చిందా అని ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, ఈ విషయం పై ‘ది టైమ్స్ అఫ్ ఇండియా’ వారు ప్రచురించిన ఆర్టికల్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్నది ఫేక్ నోటిసు అని సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) ప్రిన్సిపాల్ తెలిపినట్టు తెలుస్తుంది. నోటిసులో ఉన్న పేరుతో అసలు తమ కాలేజీలో ప్రొఫెసర్ లేడని కాలేజీ వర్గాలు తెలిపినట్టు ‘ది టైమ్స్ అఫ్ ఇండియా’ ఆర్టికల్ లో చదవొచ్చు.
ఈ విషయం పై వివరణ ఇస్తూ సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) తమ ఫేస్బుక్ పేజీలో పెట్టిన పోస్ట్ ని ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
SRM యూనివర్సిటీ:
ఎస్ఆర్ఎం యూనివర్సిటీ వారు కూడా తమ కాలేజీ పేరుతో వైరల్ అవుతున్న నోటిసు పై వివరణ ఇచ్చారు. సోషల్ మీడియా లో షేర్ చేయబడుతుంది ఫేక్ సర్కులర్ అని, ఈ విషయం పై సైబర్ క్రైమ్ పోలీస్ లకు ఫిర్యాదు చేసినట్టు ఎస్ఆర్ఎం యూనివర్సిటీ వారి వెబ్సైటులో చదవొచ్చు.
చివరగా, ‘బాయ్ ఫ్రెండ్ ఉంటేనే కాలేజీ లోకి అమ్మాయిలకు అనుమతి’ అని సెయింట్ జాన్స్ కాలేజీ (ఆగ్రా) మరియు SRM యూనివర్సిటీ నోటిసులు ఇవ్వలేదు.

created: February 1, 2021


text:
మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి రాకముందు, వచ్చిన తరువాతి దృశ్యాలంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ రెండు ఫోటోలు బీజేపీ ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు తీసినవే - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 20, 2023
మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి రాక ముందు, వచ్చిన తరువాతి చిత్రాలంటూ సోషల్ మీడియాలో రెండు ఫోటోలను షేర్ చేస్తున్నారు. ప్రశాంతంగా ఉండే రాష్ట్రం బీజేపీ ప్రభుత్వం వచ్చాక మంటలలో కాలిపోతుందని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి రాకముందు, వచ్చిన తరువాతి దృశ్యాలను చూపిస్తున్న చిత్రాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన రెండు ఫోటోలు, మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ ప్రభుత్వం వచ్చిన తరువాత తీసిన చిత్రాలనే చూపిస్తున్నాయి. పోస్టులో షేర్ చేసిన మొదటి ఫోటోని 2019లో దీపంజన్ ఘోష్ అనే ఫొటోగ్రాఫర్ తీశారు. 2017 మార్చి నెల నుండి బీజేపీ మణిపూర్ రాష్ట్రంలో అధికారంలో ఉంది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఫోటో 1:
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని 2019 నవంబర్ నెలలో దీపంజన్ ఘోష్ అనే ఫొటోగ్రాఫర్ ‘విక్కీమీడియా కామన్స్’ వెబ్సైటులో పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. సంధ్యా సమయంలో (సాయంకాలం) మణిపూర్ రాజధాని ఇంఫాల్ నగరం యొక్క చిత్రమంటూ దీపంజన్ ఘోష్ ఈ ఫోటోని షేర్ చేస్తూ తెలిపారు. ఈ ఫోటోని దీపంజన్ ఘోష్ 03 నవంబర్ 2019 నాడు తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో కూడా షేర్ చేశారు. మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ 2017 మార్చి నెల నుండి అధికారంలో ఉంది.
ఫోటో 2:
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ‘ఇండియా టుడే’ వార్తా సంస్థ 2023 మే నెలలో ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. మణిపూర్ రాష్ట్రంలో ‘ట్రైబల్ సాలిడారిటీ మార్చ్’ ర్యాలీలో చోటుచేసుకున్న హింసాకాండ దృశ్యామని ఈ ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ఆర్టికల్‌లో తెలిపారు. ఈ ఫోటోని షేర్ చేస్తూ అనేక వార్తా సంస్థలు కూడా 2023 మే నెలలో ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేశాయి. అవి ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. పై వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన రెండు ఫోటోలు మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత తీసిన చిత్రాలని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, మణిపూర్ రాష్ట్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి రాకముందు, వచ్చిన తరువాతి దృశ్యాలంటూ షేర్ చేసిన ఈ రెండు చిత్రాలు బీజేపీ ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడే తీశారు.


text:
పోస్టులో రాయి వేస్తున్న వ్యక్తి మరియు గాయాలతో ఉన్న వ్యక్తి ఒకరు కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 3, 2020
ఫేస్బుక్ లో రెండు ఫొటోలను పెట్టి, రెండిట్లో ఉన్నది ఒకే వ్యక్తి అనీ, మొదటి ఫోటో ఆ వ్యక్తి  CAA కి వ్యతిరేకంగా రాళ్లు విసురుతున్నప్పటిది మరియు రెండవది అతను ఆ పని చేసినందుకు పోలీసులు కొట్టిన తర్వాతదని వాటి గురించి చెప్తున్నారు. పోస్టులోని ఫోటోల గురించి చెప్పిన దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ఫొటోల్లో రాయి వేస్తున్న వ్యక్తి మరియు గాయాలతో ఉన్న వ్యక్తి ఒకరే.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులోని రెండు ఫొటోల్లో ఉన్నది ఇద్దరు వేరు వేరు వ్యక్తులు. రెండవ ఫొటోలోని వ్యక్తిని పోలీసులు కొట్టింది రాళ్లు రువ్వినందుకు కాదు. కావున, పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని మొదటి ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అది ‘Hindustan Times’ వారి ‘లక్నో’ ఎడిషన్ లో లభించింది. ఆ కథనం ద్వారా, ఆ ఫోటోని డిసెంబర్ 21, 2019 న కాన్పూర్ లో తీసినట్లుగా తెలుస్తుంది. కానీ, ఆ ఫొటోలోని వ్యక్తి గురించి అందులో ఎటువంటి సమాచారం లేదు.
పోస్టులోని రెండవ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అది ‘Caravan Daily’ వార్తా పత్రిక యొక్క కథనం లో లభించింది. ఆ కథానం ద్వారా, ఆ ఫొటోలోని వ్యక్తి ‘మౌలానా అసద్ రజా హుస్సేని’ అని తెలుస్తుంది. దాని ప్రకారం, ఉత్తర్ ప్రదేశ్ పోలీసులు డిసెంబర్ 20, 2019 న ముజాఫర్నగర్ లోని ‘సాదత్ మదర్సా’ లోకి ప్రవేశించి, ఆ మదర్సా విద్యార్థులను మరియు వారి గురువు ‘మౌలానా అసద్ రజా హుస్సేని’ కొట్టారని భాదితులు ఆరోపించినట్టు తెలుస్తుంది.
‘Times of India’ కథనం ప్రకారం, ఉత్తర్ ప్రదేశ్ పోలీసులు డిసెంబర్ 20, 2019న ‘సాదత్ మదర్సా’ లోకి ప్రవేశించి ‘హుస్సేని’ ని బలవంతంగా బైటికి తీసుకొచ్చి, ఒక నిర్మానుష్యం అయిన ప్రాంతంలో అతని పై కొన్ని గంటల పాటు దాడి చేసి డిసెంబర్ 21, 2019న వదిలేశారు.
చివరగా, పోస్టులోని రెండు ఫొటోల్లో ఉన్నది ఇద్దరు వేరు వేరు వ్యక్తులు. మొదటి ఫోటో డిసెంబర్ 21, 2019 న కాన్పూర్ లో రాళ్లు రువ్వుతున్న అతనిది అయితే, రెండవ ఫొటో  ముజాఫర్నగర్ లోని ‘సాదత్ మదర్సా’  గురువు ‘మౌలానా అసద్ రజా హుస్సేని’ ని డిసెంబర్ 20, 2019 రాత్రి పోలీసుల చర్య తరువాత తీసింది.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 3, 2020


text:
ఈ రెండు వీడియోలు ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించినవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 13, 2021
రెండు వీడియోలతో ఉన్న ఒక పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ వీడియోలు ఇటీవల ముగిసిన 2020 టోక్యో ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించినవి అని పోస్ట్ ద్వారా అంటున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించిన వీడియోలు.
ఫాక్ట్: పోస్టులోని రెండు వీడియోలు ఇటీవల ముగిసిన 2020 టోక్యో ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించినవి కావు. మొదటి వీడియో నిప్పన్ స్పోర్ట్స్ సైన్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో జపనీస్ విద్యార్థి బృందం 2013లో చేసిన ప్రదర్శనది. వారు చేసిన విన్యాసాన్ని జపాన్‌లో “షూడంకోడో” లేదా “కలెక్టివ్ యాక్షన్” అని పిలుస్తారు. రెండొవ వీడియో 23 జూలై 2021న జరిగిన టోక్యో ఒలింపిక్స్ ప్రారంభోత్సవ వేడుకల్లో తీసినది. టోక్యో ఒలింపిక్స్ యొక్క ముగింపు వేడుకలు 08 ఆగష్టు 2021న జరిగాయి. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియో 1:
మొదటి వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే విజువల్స్‌తో ఉన్న ఒక యూట్యూబ్ వీడియో లభించింది. యూరో న్యూస్ వారు ఈ వీడియోను 15 నవంబర్ 2013న అప్లోడ్ చేసినట్టు తెలుస్తుంది. నిప్పన్ స్పోర్ట్స్ సైన్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో జపనీస్ విద్యార్థి బృందం వారి విశ్వవిద్యాలయ ఉత్సవాల్లో ఈ వీడియోను చేసినట్టు తెలుస్తుంది. దీనిని జపాన్‌లో “షూడంకోడో” లేదా “కలెక్టివ్ యాక్షన్” అని పిలుస్తారు.
జపాన్‌లో “షూడంకోడో” అని కీ వర్డ్స్ వాడి గూగుల్లో వెతకగా 12:37 నిమిషాల నిడివిగల యూట్యూబ్ వీడియో లభించింది. 4:31 నిమిషాల దగ్గర నుంచి యూట్యూబ్ వీడియోను క్లిప్ చేసి పోస్టులో 6:08 నిమిషాల వీడియోను ఆడ్ చేసినట్టు చూడొచ్చు. నిప్పన్ స్పోర్ట్స్ సైన్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో జపనీస్ విద్యార్థి బృందం వారు ఈ వీడియో చేసినట్టు డిస్క్రిప్షన్ లో ఉంది. దీనికి సంబంధించిన ఆర్టికల్ ఇక్కడ చూడొచ్చు.
కావున, ఈ వీడియో ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించిన వీడియో కాదు.
వీడియో 2:
ఈ వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే వీడియోతో ఉన్న ఒక ఆర్టికల్ లభించింది. 23 జులై 2021న ప్రచురించిన ఈ ఆర్టికల్‌లో టోక్యో ఒలింపిక్స్ యొక్క ప్రారంభ వేడుకల గురించి వివరించటం జరిగింది. 1,824 డ్రోన్‌లను ఉపయోగించి ప్రారంభ వేడుకలో ఇలా ప్రదర్శించినట్టు తెలిపారు. ఆర్టికల్‌లో ఉన్న ఒక ట్వీట్‌లో అదే వీడియో 23 జూలైలో పోస్ట్ చేసారు.
టోక్యో ఒలింపిక్స్ ప్రారంభోత్సవం 23 జూలై 2021న టోక్యోలోని షింజుకు-కులోని నేషనల్ స్టేడియంలో జరిగింది. అసావో టోకోరో రూపొందించిన ఈ ఒలింపిక్స్ యొక్క చెక్కర్డ్ చిహ్నం, 1,824 డ్రోన్లను ఉపయోగించి నేషనల్ స్టేడియం పైన కనిపించింది,  ఇది భూమి ఆకారంలోకి రూపాంతరం చెందింది. దీనికి సంబంధించి వీడియోలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. కావున, ఈ వీడియో ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించిన వీడియో కాదు, ప్రారంభోత్సవ వేడుకలకు సంబంధించింది.
టోక్యో ఒలింపిక్స్ యొక్క ముగింపు వేడుకలు 08 ఆగష్టు 2021న జరిగాయి. ఈ వేడుకలకు సంబంధించిన వీడియోలు ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడొచ్చు. 2024 ఒలింపిక్స్ పారిస్‌లో జరుగుతాయి.
చివరగా, ఈ రెండు వీడియోలు ఇటీవల ముగిసిన 2020 టోక్యో ఒలింపిక్స్‌లో ముగింపు వేడుకలకు సంబంధించినవి కావు.


text:
వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా, నరేంద్ర మోదీ కాళ్లు మొక్కినట్లు చూపిస్తున్న ఈ వైరల్ ఫోటోలు మార్ఫింగ్ చేయబడినవి. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 12, 2024
09 ఫిబ్రవరి 2024న ఢిల్లీ వెళ్ళిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా, ప్రధాని మోదీ కాళ్లు మొక్కారు అని కొన్ని ఫోటోలు (ఇక్కడ & ఇక్కడ) సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్నాయి. అలాగే వైఎస్ జగన్ అమిత్ షా కాళ్లు మొక్కిన ఫోటోని రిపోర్ట్ చేస్తూ ‘Way2News’ పబ్లిష్ చేసిన కథనమంటూ ఫోటో ఒకటి వైరల్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: వై.ఎస్.జగన్ మోదీ, అమిత్ షా కాళ్లు మొక్కారు. దానికి సంబందించిన ఫోటోలు.
ఫాక్ట్(నిజం): వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా కాళ్లు మొక్కినట్లు చూపిస్తున్న ఈ వైరల్ ఫోటో, రెండు వేర్వేరు ఫోటోలను జోడిస్తూ మార్ఫింగ్ చేయబడింది. 2009లో జగన్ తన తండ్రి వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి సమాధి వద్ద నివాళి అర్పిస్తునప్పుడు తీసిన ఫోటోను, అలాగే 2023లో అమిత్ షా బీజేపీ సీనియర్ నాయకుడు మురళీ మనోహర్ జోషీని ఆయన నివాసంలో కలిసి ఆశీస్సులు తీసుకున్న సందర్భంగా తీసిన ఫోటోను జోడిస్తూ మార్ఫింగ్ చేస్తూ ఈ వైరల్ ఫోటో రూపొందించారు. అలాగే 2023లో అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ బిశ్వభూషన్ హరిచందన్ వీడ్కోలు కార్యక్రమంలో వై.ఎస్.జగన్ గవర్నర్ కాళ్లు మొక్కినపుడు తీసిన ఫోటోను మార్ఫింగ్ చేస్తూ వై.ఎస్.జగన్ మోదీ కాళ్లు మొక్కినట్లు ఫోటో రూపొందించారు. అంతేకాకుండా,ఈ వార్తను ‘Way2News’ ప్రచురించలేదు. ఇది వారి లోగోను వాడి తప్పుడు కథనంతో ఎడిట్ చేస్తూ షేర్ చేసిన ఫోటో అని ‘Way2News’ సంస్థ X పోస్టు ద్వారా స్పష్టత ఇచ్చింది. కావున పోస్టులో చేసిన క్లెయిమ్ తప్పు .
ముందుగా వైరల్ పోస్టులో తెలుపుతున్నట్టు ఇటీవల ఢిల్లీలో మోదీతో భేటీ అయిన వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా కాళ్లు మొక్కారా అనే విషయాన్ని గురించి తగిన కీవర్డ్స్ ఉపయోగించి వెతకగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఎం వై.ఎస్.జగన్ 09 ఫిబ్రవరి 2024న కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా, ప్రధాని మోదీని కలిసేందుకు ఢిల్లీకి వెళ్లినట్లు పలు రిపోర్ట్స్( ఇక్కడ & ఇక్కడ) లభించాయి, కానీ వైరల్ పోస్టులో చెప్పినట్లు జగన్ అమిత్ షా, మోడీ కాళ్లు మొక్కారని చెప్పే ఎలాంటి రిపోర్ట్స్ లభించలేదు.
వై.ఎస్.జగన్ మోదీ కాళ్లు మొకుతున్నట్లు చూపిస్తున్న  వైరల్ ఫోటోకు సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం ఇంటర్నెట్‌లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా,  అసలైన ఫోటో 2023లో అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ బిశ్వభూషన్ హరిచందన్ వీడ్కోలు కార్యక్రమంలో జగన్ గవర్నర్ కాళ్లు మొక్కినపుడు తీసిన ఫోటోగా తెలిసింది, ఇదే ఫోటోను  రిపోర్ట్ చేస్తున్న పలు వార్త కథనాలు ఇక్కడ & ఇక్కడ చూడవచ్చు. దీన్ని బట్టి అసలు ఫోటోకి మోదీ తలను జోడించి మార్ఫింగ్ చేస్తూ వైరల్ ఫోటో రూపొందించారు అని నిర్థారించవచ్చు.
అలాగే వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా కాళ్లు మొకుతున్నట్లు చూపిస్తున్న  వైరల్ ఫోటోకు సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం ఇంటర్నెట్‌లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా,  ఈ ఫోటోలో కనిపిస్తున్న జగన్ ఫోటో 2009లోతన తండ్రి వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి సమాధి వద్ద నివాళి అర్పిస్తునప్పుడు తీసిన ఫోటోగా తెలిసింది. అలాగే ఈ వైరల్ ఫోటోలో కనిపిస్తున్న అమిత్ షాకి సంబంధించిన ఫోటో కోసం వెతకగా, ఇదే ఫోటోను అమిత్ షా జనవరి 2023లో తన X(ట్విట్టర్)లో షేర్ చేశారు అని తెలిసింది. ఈ ఫోటో అమిత్ షా బీజేపీ సీనియర్ నాయకుడు మురళీ మనోహర్ జోషీని ఆయన నివాసంలో కలిసి ఆశీస్సులు తీసుకున్న సందర్భంగా తీసింది. దీన్ని బట్టి ఈ వైరల్ ఫోటో మార్ఫింగ్ చేయబడింది అని నిర్థారించవచ్చు.
అంతేకాకుండా, ఈ వార్తను Way2News సంస్థ కూడా ప్రచురించలేదు అని తెలిసింది. వైరల్ పోస్టులో షేర్ చేసిన వార్త కథనం పైన ఉన్న ఆర్టికల్ లింక్ (https://way2.co/p4p3kq)   ద్వారా ‘Way2News’లో వెతికితే “కేసీఆర్, జగన్ కలిసి తెలంగాణకు అన్యాయం చేశారు: ఉత్తమ్” అనే టైటిల్‌తో ప్రచురించిన అసలైన వార్త దొరికింది. దీన్ని బట్టి అసలైన ‘Way2News’ కథనాన్ని ఎడిట్ చేస్తూ పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రూపొందించారు అని నిర్థారించవచ్చు.
ఈ వార్త వైరల్ అవడంతో, Way2News సంస్థ X(ట్విట్టర్) పోస్ట్ ద్వారా స్పందిస్తూ “మా లోగోను ఉపయోగించి కొందరు తప్పుడు సమాచారాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నారని మా దృష్టికి వచ్చింది మరియు ‘అటాచ్ చేసిన పోస్ట్’ వైరల్‌గా మారింది” అంటూ ఈ వార్త కథనం ఫేక్ అని స్పష్టత ఇచ్చారు.
This is not a #Way2News story. Some miscreants are spreading misinformation in #SocialMedia, using our logo, and the 'attached post' has gone viral.   We confirm that this has not been published by @way2_news#Way2News #FactCheckByWay2News pic.twitter.com/t7dPIRm6gG
చివరగా, వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా, నరేంద్ర  మోదీ  కాళ్లు మొక్కినట్లు చూపిస్తున్న ఈ వైరల్ ఫోటోలు మార్ఫింగ్ చేయబడినవి, అలాగే వై.ఎస్.జగన్ అమిత్ షా కాళ్లు మొక్కారు అని చెప్తున్న ఈ ‘Way2News’ వార్తా కూడా ఫేక్

created: February 12, 2024


text:
ఈ దృశ్యాలు 81 సంవత్సరాల క్రితం నాటి తిరుపతి కుంభాభిషేకానివి కావు, 1960లో విడుదలైన ఒక సినిమాలోనివి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 29, 2022
81 సంవత్సరాల క్రితం నాటి తిరుపతి కుంభాభిషేకం యొక్క వీడియో అని చెప్తున్న పోస్టు ఒక్కటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ పోస్టు చేస్తున్న క్లెయిమ్ వెనుక నిజానిజాలు ఏంటో ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుసుకుందాం.
క్లెయిమ్: 80 సంవత్సరాల క్రితం చిత్రించిన తిరుపతి కుంభాభిషేకం దృశ్యాలు కలిగిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు, శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం అనే సినిమాలోనివి. ఎన్టీఆర్, సావిత్రి తదితరులు నటించిన ఈ చిత్రం 1960లో విడుదలైంది. కావున, పోస్టులో  చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
సరైన కీ వర్డ్స్ ఉపయోగించి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానంలో 81 సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన కుంభాభిషేకానికి సంభందించిన వీడియో గురించి వెతకగా, దీనికి సంబంధించిన వీడియో మాకు లభించలేదు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం యొక్క పురాతన డాక్యూమెంటెడ్ వీడియోల గురించి వెతకగా శ్రీ వెంకటేశ్వర వైభవం అనే డాక్యుమెంటరీ లభించింది. కానీ పోస్టులో ఉన్న దృశ్యాలు ఈ డాక్యుమెంటరీలో లేవు.
తిరుమల వెంకటేశ్వర స్వామి కథాంశంగా తీసుకొని వచ్చిన ఫిక్షన్ చిత్రాల్లో ఈ దృశ్యాలు ఏమైనా ఉన్నాయో అని ఇంటర్నెట్లో వెతకగా పలు చిత్రాలు ఉన్నాయని తెలిసింది. వీటిలో 1960లో విడుదలైన శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం ఒకటి. ఎన్టీఆర్, సావిత్రి తదితరులు నటించిన ఈ చిత్రం పూర్తి కాపీ యూట్యూబ్ లో ఉంది.
సరిగ్గా పరిశీలించగా, వైరల్ వీడియోలో 81 సంవత్సరాల నాటి దృశ్యాలు అని చూపిస్తున్న క్లిప్పింగ్స్ ఈ సినిమాలో ఉన్నాయి. చిత్రంలో 2 గంటల 52 నిమిషాల దగ్గర వచ్చే మహాకుంభాభిషేకం దృశ్యాలని ఎడిట్ చేసి, 81 సంవత్సరాల నాటి అసలు దృశ్యాలుగా వైరల్ వీడియోలో షేర్ చేస్తున్నారు. శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం సినిమా గురించి మరింత తెలుసుకోవటానికి ‘ది హిందూ’ ప్రచురించిన ఈ ఆర్టికల్ చదవండి.
చివరిగా, ఈ దృశ్యాలు 81 సంవత్సరాల క్రితం నాటి తిరుపతి కుంభాభిషేకానివి కావు, 1960లో విడుదలైన శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం అనే సినిమాలోనివి.

created: November 29, 2022


text:
తాజాగా నదిలో చిక్కుకున్న వారిని తెలంగాణలో హెలికాప్టర్ సహాయంతో కాపాడిన ఘటనకు సంబంధించిన దృశ్యాలు ఇవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 14, 2022
“చెన్నూరు మండలం సోమన్ పల్లి వద్ద గోదావరి నదిలో చిక్కుకున్న ఇద్దరిని కాపాడడానికి మంత్రి కేటీఆర్ గారితో మాట్లాడి హెలికాప్టర్ ను తెప్పించి ఇద్దరిని ఆపద నుండి కాపాడిన ప్రభుత్వ విప్ బాల్క సుమన్”, అని చెప్తూ ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ క్లెయిమ్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: నదిలో చిక్కుకున్న వారిని తెలంగాణ చెన్నూరు మండలంలో హెలికాప్టర్ సహాయంతో కాపాడుతున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్: పోస్ట్ చేసిన వీడియోలోని దృశ్యాలు పాతవి. అది తెలంగాణకి సంబంధించిన వీడియో కాదు. అయితే, పోస్ట్‌లో చెప్పిన ఘటన మాత్రం నిజంగానే జరిగింది. ఆ ఘటన గురించి చెప్తూ, వేరే దృశ్యాలతో తాజాగా ప్రభుత్వ విప్ బాల్క సుమన్ ట్వీట్ చేసారు. కావున, పోస్ట్‌లో సంబంధంలేని దృశ్యాలు పెట్టి తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
పోస్ట్‌లోని వీడియో యొక్క స్క్రీన్‌షాట్స్‌ని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్‌లో వెతకగా, అదే వీడియోని కొందరు నవంబర్ 2021లోనే పోస్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది. అది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో జరిగిన ఘటనకు సంబంధించిన వీడియోగా చాలా మంది పెట్టిన పాత పోస్టులను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
గత సంవత్సరం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో జరిగిన ఆ ఘటనకు సంబంధించిన మరిన్ని వివరాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
అయితే, పోస్ట్‌లో చెప్పిన ఘటన మాత్రం నిజంగానే జరిగింది. ఆ ఘటన గురించి చెప్తూ, వేరే దృశ్యాలతో తాజాగా ప్రభుత్వ విప్ బాల్క సుమన్ ట్వీట్ చేసారు.
చెన్నూరు నియోజకవర్గం, చెన్నూరు మండలం సోమన్ పల్లి వద్ద గోదావరి నదిలో చిక్కుకున్న ఇద్దరిని కాపాడడానికి మంత్రి కేటీఆర్ గారితో మాట్లాడి హెలికాప్టర్ ను తెప్పించి ఇద్దరిని ఆపద నుండి రక్షించడం జరిగింది. pic.twitter.com/scdCd515eO
కానీ, పాత దృశ్యాలతో ‘తెలంగాణ టుడే’ ప్రచురించిన అర్టికల్‌ని కూడా బాల్క సుమన్ రీట్వీట్ చేసారు.
చివరగా, తాజాగా నదిలో చిక్కుకున్న వారిని తెలంగాణలో హెలికాప్టర్ సహాయంతో కాపాడిన ఘటనకు సంబంధించిన దృశ్యాలు ఇవి కావు.


text:
వీడియోలోని దృశ్యాలు టర్కీ భూకంప మృతుల సామూహిక ఖననాలకు సంబంధించినవి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 22, 2023
ఇటీవల టర్కీలో సంభవించిన భూకంపం వలన వేలాది మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయిన నేపథ్యంలో, ఈ విపత్తులో మరణించిన వారి అంతిమ సంస్కారాల దృశ్యాలంటూ ఒక వీడియో మీడియాలో బాగా ప్రచారంలో ఉంది. దీంట్లో ఎంత నిజం ఉందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: టర్కీ భూకంపం వలన మరణించిన వారి అంతిమ సంస్కారాల దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్: వీడియోలోని దృశ్యాలు ఫిబ్రవరి-మార్చి 2022 లో ఉక్రెయిన్‌లోని మరియుపోల్ నగరంలో రష్యా దాడిలో మరణించిన పౌరుల యొక్క సామూహిక ఖననానికి సంబంధించినవి. 06 ఫిబ్రవరి 2023లో సంభవించిన టర్కీ భూకంపం వలన మరణించిన వారిని కూడా పలు చోట్ల సామూహికంగా ఖననం చేసినప్పటికీ, వైరల్ వీడియోలోని దృశ్యాలు టర్కీ భూకంపానికి సంబంధించినవి కావు. కాబట్టి, పోస్టులో చేయబడ్డ క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ముందుగా వీడియోలోని దృశ్యాలను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా, సరిగ్గా ఇదే వీడియోని 15 మార్చి 2022 న ప్రముఖ మీడియా సంస్థ అసోసియేటెడ్ ప్రెస్‌కు చెందిన యూట్యూబ్ ఛానెల్ ‘AP Archive’ యూట్యూబ్‌లో అప్‌లోడు చేసినట్లు గుర్తించాము. వీడియో కింద ఇచ్చిన వివరణ ప్రకారం, ఉక్రెయిన్‌లోని మరియుపోల్ నగరంపై 2022 ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలో రష్యా చేసిన దాడిలో అనేక మంది పౌరులు మృతి చెందారు. వీడియోలోని దృశ్యాలు మరణించిన వారిని సామూహికంగా ఖననం చేయడం చూపిస్తాయి.
అయితే ఇటీవల 06 ఫిబ్రవరి 2023లో సంభవించిన టర్కీ-సిరియా భూకంపాలలో వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మీడియా కథనాల ప్రకారం, మృతులను కొన్ని ప్రదేశాలలో సామూహిక ఖననం చేశారు. కానీ, వైరల్ వీడియోలో చూపించే దృశ్యాలు టర్కీ భూకంపానికి సంబంధించినవి కాదు.
చివరిగా, వైరల్ వీడియోలో కనిపించే దృశ్యాలు ఇటీవల టర్కీ భూకంపంలో మరణించిన వారి సామూహిక ఖననానికి సంబంధించిన దృశ్యాలు కావు.

created: February 22, 2023


text:
పాకిస్తాన్ గెలుపుని ఆస్వాదిస్తూ జై షా, అక్షయ్ కుమార్ ఎలాంటి సంబరాలు చేసుకోలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 28, 2021
భారత్-పాక్ క్రికెట్ మ్యాచ్‌లో పాక్ గెలుపు సాధించడాన్ని ఆనందిస్తూ బీసీసీఐ సెక్రటరీ జై షా,  బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్ సంబరాలు చేసుకుంటున్న దృశ్యాలు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. 24 అక్టోబర్ 2021 నాడు ‘ఐసీసీ మెన్స్ టీ20 వరల్డ్ కప్’లో భాగంగా భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య జరిగిన పోరులో భారత్ పరాజయం పాలైన నేపథ్యంలో, ఈ పోస్టు సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: భారత్-పాక్ క్రికెట్ మ్యాచ్‌లో పాక్ గెలుపుని ఆస్వాదిస్తూ బీసీసీఐ సెక్రటరీ జై షా, బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్ సంబరాలు చేసుకుంటున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో, 24 అక్టోబర్ 2021 నాడు భారత్-పాక్ మ్యాచ్‌లో భారత్ మొదట బ్యాటింగ్ చేస్తున్నప్పుడు తీసిన దృశ్యాలని చూపిస్తుంది. భారత్ మొదట బ్యాటింగ్ చేస్తున్న సమయంలో 19వ ఓవర్ చివరి బంతికి, పాక్ బౌలర్ షాహీన్ అఫ్రిది ఓవర్‌త్రో కారణంగా భారత్‌కు అదనపు పరుగులు వచ్చాయి.  ఈ ఎక్స్‌ట్రా బౌండరీని ఆనందిస్తూ బీసీసీఐ సెక్రటరీ జై షా, బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్ సంబరాలు చేసుకున్నారు. పాకిస్తాన్ గెలుపుని ఆస్వాదిస్తూ జై షా, అక్షయ్ కుమార్ ఎటువంటి సంబరాలు చేసుకోలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన వివరాల కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ఒక యూట్యూబ్ ఛానల్ షేర్ చేస్తూ, పాక్ బౌలర్ షాహీన్ అఫ్రిది ఇచ్చిన ఓవర్‌త్రో బౌండరీను ఆనందిస్తూ బీసీసీఐ సెక్రటరీ జై షా,  బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్‌లు సంబరాలు చేసుకుంటున్న దృశ్యాలని తెలిపారు. ఇదే విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ ‘India.com’ న్యూస్ సంస్థ 24 అక్టోబర్ 2021 నాడు ఆర్టికల్ కూడా పబ్లిష్ చేసింది.
‘Disney Hotstar’ వెబ్సైటులో 24 అక్టోబర్ 2021 నాడు జరిగిన భారత్-పాక్ మ్యాచ్ యొక్క హైలైట్స్ వీడియోని పబ్లిష్ చేసారు. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలోని అవే దృశ్యాలు, ఈ హైలైట్స్ వీడియోలో 6:30 నిమిషాల దగ్గర చూడవచ్చు. భారత్ మొదట బ్యాటింగ్ చేస్తున్న సమయంలో 19వ ఓవర్ చివరి బంతికి పాకిస్తాన్ బౌలర్ షాహీన్ అఫ్రిది ఓవర్‌త్రో కారణంగా భారత్‌కు అదనపు పరుగులు వచ్చాయి. ఈ ఎక్స్‌ట్రా బౌండరీని ఆనందిస్తూ బీసీసీఐ సెక్రటరీ జై షా, బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్ సంబరాలు చేసుకున్నారు. పాకిస్తాన్ గెలుపుని ఆస్వాదిస్తూ జై షా, అక్షయ్ కుమార్ ఎటువంటి సంబరాలు చేసుకోలేదు. ఈ వివరాల ఆధారంగా వీడియోలో జై షా మరియు అక్షయ్ కుమార్ సంబరాలు చేసుకుంటుంది పాకిస్తాన్ గెలుపుని  ఆస్వాదిస్తూ కాదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, పాకిస్తాన్ గెలుపుని ఆస్వాదిస్తూ జై షా, అక్షయ్ కుమార్ ఎలాంటి సంబరాలు చేసుకోలేదు.

created: October 28, 2021


text:
ముస్లిం మహిళ గ్యాస్ సిలిండర్ మోసుకెల్లడానికి హిందూ సాధువు సహాయం చేస్తున్న ఈ దృశ్యాలు ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలోవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 21, 2022
రోడ్డుపై గ్యాస్ సిలిండర్ మోసుకెల్లడానికి ఇబ్బంది పడుతున్న ఒక ముస్లిం మహిళకు, మాల ధరించి వున్న ఒక హిందూ సాధువు సహాయం చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. అన్ని మతాలను గౌరవించి, ప్రజలు ఐక్యమత్తంగా ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవడమే భారతదేశం యొక్క అసలైన స్వభావం అని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. దేశంలో హిజాబ్ వివాదానికి సంబంధించి ప్రస్తుతం హిందూ-ముస్లింల మధ్య పెరుగుతున్న అసహనాన్ని ఉద్దేశిస్తూ, ఈ వీడియో సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రోడ్డుపై గ్యాస్ సిలిండర్ మోసుకెల్లడానికి ఇబ్బంది పడుతున్న ఒక ముస్లిం మహిళకు ఒక హిందూ సాధువు సహాయం చేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. టాలీవుడ్ నటి హంస నందిని ఈ వీడియోని 03 ఫిబ్రవరి 2020 నాడు తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసింది. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్నది స్క్రిప్టెడ్ లేదా పేరడీ డ్రామా దృశ్యాలని, ఇది కేవలం ప్రజలను చైతన్య పరచాలనే ఉద్దేశంతో రుపొందించామని హంస నందిని వివరణలో తెలిపింది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన చేసిన వీడియోని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే, ఈ వీడియో చివరి కొన్ని క్షణాల సమయంలో, వీడియో కింది భాగంలో ఒక వివరణ కనిపిస్తుండటాన్ని మనం చూడవచ్చు. “ఈ పేజిలో స్క్రిప్టెడ్ లేదా పేరడీ డ్రామా వీడియోలని పబ్లిష్ చేస్తుంది. ఇవి కేవలం ప్రజలను చైతన్య పరచాలనే ఉద్దేశంతో రుపొందించినవి”, అని ఈ వివరణలో రాసి ఉంది.
ఈ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని టాలీవుడ్ నటి హంస నందిని 03 ఫిబ్రవరి 2020 నాడు తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్నది స్క్రిప్టెడ్ డ్రామ దృశ్యాలని హంస నందిని తన ఫేస్‌బుక్ పోస్టులో స్పష్టంగా తెలిపింది. హంస నందిని ఫేస్‌బుక్ పేజీలో పబ్లిష్ అయిన మరికొన్ని స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని, నిజజీవితంలో చోటుచేసుకున్న సంఘటన కాదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
ఇదివరకు, మానవత్వాన్ని వర్ణిస్తూ రూపొందించిన ఇలాంటి కొన్ని స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలని సోషల్ మీడియాలో నిజజీవిత సంఘటనలుగా షేర్ చేసినప్పుడు, ఫ్యాక్ట్‌లీ ఆ వీడియోలకి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసింది. అవి ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, గ్యాస్ సిలిండర్ మోసుకెల్లడానికి ఇబ్బంది పడుతున్న ముస్లిం మహిళకు హిందూ సాధువు సహాయం చేస్తున్న ఈ దృశ్యాలు ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలోనివి, నిజజీవితంలో చోటుచేసుకున్న ఘటన కాదు.

created: February 21, 2022


text:
సైనికులు ఒక గర్భవతికి సహాయం చేస్తున్న ఈ దృశ్యాలు నిజము కాదు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 21, 2021
‘ఒక గర్భవతి తన లగేజ్ మోయడానికి ఇబ్బంది పడుతుంటే ఎవరు సహాయం చేయకపోగా అటువైపు నుంచి వస్తున్న ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులు ఆమెకు సహాయం చేసి ఆమె లగేజిని, ఆమెని చాలా జాగ్రత్తగా తీసుకెళ్లారంటూ’ ఒక వీడియోని షేర్ చేసిన పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వీడియోకి సంబంధించిన నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఇబ్బంది పడుతున్నప్పుడు గర్భవతికి ప్రజలెవరూ సహాయం చేయనప్పుడు, ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులు ఆమెకు సహాయం చేసిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు నిజంగా జరిగిన ఘటనకు సంబంధించినవి కావు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వైరల్ వీడియోలోని దృశ్యాలు నిజంగా జరిగిన ఘటనకు సంబంధించినవి కావు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. వైరల్ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్‌ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే వీడియో యొక్క పూర్తి నిడివిగల వీడియోని ప్రముఖ నటి ప్రియ గత సంవత్సరం జనవరిలో తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఐతే ప్రియ ఈ వీడియోని షేర్ చేసిన పోస్టులో ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని, అవగాహన కోసం ఈ వీడియోని చిత్రీకరించినట్టు స్పష్టంగా పేర్కొంది.
పైగా వీడియో చివర్లో కూడా ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని, అవగాహన కోసం ఈ వీడియోని చిత్రీకరించినట్టు స్పష్టంగా ఒక డిస్‌క్లైమెర్ కూడా ఉంది, ఐతే ఈ వీడియోలో డిస్‌క్లైమెర్ ఉన్న భాగాన్ని తీసేసి కేవలం మిగతా భాగాన్ని మాత్రమే షేర్ చేసారు.
ఇటీవల కాలంలో ఇలాంటి పలు అవగాహన కల్పించే వీడియోలను ప్రముఖ వ్యక్తులు తమ సోషల్ మీడియా అకౌంట్లలో షేర్ చేస్తున్న ట్రెండ్ పెరుగుతోంది. ఐతే ఈ వీడియోలను కొందరు డిస్‌క్లైమెర్ భాగాన్ని తీసేసి నిజంగా జరిగిన సంఘటనలవంటూ మరికొందరు ఈ వీడియోలను మతపరమైన అభియోగాలు చేస్తూ కూడా షేర్ చేస్తున్నారు. ఇలాంటి కొన్ని వీడియోల గురుంచి  FACTLY రాసిన ఫాక్ట్ చెక్ కథనాలు ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, భారత సైనికులు ఒక గర్భవతికి సహాయం చేస్తున్న ఈ దృశ్యాలు నిజము కాదు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో.

created: December 21, 2021