text:
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలనను ఉద్దేశించి మార్కండేయ కట్జూ గతంలో చేసిన వ్యాఖ్యలను ఇప్పుడు చేసినట్టు షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 14, 2023
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అరాచక పాలన, భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు సంకెళ్ళు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు భంగం, రాజ్యంగ ఉల్లంఘన జరుగుతుంది, తక్షణం రాష్ట్రపతి పాలన పెట్టాలని, మాజీ సుప్రీం కోర్టు నాయమూర్తి జస్టిస్ కట్జు రాష్ట్రపతికి, ప్రధానికి లేఖ రాసినట్టు ఒక వార్త సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతోంది (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో నెలకొన్న రాజకీయ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ఈ వార్త షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో  ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాజ్యంగ ఉల్లంఘన జరుగుతునందున వెంటనే రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన పెట్టాలని రాష్ట్రపతికి, ప్రధానికి లేఖ రాసిన మాజీ సుప్రీం కోర్టు నాయమూర్తి జస్టిస్ కట్జూ.
ఫాక్ట్(నిజం):  ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో నెలకొన్న పరిస్థితుల నేపథ్యంలో మాజీ న్యాయమూర్తి మార్కండేయ కట్జూ ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు చేసినట్టు ఎటువంటి రిపోర్ట్స్ లేవు. కాగా 2017లో ఒకసారి చంద్రబాబు నాయుడు ప్రభుత్వం అభ్యంతరకర పోస్ట్‌లు పెట్టారన్న ఆరోపణలతో ఇద్దరు వ్యక్తులను అరెస్టు చేసిన ఘటనను వ్యతిరేకిస్తూ జస్టిస్ కట్జూ రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ, ప్రధాని నరేంద్ర మోదీకి లేఖ రాసాడు. ఆ సందర్భంలో అయన ఇలాంటి వ్యాఖ్యలే చేసారు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించాలని కోరుతూ సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి మార్కండేయ కట్జూ రాష్ట్రపతికి లేఖ రాసింది 2017లో, ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో నెలకొన్న రాజకీయ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో కాదు.
ఈ విషయానికి సంబంధించిన సమాచారం కోసం ఆన్లైన్‌లో వెతకగా 2017లో జస్టిస్ కట్జూ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించాలని కోరుతూ రాష్ట్రపతికి లేఖ రాసిన ఘటనకు సంబంధించిన వార్తా కథనాలు మాకు కనిపించాయి (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, ఆయన కుమారుడు నారా లోకేష్‌లపై సోషల్ మీడియాలో అభ్యంతరకర పోస్ట్‌లు పెట్టారన్న ఆరోపణలతో అప్పటి టీడీపీ ప్రభుత్వం ఇద్దరు వ్యక్తులను అరెస్టు చేసిన ఘటనను వ్యతిరేకిస్తూ జస్టిస్ కట్జూ రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ, ప్రధాని నరేంద్ర మోదీకి లేఖ రాసాడు.
ఈ నేపథ్యంలోనే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని బర్తరఫ్ చేయాలని, రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలనను విధించాలని డిమాండ్ కూడా చేసాడు. అప్పటి చంద్రబాబు ప్రభుత్వం ‘రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనది, నిరంకుశమైనది మరియు అప్రజాస్వామికమైనది’ అని అయన అన్నారు. ఈ సందర్భంలోనే ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని భావప్రకటన స్వేచ్ఛపై విమర్శలు చేసారు (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
https://t.co/FdhHVDs1Hq
ఇదిలా ఉండగా ప్రస్తుతం మాజీ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు అరెస్ట్ అయిన నేపథ్యంలో రాష్ట్రంలో నెలకొన్న రాజకీయ పరిస్థితులను ఉద్దేశించి మార్కండేయ కట్జూ ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు చేసినట్టు గాని లేదా చంద్రబాబు నాయుడు అరెస్ట్‌పై ఆయన స్పందించినట్టు ఎటువంటి రిపోర్ట్స్ మాకు లభించలేదు. దీన్నిబట్టి, కట్జూ గతంలో చేసిన వ్యాఖ్యలను ఇప్పుడు చేసినట్టు తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
చివరగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలనను ఉద్దేశించి మార్కండేయ కట్జూ గతంలో చేసిన వ్యాఖ్యలను ఇప్పుడు చేసినట్టు షేర్ చేస్తున్నారు.

created: September 14, 2023


text:
ఒకే సామాజిక వర్గానికి చెందిన ఇద్దరి వ్యక్తుల పెళ్లిని ‘లవ్ జిహాద్’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 13, 2020
‘తండ్రి తన తలపాగాను కుమార్తె పాదాల వద్ద ఉంచాడు, అయినప్పటికీ ఆమె వినలేదు మరియు జిహాదీ ముస్లిం బాలుడిని వివాహం చేసుకుంది’ అని ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. వీడియోలోని ఘటన రాజస్తాన్ లోని పాలీ లో జరిగినట్టు పోస్ట్ చేసారు. ఆ ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ముస్లిం కుర్రాడిని వివాహం చేసుకోవద్దని చెప్తూ తండ్రి తన తలపాగాను కుమార్తె పాదాల వద్ద ఉంచుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: వీడియోలోని అబ్బాయి,  అమ్మాయి ఇద్దరూ ఒకే  కమ్యూనిటీకి (రబారీ/దెవాసీ) చెందినవారు. పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు అబ్బాయి వేరే మతస్తుడు కాదు. ‘లవ్ జిహాద్’ అని చెప్తూ, తప్పుగా వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని వీడియో యొక్క స్క్రీన్-షాట్స్ ని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఆ వీడియోకి సంబంధించిన మరిన్ని పోస్టులు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. ఒక పోస్ట్ కింద కామెంట్ చేస్తూ, వీడియోలోని అమ్మాయి పేరు సీత అని, అబ్బాయి పేరు లఖారాం అని, వారు ఇద్దరూ ఒకే రబారీ కమ్యూనిటీ కి చెందినవారు అని ఒక వ్యక్తి ట్వీట్ చేసాడు. వీడియోలోని ఘటనలో ఎటువంటి ‘లవ్ జీహాద్’ లేదని, ఇద్దరు ఒకే కమ్యూనిటీ కి చెందినవారని మరో వ్యక్తి చేసిన లైవ్ వీడియోని ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
Girl Name Sita and Boy name Lakharam, Sita left her husband Gulab of two years. She befriended Lakharam and finally got married. They both are from Rabari community from Rajasthan
వీడియోకి సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం కొన్ని కీ-వర్డ్స్ తో గూగుల్ లో వెతకగా, ఈ వీడియో పై ‘దైనిక్ భాస్కర్’ వారు ప్రచురించిన ఆర్టికల్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. తన తల్లిదండ్రులు సీత కి ఇష్టం లేకుండా గులాబ్ అనే వ్యక్తి తో పెళ్లి చేసారని, అతను ఇష్టం లేకపోవడం,  ఒక సంవత్సరం ముందు పరిచయమైన తన బంధువు లఖారాంని ప్రేమించడంతో, అతనితో వెళ్ళిపోయి సీత పెళ్లి చేసుకుందని, తన తల్లిదండ్రులు కేసు పెట్టడంతో పోలీసులు ఇరుపక్షాలను పిలిచినప్పుడు ఎవరో పోస్ట్ లోని వీడియోని తీసినట్టు ఆర్టికల్ లో చదవొచ్చు. అంతేకాదు, సీత వేరే అతనిని పెళ్లి చేసుకోవడంతో, తన తండ్రి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని కూడా కొందరు సోషల్ మీడియాలో తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారని తెలుస్తుంది. వీడియోని పెట్టి, కొందరు సోషల్ మీడియాలో మత విద్వేషాలు పెరిగేలా పోస్ట్ చేస్తున్నారని, వారి పై తగిన చర్యలు తీసుకుంటామని బాలీ ASP  బ్రజేష్ సోని తెలిపినట్టు ఆర్టికల్ లో చదవొచ్చు.
‘ఏసియానెట్ న్యూస్ – హిందీ’ ఆర్టికల్ లో రాత పూర్వకంగా సీత ఇచ్చిన స్టేట్మెంట్ ని చూడవొచ్చు.
చివరగా, వీడియోలోని అబ్బాయి మరియు అమ్మాయి ఇద్దరూ ఒకే రబారీ/దెవాసీ కమ్యూనిటీ కి చెందినవారు. ‘లవ్ జిహాద్’ అని చెప్తూ, తప్పుగా వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు.

source: news-factly

created: October 13, 2020

license: Creative Commons - Attribution - https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

author: Sai Krishna Muthyanolla


text:
22వ తేదీ వరకు మిస్డ్ కాల్ రిటర్న్ చేయొద్దని మౌలానా అర్షద్ మదాని ముస్లింలకు విజ్ఞప్తి చేయలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 9, 2021
22 వ తేదీ వరకు ఫోన్ లో ఏదైనా మిస్డ్ కాల్ వస్తే తిరిగి కాల్ చేయవద్దని ముస్లింలందరికీ  మౌలానా అర్షద్ మదాని విజ్ఞప్తి చేసారని, సిఏఏ పై సుప్రీంకోర్టు 22న తీర్పు ఇచ్చిందని, కాబట్టి బీజేపీ దీనికి మద్దతుగా ఆధారాలు సేకరిస్తోందని ఒక సోషల్ మీడియాలో పోస్ట్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: 22వ తేదీ వరకు మిస్డ్ కాల్ వస్తే తిరిగి కాల్ చేయొద్దని ముస్లింలందరికీ మౌలానా అర్షద్ మదాని విజ్ఞప్తి.
ఫాక్ట్: యూట్యూబ్  వీడియో ద్వారా మరియు దైనిక్ భాస్కర్ వారి ఫాక్ట్ చెక్ ఆర్టికల్ ద్వారా 22వ తేదీ వరకు ఫోన్ లో ఏదైనా మిస్డ్ కాల్ వస్తే తిరిగి కాల్ చేయవద్దని ముస్లింలందరికి మౌలానా అర్షద్ మదాని విజ్ఞప్తి చేశారన్నది ఫేక్ అని తెలుస్తుంది. సిఏఏ పై సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటివరకు తీర్పు ఇవ్వలేదు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
సిఏఏ, ముస్లింలు మరియు అర్షద్ మదాని అని కీ వర్డ్స్ తో గూగుల్ లో సెర్చ్ చేసినప్పుడు ఒక యూట్యూబ్ వీడియో లభించింది. ‘మౌలానా అర్షద్ మదానీ సాహబ్ కి తరాఫ్ సిఎఎ కే ముతల్లిక్ ఫేక్ మెసేజ్ కి హకీఖత్ మౌలానా కి జుబానీ’ అనే టైటిల్ తో ఆ వీడియోలో, ఎలా 22వ తేదీ వరకు మిస్డ్ కాల్ వస్తే తిరిగి కాల్ చేయొద్దని ఫేక్ మెసేజ్ లు స్ప్రెడ్ చేస్తున్నారని, అర్షద్ మదాని పేరు పెట్టి తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారని ఈ వీడియో ద్వారా తెలిపారు.
ఈ వీడియోని క్లూగా తీసుకొని గూగుల్ లో ‘సిఏఏ ఫేక్ మెసేజ్ అర్షద్ మదాని’ అని వెతికినప్పుడు దైనిక్ భాస్కర్ వారి న్యూస్ ఆర్టికల్ లభించింది. ఆ ఆర్టికల్ 03 జనువరి 2020 లో పబ్లిష్ చేసారు, సిఏఏ కు సంబంధించి ఇటువంటి తప్పుడు మెసేజ్ లు సోషల్ మీడియాలో అప్పటినుంచే షేర్ చేస్తున్నట్టు తెలిపారు. ఇంకా, అర్షద్ మదాని ఇటువంటి వ్యాఖ్యలు  చేయలేదని తెలిపారు.
సిఏఏ కు సంభందించి సుప్రీంకోర్టు ఇంతవరకు తీర్పు ఇవ్వలేదు. పౌరసత్వ (సవరణ) చట్టాన్ని పార్లమెంటు 11 డిసెంబర్ 2019న ఆమోదించినప్పటి నుండి, దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలతో పాటు కొంతమంది కొత్త చట్టాన్ని దాదాపు వెంటనే కోర్టుల్లో సవాలు చేశారు. ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ (ఐయుఎంఎల్) సిఏఏ చట్టం ఆమోదించిన మరుసటి రోజు సుప్రీంకోర్టులో దానిపై పిటిషన్ దాఖలు చేసింది అని, ప్రస్తుతం 140 పిటిషన్ లు అటాచ్ చేసారని తెలిసింది. అయితే ఆ పిటిషన్లులో  ఇప్పటి వరకు పెద్దగా కదలికను చూడలేదు అని, ఈ కేసు మూడుసార్లు సుప్రీంకోర్టు ముందు వచ్చిందని ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుస్తుంది. దీనికి సంబంధించి మరో ఆర్టికల్ ఇక్కడ చూడొచ్చు.
అయితే మౌలానా లకు సంబంధించి ఇంతకముందు కూడా కొన్ని విషయాల్లో తప్పుగా షేర్ చేసారు, తెలంగాణా లో మున్సిపల్ ఎన్నికల సమయంలో నోటా కు వోట్ వేయమని చెప్పారంటూ షేర్ చేసినట్టు ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుస్తుంది.
చివరగా, 22వ తేదీ వరకు మిస్డ్ కాల్ రిటర్న్ చేయొద్దని మౌలానా అర్షద్ మదాని ముస్లింలకు విజ్ఞప్తి చేయలేదు.


text:
ఫోటోలోని మెదక్ జిల్లా ఆక్సిడెంట్ తాత్కాలిక డ్రైవర్ వల్ల జరగలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 9, 2019
ఆర్టీసీ కార్మికులు సమ్మెకు పిలుపునివ్వడంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం వారి స్థానంలో తాత్కాలిక డ్రైవర్లను నియమించింది. తాత్కాలిక డ్రైవర్ వల్ల మెదక్ జిల్లాలో తూఫాన్ వాహనాన్ని RTC బస్సు ఢీ కొట్టిందని ఒక ఆక్సిడెంట్ ఫోటోని ఫేస్బుక్ లో కొందరు షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
తాత్కాలిక డ్రైవర్లను పెట్టడం వళ్ళ మెదక్ జిల్లాలో తూఫాన్ వాహనాన్ని ఢీ కొట్టిన RTC బస్సు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఆర్టీసీ కార్మికుల సమ్మె మొదలవ్వక ముందు జరిగిన ఆక్సిడెంట్ ఫోటో పెట్టి తాత్కాలిక డ్రైవర్ వళ్ళ ఆక్సిడెంట్ జరిగినట్టు తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని వార్త గురించి ‘ఈనాడు’ మెదక్ జిల్లా ఎడిషన్ వార్తల్లో వెతకగా, పోస్ట్ లోని ఫోటో సెప్టెంబర్ 28న పెద్దశంకరం పేట మండలం లో జరిగిన ఆక్సిడెంట్ కి సంబంధించినదని తెలుస్తుంది.
ఆర్టీసీ కార్మికులు సమ్మె మొదలు పెట్టింది అక్టోబర్ 4 అర్థరాత్రి నుంచి. అంటే, ఆర్టీసీ కార్మికులు సమ్మె మొదలు పెట్టకముందు ఈ ఆక్సిడెంట్ జరిగింది.
కావున , పోస్టులో పేర్కొన్నట్లు ఫోటోలోని ఆక్సిడెంట్ తాత్కాలిక డ్రైవర్ వళ్ళ జరగలేదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 9, 2019


text:
వివిధ వార్తాసంస్థల లోగోలు పెట్టి, GHMC ఎన్నికలకు సంబంధించి బీజేపీ పై ఫేక్ వార్తలు షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 23, 2020
GHMC ఎన్నికల సందర్భంగా కొన్ని వార్తల స్క్రీన్ షాట్స్ ని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. GHMC ఎన్నికల ప్రచారం నుండి బండి సంజయ్ ను బీజేపీ తీసేసిందని ‘V6 న్యూస్’ ప్రసారం చేసినట్టు కొన్ని స్క్రీన్ షాట్స్ తో కొందరు షేర్ చేస్తే, GHMC ఎన్నికల ప్రచారంలో భాగంగా తెలంగాణ లో గొడవలు సృష్టించడానికి తెలంగాణ బీజేపీ ఐటీ సెల్ 60 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేయడానికి సిద్ధమైందని ‘టైమ్స్ నౌ’ ఆర్టికల్ ప్రచురించినట్టు మరికొందరు ఒక ఫోటోని షేర్ చేసారు. ఆ పోస్టుల్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
పోస్ట్ 1:
క్లెయిమ్: GHMC ఎన్నికల ప్రచారం నుండి బండి సంజయ్ ను బీజేపీ తీసేసిందని ప్రసారం చేసిన ‘V6 న్యూస్’ యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్.
ఫాక్ట్: తాము అలాంటి వార్త అసలు ప్రసారం చేయలేదని, పోస్ట్ లోని స్క్రీన్ షాట్స్ ఎడిట్ చేసినవని ‘V6 న్యూస్’ వారు వివరణ ఇచ్చారు. ‘V6 న్యూస్’ లోగో ఉపయోగిస్తూ, సోషల్ మీడియాలో జరుగుతున్న ఈ తప్పుడు ప్రచారం పై ‘V6 న్యూస్’ సంస్థ వారు సైబర్ క్రైమ్ పోలీసులకు ఫిర్యాదు కూడా చేసారు. అంతేకాదు, అది ఒక ఫేక్ న్యూస్ అని ‘బీజేపీ తెలంగాణ’ వారు కూడా ట్వీట్ చేసారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని వార్త గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, తమ పేరుతో ప్రచారం అవుతున్న స్క్రీన్ షాట్స్ పై ‘V6 న్యూస్’ సంస్థ వివరణ ఇచ్చినట్టు తెలిసింది. తాము అలాంటి వార్త అసలు ప్రసారం చేయలేదని, పోస్ట్ లోని స్క్రీన్ షాట్స్ ఎడిట్ చేసినవని ‘V6 న్యూస్’ వారు వివరణ ఇచ్చారు. ‘V6 న్యూస్’ లోగో ఉపయోగిస్తూ, సోషల్ మీడియాలో జరుగుతున్న ఈ తప్పుడు ప్రచారం పై ‘V6 న్యూస్’ సంస్థ వారు సైబర్ క్రైమ్ పోలీసులకు ఫిర్యాదు కూడా చేసారు.
అంతేకాదు, అది ఒక ఫేక్ న్యూస్ అని ‘బీజేపీ తెలంగాణ’ వారు కూడా ట్వీట్ చేసారు. కావున, సోషల్ మీడియాలో ‘V6 న్యూస్’ లోగో తో షేర్ అవుతున్నవి ఫేక్ స్క్రీన్ షాట్స్.
పోస్ట్ 2:
క్లెయిమ్: GHMC ఎన్నికల్లో గొడవలు సృష్టించడానికి 60 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేయనున్న తెలంగాణ బీజేపీ ఐటీ సెల్ అని ప్రచురించిన ‘టైమ్స్ నౌ’ ఆర్టికల్ యొక్క స్క్రీన్ షాట్.
ఫాక్ట్: ఫోటోలోని వార్తను ‘టైమ్స్ నౌ’ సంస్థ ప్రచురించలేదు. అంతేకాదు, ‘టైమ్స్ నౌ’ వెబ్సైటులోని వార్తల టెంప్లేట్ మరియు ఫోటోలోని వార్త టెంప్లేట్ వేరేలా ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని వార్త గురించి ‘టైమ్స్ నౌ’ వెబ్సైటులో వెతకగా, ఆ వార్తను ‘టైమ్స్ నౌ’ సంస్థ ప్రచురించలేదని తెలుస్తుంది. వారి వెబ్సైటులో ఫోటోలోని ఆర్టికల్ టైటిల్ తో వెతకగా, సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో ఆర్టికల్ రాలేదు. ఆ వార్తను వేరే ప్రముఖ వార్తాసంస్థలు ప్రచురించినట్టు కూడా ఎక్కడా సమాచారం దొరకలేదు.
అంతేకాదు, ‘టైమ్స్ నౌ’ వెబ్సైటులోని వార్తల టెంప్లేట్ మరియు ఫోటోలోని వార్త టెంప్లేట్ వేరేలా ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. ఫోటోలోని ఆర్టికల్ లో స్పెల్లింగ్ తప్పు (‘qouted’) కూడా ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. కావున, పోస్ట్ లో ఉన్నది ఫేక్ స్క్రీన్ షాట్.
చివరగా, వివిధ వార్తాసంస్థల లోగోలు పెట్టి, GHMC ఎన్నికలకు సంబంధించి బీజేపీ పై ఫేక్ వార్తలు షేర్ చేస్తున్నారు.

created: November 23, 2020


text:
పోలీసులు ఆ యువకులను కొట్టింది హెల్మెట్ పెట్టుకోనందుకు కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 9, 2019
స్టేషన్ లో ఇద్దరు యువకులను పోలీసులు కొడ్తున్న వీడియో ని ఫేస్బుక్ లో పోస్ట్ చేసి, వారు ద్విచక్ర వాహనం నడుపుతున్నపుడు హెల్మెట్ పెట్టుకోనందుకు పోలీసులు కొడుతున్నారని ఆరోపిస్తున్నారు. అది ఎంతవరకు వాస్తవమో పరిశీలిద్దాం.
వీడియో లో పోలీసులు యువకులను హెల్మెట్ పెట్టుకోనందుకు కొడ్తున్నారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఒక కాలేజీ యువతిని ఈవ్ టీజింగ్ చేసినందుకు యువకులను పోలీసులు కొట్టారు. కావున, పోస్టులో చేసిన ఆరోపణ తప్పు.
పోస్టులో పెట్టిన వీడియోని ‘ఇన్విడ్’ ప్లగిన్ లో అప్లోడ్ చేసినప్పుడు, దానికి సంబంధించిన చాలా కీఫ్రేమ్స్ వచ్చాయి. వాటిని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, ఒక కీఫ్రేమ్ “Daiji World” అనే వార్త సంస్థ జూన్ 23న ప్రచురించిన ఒక కథనం లో లభించింది. దాని ప్రకారం ఒక కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ తమ విదార్ధిని తో ఇద్దరు యువకులు తప్పుగా ప్రవర్తించారని పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేయడంతో, వారు ఆ యువకులను స్టేషన్ కి తీసుకువెళ్లి కొట్టారు.
ఆ వీడియో ఆధారంగా “My Nation” వార్తా సంస్థ వారు ప్రచురించిన కథనం ఇక్కడ చూడవచ్చు. అదే సంఘటన గురించి “Deccan Herald” వారు రాసిన కథనం ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, పోలీసులు ఆ యువకులను కొడ్తున్నది హెల్మెట్ పెట్టుకోనందుకు కాదు. ఒక అమ్మాయిని ఈవ్ టీసింగ్ చేసినందుకుగాను కొట్టారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: September 9, 2019


text:
ఈ వీడియోలో బురఖా ధరించిన వ్యక్తి ఒక మానసిక రోగి, CAA నిరసనలలో హిందూవాది కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 27, 2020
ఫేస్బుక్ లో ఒక వీడియో ని పెట్టి, ‘హిందూ వాదులు బురఖా ధరించి CAA, NRC, NPR కు వ్యతిరేకంగా నిరసన వ్యక్తం చేసి ఆడవారిలో చొరబడి అవమానించడానికి ప్రయత్నించారట. ఈ వీడియో చూడండి మీకే అర్థమవుతుంది’ అని దాని గురించి పోస్టు చేస్తున్నారు. పోస్టులో చెప్పిన విషయం ఎంతవరకు వాస్తవమో విశ్లేషిద్దాం.
హిందూవాది బురఖా ధరించి CAA, NRC మరియు NPR లకు వ్యతిరేకంగా నిరసన వ్యక్తం చేస్తూ ఆడవారిలో చొరబడి అవమానించడానికి ప్రయత్నించి పట్టుబడిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): బురఖా ధరించిన వ్యక్తి గోవాకి చెందిన ‘విర్గిల్ బోస్కో ఫెర్నాండెజ్’. ఆయన ఒక మానసిక రోగి. ఫెర్నాండెజ్ బురఖా ధరించి, పనాజి బస్ స్టాండ్ వద్ద మహిళల టాయిలెట్లోకి ప్రవేశించినందుకు గానూ అక్కడి వారు అతన్ని పట్టుకున్నారు. ఆ ఘటన ఫిబ్రవరి 2019 లో జరిగింది. కావున, పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని వీడియో గతంలో వేరే ఆరోపణతో సోషల్ మీడియా లో చలామణి అయినప్పుడు, ‘FACTLY’ అది తప్పని చెప్తూ గతంలోనే ఫాక్ట్ చెక్ ఆర్టికల్రాసింది. దాని ప్రకారం, వీడియో లో బురఖా ధరించి ఉన్న వ్యక్తి గోవాకి చెందిన ‘విర్గిల్ బోస్కో ఫెర్నాండెజ్’. ఆయన ఒక మానసిక రోగి. గత కొద్ది  కాలంగా మతి స్థిమితంగా లేకపోవడంతో ఆయన హాస్పిటల్ లో చికిత్స తీసుకుంటున్నాడు. ఫెర్నాండెజ్ బురఖా ధరించి, పనాజి బస్ స్టాండ్ వద్ద మహిళల టాయిలెట్లోకి ప్రవేశించినందుకు గానూ అక్కడి వారు అతన్ని పట్టుకుని పోలీసులకి అప్పగించారు. ఆ ఘటన ఫిబ్రవరి 2019 లో జరిగింది.
చివరగా, పోస్టులోని వీడియో పాతది, CAA నిరసనలకు సంబంధించింది  కాదు. అందులో బురఖా ధరించిన వ్యక్తి ఒక మానసిక రోగి.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 27, 2020


text:
కోవిడ్-19 మూడో వేవ్ నియంత్రించడానికి ఆంక్షలు విధించిన వివిధ దేశాలు అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ మెసేజ్ నిజం కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 4, 2021
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక దేశాలు ఇటీవల తమ దేశాలలో కోవిడ్-19 మూడో వేవ్ వల్ల కొత్త లాక్ డౌన్ ఆంక్షలను విధించాయని సోషల్ మీడియాలో ఒక మెసేజ్ షేర్ చేస్తున్నారు. కెనడా, సౌదీ అరేబియా, కొలంబియా, స్పెయిన్, ఇతర దేశాలు కోవిడ్-19 వైరస్ మూడో వేవ్ నియంత్రించడానికి మరోసారి లాక్ డౌన్ విధించాయని ఈ పోస్ట్ పేర్కొంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కోవిడ్-19 యొక్క మూడవ తరంగాన్ని నియంత్రించడానికి లాక్ డౌన్ ఆంక్షలు విధించిన దేశాల జాబితా.
ఫాక్ట్ (నిజం): కనీసం డిసెంబర్ 2020 నుండి ఇలాంటి మెసేజ్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. ఆక్స్‌ఫర్డ్ కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ ట్రాకర్ ప్రకారం, పోస్టులో పేర్కొన్న చాలా దేశాలు తమ లాక్ డౌన్ ఆంక్షలను సడలించాయి. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో చేసిన క్లెయిమ్ గురించి సెర్చ్ చేసినప్పుడు, కనీసం డిసెంబర్ 2020 నుండి సోషల్ మీడియాలో ఇలాంటి మెసేజ్ వైరల్ అవుతున్నట్లు తెలిసింది.
వివిధ దేశాల్లోని ప్రభుత్వాలు కోవిడ్-19 వైరస్ వ్యాప్తిని నియంత్రించడానికి నివారణ చర్యలను అమలు చేస్తున్నాయి.  వివిధ దేశాల విధాన ప్రతిస్పందనలను ట్రాక్ చేయడానికి, పోల్చడానికి, ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం ‘ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ ట్రాకర్’ అనే డేటాబేస్ ను రూపొందించింది. ఈ టూల్ ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ పరిశోధకులు అభివృద్ధి చేసిన కాంపోజిట్ స్కోరు అయిన ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ను ఉపయోగించి చేసారు. ‘ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్‘ తమ వెబ్ సైట్ లో వివిధ దేశాల ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ ఉపయోగించి గ్రాఫ్స్ తయారు చేసారు. ఈ సమాచారం ఆధారంగా, మెసేజ్ లో  పేర్కొన్న వివిధ దేశాల లాక్ డౌన్ చర్యలను చెక్ చేయొచ్చు.
కెనడా:
కెనడా అంతర్జాతీయ ప్రయాణానికి మరో 8 విమానాశ్రయాలకు అనుమతి ఇచ్చింది. కెనడియన్ విమానాశ్రయాల నుండి బయలుదేరే ప్రయాణికులు, సిబ్బంది పూర్తిగా టీకాలు వేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉన్నందున మరిన్ని విమానాశ్రయాలు అంతర్జాతీయ విమానాలను స్వాగతించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. కోవిడ్-19 కొత్త కేసులు కెనడాలో తగ్గుముఖం పడుతున్నాయి. కెనడాలో ప్రతిరోజూ సగటున (అక్టోబర్ 15-21) 2,821 కోవిడ్-19 కొత్త కేసులు వస్తున్నాయి, ఇది ఇంతకుముందు వారంతో పోలిస్తే 11% తగ్గింది. ప్రతిరోజూ సగటున 35 మరణాలు రిపోర్ట్ అవుతున్నాయి. కెనడా యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 67.13.
సౌదీ అరేబియా:
సౌదీ అరేబియా దేశీయ, అంతర్జాతీయ విమానాలకు పూర్తి సామర్థ్యంతో నడపడానికి అనుమతించాలని నిర్ణయించింది. దీనిని ప్రకటిస్తూ దేశంలోని విమానాశ్రయాల్లో పనిచేస్తున్న అన్ని విమానయాన సంస్థలకు సౌదీ అధికారులు సర్క్యులర్ జారీ చేశారు. సౌదీ అరేబియా కూడా బహిరంగ సమావేశాలపై తమ ఆంక్షలను సడలించింది, పూర్తిగా టీకాలు వేసిన ప్రజలకు మాస్క్ ఆదేశాలను ఎత్తివేయాలని యోచిస్తోంది. సౌదీ అరేబియా యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 57.41.
కొలంబియా:
‘ఎపి న్యూస్’ ప్రచురించిన ఒక కథనం ప్రకారం, కొలంబియా ప్రభుత్వం మూడో వేవ్ యొక్క గరిష్ట పెరుగుదలతో పోరాడుతున్నప్పటికీ 02 జూన్ 2021 నుండే లాక్ డౌన్ ఆంక్షలను సడలించింది. కొలంబియా, యూరోప్ మధ్య ఐబెరియా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన విమానయాన సంస్థ. కొలంబియాలో ప్రీ-కోవిడ్ సామర్థ్యానికి ఐబెరియా విమానాలు చేరుకున్నట్టు ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుస్తుంది. కొలంబియా యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 29.63.
బ్రెజిల్:
2020 ఫిబ్రవరిలో బ్రెజిల్ దేశంలో ఈ వ్యాధి గుర్తించబడినప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు,  మరణాలు అతితక్కువ రోజువారీ సగటు ఈ మధ్యే నమోదు అయినట్టు  బ్రెజిలియన్ శాస్త్రీయ సంస్థ ఒకటి తెలిపింది. అధికారిక “మానిటరా కోవిడ్-19” ప్రకారం, బ్రెజిల్ అక్టోబర్ చివరి ఏడు రోజుల సగటు 311 మరణాలగా నమోదు చేసింది. ఏప్రిల్ 28, 2020 తరువాత మరణాల సంఖ్య సగటున 325.14కు చేరుకున్న తరువాత ఇది అత్యల్ప సంఖ్య. బ్రెజిల్ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 40.28.
స్పెయిన్:
కోవిడ్-19 కేసులు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, స్పెయిన్ ప్రభుత్వం అక్టోబర్ 2020 లో కొత్త కరోనా వైరస్ స్టేట్ ఆఫ్ ఎమర్జెన్సీని ప్రకటించింది. స్పెయిన్ ప్రభుత్వం ఈ ఎమర్జెన్సీని 09 మే 2021న ఎత్తివేసింది. మాడ్రిడ్ ప్రీ-కోవిడ్ టూరిజం లెవెల్స్ టచ్ అయినట్టు ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుస్తుంది. స్పెయిన్ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 41.2.
యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్:
పెరుగుతున్న కేసు సంఖ్యలను తగ్గించడానికి తేలికపాటి చర్యలతో ముందస్తుగా వ్యవహరించడం బ్రిటిష్ ప్రధాని సలహాదారులు తెలిపారు. తరువాత కఠినమైన ఆంక్షల అవసరాన్ని తగ్గిస్తుందని చెప్పటంతో, బ్రిటిష్ ప్రధాని బోరిస్ జాన్సన్ అక్టోబర్ 2021లో కొత్త కోవిడ్-19 లాక్ డౌన్ ఇప్పట్లో లేదని తెలిపారు. కోవిడ్-19 వ్యాక్సిన్లు, బూస్టర్ షాట్ ల కోసం ఎక్కువ మంది ముందుకు రాకపోతే అటువంటి చర్యలను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 41.2.
ఫ్రాన్స్:
ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం తాజా ప్రెస్ రిలీజ్ ప్రకారం, ఫ్రాన్స్ తమ దేశంలో లాక్ డౌన్ ఆంక్షలను చాలా వరకు ఎత్తివేసింది. దేశంలో నైట్ కర్ఫ్యూను 20 జూన్ 2021న ఎత్తివేశారు. రెస్టారెంట్లు, కేఫ్ లు,  బార్ లు వినియోగదారులకు కొన్ని ఆంక్షలతో అనుమతించబడ్డాయి. ఫ్రాన్స్ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 66.67.
జర్మనీ:
ప్రస్తుత కోవిడ్ నిబంధనలు నవంబర్ 25న ముగియడానికి అనుకూలంగా జర్మనీ తదుపరి ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు ఆలోచిస్తున్నారు. సోషల్ డెమొక్రాట్ (ఎస్‌పిడి), గ్రీన్స్, మరియు ఫ్రీ డెమోక్రాట్లు (ఎఫ్‌డిపి) కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంపై చర్చలు ప్రారంభించారు. వారు పరిష్కరించే మొదటి సమస్యల్లో ఒకటి కరోనా. బహిరంగ ప్రదేశాల్లో తప్పనిసరి ఫేస్ మాస్క్ లు వంటి వ్యక్తిగత నిర్బంధ చర్యలు అమలు చేయడానికి అనుమతించారు. “పాఠశాల మూసివేతలు, లాక్ డౌన్ లు మరియు కర్ఫ్యూలు ఇకపై మాతో జరగవు. మరియు ప్రస్తుతం ఇవి అవసరం లేదు” అని ఎస్ పిడి పార్లమెంటరీ గ్రూప్ వైస్ చైర్మన్ డిర్క్ వైస్ చెప్పారు, సెప్టెంబర్ 25 న ఫెడరల్ ఎన్నికల తరువాత వారి పార్టీ బలంగా ఉద్భవించింది. జర్మనీ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 45.37.
ఇటలీ:
కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా ఒక సంవత్సరం పాటు మూసివేసిన తరువాత, ఇటలీలోని డిస్కోలు, నైట్ క్లబ్ లు తిరిగి తెరవబడ్డాయి. 2020లో ఇటలీలో మొదటి లాక్ డౌన్ ప్రకటించినప్పటి నుండి డిస్కోలు, నైట్ క్లబ్ లు మూసివేయబడ్డాయి. పునఃప్రారంభించడం సాధారణ జీవితానికి తిరిగి తీసుకురావడానికి దేశం యోచిస్తోందని ఈ న్యూస్ రిపోర్టులో చూడొచ్చు. ఇటలీ యొక్క ఆక్స్ ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ‘కోవిడ్-19 గవర్నమెంట్ రెస్పాన్స్ స్ట్రింజెన్సీ ఇండెక్స్’ స్కోరు 71.3.
చివరగా, కోవిడ్-19 మూడో వేవ్ నియంత్రించడానికి ఆంక్షలు విధించిన వివిధ దేశాలు అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ మెసేజ్‌లో నిజం లేదు.

created: November 4, 2021


text:
బొంబాయి కిడ్నీ స్పెషలిస్ట్ Dr టోనీ అల్మైడా మధుమేహానికి సహజ చికిత్స కనుగొన్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్న మెసేజ్ తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 4, 2021
బొంబాయి కిడ్నీ స్పెషలిస్టూ Dr. టోనీ అల్మైడా విస్త్రుత ప్రయోగాలు నిర్వహించి మధుమేహానికి (డయాబెటిస్) సహజ చికిత్స కనుగొన్నట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్టు షేర్ అవుతుంది. ఇంట్లోనే గోధమ, బార్లీ, నల్లవిత్తనాల పదార్థాలతో తయారుచేసుకునే ఔషధాన్ని ఉపయోగించి డయాబెటిస్ వ్యాధిని పూర్తిగా నివారించవచ్చని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. 20 ఏళ్లుగా డయాబెటిస్‌తో బాధపడుతున్న 65 సంవత్సరాల ఒక మహిళ, ఈ ఔషధాన్ని వాడి డయాబెటిస్‌ని పూర్తిగా తక్కువ చేసుకున్నట్టు పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: బొంబాయి కిడ్నీ స్పెషలిస్ట్ Dr టోనీ అల్మైడా, మధుమేహానికి (డయాబెటిస్) సహజ చికిత్స కనుగొన్నారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ మెసేజ్ కనీసం 2009 నుండి ఇంటెర్నెట్‌లో షేర్ అవుతుంది. బ్లడ్ షుగర్ లెవెల్స్ పై ప్రభావం చూపే ఈ వ్యాధికి ప్రపంచ దేశాలలోని డాక్టర్లు, పరిశోధకులు ఇంతవరకు శాశ్వత చికిత్స కనుగొనలేదు. డయాబెటిస్‌ని తాత్కాలికంగా నివారించుకునేందుకు డాక్టర్లు, పేషెంట్లని ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించమని సలహాలిస్తారు. కావున, పోస్టులో తెలుపుతున్న సమాచారం తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన సమాచారం కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ మెసేజ్ కనీసం 2009 నుండి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతున్నట్టు తెలిసింది. ఆ పాత పోస్టులని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ మెసెజ్‌లో తెలుపుతున్న డాక్టర్ వివరాల కోసం వెతకగా, Dr టోనీ అల్మైడా అనే పేరుతో ముంబైలో ప్రస్తుతం ఒకే ఒక డాక్టర్ ఉన్నట్టు తెలిసింది. BSES MG హాస్పిటల్లో డాక్టర్‌గా పనిచేస్తున్న టోనీ అల్మైడా, ఒక జనరల్ సర్జన్ అని తెలిసింది. Dr టోనీ అల్మైడా అనే పేరుతో బొంబాయిలో కిడ్నీ స్పెషలిసస్ట్ ఎవ్వరు లేరని తెలిసింది.
సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్న ఈ మెసెజ్‌కు సంబంధించి ‘BOOM’ ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థ 2019లో Dr టోనీ అల్మైడాని సంప్రదించింది. Dr టోనీ అల్మైడా, తను డయాబెటిస్ చికిత్సకు సంబంధించి ఎటువంటి ప్రకటన చేయలేదని, తన పేరుని చాలా కాలం నుండి ఈ మెసెజ్‌కు లింక్ చేస్తున్నారని ‘BOOM’ సంస్థకు స్పష్టం చేసారు. దీనికి సంబంధించి ‘BOOM’ ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థ పబ్లిష్ చేసిన ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్‌ని ఇక్కడ చూడవచ్చు.
మధుమేహం (డయాబెటిస్) అనేది ఒక దీర్గకాళిక వ్యాధి. బ్లడ్షుగర్ లెవెల్స్ పై ప్రభావం చూపే ఈ వ్యాధికి ప్రపంచ దేశాలలోని డాక్టర్లు, పరిశోధకులు ఇంతవరకు శాశ్వత చికిత్స కనుగొనలేదు.  అమెరికా ‘Centre for Disease control’ డయాబెటిస్‌కు సంబంధించి పబ్లిష్ చేసిన ఒక ఎడిషన్‌లో, డయాబెటిస్‌తో బాధపడుతున్న పేషెంట్లు మందులు వాడటంతో పాటు బరువు తగ్గడం, ఆరోగ్యకరమైన ఆహరం తీసుకోవడం మరియు శారీరకంగా చురుకుగా ఉండటం అలవాటు చేసుకోవాలని తెలిపారు. డయాబెటిస్‌ని తొందరగా గుర్తించి ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించిన వారు డయాబెటిస్ తీవ్ర పరిణామాల నుండి బయటపడవచ్చని WHO మరియు భారత ప్రభుత్వ NCDC వారు తమ వెబ్సైటులో తెలిపారు.
చివరగా,  బొంబాయి కిడ్నీ స్పెషలిస్ట్ మధుమేహానికి సహజ చికిత్స కనుగొన్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్న మెసేజ్ తప్పు.

created: August 4, 2021


text:
‘మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలో హెల్మెట్ అవసరం లేదు’ అని వస్తున్న మెసేజ్ ఫేక్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 14, 2019
మున్సిపల్  కార్పొరేషన్ పరిధిలో హెల్మెట్ వాడడం తప్పనిసరి కాదని, అన్ని రాష్ట్రాల్లో జరుగుతున్న హెల్మెట్ తనిఖీని కోర్టు తిరస్కరించిందని చెప్తూ దేవేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ చౌహాన్ అనే న్యాయవాది పేరుతో ఉన్న ఒక మెసేజ్ ని సోషల్ మీడియా లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ మెసేజ్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
దేవేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ చౌహాన్ (న్యాయవాది): ‘రాష్ట్రాల్లో జరుగుతున్న హెల్మెట్ తనిఖీలను కోర్టు తిరస్కరించింది. మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలో డ్రైవర్ హెల్మెట్ పెట్టుకోవడం తప్పనిసరి కాదు.”
ఫాక్ట్ (నిజం): తన పేరుతో వైరల్ అవుతున్న మెసేజ్ లో నిజం లేదని, అది ఒక ఫేక్ మెసేజ్ అని జూన్ నెలలోనే తన ఫేస్బుక్ అకౌంట్ లో ఒక వీడియోని దేవేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ చౌహాన్ పోస్ట్ చేసాడు. మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ లో హెల్మెట్ అవసరం లేదని కోర్టు కూడా తాజాగా ఎటువంటి తీర్పు ఇవ్వలేదు. అంతేకాదు, తాజాగా అమలు అయిన ‘Motor Vehicles (Amendment) Act 2019’ లో కూడా అటువంటి మినహాయింపు లేదు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లో ఇచ్చిన న్యాయవాది గురించి గూగుల్ లో ‘devendra pratap singh chauhan helmet’ అని సెర్చ్ చేయగా, వైరల్ అవుతున్న మెసేజ్ పై న్యాయవాది దేవేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ చౌహాన్ వివరణ ఇస్తూ పెట్టిన వీడియో సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. ఆ వీడియో లో తన పేరు మీద వస్తున్న మెసేజ్ లో నిజం లేదని చెప్పినట్టు చూడవొచ్చు.
తన ఫేస్బుక్ అకౌంట్ లో కూడా వైరల్ అవుతున్న మెసేజ్ పై వివరణ ఇస్తూ జూన్ నెలలోనే పోస్ట్ చేసినట్టు చూడవొచ్చు.
అంతేకాదు, సుప్రీమ్ కోర్టు గాని, వేరే ఇతర కోర్టులు గాని తాజాగా అటువంటి తీర్పు ఇచ్చినట్టుగా కూడా ఎటువంటి సమాచారం లేదు. తాజాగా అమలు అయిన ‘Motor Vehicles (Amendment) Act 2019’ లో సెక్షన్ 129 లో హెల్మెట్ కి సంబంధించి చూడవొచ్చు. దాంట్లో, మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ కి సంబంధించి ఎటువంటి మినహాయింపు లేదు.
హెల్మెట్ రూల్స్ ని వివిధ రాష్ట్రాల్లో అమలు చేస్తున్న అంశంపై వివిధ వార్తాపత్రికలు రాసిన ఆర్టికల్స్ ని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, ‘మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలో హెల్మెట్ అవసరం లేదు’ అని న్యాయవాది చౌహాన్ పేరుతో వస్తున్నది ఒక ఫేక్ మెసేజ్.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 14, 2019


text:
ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు కరోనావైరస్ ని చంపగలవు అనేది ఫేక్ మెసేజ్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 16, 2020
జర్నల్ ఆఫ్ వైరాలజీ & యాంటివైరల్ రీసెర్చ్ ప్రకారం pH 8.5 కంటే ఎక్కువ ఉన్న ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు ఎక్కువగా తీసుకుంటే కరోనావైరస్ చనిపోతుందనే మెసేజ్ సోషల్ మీడియా లో షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ మెసేజ్ చేసే క్లెయిమ్ లో ఎంతవరకు నిజం ఉందో  విశ్లేషిద్దాం.
pH 8.5 కంటే ఎక్కువ ఉన్న ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు ఎక్కువగా తీసుకుంటే కరోనావైరస్ చనిపోతుంది.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్ట్‌లో చెప్పిన జర్నల్ ఆఫ్ వైరాలజీ & యాంటివైరల్ రీసెర్చ్ పేపర్ లో  పేర్కొంది ‘మౌస్ హెపటైటిస్ వైరస్ టైప్ 4 (MHV4)’ గురించి, SARS-CoV-2 వైరస్ గురించి కాదు. పోస్ట్ లో కొన్ని ఆహార పదార్థాలకు తప్పు pH ఇచ్చారు. అంతేకాక, ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు తింటే కరోనా వైరస్ చనిపోతుందని నిరూపించడానికి ఏ శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. కావున, పోస్ట్ లోని క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్ట్‌లో చెప్పిన జర్నల్ ఆఫ్ వైరాలజీ & యాంటివైరల్ రీసెర్చ్ పేపర్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. అందులో పేర్కొంది ‘మౌస్ హెపటైటిస్ వైరస్ టైప్ 4 (MHV4)’ గురించి, SARS-CoV-2 వైరస్ (కోవిడ్-19) గురించి కాదు (ఇది 2019లోనే  మొదట రిపోర్ట్ చేయబడింది).
pH స్కేల్  రేంజ్ 0-14 మధ్య లో ఉంటుంది. కానీ, పోస్ట్ లోని కొన్ని ఆహార పదార్థాల pH 14 కంటే ఎక్కువగా ఉంది. అంతేకాక, నిమ్మకాయ యొక్క pH 9.9 కాదు, దాని pH 2 కి దగ్గర ఉంటుంది.
WHO కానీ భారత ప్రభుత్వం కానీ  కరోనావైరస్ ని చంపే ఆల్కలైన్ పదార్థాలతో కూడిన ఏ డైట్ ని సూచించలేదు. ‘Africa Check’ వారు రాసిన కథనం లో ఓయేవాలే తోమోరి (WHO కి సంబంధించిన ఒక వైరాలజీ ప్రొఫెసర్) కరోనావైరస్ కడుపుకి సంబంధించిన వైరస్ కాదని,  నిమ్మకాయ, అవొకాడో, వెల్లుల్లి వంటి ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు వైరస్ ని చంపలేవని, కావున ఆ క్లెయిమ్ ని పట్టించుకోవద్దని చెప్పడాన్ని చూడవచ్చు.
చివరగా, ఆల్కలైన్ ఆహార పదార్థాలు కరోనావైరస్ ని చంపగలవు అనేది ఫేక్ మెసేజ్.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
భారత దేశంలో నివసిస్తున్న 200 మంది క్రైస్తవ మిషనరీలను 24 గంటల్లో చంపబోతునట్టుగా షేర్ చేస్తున్న మెసేజ్ ఫేక్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 1, 2021
భారత దేశంలోని చర్చిలపై,  క్రిస్టియన్ మిషనరీలపై హింసాత్మక దాడులు చోటుచేసుకుంటున్నాయి, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్టు షేర్ అవుతుంది. “లాండియాలోని చర్చి కోసం ప్రార్థించండి. నిన్న రాత్రి 20 చర్చిలు కాలిపోయాయి. ఈ రాత్రి, వారు ఒలిసాబాంగ్ ప్రావిన్‌లోని 200 కి పైగా చర్చిలను నాశనం చేయాలనుకుంటున్నారు. రాబోయే 24 గంటల్లో 200 మంది మిషనరీలను చంపాలని వారు కోరుకుంటారు. క్రైస్తవులందరూ గ్రామాలుగా పోయారు. వారికోసం ప్రార్థించండి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా మీకు తెలిసిన క్రైస్తవులందరూ ఈ సందేశాన్ని పంపండి మరియు భారతదేశంలోని మా సహోదర సహోదరీలపై దయ చూపమని దేవుడిని కోరండి”,  అని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: భారత దేశంలో నివసిస్తున్న 200 మంది క్రైస్తవ మిషనరీలను 24 గంటల్లో చంపబోతునట్టుగా షేర్ చేస్తున్న మెసేజ్
.ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ పోస్టులో షేర్ చేసిన సందేశం కనీసం 2010 నుండి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. భారత దేశంలో ప్రాంతాలని రాష్ట్రాలు, జిల్లాల వారీగా విడదీసారు, ప్రావిన్సులగా విడదీయలేదు. భారత దేశంలో ఒలిసాబాంగ్ అనే పేరుతో ఎటువంటి జిల్లా లేదా నగరం లేదు. 200 మంది క్రైస్తవ మిషనరీలను 24 గంటల్లో చంపబోతున్నామని భారత దేశంలోని ఏ ఒక్క మత సంఘం హెచ్చరించలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబందించిన వివరాల కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, ఇదే సమాచారాన్ని తెలుపుతూ సోషల్ మీడియాలో పెట్టిన పాత పోస్టులు దొరికాయి. ఆ పోస్టులని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. దీన్ని బట్టి, పోస్టులో తెలిపిన సందేశం చాలా సంవత్సరాల నుండి ఇంటర్నెట్‌లో షేర్ అవుతున్నట్టు స్పష్టమయ్యింది. అంతేకాదు, భారత దేశంలో ఒలిసాబాంగ్ అనే పేరుతో ఎటువంటి ప్రావిన్స్, జిల్లా లేదా నగరం లేదు. భారత దేశంలోని ప్రాంతాలని రాష్ట్రాలు, జిల్లాలుగా విడదీసారు, ప్రావిన్సులగా విడదీయలేదు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ మెసేజ్ కనీసం 2010 నుండి సోషల్ మీడియా లేదా, ఈ-మెయిల్స్ ద్వారా షేర్ చేస్తున్నట్టు తెలిసింది. భారత దేశంలో బౌద్ధ మతస్థులు క్రైస్తవులపై దాడులు జరిపి 20 చర్చిలని కూల్చివేసారని ఇంటర్నెట్‌లో వైరల్ అయినప్పుడు, ‘Snopes’ ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థ ఈ విషయానికి సంబంధించిన స్పష్టత కోసం ‘India Gospel League’ అధికారి రేవ్ సామ్యుల్ స్టిఫేన్స్‌ను సంప్రదించింది. ఇంటర్నెట్‌లో వైరల్ అవుతున్న ఈ మెసేజ్ తప్పని సామ్యుల్ స్టిఫేన్స్ ‘Snopes’కు స్పష్టం చేసారు. సామ్యుల్ స్టిఫేన్స్ ‘Snopes’తో మాట్లాడుతూ, “ఒకవేళ ఈ మెసేజ్‌లో తెలిపిన సమాచారం వాస్తవమే అయివుంటే, భారత దేశంలో మాకున్న విస్త్రుతమైన పాస్టర్లు మరియు చర్చి పాస్టర్ల నెట్‌వర్క్‌కి, ఆ సమాచారం అందుకున్న మొట్టమొదట వ్యక్తులలో నేను కూడా ఒకడిగా ఉండేవాడిని. ఈ సందేశం బౌద్ధులు మరియు క్రైస్తవుల మధ్య సత్సంబంధాలను దెబ్బతీయడానికి హిందూ తీవ్రవాదులు ఉద్దేశపూర్వకంగా మరియు ప్రణాళికాబద్ధంగా చేసిన దుర్మార్గపు ప్రయత్నమని నేను నమ్ముతున్నాను. బౌద్ధ మరియు క్రైస్తవ మత వర్గాల మధ్య విద్వేషాలు సృష్టించేందుకే ఇలాంటి మెసేజేస్ షేర్ చేస్తున్నారు”, అని తెలిపారు. ఇదే విషయాన్ని తెలుపుతూ మరికొన్ని వార్తా సంస్థలు కూడా ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసాయి. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన మెసేజ్ తప్పని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
అయితే, నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వంలో క్రైస్తవ చర్చిలపై, క్రైస్తవులపై దాడులు పెరిగాయని పలు విదేశీ వార్తా సంస్థలు అప్పట్లో  కొన్ని ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసాయి. ఆ ఆర్టికల్స్‌ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. హిందువులని బలవంతంగా క్రైస్తవ మతంలోకి మారుస్తున్నారనే ఆరోపణ మీద దేశంలోని పలు చర్చిలపై మరియు క్రైస్తవ మిషనరీలపై హిందూ సంఘాలు దాడులకు పాలుపడుతున్నట్టు ఇటీవల ‘The Guardian’ న్యూస్ సంస్థ ఒక ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. కాని, 200 మంది క్రైస్తవ మిషనరీలను 24 గంటల్లో చంపబోతున్నామని హిందువులు లేదా దేశంలోని ఏ ఒక్క మత సంఘం క్రైస్తవులను హెచ్చరించలేదు.
చివరగా, భారత దేశంలో నివసిస్తున్న 200 మంది క్రైస్తవ మిషనరీలను 24 గంటల్లో చంపబోతునట్టుగా షేర్ చేస్తున్న మెసేజ్ ఫేక్.

created: December 1, 2021


text:
‘మొర్లమెకం’ అనే వింత జంతువు ఒక బాలుడిపై దాడి చేసి సగం కాలు తినేసిందని షేర్ చేస్తున్న ఈ మెసేజ్ ఫేక్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 1, 2021
మారేడుమిల్లి అటవీ ప్రాంతంలో ‘మొర్లమెకం’ అనే వింత జంతువు ఒక బాలుడిపై దాడి చేసి కాలు సగం తినేసిందని ఒక పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ఇదే పోస్టుకు సంబంధించి రెండు వీడియోలు వాట్సాప్ లో షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ వీడియోలకి సంబంధించి సమాచారం కోరుతూ కొందరు మా వాట్సాప్ టిప్ లైన్ నెంబర్ (+91 9247052470)కి పంపించారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మారేడుమిల్లి అటవీ ప్రాంతంలో ‘మొర్లమెకం’ అనే వింత జంతువు ఒక బాలుడిపై దాడి చేసి సగం కాలు తినేసిన ఘటనకు సంబంధించిన వీడియోలు.
ఫాక్ట్: మారేడుమిల్లి అటవీ ప్రాంతంలో ‘మొర్లమెకం’ అనే వింత జంతువు ఒక బాలుడిపై దాడి చేసి కాలు సగం తినేసిందని మాకు ఆధారాలు దొరకలేదు. వింత జంతువుగా ఆరోపించబడే ఈ యొక్క వీడియో జోసెఫ్-రాబ్ కోబాస్కీ అనబడే ఒక ఫ్రీలాన్స్ శిల్ప కళాకారుడు చేసింది. అది నిజమైన జంతువు కాదు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వింత జంతువుగా ఆరోపించబడే ఈ వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే విజువల్స్ తో 27 నవంబర్ 2020న పబ్లిష్ అయిన ఒక ఇన్‌స్టాగ్రామ్ పోస్ట్ లభించింది (ఇప్పుడు ఆ వీడియో లేదు, కానీ ఇంతకముందు జూన్ లో మేము రాసిన ఆర్టికల్‌లోని స్క్రీన్‌షాట్ కింద చూడొచ్చు). జోసెఫ్-రాబ్ కోబాస్కీ యొక్క ఇన్‌స్టాగ్రామ్ అకౌంట్‌లో ఇది లభించింది. జోసెఫ్-రాబ్ కోబాస్కీ అనబడే ఒక ఫ్రీలాన్స్ శిల్ప కళాకారుడు తన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ప్రొఫైల్లో ఇటువంటి ఫోటోలు షేర్ చేసాడు. ఆ పోస్టులను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
లాస్ ఏంజిల్స్ కు చెందిన ట్రెములస్ మోషన్ పిక్చర్స్ అనే టెలివిజన్ మరియు ఫిల్మ్ ప్రొడక్షన్ స్టూడియో, ‘అన్ సాంక్టిఫైడ్’ పేరుతో చేస్తున్న ఒక చిత్రానికి ప్రాక్టికల్ ఎఫెక్ట్స్ డైరెక్టర్ రాబ్ కోబాస్కీ. ఆ స్టూడియో వారు ఇదే వీడియో అర్జెంటీనా,  బ్రెజిల్ లో వైరల్ అయినప్పుడు ఆ జంతువు రాబ్ కోబాస్కీ తయారు చేసిందని, నిజమైనది కాదని ట్వీట్ చేసారు.
సాక్షి దినపత్రిక ఇదే క్లెయిమ్ కు సంబంధించి ఒక ఆర్టికల్ ప్రచురించింది. వాట్సాప్ గ్రూపుల్లో వైరల్ అవుతున్న ఈ సమాచారంలో వాస్తవం లేదని స్థానిక సీఐ రవికుమార్ పేర్కొన్నట్టు తెలిపారు.
భారత్-పాకిస్తాన్ సియాల్ కోట్ సరిహద్దులో పాకిస్తాన్ సైన్యం వేర్ వుల్ఫ్ ను ఢీకొట్టిన వీడియో అంటూ జూన్ 2021లో ఇదే వీడియో వైరల్ అయినప్పుడు FACTLY అది తప్పని చెప్తూ రాసిన ఆర్టికల్ ఇక్కడ చూడవొచ్చు.  పోస్టులో చెప్పిన విషయం గురించి ఇంటర్నెట్‌లో వెతకగా, అలా జరిగినట్టు సమాచారం గాని, ప్రముఖ వార్తాపత్రికల్లో ఆర్టికల్స్ గాని లభించలేదు.
చివరగా, మారేడుమిల్లి అటవీ ప్రాంతంలో ‘మొర్లమెకం’ అనే వింత జంతువు ఒక బాలుడిపై దాడి చేసి సగం కాలు తినేసిందనడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.


text:
కాన్పూర్ హింసలో పదిహేను మంది చిన్న పిల్లలు 150 హిందూ కుటుంబాలను రక్షించాయన్నది కల్పితం - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 10, 2022
ముహమ్మద్ ప్రవక్తపై బీజేపీ అధికార ప్రతినిధి చేసిన వ్యాఖ్యలకు వ్యతిరేకంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కాన్పూర్‌లో ఇటీవల నిరసనల్లో హింసాత్మక ఘటనలు చోటు చేసుకున్న నేపథ్యంలో, ఈ హింసలో పదిహేను మంది హిందూ పిల్లలు ఒక 150 హిందూ కుటుంబాలను ముస్లింల దాడి నుండి కాపాడారని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కాన్పూర్‌లో పదిహేను మంది హిందూ పిల్లలు ఒక 150 హిందూ కుటుంబాలను  ముస్లింల దాడి నుండి కాపాడారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ముహమ్మద్ ప్రవక్తపై చేసిన వ్యాఖ్యలకు వ్యతిరేకంగా కాన్పూర్‌లో జరిగిన హింసలో పదిహేను మంది చిన్న పిల్లలు 150 హిందూ కుటుంబాలను ముస్లింల దాడి నుండి రక్షించారని ఏ వార్తా సంస్థ రిపోర్ట్ చేయలేదు. ఏఎన్ఐ కూడా ఇలాంటి కథనాలేవి ప్రసారం చేయలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
బీజేపీ అధికార ప్రతినిధి ముహమ్మద్ ప్రవక్తపై చేసిన వ్యాఖ్యలకు వ్యతిరేకంగా కాన్పూర్‌లోని బేకన్‌గంజ్ ప్రాంతంలో 03 జూన్ 2022న నిరసనలు జరిగాయి. ఐతే నిరసనలలో భాగంగా బేకన్‌గంజ్ ప్రాంతంలోని మార్కెట్ బంద్‌కు సంబంధించి రెండు వర్గాల మధ్య గొడవ జరిగింది.
ఈ గొడవలో రెండు వర్గాలు  రాళ్ళ దాడి చేసుకున్నారు. పోలీసులపై కూడా రాళ్ళు విసిరారు. ఈ గొడవలకు సంబంధించి ప్రధాన నిందితుడిగా భావిస్తున్న జాఫర్ హయత్‌తో ఇప్పటివరకు 50 మందికిపైగా అరెస్ట్ చేసినట్టు పోలీసులు తెలిపారు.  అలాగే ఒక నలబై మంది అనుమానితుల ఫోటోలను కూడా పోలీసులు విడుదల చేసారు.
ఐతే ఈ ఘటనల్లో పదిహేను మంది చిన్న పిల్లలు 150 హిందూ కుటుంబాలను ముస్లింల దాడి నుండి రక్షించారని చెప్పే ఎటువంటి వార్తా కథనాలుగాని లేక ఇతర సమాచారంగాని లేదు. ఒకవేళ నిజంగానే ఇలా జరిగి ఉంటే మీడియా ఈ వార్తను రిపోర్ట్ చేసి ఉండేది, కాని మాకు అలాటి మీడియా కథనాలేవి లభించలేదు.
పైగా పోస్టులో వీరు ఏఎన్ఐతో మాట్లాడినట్టు చెప్తున్నారు, కాని కాన్పూర్ హింసకు సంబంధించి ఈ విషయాన్నీ పేర్కొంటూ ఏఎన్ఐ ప్రసారం చేసిన కథనాలేవి మాకు లభించలేదు. దీన్నిబట్టి, పోస్టులో చెప్తున్నది పూర్తిగా కల్పితమని, దీనికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని స్పష్టమవుతుంది.
చివరగా, కాన్పూర్ హింసలో పదిహేను మంది చిన్న పిల్లలు 150 హిందూ కుటుంబాలను రక్షించాయన్నది కల్పితం.


text:
మెక్సికో దేశానికి సంబంధించిన వీడియోని చూపిస్తూ వికారాబాద్ జిల్లాలో మూసీ నది వరద అని షేర్ చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 28, 2020
వికారాబాద్ జిల్లాలో మూసీ నది వరద ప్రవాహం అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. వరద నీటి ప్రవాహంలో పశువులు కొట్టుకుపోతున్న దృశ్యాలు ఈ వీడియోలో మనం చూడవచ్చు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: వికారాబాద్ జిల్లాలో మూసీ నది వరద ప్రవాహంలో పశువులు కొట్టుకుపోతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం):  వరద నీటి ప్రవాహంలో పశువులు కొట్టుకుపోతున్న ఈ వీడియో మెక్సికో దేశంలోని నయారిట్ రాష్ట్రంలో జరిగిన ఘటనది. పోస్టులోని ఈ వీడియో భారత దేశానికి సంబంధించినది కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా, అవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ‘Atolo kecil’ అనే యూసర్ ‘29 జులై 2020’ నాడు యూట్యూబ్ లో పోస్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది. నదీ ప్రవాహంలో పశువులు కొట్టుకుపోతున్న ఈ దృశ్యాలు మెక్సికో దేశంలోని నయారిట్ రాష్ట్రంలో ‘28 జూలై 2020’ నాడు చోటుచేసుకున్నట్టు తెలిపారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా ఆ ఘటనకి సంబంధించిన మరింత అధికారిక సమాచారం కోసం వెతకగా, ఇదే వీడియోని ‘Imagen Noticias’ తమ అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానెల్లో ‘28 జూలై 2020’ నాడు పోస్ట్  చేసినట్టు తెలిసింది. మెక్సికో దేశానికి చెందిన ‘Imagen TV’ టెలివిజన్ నెట్వర్క్ లో ఈ ‘Imagen Noticias’ ప్రోగ్రాం ప్రసారమవుతుంది. నయారిట్ రాష్ట్రంలోని Zacualpan నది ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతున్న పశువులు, అని ఈ వీడియో వివరణలో తెలిపారు.
ఇదే వీడియోని చూపిస్తూ ‘UNO TV’ న్యూస్ వెబ్ సైట్ ‘28 జూలై 2020’ నాడు పబ్లిష్ చేసిన ఆర్టికల్ దొరికింది. మెక్సికో లోని నయారిట్ రాష్ట్రంలో ‘Hanna Storm’ వరద దాటికి పశువులు కొట్టుకుపోతున్న దృశ్యాలు, అని ఈ ఆర్టికల్ లో తెలిపారు.
‘Times of India’ న్యూస్ వెబ్ సైట్ ఈ వీడియోని షేర్ చేస్తూ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని దేవాస్ నగరంలో నది ప్రవాహానికి కొట్టుకుపోతున్న పశువులు అని ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినప్పుడు, FACTLY దానికి సంబంధించి రాసిన ఫాక్ట్ చెక్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, మెక్సికో దేశానికి సంబంధించిన వీడియోని చూపిస్తూ వికారాబాద్ జిల్లాలో మూసీ నది వరద ప్రవాహం అని షేర్ చేస్తున్నారు.

created: September 28, 2020


text:
MGM హాస్పిటల్ ఎస్.పి. బాల సుబ్రహ్మణ్యం పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంభానికి అందించలేదన్న వార్తలో నిజం లేదు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 28, 2020
ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం చికిత్స కోసం అయిన హాస్పిటల్ బిల్ 3 కోట్ల రూపాయలు పూర్తిగా కట్టని తరుణంలో హాస్పిటల్ వారు SPB పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించలేదు, ఈ సమయంలో ఉప రాష్ట్రపతి వెంకయ్య నాయుడు గారి కూతురు జోక్యం చేసుకొని SPB పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించేలా చూసారు అని చెప్తూ ఉన్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం చికిత్స కోసం అయిన హాస్పిటల్ బిల్ 3 కోట్ల రూపాయలు పూర్తిగా కట్టని తరుణంలో హాస్పిటల్ వారు SPB పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించలేదు, ఈ సమయంలో ఉప రాష్ట్రపతి వెంకయ్య నాయుడు గారి కూతురు జోక్యం చేసుకొని SPB పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంబ సభ్యులకు అందించేలా చూసారు.
ఫాక్ట్(నిజం): హాస్పిటల్ బిల్ పూర్తిగా కట్టని కారణంగా ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం పార్థివదేహాన్ని MGM హాస్పిటల్ వారు తమ కుటుంబానికి  అందించలేదని వస్తున్న వార్త పూర్తి అవాస్తవం అని అయన కుమారుడు  ఎస్.పి. చరణ్ స్పష్టం చేసారు. పైగా పోస్టులో చెప్పిన విషయం గురించి ఎటువంటి వార్తా కథనాలు కూడా లేవు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ఈ విషయానికి సంబంధించి మరింత సమాచారం కోసం వెతికే క్రమంలో ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం కుమారుడైన ఎస్.పి. చరణ్, పోస్టులో ఉన్న విషయం గురించి వివరణ ఇస్తూ తన ఫేస్ బుక్ ఎకౌంటులో షేర్ చేసిన ఒక వీడియో మాకు కనిపించింది. ఈ వీడియో ద్వారా MGM హాస్పిటల్ వారు బిల్ కట్టని కారణంగా ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం పార్థివదేహాన్ని వారి కుటుంబానికి  అందించలేదని వస్తున్న వార్తలలో నిజం లేదని ఎస్.పి. చరణ్ స్పష్టం చేసారు.
ఇదే వీడియోని ప్రసారం చేసిన ఈటీవీ  వార్తా కథనం ఇక్కడ చూడొచ్చు. పైగా పోస్టులో చెప్పిన విషయమై ఎటువంటి వార్తా మాకు కనిపించలేదు. దీన్నిబట్టి పోస్టులో చెప్పిన వార్తలో నిజం లేదని కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.
చివరగా, ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం మరణం నేపధ్యంలో  MGM హాస్పిటల్ పైన వస్తున్న వార్తలో నిజం లేదు.


text:
పోస్టులోని ఫోటో బీహార్ రాష్ట్రం అరారియా జిల్లాలోని ఒక ప్రాథమిక పాఠశాలది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 25, 2020
ఒక ఫోటో ని ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేసి, అది జగన్ పరిపాలనలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని పాఠశాలలో పిల్లలు పౌష్టిక మధ్యాహ్న భోజనం తింటున్నదని చెప్తున్నారు. పోస్టులో చెప్పిన విషయంలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని పాఠశాలలో పిల్లలు పౌష్టిక మధ్యాహ్న భోజనం తింటున్న ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఫోటో బీహార్ రాష్ట్రం అరారియా జిల్లాలోని చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాలలో విద్యార్థులు మధ్యాహ్న భోజనం తింటున్నప్పటిది. కావున, పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని ఫోటోని క్రాప్ చేసి వెతికినప్పుడు, అదే ఫోటో ‘Samridh Jharkhand’ అనే న్యూస్ వెబ్సైటు ఏప్రిల్-2019 లో ప్రచురించిన ఒక కథనం లో లభించింది. ఏప్రిల్ -2019 అంటే అప్పటికి ఇంకా జగన్ ముఖ్యమంత్రి అవ్వలేదు. అంతేకాదు, ఆ ఫోటో బీహార్ రాష్ట్రం అరారియా జిల్లాలోని చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యార్థుల ఫోటో అని ఆ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుస్తుంది
పైన లభించిన సమాచారంతో గూగుల్ లో వెతికినప్పుడు, ‘The Hindustan Times’ వారు చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాల లో విద్యార్థులకు అందిస్తున్న నాణ్యమైన మధ్యాహ్న భోజనం గురించి రాసిన కథనం లభించింది. ఆ కథనం లో ఉన్న ఫొటోలో కూడా పోస్టులోని ఫొటోలో ఉన్న పరిసరాలను చూడవచ్చు.
ఇంతకుముందు పోస్టులోని ఫోటోనే ఢిల్లీ లోని పాఠశాలలోనిదని సోషల్ మీడియాలో చలామణీ అయింది. అప్పుడు  ‘Aaj Tak’ వారు చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాల యాజమాన్యాన్ని ఆ ఫోటో గురించి సమాచారం కోసం సంప్రదించగా, అది తమ పాఠశాలలోనిదే అని వారు తెలిపారు.
చివరగా, పోస్టులోని ఫోటో బీహార్ రాష్ట్రం అరారియా జిల్లాలోని ఒక ప్రాథమిక పాఠశాలలోనిది.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: February 25, 2020


text:
బీహార్ పాఠశాలలో తీసిన మధ్యాహ్న భోజన పథకం ఫోటోని ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జగన్ ప్రభుత్వానికి ముడిపెడుతున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 24, 2021
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదువుకుంటున్న విద్యార్ధులకి జగన్ ప్రభుత్వం పౌష్టిక మధ్యాహ్న భోజనం అందిస్తున్న దృశ్యం, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక ఫోటో షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పాఠశాల విద్యార్ధులకి వై.యస్. జగన్  ప్రభుత్వం పౌష్టిక మధ్యాహ్న భోజనం అందిస్తున్న దృశ్యం.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ ఫోటో, బీహార్ రాష్ట్రంలోని చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాలలో విద్యార్థులు మధ్యాహ్న భోజనం చేస్తున్నప్పుడు తీసినది. ఈ ఫోటో ఆంధ్రప్రదేశ్ కి సంబంధించింది కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ‘Samridh Jharkhand’ న్యూస్ వెబ్ సైట్ 13 ఏప్రిల్ 2019 నాడు ఒక ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ ఫోటో బీహార్ రాష్ట్రం అరారియా జిల్లాలోని చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాలకి సంబంధించిందని ఆర్టికల్ లో తెలిపారు. చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాల యాజమాన్యం తమ విద్యార్ధులకి పౌష్టిక ఆహరం అందిస్తున్నట్టు ఈ ఆర్టికల్ లో వివరించారు. ఏప్రిల్ 2019లో అంటే, అప్పటికి వై.యస్. జగన్ ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణస్వీకారం కూడా చెయ్యలేదు.
ఈ వివరాల ఆధారంగా గూగుల్ లో వెతికితే, చుర్చూరియా ప్రాథమిక పాఠశాలలో విద్యార్థులకి అందిస్తున్న నాణ్యమైన మధ్యాహ్న భోజనం గురించి ‘The Hindustan Times’ ఒక ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసిన ఫోటోలో కూడా పోస్టులోని ఫోటోలో కనిపిస్తున్న పరిసరాలని మనం  చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పాఠశాలకి సంబంధించింది కాదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
ఇదివరకు, ఈ ఫోటోని ఇదే క్లెయిమ్ తో  గతంలో షేర్ చేసినప్పుడు, FACTLY దీనికి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. ఆ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, బీహార్ ప్రాథమిక పాఠశాలలో తీసిన ఫోటోని చూపిస్తూ జగన్ ప్రభుత్వం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యార్ధులకి అందిస్తిస్తున్న పోష్టిక మధ్యాహ్న భోజనం అంటున్నారు.


text:
బంగ్లాదేశ్ లో తీసిన పాత ఫోటో పెట్టి, ‘వందల కిలోమీటర్లు నెత్తి మీద మూటతో నడిచి వెళ్తున్న చిన్నారి’ అని షేర్ చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 15, 2020
లాక్ డౌన్ కారణంగా వందల కిలోమీటర్లు నడిచి వెళ్తూ, కన్నీరు పెట్టుకుంటున్న చిన్నారి అని ఒక పాప ఫోటోని కొంత మంది సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ‘నెత్తి మీద మూటతో నడవలేకపోతున్నా’ అని తను చెప్పినట్టు ఒక కథ కూడా పోస్టులో పెట్టారు. అయితే, అది ఒక పాత ఫోటో అని FACTLY విశ్లేషణలో తేలింది. అంతేకాదు, అది అసలు భారతదేశానికి సంబంధించిన ఫోటో కూడా కాదు. అది 2017 లో బంగ్లాదేశ్ లో తీసిన ఫోటో. లాక్ డౌన్ కారణంగా తమ ఊర్లకు వెళ్ళడానికి ప్రజలు కష్టాలు పడుతున్నారు అనేది వాస్తవం, కానీ పోస్టులోని ఫోటో మాత్రం పాతది
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్ – ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్ –
‘Getty Images’ వెబ్ సైట్  – https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/rohingya-girl-cries-as-refugees-fleeing-from-myanmar-cross-news-photo/862001952
Did you watch our new video?


text:
తమను ఇంటికి పంపించమని బాంద్రాలో వలస కార్మికులు గూమిగూడితే, ‘కొరోనా పై సభ పెట్టిన ముస్లింలు’ అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 15, 2020
‘ఈ రోజు ముంబై నగరంలోని బాంద్రా మసీదు ముందు వేలమంది తురకలు గుమ్మికూడి, కరోనా అల్లాహ్ వల్లన రాలేదు అంటూ వేలమంది తో సభ పెట్టారు. LOCKDOWN కేవలం హిందువులే కేనా. చట్టాల్ని గౌరవించే హిందువుల కేమో లాఠీలతో తన్నులు, వీళ్ళకి ఇలాంటి సభలు..’ అని అంటూ, ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ముంబై లోని బాంద్రాలో మసీదు ముందు వేలమందితో కొరోనా పై సభ పెట్టిన ముస్లింలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలో ఉన్నవారు లాక్ డౌన్ వల్ల ముంబైలో చిక్కుకుపోయిన వివిధ మతాలకు చెందిన వలస కార్మికులు. తమను తమ స్వస్థలానికి వెళ్ళడానికి అనుమతించాలని కోరుతూ, వారందరూ బాంద్రా రైల్వే స్టేషన్ పక్కనే ఉన్న మసీదు ముందు గూమిగూడరు. ట్రైన్లు మొదలవుతాయని కొన్ని పుకార్లు రావడంతో బాంద్రా రైల్వే స్టేషన్ కి వారందరూ వచ్చినట్టు పోలీసులు భావిస్తున్నారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని విషయం గురించి వెతకగా, లాక్ డౌన్ వల్ల ముంబైలో చిక్కుకుపోయిన వలస కార్మికులు తమను తమ స్వస్థలానికి వెళ్ళడానికి అనుమతించాలని కోరుతూ బాంద్రా రైల్వే స్టేషన్ దగ్గర గూమిగూడారాని ‘ప్రెస్ ట్రస్ట్ అఫ్ ఇండియా’ వారి ట్వీట్ ద్వారా తెలుస్తుంది. ఇదే విషయంపై మహారాష్త్ర ముఖ్యమంత్రి ఆఫీసు వారు కూడా ట్వీట్ చేసారు. ఏప్రిల్ 14 తర్వాత ట్రైన్లు మొదలవుతాయని భావించి, వారందరూ రైల్వే స్టేషన్ దగ్గర గూమిగూడారాని ఆ ట్వీట్ లో చదవొచ్చు.
‘సాయంత్రం 4 గంటలకు బాంద్రా రైల్వే స్టేషన్ ప్రాంగణంలో సుమారు 1500 మంది గుమిగూడరు. వారిలో చాలా మంది వలస కార్మికులే. లాక్డౌన్ పొడిగింపుపై వారు అసంతృప్తితో ఉన్నారు. తమ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లనివ్వండని కోరారు’, అని ముంబై పోలీసు పీఆర్ఓ డీసీపీ ప్రణయ అశోక్ తెలిపారు. కావున, పోస్టులో చెప్పినట్టు ఏదో ఒక్క మతం వారు మసీదు ముందు సభ పెట్టలేదు, ఆ ఘటనలో మత ప్రస్తావన ఎక్కడా కూడా లేదు. వారు ముంబైలో చిక్కుకుపోయిన వివిధ మతాలకు చెందిన వలస కార్మికులు. అంతేకాదు, పోస్ట్ చేసిన వీడియోని సరిగ్గా వింటే, దాంట్లోని వ్యక్తి అక్కడి ప్రజలకు సర్దిచెప్తున్నట్టు తెలుస్తుంది.
వీడియోలో వారు మసీదు ముందు ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. అయితే, అది బాంద్రా రైల్వే స్టేషన్ పక్కనే ఉందని గూగుల్ మాప్స్ ద్వారా తెలుస్తుంది.
అంతేకాదు, అనవసరమైన పూకర్లు పుట్టించి, ఆ ఘటనకు కారణమైన వినయ్ దూబే ని పోలీసులు అరెస్ట్ చేసారు. ట్రైన్లు మొదలవుతాయని రిపోర్ట్ చేసిన ఒక టీవీ జర్నలిస్ట్ పై కూడా పోలీసులు ఎఫ్ఐఆర్ ఫైల్ చేసారు. ఈ ఘటనకి సంబంధించిన మరిన్ని వార్తలను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా, తమను ఇంటికి పంపించమని బాంద్రాలో వలస కార్మికులు గూమిగూడితే, ‘కొరోనా పై సభ పెట్టిన ముస్లింలు’ అని షేర్ చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
తమను తమ స్వస్థలాలకు పంపించమని కోరుతూ వలస కార్మికులు టోలి చౌకి లో రోడ్ల పైకి వచ్చిన వీడియో అది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 3, 2020
‘ఇది మన హైదరబాద్ పాతబస్తీలో పరిస్థితి’ అని చెప్తూ, కొంత మంది జనం రోడ్లపైకి వచ్చిన ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియా లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం
హైదరబాద్ పాతబస్తీకి సంబంధించిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం):పోస్టులోని వీడియోని టోలి చౌకి లో తీసారు. లాక్ డౌన్ కారణంగా తెలంగాణలో చిక్కుకున్న వలస కార్మికులు తమను తమ స్వస్థలాలకు పంపించమని కోరుతూ రోడ్ల పైకి వచ్చారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని వీడియో గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, ఆ సంఘటన టోలి చౌకి లో జరిగినట్టు తెలుస్తుంది. అంతేకాదు, వీడియోలో కనిపిస్తున్న కొన్ని షాప్స్ కూడా గూగుల్ మాప్స్ లో టోలి చౌకి లోనే ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు
లాక్ డౌన్ కారణంగా తెలంగాణలో చిక్కుకున్న వలస కార్మికులు తమను తమ స్వస్థలాలకు పంపించమని కోరుతూ రోడ్ల పైకి వచ్చారని వీడియోలోని ఘటన గురించి మీడియా సంస్థలు ప్రచురించినట్టు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చదవొచ్చు.
తమను తమ ఇళ్లకు పంపించమని వలస కార్మికులు అడుగుతున్న వీడియోని ఇక్కడ చూడవొచ్చు. ఈ ఘటనపై పోలీసులు ఇచ్చిన వివరణ ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా తమను తమ స్వస్థలాలకు పంపించమని కోరుతూ వలస కార్మికులుటోలి చౌకి లో రోడ్ల పైకి వచ్చిన వీడియో.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
సంబంధంలేని పాత ఫోటో పెట్టి, వలస కూలీల కుటుంబాలు తమ సొంత ఊర్లకు నడవడంతో పాదాలకు పుండ్లు ఏర్పడిన ఫోటో అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 15, 2020
పాదాలు ఉన్న ఒక ఫోటో ని పెట్టి, లాక్ డౌన్ కారణంగా వలస కూలీల కుటుంబాలు తమ సొంత ఊర్లకు నడవడంతో వారి పాదాలకు పుండ్లు ఏర్పడిన ఫోటో అని చాలా మంది సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. కానీ, ఆ ఫోటో పాతది మరియు పాకిస్తాన్ దేశానికి చెందినదని FACTLY విశ్లేషణలో తేలింది. ‘Daily Mail’ వారి 11 జూన్ 2018 కథనం లో ఫోటోలోని పిల్లలు ‘ఎపిడెర్మోలిటిక్ హైపర్‌కెరాటోసిస్’ అనే వ్యాధితో బాధపడుతున్నారని తెలిసింది. లాక్ డౌన్ కారణంగా వలస కూలీలు చాలా ఇబ్బందులు పడుతున్నారనేది వాస్తవమే, కానీ ఫోటో ఇప్పటిది కాదు మరియు దానికి భారత దేశంతో సంబంధం లేదు.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్ – ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్ – న్యూస్ ఆర్టికల్ – https://www.dailymail.co.uk/health/article-5829255/The-Pakistani-siblings-turned-stone.html
Did you watch our new video?


text:
వీడియోలో జనం క్యూ కట్టింది మద్యం కోసం కాదు, తమ స్వరాష్ట్రాలకు వెళ్ళడానికి పర్మిషన్ కోసం - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 8, 2020
‘హైదరబాద్ గచ్చిబౌలిలో మద్యం కోసం వైన్ షాపు ముందు క్యూ కట్టిన జనం’ అని చెప్తూ, ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
హైదరాబాద్ గచ్చిబౌలిలో మద్యం కోసం వైన్ షాపు ముందు జనం క్యూ కట్టిన వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలో క్యూ కట్టింది మందు కోసం కాదు. అసలు వీడియో తీసిన ప్రదేశంలో వైన్ షాపే లేదు. ఆ వీడియోలో కనిపిస్తున్నవారు వలస కూలీలు; తమను తమ స్వరాష్ట్రాలకు పపించమని కోరుతూ గచ్చిబౌలి పోలిస్ స్టేషన్ ముందు క్యూ కట్టారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
వీడియోలో మొదట్లో కనిపించే బిల్డింగ్ గచ్చిబౌలి పోలీస్ స్టేషన్ అని FACTLY విశ్లేషణలో తేలింది.
వీడియో తీసింది గచ్చిబౌలి పోలీస్ స్టేషన్ దగ్గర అని తెలిసింది కాబట్టి, కొన్ని కీ-వర్డ్స్ తో సెర్చ్ చేయగా, ‘TV5 News’ వీడియో ఒకటి సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. పోస్ట్ లోని వీడియోనే పెట్టి, ‘స్వరాష్ట్రాలకు పంపాల్సిందిగా కోరుతూ పోలీస్ స్టేషన్ల ముందు క్యూ. గచ్చిబౌలి పీఎస్ కు తరలివచ్చిన వేలాది మంది వలసకూలీలు’ అని న్యూస్ రాసినట్టు చూడవొచ్చు. కావున, ఆ వీడియో వైన్ షాపుల ముందు క్యూ కట్టిన జనాలది కాదు.
అంతేకాదు, వీడియోలో చూపెట్టిన ప్రదేశంలో అసలు వైన్ షాపులే లేనట్టు గూగుల్ మాప్స్ లో చూడవొచ్చు. కొన్ని ఉన్నా, అవి వీడియోలో నిలబడ్డ క్యూ కి వెనకాల ఉన్నాయి.
చివరగా, వీడియోలో జనం క్యూ కట్టింది మందు కోసం కాదు, తమ స్వరాష్ట్రాలకు వెళ్ళడానికి పర్మిషన్ కోసం.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని మంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు అనలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 12, 2021
పల్లె ప్రగతి సమావేశంలో రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని తెలంగాణ రాష్ట్ర పంచాయితీరాజ్ శాఖా మంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు వార్నింగ్ ఇచ్చినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక వార్తాకథనం ఫోటో షేర్ అవుతుంది. ఆ వార్తాక థనంలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పల్లె ప్రగతి సమావేశంలో రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని మంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు వార్నింగ్ ఇచ్చారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వార్తాకథనం ఎడిట్ చేయబడినది. జగిత్యాల జిల్లా మెట్లచిట్టాపూర్ గ్రామంలో జరిగిన పల్లె ప్రగతి సమావేశంలో ఒక రైతు, మంత్రి దయాకర్ రావుని రుణమాఫీ ఎందుకు అమలు చేయట్లేదని నిలదీసారు. మంత్రి దయాకర్ రావు అతన్ని బీజేపీ కార్యకర్తగా భావించి సమావేశం నుండి బయటకి పంపేసారు. కరోనా కారణంగా రాష్ట్ర ఆదాయం తగ్గడం వల్ల రుణమాఫీ అమలు చేయడంలో జాప్యం జరిగిందని , తొందర్లోనే రుణమాఫీ అమలు చేస్తామని దయాకర్ రావు ఆ సమావేశంలో చెప్పారు. రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు ఎక్కడా అనలేదు. దీనికి సంబంధించి ఏ వార్తా సంస్థ కథనం పబ్లిష్ చేయలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్‌కు సంబంధించిన వివరాల కోసం కొన్ని పదాలు వాడి గూగుల్ లో వెతికితే, పంచాయితీరాజ్ శాఖా మంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని బెదిరించినట్టుగా ఎటువంటి వార్తా కధనం పబ్లిష్ అవలేదని తెలిసింది. ఒకవేళ, మంత్రి దయాకర్ రావు రైతులకు సంబంధించి అలాంటి వ్యాఖ్యలు చేసి ఉంటే, దానికి సంబంధించి పలు వార్తా సంస్థలు ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసేవి.
06 జూలై 2021 నాడు జగిత్యాల జిల్లా మెట్లచిట్టాపూర్ గ్రామంలో జరిగిన పల్లె ప్రగతి సమావేశంలో గంగా రెడ్డి అనే  రైతు మంత్రి దయాకర్ రావుని రుణమాఫీ ఎందుకు అమలు చేయట్లేదని నిలదీసారు. రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించిన గంగా రెడ్డిని దయాకర్ రావు ‘నీది ఏ పార్టీ’ అని ప్రశ్నించారు. పక్కన ఉన్న తెరాస కార్యకర్తలు అతను బీజేపీ కార్యకర్త అనడంతో, మంత్రి  దయాకర్ రావు అతన్ని పోలీసుల సహాయంతో సమావేశం నుండి బయటకి పంపించేసారు. ఈ ఘటనకు సంబంధించి ‘V6 వెలుగు’ వార్తాపత్రిక 07 జూలై 2021 నాడు ఒక కథనం పబ్లిష్ చేసింది. కరోనా కారణంగా రాష్ట్ర ఆదాయం తగ్గిందని, తొందోర్లోనే రుణమాఫీ అమలు చేస్తామని దయాకర్ రావు ఆ సమావేశంలో చెప్పారు.
మెట్లచిట్టాపూర్ గ్రామ పల్లె ప్రగతి సమావేశంలో జరిగిన ఈ ఘటనకు సంబంధించి పబ్లిష్ అయిన మరికొన్ని వార్తా కధనాలు,  వీడియోలని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని జైలుకి పంపుతానని ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు ఎక్కడా అనలేదు. ఈ విషయాన్ని తెలుపుతూ ఏ వార్తా సంస్థ  కథనం పబ్లిష్ చేయలేదు.
చివరగా, రుణమాఫీ గురించి ప్రశ్నించే రైతులని ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు జైలుకి పంపుతానని బెదిరించినట్టుగా షేర్ చేస్తున్న ఈ వార్తాకథనం నిజం కాదు.


text:
ముఖమంత్రి జగన్ మోహన్ రెడ్డి జైలుకి వెళ్లే రోజులు దగ్గరపడ్డాయి అని మంత్రి రోజా అనలేదు, ఈ వీడియో ఎడిట్ చేసినది. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 8, 2023
“జగన్ మోహన్ రెడ్డి పాపాలు పండాయి, తను జైలుకి వెళ్లి చిప్పకూడు తినే రోజు దగ్గర పడింది”, అని మంత్రి రోజా అంటున్న వీడియో ఒకటి సోషల్ మీడియాలో బాగా వైరల్ అవుతోంది. ఈ వీడియో వెనుక నిజానిజాలు ఏంటో ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా తెలుసుకుందాం.
క్లెయిమ్: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి జగన్ మోహన్ రెడ్డికి జైలుకి వెళ్లే రోజు దగ్గరపడింది అని వ్యాఖ్యానించిన మంత్రి రోజా.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియో డిజిటల్‌గా ఎడిట్ చెయ్యబడింది. అసలు వీడియోలో మంత్రి రోజా విలేఖరులతో  మాట్లాడుతూ “చంద్రబాబు నాయుడు పాపాలు పండాయి, జైలుకి వెళ్లే రోజులు దగ్గరపడ్డాయి అనే దానికి ఇంతకన్నా నిదర్శనం ఏమి కావలి..” అని అన్నారు. అసలు వీడియోలో చంద్రబాబు నాయుడు అని మంత్రి రోజా అన్న చోట జగన్ మోహన్ రెడ్డి అనే ఆడియోను ఎడిట్ చేసి వైరల్ వీడియోను తయారు చేసారు. కావున పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
ముందుగా ఈ వీడియోను నిశితంగా గమనిస్తే, మంత్రి రోజా, జగన్ మోహన్ రెడ్డి పేరు పలికినప్పుడు వస్తున్న శబ్దానికీ, మిగిలిన పదాలు పలుకుతున్నపుడు వస్తున్న శబ్దానికి వ్యత్యాసం ఉంది. ఇది ఈ వీడియో ఎడిట్ చేయబడినది ఏమో అనే అనుమానాన్ని మాకు కలిగించింది. అంతే కాక, ఈ వీడియో ఎడిట్ చేసిందిలా ఉందని కొందరు కామెంట్ చేసారు.
వీడియోలో మైకుల పైన సాక్షి మరియు NTV లోగోలు చూసి, మంత్రి రోజా ఈ చానళ్లకు ఇచ్చిన అసలు ఇంటర్వ్యూ కోసం యుట్యుబ్‌లో కీ వర్డ్ సెర్చ్ చేసి వెతికాము. మే 3వ తారీఖున సాక్షి TV ఛానెల్లో ‘ Minister Roja Reaction On Supreme Court Verdict On Amaravati Irregularities Case @SakshiTVLIVE..’ అనే టైటిల్ ఉన్న వీడియో అప్లోడ్ చేసింది, ఇది వైరల్ వీడియో యొక్క అసలు వెర్షన్.
ఇందులో మంత్రి రోజా, చంద్ర బాబు నాయుడు గురించి మరియు కొందరు నాయకుల గురించి మాట్లాడారు. వీడియో మొదట్లోనే తను ‘ చంద్రబాబు నాయుడు పాపాలు పండాయి, జైలుకి వెళ్లే రోజులు దగ్గరపడ్డాయి ’ అని అంటారు. అదేవిధంగా, వైరల్ వీడియోలో ఉన్న మరో వాక్యం  0:55 టైం స్టాంపు దగ్గర నుండి మొదలవుతుంది, తను మాట్లాడుతూ ‘ప్రజల(ను) నష్టపరిచే విధంగా, రాష్ట్రం నష్టపోయే విధంగా చంద్రబాబు నాయుడు ఎలా చేసాడో అన్నిటికి సాక్షాధారాలు ఉన్నాయి కాబట్టి 100 పర్సెంటు చంద్రబాబు నాయుడు చిప్పకూడు తినే రోజు దగ్గరపడింది.’  ఈ వీడియో ఆధారంగా తను మాట్లాడింది, తెలుగు దేశం పార్టీ అధ్యక్షులు చంద్రబాబు  నాయుడు గురించి అని, ముఖ్యమంత్రి జగన్ మోహన్ రెడ్డి గురించి కాదు అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. వైరల్ వీడియోను అసలు వీడియోలో చంద్రబాబు నాయుడు అని మంత్రి రోజా అన్న చోట జగన్ మోహన్ రెడ్డి అనే ఆడియోను ఎడిట్ చేసి తయారు చేసారు. చంద్రబాబు నాయుడుపై తను ఇదే విధమైన వ్యాఖలు చేసినట్లు ‘ది హిందూ’ పత్రిక కూడ మే 5వ తారీఖున రిపోర్టు చేసింది.
చివరిగా, ముఖమంత్రి జగన్ మోహన్ రెడ్డి జైలుకి వెళ్లే రోజులు దగ్గరపడ్డాయి అని మంత్రి రోజా అనలేదు, ఈ వీడియో ఎడిట్ చేయబడినది.


text:
చిన్న పిల్లలకు కరోనా వైరస్ సోకకుండా ఉండేందుకు తీసుకోమంటున్న ఈ నివారణ చర్యలని శిశు సంక్షేమ శాఖ ప్రకటించలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 4, 2021
కరోనా వైరస్ మహమ్మారి నుండి పిల్లలను రక్షించుకునేందుకు శిశు సంక్షేమ శాఖ తల్లిదండ్రులకు కొన్ని మార్గదర్శకాలు జారీ చేసినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతుంది. శిశు సంక్షేమ శాఖ ఇచ్చిన ఈ మార్గదర్శకాలలో చిన్న పిల్లలని బయటకి పంపకూడదని, తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలని తప్ప మిగితా వారి పిల్లలను దగ్గరకు తీసుకోవద్దని, చిన్న పిల్లలకు పాలు పట్టే తల్లులు బయటకి వెల్లకూడదని, అలాగే, పొరుగు ఇళ్ళలో ఆడుకునేందుకు తమ పిల్లలని పంపకూడదని చెప్పినట్టు ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. కరోనా వైరస్ థర్డ్ వేవ్ పిల్లలపై ప్రభావం చూపుతుందనే చర్చ జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఈ పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: శిశు సంక్షేమ శాఖ  కరోనా వైరస్ నుండి పిల్లలను రక్షించుకునేందుకు తల్లిదండ్రులకి జారి చేసిన మార్గదర్శకాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన మార్గదర్శకాలని శిశు సంక్షేమ శాఖ ప్రకటించలేదు. కరోనా వైరస్ థర్డ్ వేవ్ పిల్లల పై ప్రభావం చూపుతుందని కొంత మంది హెచ్చరిస్తుండడంతో, పిల్లలని కరోనా వైరస్ మహమ్మారి నుండి రక్షించుకునేందుకు త్వరలో కొత్త మార్గదర్శకాలను జారీ చేయనున్నట్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రకటించింది. ఈ పోస్టులో తెలిపిన కొన్ని నియమాలని కొందరు డాక్టర్లు కూడా సూచించారు. కాని, ప్రభుత్వం నుండి ఇలాంటి మార్గదర్శకాలేవి ఇంకా జారీ కాలేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ కు సంబధించిన వివరాల కోసం కేంద్ర మహిళా మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ అధికారిక వెబ్సైటులో వెతకగా, పోస్టులో తెలిపిన మార్గదర్శకాలని జారీ చేస్తూ శిశు సంక్షేమ శాఖ ఎటువంటి ప్రెస్ రిలీజ్ ఇవ్వలేదని తెలిసింది. కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ మంత్రుత్వ శాఖ 01 ఏప్రిల్ 2020 నాడు ఇచ్చిన ప్రెస్ రిలీజ్ లో, పిల్లలకు కరోనా వైరస్ సోకోకుండా పాటించవలిసిన జాగ్రత్తల గురించి ప్రస్తావిస్తూ కొన్ని మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. పిల్లలకు తరచూ హ్యాండ్ వాష్ చేసుకోనే అలవాటు నేర్పాలి అని, మాస్క్ కచ్చితంగా ధరించమని చెప్పాలని, పిల్లలకు పౌష్టిక ఆహారం అందించాలని, అలాగే, మంచి నిద్ర మరియు విశ్రాంతి ఉండేలా చూసుకోవాలని ప్రభుత్వం ఈ ప్రెస్ రిలీజ్ లో తెలిపారు.  పిల్లలు స్నేహితులతో నేరుగా కలుసుకోలేకపోయినా,  ఫోనులో లేదా ఇతర డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా మాట్లాడుకునేల చూడాలని ప్రభుత్వం ఈ ప్రకటనలో పేర్కొంది. పిల్లలని బయటకి పంపకూడదని ఈ ప్రకటనలో ఎక్కడా తెలుపలేదు.
కరోనా వైరస్ థర్డ్ వేవ్ పిల్లల పై ప్రభావం చూపుతుందని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించడంతో, పిల్లలని కరోనా వైరస్ మహమ్మారి నుండి రక్షించుకునేందుకు త్వరలో కొత్త మార్గదర్శకాలను జారీ చేయనున్నట్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రకటించింది. దీనికి సంబంధించి ఒక ప్రత్యేక నిపుణల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్టు నీతి అయోగ్ సభ్యడు VK పాల్ తెలిపారు. VK పాల్ ఈ విషయాన్ని ప్రకటిస్తూ ఇచ్చిన ప్రెస్ మీట్ యొక్క వీడియోని PIB ట్వీట్ చేసింది.
కరోనా కారణంగా తల్లిదండ్రులని కోల్పయిన చిన్న పిల్లలని ఆదుకునేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలకు కొన్ని మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. కేంద్ర  ప్రభుత్వం జారీ చేసిన మార్గదర్శకాలని ఇక్కడ చూడవచ్చు.
ఇదివరకు, పిల్లలని పార్కులకి పట్టుకొని వెళ్ళిన తల్లిదండ్రులకి కేరళ ప్రభుత్వం 2000 రూపాయిల ఫైన్ విధిస్తున్నట్టు సోషల్ మీడియాలో ఇలాంటి మెసేజ్ ఒకటి షేర్ అయినప్పుడు, ఈ వార్త తప్పని కేరళ పోలీసు వారు స్పష్టం చేసారు. దీనికి సంబంధించి పబ్లిష్ అయిన న్యూస్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. పోస్టులో తెలిపిన కొన్ని జాగ్రత్తలని కొంత మంది డాక్టర్లు కూడా సజెస్ట్ చేసారు. ఐఎంఏ అకాడమీ ఆఫ్ మెడికల్ స్పెషాలిటీస్ జాతీయ అధ్యక్షులు డాక్టర్ శ్రీహరి కూడా కరోనా వైరస్ థర్డ్ వేవ్ నుండి పిల్లలను రక్షించుకునేందుకు పలు సూచనలు ఇచ్చారు. కాని, పోస్టులో తెలిపిన మార్గదర్శకలని  కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించలేదు.
చివరగా, చిన్న పిల్లలకు కరోనా వైరస్ సోకకుండా ఉండటానికి తీసుకోమంటున్న ఈ నివారణ చర్యలని శిశు సంక్షేమ శాఖ ప్రకటించలేదు.


text:
దేశంలో మైనారిటీల జనాభా 30 శాతానికి పెరిగింది అని పెట్టిన పోస్ట్ తప్పు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 10, 2020
దేశంలో మైనారిటీల మీద దాడులు జరగుతే, 1947 లో ఏడు శాతం ఉన్న మైనారిటీల జనాభా 2020 నాటికి 30 శాతంకి ఎలా పెరిగింది అని ప్రశ్నిస్తూ ఒక పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంత వరకు నిజముందో చూద్దాం.
1947 లో ఏడు శాతం ఉన్న మైనారిటీల జనాభా 2020 నాటికి 30 శాతానికి పెరిగింది.
ఫాక్ట్ (నిజం): 1947 మరియు 2020 లో మైనారిటీల జనాభా ఎంత ఉందో చెప్పడానికి అధికారిక సమాచారం లేదు. 1951 సెన్సస్ ప్రకారం 15.02 శాతం ఉన్న మైనారిటీల జనాభా 2011 నాటికి 19.65 శాతానికి పెరిగినట్టు సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ వారు రిలీజ్ చేసిన ‘Handbook on Social Welfare Statistics-2018’ డాక్యుమెంట్లో చూడవొచ్చు. కావున పోస్టులో చేసిన క్లెయిమ్ తప్పు.
భారతదేశంలో ఆరు మతాలను మైనారిటీలుగా భారత ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిందని, వారి జనాభా 19 శాతానికి పైగా ఉన్నట్టు ప్రభుత్వం వారి ‘వికాస్ పీడియా’ వెబ్సైటులో చూడవొచ్చు. ఇదే విషయాన్నీ మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ వారి ‘2018-19 వార్షిక నివేదిక’ లో కూడా చూడవొచ్చు.
1947 మరియు 2020 లో మైనారిటీల జనాభా ఎంత ఉందో చెప్పడానికి అధికారిక సమాచారం లేదు. కావున, 1951 మరియు 2011 సెన్సస్ సమాచారాన్ని పరిశీలిద్దాం. 1951 మరియు 2011 లో మైనారిటీల జనాభా వివరాలు సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (సోషల్ జస్టిస్ అండ్ ఎంపవర్మెంట్ మినిస్ట్రీ) వారు రిలీజ్ చేసిన ‘Hand Book on Social Welfare statistics-2018’ డాక్యుమెంట్లో చూడవొచ్చు. 1951 లో 15.02 శాతం ఉన్న మైనారిటీల జనాభా 2011 నాటికి 19.65 శాతంకి పెరిగినట్టు తెలుస్తుంది.
స్వాతంత్రం తరువాత పాకిస్థాన్ భారత దేశం నుండి విడిపోయి, ఈస్ట్ పాకిస్థాన్ మరియు వెస్ట్ పాకిస్థాన్ గా తమ సొంత దేశం ఏర్పర్చుకుంది. అనేక మంది ముస్లింలు పాకిస్థాన్ దేశానికి వలస వెళ్ళిపోయారు, అలాగే ఎంతో మంది ప్రజలు భారత దేశానికి వలస వచ్చారు. ఇలా ప్రజలు వలస వెళ్ళడం వలన దేశంలో ఎంత జనాభా ఉంది అని రెండు దేశాలు 1947 లో స్పష్టంగా గుర్తించలేక పోయాయి. స్వతంత్ర భారత దేశంలో జనాభా గుర్తించేందుకు ప్రభుత్వం మొట్టమొదటి సారిగా 1951లో  సెన్సస్ నిర్వహించింది. కావున 1947లో మైనారిటీ ప్రజల జనాభా ఏడు శాతం ఉన్నారు అని చేస్తున్న క్లెయిమ్ కి ఎలాంటి విశ్వసనీయ సమాచారం లేదు.
చివరగా, భారత దేశం 2011 లో నిర్వహించిన సెన్సస్ ప్రకారం మైనారిటీల జనాభా 19.65 శాతం. పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు 2020 నాటికి మైనారిటీ జనాభా 30 శాతం కి పెరిగినట్టు ఎలాంటి అధికారిక సమాచారం లేదు.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
73 లక్షల రుపాయలను కేటాయించింది తాడేపల్లి లోని ముఖ్యమంత్రి జగన్ క్యాంపు ఆఫీస్ మరియు నివాసం యొక్క తలుపులు/కిటికీలు మరియు ఇతర పనుల కోసం. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 8, 2019
ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖమంత్రి జగన్ మోహన్ రెడ్డి యొక్క ఇంటి కిటికీల కొరకు 73 లక్షల రూపాయలను కేటాయిస్తూ ఒక జీఓ ని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జారీ చేసిందని చెప్తూ ఒక జీఓ ఫోటోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
జగన్ ఇంటి కిటికీలకు 73 లక్షల రూపాయలను  జారీ చేసిన ఏపీ ప్రభుత్వం.
ఫాక్ట్ (నిజం): తాడేపల్లి లో ఏర్పాటు చేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి క్యాంపు ఆఫీస్ మరియు నివాసానికి తలుపులు/కిటికీలు మరియు ఇతర పనుల కోసం ఏపీ ప్రభుత్వం 73 లక్షల రూపాయలను జారీ చేసింది. కావున పోస్ట్ లో జగన్ ఇంటి కిటికీల కోసం అని చెప్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
పోస్ట్ చేసిన జీఓ ఫోటోలో జీఓ నెంబర్ (‘259’) మరియు తేదీ (15-10-2019) చూడవొచ్చు. ఆ వివరాలతో ఆంధ్రప్రదేశ్ జీఓల రిజిస్టర్ వెబ్ సైట్ లో వెతకగా, పోస్ట్ లో ఉన్న జీఓ ని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నిజంగానే జారీ చేసినట్టు తెలుస్తుంది.
కానీ, జీఓ ని సరిగ్గా చదివితే, ప్రభుత్వం 73 లక్షల రుపాయలను కేటాయించింది ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఉండటానికి తాడేపల్లి లో ఏర్పాటు చేసిన క్యాంపు ఆఫీస్ మరియు నివాసం యొక్క తలుపులు/కిటికీలు మరియు ఇతర పనుల కోసం అని తెలుస్తుంది. పోస్ట్ లో జగన్ ఇంటి కిటికీల కోసం అని చెప్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
చివరగా, 73 లక్షల రుపాయలను కేటాయించింది తాడేపల్లి లోని ముఖ్యమంత్రి జగన్ క్యాంపు ఆఫీస్ మరియు నివాసం యొక్క తలుపులు/కిటికీలు మరియు ఇతర వాటి కోసం.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: November 8, 2019


text:
ఈ కథ సమ్మక్క-సారలమ్మ అసలైన చరిత్ర అంటూ తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 22, 2022
మేడారం చరిత్రలో సమ్మక్క-సారలమ్మలు పోరాటం చేసింది మాలిక్ కాఫుర్ పై అని, కాకతీయులపై కాదని ఒక పోస్ట్ ద్వారా సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. సమ్మక్క-సారలమ్మల చరిత్రను వక్రీకరిస్తున్నారని పోస్ట్ ద్వారా అంటున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: సమ్మక్క-సారలమ్మల అసలైన చరిత్ర.
ఫాక్ట్: గిరిజనులపై కాకతీయ రాజులు విధించిన పన్నులను సమ్మక్క-సారలమ్మలు వ్యతిరేకించి కాకతీయుల సైన్యంపై పోరాటం చేసారు. మాలిక్ కాఫుర్ కాకతియులపై సుమారు 1309లో దండయాత్రకు వచ్చినప్పటికీ సమ్మక్క-సారలమ్మలపై యుద్ధం చేసినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఇటీవల మేడారం జాతర సందర్భంగా ప్రత్యేక వెబ్సైటును ములుగు జిల్లా కలెక్టర్ ఎస్. కృష్ణ ఆదిత్య ప్రారంభించారు. అయితే, ఆ వెబ్సైటులో ఎక్కడా కూడా సమ్మక్క-సారలమ్మలు పోరాటం చేసింది మాలిక్ కాఫుర్ పై అని లేదు. కాకతీయులపై పోరాటంలో సమ్మక్క కుమారుడు జంపన్న మరణించటంతో అక్కడున్న వాగుకు ‘జంపన్న వాగు’ అని పేరు పెట్టారని తెలిపారు.
మేడారం జాతర లేదా సమ్మక్క-సారలమ్మ జాతర అనేది ములుగు జిల్లాకి చెందిన మేడారం గ్రామంలో జరిగే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతర. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో జరిగే చాలా ముఖ్యమైన పండగ. అందుకే, తెలంగాణ టూరిజం వెబ్సైటులో కూడా మేడారం జాతర గురించి వివరించారు. అయితే ఈ వెబ్సైటులో కూడా సమ్మక్క-సారలమ్మలు పోరాటం చేసింది మాలిక్ కాఫుర్ పై అని లేదు. గిరిజనులపై కాకతీయ రాజులు విధించిన పన్నులను సమ్మక్క-సారలమ్మలు వ్యతిరేకించి, పోరాటంలో మరణించారని తెలిపారు.
ఇటీవల, భారత ప్రభుత్వ గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మేడారం జాతర కొరకు 2.26 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో మేడారం జాతరకు సంబంధించి విడుదల చేసిన ఏ ఆర్టికల్‌లో కూడా సమ్మక్క-సారలమ్మలు పోరాటం చేసింది మాలిక్ కాఫుర్ పై అని లేదు. ఒక ఆర్టికల్‌లో, సమ్మక్క-సారలమ్మలు పోరాటం చేసింది కాకతీయుల సైన్యంపై అని తెలిపారు.
2016లో, తెలంగాణ ఏర్పడ్డ తర్వాత మొదటిసారి మేడారం జాతర జరుగుతుండటంతో తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం జాతరకు సంబంధించి పూర్తి వివరాల కొరకు ఒక పుస్తకం విడుదల చేసింది. సమ్మక్క-సారలమ్మల జాతర చరిత్ర గురించి అందులో వివరించారు, అయితే, కాకతీయుల సైన్యంపై పోరాడారని అందులో స్పష్టంగా ఉంది.
మాలిక్ కాఫుర్ కాకతీయులపై సుమారు 1309లో దండయాత్రకు వచ్చినప్పటికీ సమ్మక్క-సారలమ్మలపై యుద్ధం చేసినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు.
చివరగా, ఈ కథ సమ్మక్క-సారలమ్మల అసలైన చరిత్ర అంటూ తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.

created: February 22, 2022


text:
అఫ్గానిస్తాన్ వార్డక్‌లో ఇనుమును కరిగించే రాయి అని షేర్ చేస్తున్న ఈ వీడియో ఫేక్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 8, 2021
అఫ్గానిస్తాన్ వార్డక్‌లో ఇనుమును కరిగించే రాయి ఉందని ఒక వీడియోతో ఉన్న పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ రాయి ముట్టుకుంటే చల్లగా ఉంటుందని, కానీ దానిపై ఇనుము లేక స్టీల్ పెడితే నిమిషంలో కరిగిపోతుందని పోస్ట్ ద్వారా అంటున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అఫ్గానిస్తాన్ వార్డక్‌లో ఇనుమును కరిగించే రాయి వీడియో.
ఫాక్ట్: వీడియోలో రాయిపై కరుగుతున్నది ఇనుము కాదు. ఎందుకంటే ఇనుము కరిగిన తర్వాత ఎరుపు రంగులో కనబడుతుంది; వీడియోలో కరిగాక, దాని రంగు మారలేదు. ఇనుమును (Wrought Iron) కరిగించడానికి సుమారు 1500°C ఉష్ణోగ్రత అవసరం. స్టీల్ (ఉక్కు) కరిగించడానికి కూడా సుమారు అంతే ఉష్ణోగ్రత అవసరం అవుతుంది. నల్లగా ఉండే ఉపరితలం (surface) తొందరగా వేడెక్కుతుంది, అలాగని ఎండలో ఉన్న ఒక నల్లరాయి ఈ ఉష్ణోగ్రతను (1500°C) చేరుకోవటం అంత సులభం కాదు. 2018లో, ఇటువంటి వీడియో ఒకటి బాగా వైరల్ అయినప్పుడు, స్నోప్స్ వారు రాసిన ఆర్టికల్‌లో, అది ఇనుము కాదని, గాలియం అయ్యుండొచ్చని తెలిపారు. గాలియం సుమారు 30°C దగ్గర కరుగుతుందని, ఎండలో ఉన్న ఒక నల్లరాయి ఈ ఉష్ణోగ్రతను సులభంగా చేరుకోగలదు. గాలియం ఒకటే కాకుండా మెర్క్యూరీ, ఫ్రాన్సియం, సీసియం, రుబీడియం వంటి లోహాలు  కూడా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో కరుగుతాయి. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియోలో చూపించినట్టుగా అది నిజంగానే ఇనుము అయ్యుంటే అలా కరిగేది కాదు. ఎందుకంటే ఇనుము కరిగిన తర్వాత ఎరుపు రంగులో కనబడుతుంది; వీడియోలో అదే రంగులో (ఎరుపు కాకుండా) ఉన్నట్టు చూడొచ్చు. ఇనుమును కరిగిస్తున్న ఒక యూట్యూబ్ వీడియో ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఇనుమును (Wrought Iron) కరిగించడానికి సుమారు 1500°C ఉష్ణోగ్రత అవసరం. స్టీల్ (ఉక్కు) కరిగించడానికి కూడా సుమారు అంతే ఉష్ణోగ్రత అవసరం అవుతుంది. నల్లగా ఉండే ఉపరితలం (surface) తొందరగా వేడెక్కుతుంది, అలాగని ఎండలో ఉన్న ఒక నల్లరాయి ఈ ఉష్ణోగ్రతను (1500°C) చేరుకోవటం అసాధ్యం.
వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే వీడియో ఒక ఫేస్బుక్ పోస్టులో లభించింది. అది ఒక ప్రాంక్ (prank) మాత్రమే అని, వీడియోలోని మేకులు ఇనుము కాదని, అవి గాలియంతో చేసినవని అందులో తెలిపారు. ఆ వీడియో గురించి కూడా ఆ ఫేస్బుక్ పోస్టులో వివరించారు. ఈ వీడియోకు సంభందించి ఒక ఆర్టికల్ కూడా ప్రచురించారు, అందులో కూడా, ఇనుము కాదని, గాలియం అని తెలిపారు.
ఇటువంటి వీడియోలు కొన్ని ఇంతకముందు నుంచే సోషల్ మీడియాలో బాగా వైరల్ అవుతున్నాయి. 2018లో, ఇటువంటి వీడియో ఒకటి బాగా వైరల్ అయినప్పుడు, స్నోప్స్ వారు ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ రాసారు. ఆ వీడియోలో ఉన్నది గాలియం అయ్యుండొచ్చని వారు తెలిపారు. గాలియం సుమారు 30°C దగ్గర కరుగుతుందని, ఎండలో ఉన్న ఒక నల్లరాయి ఈ ఉష్ణోగ్రతను సులభంగా చేరుకోగలదని తెలిపారు. గాలియం మేకులు కూడా అదే విధంగా ఉండొచ్చని ఈ యూట్యూబ్ వీడియో ఉదాహరణగా చూపించారు.
కానీ, గాలియం ఒకటే కాకుండా మెర్క్యూరీ, ఫ్రాన్సియం, సీసియం, రుబీడియం వంటి లోహాలు కూడా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో కరుగుతాయి. ఒకవేళ 40°C కంటే ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ ఉంటే, ఈ లోహాలు అన్నీ కరుగుతాయి. కాబట్టి, వీడియోలో ఉన్నది, ద్రవాంకం (melting point) బాగా ఎక్కువగా ఉన్న ఇనుము, ఉక్కు అయితే కాదు. అఫ్గానిస్తాన్ వార్డక్లో ఇనుమును కరిగించే రాయి ఉన్నట్టుగా ఇటీవల ఎటువంటి వార్తలు రాలేదు.
చివరగా, అఫ్గానిస్తాన్ వార్డక్లో ఇనుమును కరిగించే రాయి అని ఈ వీడియోను తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 8, 2021


text:
ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ నుండి తప్పిపోయిన అమ్మాయి కిడ్నాప్ అవలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 24, 2021
ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో 13 సంవత్సరాల బాలిక కిడ్నాప్ అయినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతుంది. ఆ అమ్మాయి కుటుంబ సభ్యురాలు ఒకరు ఈ విషయాన్ని తెలుపుతూ సోషల్ మీడియాలో పెట్టిన వీడియోని ఈ పోస్టులో షేర్ చేసారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో 13 సంవత్సరాల బాలిక కిడ్నాప్ అయినట్టుగా షేర్ చేస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం):  21 జూన్ 2021 నాడు ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో తప్పిపోయిన అమ్మాయి కిడ్నాప్ అవలేదు.  తన తాతాయ్యతో పాటు ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ కి వచ్చిన ఆ బాలిక, హైదరాబాద్ వెళ్ళడం ఇష్టంలేక రైల్వే స్టేషన్ నుండి తన తాతయ్యకు తెలవకుండా పారిపోయింది. రైల్వే స్టేషన్ నుండి పారిపోయిన ఆ బాలికని పోలీసులు అదే రోజు రాత్రి కనుగొన్నారు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టిచేలా ఉంది.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ కు సంబంధించిన వివరాల కోసం గూగుల్ లో కీ పదాలు ఉపయోగించి వెతికితే, ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో అమ్మాయి తప్పిపోవడానికి సంబంధించి ‘ఈనాడు’ వార్త పత్రిక 23 జూన్ 2021 నాడు ఒక కథనం పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో తప్పిపోయిన బాలిక కిడ్నాప్ అవలేదని ఈ కథనంలో స్పష్టంగా తెలిపారు. వివరాలలోకి వెళితే, 21 జూన్ 2021 నాడు రాత్రి మండపేటకు చెందిన ఒక వ్యక్తి తన మనవరాలితో కలిసి హైదరాబాద్ వెళ్లేందుకు ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ కి చేరుకున్నారు. హైదరాబాద్ వెళ్ళడం ఇష్టంలేక పోవడంతో మనవరాలు, తన తాతయ్యకు తెలవకుండా రైల్వే స్టేషన్ నుండి పారిపోయింది. ఆ అమ్మాయి కిడ్నాప్ అయ్యిందనే అనుమానంతో ఆమె కుటుంబ  సభ్యురాలు ఒకరు ఈ వీడియోని సోషల్ మీడియాలో పోస్ట్ చేసారు.
అయితే, ఆ అమ్మాయి తాతయ్య పోలీసు కేసు పెట్టడంతో, పోలీసులు అదే రోజు అమ్మాయి కోసం గాలింపులు చేపట్టారు.  తప్పిపోయిన ఆ  అమ్మాయిని ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలో అదే రోజు పోలీసులు కనుగొన్నట్టు ఈ కథనంలో తెలిపారు. ఇదే విషయాన్నీ తెలుపుతూ ‘ABN ఆంధ్ర జ్యోతి’ వార్తాపత్రిక కూడా కథనం పబ్లిష్ చేసింది. ఈ వివరాల ఆధారంగా ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ లో తప్పిపోయిన అమ్మాయి కిడ్నాప్ అవలేదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్వారపూడి రైల్వే స్టేషన్ నుండి తప్పిపోయిన అమ్మాయి కిడ్నాప్ అవలేదు.


text:
అదృశ్యమైన శాంటియాగో ఫ్లైట్ 513 35 ఏళ్ల తర్వాత మళ్ళీ తిరిగొచ్చిందంటూ ఈ వీడియోలో చెప్తున్నది ఒక కల్పిత కథ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 22, 2023
శాంటియాగో ఫ్లైట్-513 1954 జర్మనీలో అదృశ్యమై, 35 ఏళ్ల తర్వాత 1989లో బ్రెజిల్‌లో ల్యాండ్ అయ్యిందని వివరిస్తున్న వీడియో ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: శాంటియాగో ఫ్లైట్-513 1954 జర్మనీలో అదృశ్యమై, 35 ఏళ్ల తర్వాత 1989లో బ్రెజిల్‌లో ల్యాండ్ అయ్యింది.
ఫాక్ట్ (నిజం): అదృశ్యమైన శాంటియాగో ఫ్లైట్-513 35 ఏళ్ల తర్వాత మళ్ళీ  తిరిగివచ్చినట్టు ఎటువంటి వార్తా కథనాలు, అధికారిక రికార్డులు లేవు. శాంటియాగో ఎయిర్లైన్స్ పేరుతో అసలు ఒక విమానయాన సంస్థ ఉన్నట్టు కూడా ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. శాంటియాగో ఫ్లైట్ అదృశ్యమై 35 ఏళ్ల తరవాత ప్రత్యక్షం అయ్యింది అంటూ మొదటిసారిగా వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ (WWN) అనే అమెరికన్ ప్రింట్- ఆధారిత టాబ్లాయిడ్ 1989లో ప్రచురించింది. అయితే ఈ సంస్థ ఇలాంటి కల్పిత కథనాలు అనేకం ప్రచురించింది. ఈ సంస్థ కల్పిత కథనాలను ప్రచురి౦చడంలో ప్రసిద్ది చెందింది అని చెప్తూ పలు వార్త సంస్థలు రిపోర్ట్ చేసాయి. కావున, ఈ పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ముందుగా ఈ సంఘటనకు సంబంధించిన సమాచారం కోసం “శాంటియాగో ఫ్లైట్ 513” మరియు “శాంటియాగో ఎయిర్‌లైన్స్” అన్న కీవర్డ్స్ తో వెతకగా ఇలాంటి ఒక సంఘటన జరిగినట్టు వార్తా కథనాలు గాని లేక అధికారిక రికార్డులు గాని మాకు లభించలేదు. అసలు ఆ పేరుతో ఒక విమానయాన సంస్థ ఉన్నట్టు కూడా మాకు ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు.
ఐతే ప్రస్తుతం వైరల్ వీడియోలో చెప్తున్న కథనే వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ (WWN) అనే అమెరికన్ వార్త ప్రింట్- ఆధారిత టాబ్లాయిడ్ 14 నవంబర్ 1989లో ప్రచురించిన కథనం మాకు కనిపించింది. వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ (WWN) అనే అమెరికన్ వార్త ప్రింట్-ఆధారిత టాబ్లాయిడ్ అయిన వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ (WWN) 14 నవంబర్ 1989లో ప్రచురించబడిన కథనంలో ఈ కథ వచ్చింది. ఇలాంటి మరో సంఘటన “1955లో అమెరికా నుండి ఒక విమానం తప్పిపోయి 30 ఏళ్ల తర్వాత 1985లో వెనిజులాలో ల్యాండ్ అయ్యిందని” కథనాన్ని 7 మే 1985 నా WWN ప్రచురించింది, కానీ ఇలాంటి సంఘటన జరిగినట్టు కూడా ఎలాంటి రిపోర్ట్స్ లేవు.
వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ (WWN) గురించి మరింత సమాచారం కోసం వెతకగా,  ఈ సంస్థ కల్పిత కథలనూ ప్రచురి౦చడంలో ప్రసిద్ది చెందింది అని చెప్తూ ప్రముఖ వార్తా సంస్థలు యుఎస్ఏ టుడే, ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్, ది అట్లాంటిక్ కథనాలు ప్రచురించాయి. వీక్లీ వరల్డ్ న్యూస్ పత్రిక ప్రచురించిన కొన్ని కల్పిత కథనాలు ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. WWN రాసిన అదృశ్యమైన విమానాల కథనాలు కల్పితమని రిపోర్ట్ చేస్తూ స్నోప్స్, న్యూస్ చెకర్ లాంటి ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థలు కూడా కథనాలు ప్రచురించాయి .
చివరగా, 35 సంవత్సరాల తర్వాత ప్రత్యేక్షమైయిన శాంటియాగో ఫ్లైట్ 513 అంటూ ఈ వీడియోలో చెప్తున్నది ఒక కల్పిత కథ.

created: December 22, 2023


text:
చంద్రయాన్-3 కి తను ‘మిషన్ మంగళ్’ సినిమా డబ్బులు ఇస్తున్నట్టుగా అక్షయ్ కుమార్ ఎక్కడా చెప్పలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 9, 2019
తను నటించిన మిషన్ మంగళ్ సినిమాకి వచ్చిన డబ్బులను చంద్రయాన్-3 కి ఇస్తానని బాలీవుడ్ నటుడు అక్షయ్ కుమార్ చెప్పినట్టు ఉన్న ఒక పోస్ట్ ని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
అక్షయ్ కుమార్: “‘మిషన్ మంగళ్’ సినిమాకి వచ్చిన డబ్బులు అన్నిటిని చంద్రయాన్-3 కి ఇచ్చేస్తాను.”
ఫాక్ట్ (నిజం): చంద్రయాన్-3 కి తను డబ్బులు ఇస్తున్నట్టుగా అక్షయ్ కుమార్ ఎక్కడా కూడా చెప్పలేదు. తను ఇస్తున్నట్టుగా వార్తాసంస్థలు కూడా ఎక్కడా ప్రచురించలేదు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది అబద్ధం.
పోస్ట్ లోని విషయం గురించి గూగుల్ లో ‘Akshay Kumar donates Mission Mangal money to Chandrayaan 3’ అని వెతకగా, అక్షయ్ కుమార్ చంద్రయాన్-3 కి డబ్బులు ఇస్తున్నట్టుగా ఏ ఒక్క వార్తాసంస్థ కూడా ప్రచురించలేదని తెలుస్తుంది.
అక్షయ్ కుమార్ ఏమన్నా అలా ప్రకటించాడా అని తన ట్విట్టర్ అకౌంట్ లో వెతకగా, తను చంద్రయాన్-3 పై కేవలం ఒక ట్వీట్ మాత్రమే చేసినట్టు తెలుస్తుంది. ఆ ట్వీట్ లో కూడా తను చంద్రయాన్-3 కి డబ్బులు ఇస్తున్నట్టుగా ఏమీ రాయలేదు. చంద్రయాన్-3 మిషన్ గురించి ఇక్కడ చదవచ్చు.
There’s no science without experiment…sometimes we succeed, sometimes we learn. Salute to the brilliant minds of @isro, we are proud and confident #Chandrayaan2 will make way for #Chandrayaan3 soon. We will rise again.
చివరగా, చంద్రయాన్-3 కి తను ‘మిషన్ మంగళ్’ సినిమా డబ్బులు ఇస్తున్నట్టుగా అక్షయ్ కుమార్ ఎక్కడా కూడా చెప్పలేదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
మిచెల్ మార్ష్ వరల్డ్ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకున్న ఫోటో ఎడిట్ చేసినది అని చెప్పి తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 21, 2023
ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు ఆల్ రౌండర్ మిచెల్ మార్ష్ స్టూలు మీద కాళ్ళు పెట్టుకున్న ఫోటోని మార్ఫ్ చేసి ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీ మీద తాను కాళ్ళు పెట్టుకున్నాడు అని తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు అని చెప్తూ రెండు ఫోటోల కొల్లాజ్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో చక్కర్లు కొడుతోంది. అసలు ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో ఈ  చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఆస్ట్రేలియా క్రికెటర్ మిచెల్ మార్ష్ స్టూలు మీద కాళ్ళు పెట్టుకున్న ఫోటీని ఎడిట్ చేసి ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకున్నాడు అని తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు.
ఫాక్ట్(నిజం): ఆస్ట్రేలియా జుట్టు ప్రపంచ కప్ నెగ్గిన తర్వాత, ఆ జట్టు కెప్టెన్ ప్యాట్ కమిన్స్ తన ఇంస్టాగ్రామ్ స్టోరీలో తోటి ఆటగాడు మిచెల్ మార్ష్ ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకున్న ఫోటో అప్లోడ్ చేశారు. ఇలా మార్ష్ ట్రోఫీపై కాళ్ళు పెట్టుకోవడం ఎంతవరకు సబబు అని ఆన్లైన్లో చర్చ కూడా జరిగింది. కావున పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
వైరల్ క్లెయిమ్ వెనుక ఉన్న నిజానిజాలు తెలుసుకోవడానికి, తగిన కీ వర్డ్స్ ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్‌లో వెతకగా ఈ విషయం గురించి అనేక వార్తా కథనాలు (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) మాకు లభించాయి.
ఆస్ట్రేలియా జట్టు ప్రపంచ కప్ నెగ్గిన తర్వాత ఆ జట్టు ఆటగాడు మిచెల్ మార్ష్ ప్రపంచ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకొని కూర్చున్న ఫోటో ఒకటి ఆ జట్టు కెప్టెన్ ప్యాట్ కమిన్స్ ఇంస్టాగ్రామ్ స్టోరీగా పోస్టు చేసాడని టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వారు రిపోర్టు చేశారు. ఐతే ఇలా మార్ష్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకోవడం ప్రపంచ కప్పుని అగౌరవ పరిచేలా ఉంది అని సోషల్ మీడియా యూజర్లు తమ అభిప్రాయాన్ని తెలిపినట్టు టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా కథనం పేర్కొంది.
ప్యాట్ కమిన్స్ ఇంస్టాగ్రామ్ స్టోరీ కోసం తన సారి హైలైట్స్‌లో మేము వెతికాము, కానీ ఈ ఫోటో మాకు హైలైట్స్‌లో దొరకలేదు. ఇంస్టాగ్రామ్ స్టోరీలో అప్లోడ్ చేసిన ఫోటో 24 గంటలు మాత్రమే ఉంటుంది, ఒకవేళ ఆ ఫోటీని హైలైట్స్‌లో ఆడ్ చేయకపోయి ఉంటే కానుగాక అది 24 గంటల తర్వాత మనకి కనిపించదు (ఇక్కడ). కానీ తన ఇంస్టాగ్రామ్ స్టోరీని స్క్రీన్‌షాట్ తీసి వార్తా  కథనాల్లో షేర్ చేసారు.
ఈ ఫోటోని ఎడిట్ చేసి మార్ష్, కప్ మీద కాక, స్టూలు మీద కాళ్ళు పెట్టుకున్నాడు అని, ఆ ఫోటోని  ఎడిట్ చేసి తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు అని తప్పుగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. మీరు కనుక సరిగ్గా గమనిస్తే, అసలు ఫోటోలో స్టూలు ఉంది అని షేర్ చేస్తున్న ఫోటోలో స్టూలు దగ్గర మార్ష్ యొక్క కాళ్ళ భాగం మసక మసకగా ఉంది. దీన్ని ఎడిట్ చేసిన వాళ్ళు సరిగ్గా చేయలేదు. కొందరు సోషల్ మీడియా యూసర్లు కూడా ఈ పోస్టు కామెంట్స్‌లో తమ సందేహాన్ని తెలిపారు.
చివరిగా, మిచెల్ మార్ష్ వరల్డ్ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకున్న ఫోటో ఎడిట్ చేసింది అని చెప్పి తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు. మార్ష్ నిజంగానే వరల్డ్ కప్ ట్రోఫీ పైన కాళ్ళు పెట్టుకొని ఫోటో దిగాడు.

created: November 21, 2023


text:
దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవ్వదు. అది ఒక ఫేక్ మెసేజ్. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 31, 2020
దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవుతుందని చెప్తూ, అలా కలిపి ఇచ్చినందుకు తన నలుగురు పిల్లలిని ఒక తల్లి కోల్పోయింది అని ఉన్న ఒక మెసేజ్ ని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవుతుంది. అలా కలిపి ఇచ్చి, ఒక తల్లి తన నలుగురు పిల్లలను ప్రమాదవశాత్తు చంపింది.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్ట్ లో చెప్పిన ఘటన జరిగినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. అంతేకాదు, దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవ్వదని చాలా మంది డాక్టర్లు చెప్పారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులో చెప్పిన ఘటన గురించి వెతకగా, అలాంటి ఘటన జరిగినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. అయితే, దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవుతుందా అని కొందరు అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తూ, అలా కలిపి తాగుతే కొంత మందికి అసౌకర్యంగా ఉండవొచ్చు కానీ విషపూరితం మాత్రం కాదు అని చాలా మంది డాక్టర్లు చెప్పినట్టు ‘Practo’ మరియు ‘Health Tap’ వంటి మెడికల్ వెబ్ సైట్లలో చదవొచ్చు.
దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవ్వదు, కానీ పాలతో కొన్ని మందులు తీసుకోకపోవడం మంచిదని డాక్టర్లు చెప్తున్నారు. పాలతో తీసుకోవడం వల్ల కొన్ని మందుల ప్రభావం తగ్గుతాయని చెప్తున్నారు. అంతేకాదు, అసలు ఆరు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ఎక్కువ డోసుల్లో దగ్గు సిరప్ ఇవ్వకపోవడం మంచిదని కొందరు డాక్టర్లు సలహా ఇస్తున్నారు.
చివరగా, దగ్గు సిరప్ ను పాలతో కలిపితే విషపూరితం అవ్వదు. అది ఒక ఫేక్ మెసేజ్.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 31, 2020


text:
మొబైల్ టవర్ల అనుమతి పేరుతో గత దశాబ్ద కాలంగా మోసాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 24, 2020
తమ స్థలంలో మొబైల్ టవర్ పెట్టడానికి ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ (TRAI) పర్మిషన్ ఇచ్చిందని, కొంత డబ్బు రిజిస్ట్రేషన్ కి కడితే, కొన్ని లక్షల డబ్బులు అద్దె రూపంలో పొందవచ్చని తమ కుటుంబానికి కొందరు ఒక లెటర్ ని పంపించారని, ఆ లెటర్ అసలు నిజమైనదో కాదో కన్నుక్కోమని ‘FACTLY’ కి ఒకరు మెయిల్ చేసారు. ఆ లెటర్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మొబైల్ టవర్ అనుమతి కోసం కొంత రిజిస్ట్రేషన్ రుసుము కట్టమని స్థలం యజమానిని అడుగుతూ ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు పంపిన లెటర్.
ఫాక్ట్ (నిజం): అది ఒక ఫేక్ లెటర్. తాము మొబైల్ టవర్లు పెట్టే ప్రక్రియలో ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఏ విధంగానూ పాల్గొనము అని, అలానే ఎటువంటి పన్ను లేదా రుసుము వసూలు చేయమని ఇంతకుముండు పలుసార్లు ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు వివరణ ఇచ్చారు. టెలికమ్యూనికేషన్స్ డిపార్టుమెంట్ (DoT) వారు కూడా అవి ఫేక్ లెటర్లు అని వివరణ ఇచ్చారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
మొబైల్ టవర్లు పెట్టడానికి రిజిస్ట్రేషన్ రుసుము కట్టమని అలాంటి లెటర్లు ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు ఇస్తారో లేదో కనుక్కోవటానికి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, తాము మొబైల్ టవర్లు పెట్టే ప్రక్రియలో ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఏ విధంగానూ పాల్గొనము అని, అలానే ఎటువంటి పన్ను లేదా రుసుము వసూలు చేయమని ఇంతకముందు పలుసార్లు ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు వివరణ ఇచ్చినట్టు తెలుస్తుంది. 2019 లో ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు ఇచ్చిన ప్రెస్ రిలీజ్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
అంతేకాదు, మొబైల్ టవర్ల అనుమతి పేరుతో జరుగుతున్న మోసాల పై ‘టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ వారు 2018 లో తమ యూట్యూబ్ ఛానల్ లో ఒక వీడియో కూడా పెట్టినట్టు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
టెలికమ్యూనికేషన్స్ డిపార్టుమెంట్ (DoT) వారు కూడా ఈ విషయం పై వివరణ ఇచ్చారు. వారు రిలీజ్ చేసిన అవగాహన డాక్యుమెంట్ ని ఇక్కడ చూడవొచ్చు. అంతేకాదు,  ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (పీఐబీ) వారు కూడా ఫేక్ లెటర్ల ను ఫ్యాక్ట్-చెక్ చేసారు.
Claim: Department of Telecommunications is providing no objection certificates to install mobile towers at various locations.#PIBFactCheck: This is #Fake certificated. @DoT_India does not issue such certificates. pic.twitter.com/AmOUZTRoNo
మొబైల్ టవర్ల అనుమతి పేరుతో మోసాలు ఈ మధ్య మొదలవలేదు. 2011 నుండి ఇదే పద్ధతిలో అనేక మోసాలు జరిగినట్టు మా పరిశోధనలో తెలిసింది. 2011 లో ఈ మోసాల పై ‘ది హిందూ’ వార్తాపత్రిక వారు ప్రచురించిన ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, మొబైల్ టవర్ల అనుమతి పేరుతో గత దశాబ్ద కాలంగా మోసాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి.

created: September 24, 2020


text:
అది ఝార్ఖండ్ లో పోలీసులు మాక్ డ్రిల్ చేస్తున్న వీడియో - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 19, 2019
ఇటీవల దేశవ్యాప్తంగా  సిటిజెన్షిప్ అమెండ్మెంట్ ఆక్ట్ కి  వ్యతిరేకంగా నిరసనలు జరుగుతుండడం,  పోలీసులు నిరసనకారుల పై దాడులు చేస్తున్నారని వార్తలు వస్తున్నాయి. ఆ  దాడులను సమర్థిస్తూ, పోలీసులు కొంతమంది నిరసనకారుల మీద కాల్పులు జరుపుతున్నారని క్లెయిమ్ చేస్తూ ఒక వీడియో ఫేస్బుక్ లో షేర్ చేయబడుతుంది. ఆ వీడియో లో ఎంతవరకు నిజం ఉందో పరిశీలిద్దాం.
నిరసనకారుల మీద పోలీసులు కాల్పులు జరుపుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఆ వీడియోలో పోలీసులు నిజంగా కాల్పులు జరపటం లేదు, అది ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రంలో పోలీసులు జరుపుతున్న ఒక మాక్ డ్రిల్ కి సంబంధించిన వీడియో.  కావున, పోస్ట్ లోని క్లెయిమ్ అబద్ధం.
ఇదే వీడియోని ఇంతకముందు కూడా తమంది జమ్మూ&కాశ్మీర్ పోలీసులు ముస్లింలపై కాల్పులు జరుపుతున్న వీడియో అని ఫేస్బుక్ లో పోస్ట్ చేసినప్పుడు, అది తప్పు అని ‘Factly’ రాసిన ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆ ఆర్టికల్ ద్వారా పోస్ట్ లోని వీడియో ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రం లో పోలీసులు చేసిన మాక్ డ్రిల్ కి సంబంధించినది అని తెలుస్తుంది. అంతేకాక, ఆ వీడియో లో చుట్టుపక్కల ఉన్న భవనాల ఫోటోలను గూగుల్ మాప్స్ లో ఉన్న భవనాల ఫోటోల తో పోల్చి  చూడగా, ఆ మాక్ డ్రిల్  ఝార్కండ్ లోనే జరిగింది అని అర్థం అవుతుంది.
చివరగా, పోస్టులో చెప్పినట్టు ఆ వీడియోలో పోలీసులు నిజంగా కాల్పులు జరపలేదు, అది ఝార్ఖండ్ లో పోలీసులు చేసిన ఒక మాక్ డ్రిల్ కి సంబంధించిన వీడియో.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: December 19, 2019


text:
వీడియోలో చైనా SWAT బృందం పట్టుకుంటున్న వారికి నిజంగా కొరోనా వైరస్ సోకలేదు. అది కేవలం ఒక మాక్ డ్రిల్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 27, 2020
ఫేస్బుక్ లో ఒక వీడియో ని పోస్టు చేసి, అది చైనా లో కొరోనా వైరస్ సోకిన వారిని అక్కడి అధికారులు పట్టుకోవడానికి సంబంధించినదని చెప్తున్నారు. పోస్టులో చెప్పిన విషయంలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
చైనా లో కొరోనా వైరస్ సోకిన వారిని అక్కడి అధికారులు పట్టుకుంటున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో ఉన్నది ‘మాక్ డ్రిల్’ వీడియో. అందులో చైనా SWAT బృందం కొరోనా వైరస్ సోకిన వారిని పట్టుకోవడం ‘ప్రాక్టీస్’ చేస్తున్నారు. కావున, పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
వీడియోలో ఉన్న వ్యక్తుల దుస్తులపై ‘SWAT’ అని ఉండడం చూడవచ్చు. కావున, గూగుల్ లో ‘SWAT team Coronavirus’ అని వెతికినప్పుడు, అదే వీడియోతో ఉన్న‘Global News’  వారి కథనం లభించింది. దాని ద్వారా, ఆ వీడియోలో చైనా SWAT బృందం కొరోనా వైరస్ సోకిన వారిని పట్టుకోవడం ‘ప్రాక్టీస్’ చేస్తున్నారని తెలిసింది. అదే విషయాన్ని ‘Telegraph’ వారి వీడియో లో కూడా చూడవొచ్చు.
చివరగా, వీడియోలో చైనా SWAT బృందం కొరోనా వైరస్ సోకిన వారిని పట్టుకోవడం ‘ప్రాక్టీస్’ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: February 27, 2020


text:
హాజీపూర్ (బీహార్) పోలీసు బృందం మరియు వైద్య సిబ్బంది కలిసి చేపట్టిన ‘మాక్ డ్రిల్’ వీడియో అది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 15, 2020
‘హౌజపూర్ జైలు సంఘటనలో అనుమానాస్పద కరోనా రోగి కనుగొనబడింది.ప్రాణాలు పణంగా పెట్టి పోరాడుతున్న పోలీసులుకు ఆ భగవంతుడు వాళ్ళ ప్రాణాలు రక్షించుగాక’ అని చెప్తూ, ఫేస్బుక్ లో ఒక వీడియో ని చాలా మంది పోస్టు చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో చెప్పిన దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
హాజీపూర్ జైలులో అనుమానాస్పద కొరోనా వైరస్ రోగిని కనుగొన్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలో ఉన్నది ఒక మాక్ డ్రిల్. దాన్ని హాజీపూర్ (బీహార్) పోలీసు బృందం మరియు వైద్య సిబ్బంది కలిసి నిర్వహించారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టులో ఉన్న విషయం ఆధారంగా గూగుల్ లో ‘Hajipur jail coronavirus’ అని వెతికినప్పుడు, చాలా సెర్చ్ రిజల్ట్స్ వచ్చాయి. ఆ వీడియో హాజీపూర్ లోని వైశాలి జైలు లో నిర్వహించిన మాక్ డ్రిల్ ది అంటూ అనేక యూట్యూబ్ న్యూస్ చానెల్స్ పేర్కొన్నాయి. ఆ రిజల్ట్స్ ని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. వాటి ద్వారా, ఆ మాక్ డ్రిల్ ని హాజీపూర్ (బీహార్) పోలీసు బృందం మరియు వైద్య సిబ్బంది వైశాలి జిల్లా లో కొరోనావైరస్ అనుమానితులతో వ్యవహరించాల్సిన పద్ధతి గురించి అవగాహన కల్పించడం కోసం చేపట్టినట్లుగా తెలుస్తుంది. అంతేకాదు, బూమ్ వార్తాసంస్థ వారు పోలీసు వారితో మాట్లాడగా, వారు కూడా అది ఒక మాక్ డ్రిల్ వీడియో అని తెలిపారు. కావున, వీడియో వాస్తవ ఘటనది కాదు.
చివరగా, పోస్టులో పెట్టిన వీడియో హాజీపూర్ (బీహార్) పోలీసు బృందం మరియు వైద్య సిబ్బంది కలిసి చేపట్టిన ‘మాక్ డ్రిల్’ ది.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
మాక్ డ్రిల్ వీడియోను పట్టుకొని బ్యాంకును దోచుకోవడానికి వచ్చిన దొంగలను పట్టుకున్న పోలీసులు అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 6, 2021
“పట్టపగలు బ్యాంకును దోచుకోవడానికి వచ్చి ఇలా పోలీసులకు దొరికిపోయారు” అని అంటూ ఒక వీడియోతో ఉన్న పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. వీడియోలో పోలీసులు ముగ్గురు వ్యక్తులను పట్టుకుంటున్నట్టు చూడొచ్చు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పట్టపగలు బ్యాంకును దోచుకోవడానికి వచ్చిన దొంగలను పోలీసులు పట్టుకున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: ఈ వీడియోలో జరిగినది నిజమైన దొంగతనం కాదు, ఒక మాక్ డ్రిల్ మాత్రమే. అహ్మద్‌నగర్‌లోని షెండి గ్రామంలో గ్రామ సురక్షా దళ్ ఈ మాక్ డ్రిల్ నిర్వహించారు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సహాయం అందించడానికి గ్రామంలోని వివిధ ప్రదేశాలలో భద్రతా వ్యవస్థలను పరీక్షించడానికి పోలీసులు ఈ మాక్ డ్రిల్ నిర్వహించారు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే విజువల్స్‌తో ఉన్న యూట్యూబ్ వీడియో ఒకటి లభించింది. 03 సెప్టెంబర్ 2021న అప్లోడ్ చేసిన ఈ యూట్యూబ్ వీడియోలో, ఈ సంఘటన అహ్మద్‌నగర్ పోలీసులకు సంబంధించిన ఒక మాక్ డ్రిల్ అని తెలిపారు.
ఈ వీడియో అహ్మద్‌నగర్ పోలీసులకు సంబంధించి అయ్యుంట్టుందన్న క్లూతో గూగుల్లో వెతకగా మహారాష్ట్ర టైమ్స్ వారు ప్రచురించిన ఆర్టికల్ లభించింది. అదే విజువల్స్‌తో ఉన్న ఒక వీడియో రిపోర్ట్ కూడా ఆ ఆర్టికల్‌లో చూడొచ్చు. 01 సెప్టెంబర్ 2021న పబ్లిష్ చేసిన ఈ ఆర్టికల్‌లో, అహ్మద్‌నగర్‌లోని షెండి గ్రామంలో గ్రామ సురక్షా దళ్ మాక్ డ్రిల్ జరిగింది అని తెలిపారు. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సహాయం అందించడానికి గ్రామంలోని వివిధ ప్రదేశాలలో భద్రతా వ్యవస్థలను పరీక్షించడానికి పోలీసులు మాక్ డ్రిల్ నిర్వహించారని తెలుస్తుంది. దీనికి సంబంధించి ఆర్టికల్స్ ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఈ వీడియో రిపోర్టులో అహ్మద్‌నగర్ పోలీస్ ఇనస్పెక్టర్ అనిల్ కట్కే మాట్లాడుతూ ఇది జిల్లాలో జరిగిన రెండవ మాక్ డ్రిల్ అని తెలిపారు. భద్రతా వ్యవస్థలను పరీక్షించడానికి ఇటువంటి మాక్ డ్రిల్ నిర్వహించినట్టు తెలిపారు.
చివరగా, అహ్మద్‌నగర్ పోలీసులు నిర్వహించిన మాక్ డ్రిల్ వీడియోను పట్టుకొని బ్యాంకును దోచుకోవడానికి వచ్చిన దొంగలను పట్టుకున్న పోలీసులు అని అంటున్నారు.

created: September 6, 2021


text:
ఆ వీడియోలో మోడీ మరియు అమిత్ షా అద్వానీని అగౌరవ పరచలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 3, 2019
ఒక సభలో మోడీ మరియు అమిత్ షా, అద్వానీని అగౌరవ పరిచారని ఆరోపిస్తూ, అందుకు సంబంధించిన ఫోటో మరియు వీడియో అంటూ పెట్టిన ఐదు నెలల క్రితం పెట్టిన పోస్టు ని గత కొన్ని రోజులుగా ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
మోడీ మరియు అమిత్ షా, సభలో  అద్వానీని అగౌరవపరిచిన వీడియో.
పోస్ట్‌లో పెట్టిన వీడియో క్లిప్ ‘బిజెపి నేషనల్ కౌన్సిల్ మీట్ -2014’ సందర్భంగా తీసిన వీడియోలోని భాగం. పూర్తి వీడియోలో ఆ క్లిప్ కి ముందు మరియు తరువాత సన్నివేశాలు చూసినప్పుడు, పోస్టులో ఆరోపించినట్లుగా మోడీ మరియు అమిత్ షా, అద్వానీని అగౌరవ పరచలేదని తెలుస్తుంది. కావున, పోస్ట్ ప్రక్కదారి పట్టించేలా ఉంది.
పోస్టులో ఉన్న ఫోటో ‘బిజెపి నేషనల్ కౌన్సిల్ మీట్ -2014’ కి సంబంధించినదని అందులో ఉన్న బ్యాక్ గ్రౌండ్ ద్వారా తెలుస్తుంది. ఆ మీటింగ్ యొక్క పూర్తి వీడియో యూట్యూబ్ లో లభించింది. ఆ వీడియోలో ‘21min 30 secs’ నిడివి దగ్గర కుర్చీలో కూర్చున్న అమిత్ షా అద్వానీని సభలో ప్రసంగించమని అడగడం చూడవచ్చు. కానీ, అద్వానీ తాను పోడియం నుండి ప్రసంగిస్తానని తెలుపడంతో, షా పోడియం ఉన్న దిశను చూపిస్తాడు. ఆ తర్వాత అద్వానీ పోడియం దగ్గరకి వెళ్లి సభను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తారు. పోస్టు లో ఉన్న క్లిప్ ఆ సందర్భంలో కత్తిరించబడినట్లుగా ఆ పూర్తి వీడియో ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.
చివరగా, మోడీ మరియు అమిత్ షా, అద్వానీని అగౌరవ పరచలేదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: September 3, 2019


text:
మోడీ ‘అరబ్’ వారి లాగ తలపాగా ధరించినట్లుగా ఉన్న ఇమేజ్ ఫోటోషాప్ చేసినది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 30, 2019
‘అరబ్’ వారి లాగ మోడీ  తలపాగా ధరించినట్లుగా ఉన్న ఫోటో ని ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేసి, ‘దుబాయ్ షేక్ అవతారంలో పీఎం మోడీ’ అని ఆరోపిస్తున్నారు. ఆ ఫోటో ఎంత వరకు వాస్తవమో విశ్లేషిద్దాం.
దుబాయ్ షేక్ అవతారంలో పీఎం మోడీ ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): మోడీ ‘అరబ్’ వారి లాగ తలపాగా ధరించినట్లుగా ఉన్న ఇమేజ్ ఫోటోషాప్ చేసినది. కావున, పోస్టులోని ఆరోపణ తప్పు.
పోస్టులో ఉన్న ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, మోడీ ఇటీవల సౌదీ అరేబియా పర్యటనకి వెళ్లినప్పటి ఫోటోలు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ చాలా వచ్చాయి. కానీ, వాటిల్లో మోడీ తన తల పై ‘అరబ్’ వారి లాగ తలపాగా ధరించినట్లుగా ఏ ఫొటోలో కూడా కనిపించలేదు. పోస్టులో పెట్టిన ఇమేజ్ యొక్క వాస్తవ చిత్రాన్ని ‘Economic times’ వారు అక్టోబర్ 30, 2019 న మోడీ సౌదీ అరేబియా పర్యటనకి వెళ్లడం గురించి రాసిన కథనం లో చూడవచ్చు. కావున, పోస్టులో పెట్టినది ఒక ఫోటోషాప్ చేయబడిన ఇమేజ్.
చివరగా, మోడీ ‘అరబ్’ వారి లాగ తలపాగా ధరించినట్లుగా ఉన్న ఇమేజ్ ఫోటోషాప్ చేసినది.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 30, 2019


text:
పెట్రోల్ పై కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం చేసిన సుమారు 8 లక్షల కోట్ల అప్పు మోదీ ప్రభుత్వం తీర్చిందనడంలో నిజం లేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 26, 2021
కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం పెట్రోల్ అమ్మే దేశాల వద్ద చేసిన అప్పు, ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో చేసిన అప్పు మరియు ఆయిల్ కంపెనీలకు కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం చెల్లించాల్సిన సబ్సిడీలు మొత్తం చెల్లించింది మోదీ ప్రభుత్వమే అని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం పెట్రోల్ పై చేసిన వివిధ అప్పులు మరియు చెల్లించాల్సిన బాకీలు మొత్తం చెల్లించింది మోదీ ప్రభుత్వమే.
ఫాక్ట్ (నిజం): కాంగ్రెస్ హాయంలో ఆయిల్ కంపెనీలకు చెల్లించాల్సిన సబ్సిడీల్లో ఎక్కువ శాతం 2014 కంటే ముందే చెల్లించేసింది. ఐతే కట్టాల్సిన మిగిలింది ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో ఉండడంతో అవి మెచ్యూర్ అయ్యే సమయానికి కట్టాల్సి ఉంటుంది. ఐతే మొదటి సారి మోదీ ప్రధానమంత్రి అయ్యే సమయానికి  కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆయిల్ కంపెనీల సబ్సిడీలకు ఆయిల్ బాండ్ల రూపంలో చెల్లించాల్సిన మొత్తం విలువ రూ. 1,34,423 కోట్లు మాత్రమే. పైగా 2014 నుండి 2020 మధ్య మోదీ ప్రభుత్వం కాలంలో మెచ్యూర్ అయిన ఆయిల్ బాండ్స్ కి చెల్లించింది రూ. 3500 కోట్లు. దీనికి అదనంగా ఆయిల్ బాండ్స్ వడ్డీకి సంబంధించి మోదీ ప్రభుత్వం చెల్లించింది రూ. 70,196 కోట్లు. అంటే గత ప్రభుత్వాలు ఇష్యూ చేసిన ఆయిల్ బాండ్స్ కి మోదీ ప్రభుత్వం మొత్తం కలిపి చెల్లించింది రూ. 73,696 కోట్లు మాత్రమే, పోస్టులో చెప్తున్నట్టు 8 లక్షల కోట్లు కాదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
క్లెయిమ్ 1 : కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం పెట్రోలు అమ్మే దేశాలకు పెట్టిన చమురు అప్పు 1,30,000 కోట్లు + వడ్డీ 40,000 కోట్లు = మొత్తం 1,70,000 కోట్ల రూపాయలు తీర్చినది మోదీ ప్రభుత్వమే!
పెట్రోల్ అమ్మే దేశాల వద్ద కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అప్పులు చేసాయని చెప్పడానికి మాకు ఎటువంటి అధికారిక సమాచారం గాని లేక వార్తా కథనాలు గాని లభించలేదు. ఒక ప్రభుత్వాలు ఇలా అప్పులు చేసుంటే ఈ అప్పులకి సంబంధించి లెక్కలు మొత్తం బడ్జెట్ లో చూపించాల్సి ఉంటుంది, ఐతే కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ హాయంలోని బడ్జెట్ డాకుమెంట్స్ లో ఇలా పెట్రోల్ అమ్మే దేశాల వద్ద అప్పు తెచ్చినట్టు లేక ఆ దేశాలకు పెట్రోల్ కి సంబంధించి వడ్డీ కడుతునట్టు ఎటువంటి పద్దు లేదు. కావున పోస్టులో చెప్తున్న అంకెలు నిజం కాదని చెప్పొచ్చు.
క్లెయిమ్ 2 & 3 :  కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఆయిల్ బాండ్స్ పేరుతో  చేసిన అప్పు 2 లక్షల14 వేల కోట్ల రూపాయలు తీర్చినది మోదీ ప్రభుత్వమే! & ఆయిల్ కంపెనీలకు కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఇవ్వలసిన సబ్సిడీలు 4,34,000 కోట్ల రూపాయలను ఇచ్చినది మోదీ ప్రభుత్వమే!
సాధారణంగా అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీస్ (ONGC & OIL) తాము ముడి చమురు ఉత్పత్తి చేయడంతో పాటు విదేశాలనుండి దిగుమతి చేసుకొంటాయి. ఇలా దిగుమతి చేసుకొన్న ముడి చమురుని ఈ అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలు IOCL, HPCL & BPCL వంటి ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకి చెందిన రిఫైనరీ విభాగాలకు అమ్ముతాయి, ఈ రిఫైనరీ విభాగాలు ముడి చమురుని రిఫైన్ చేసి పెట్రోల్, డీజిల్,కిరోసిన్, LPG వంటి ఉత్పత్తులను ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీల యొక్క మార్కెటింగ్ విభాగాలకు అమ్ముతాయి, ఇలా కొన్న పెట్రోల్ మరియు డీజిల్ ని తమ సంస్థ రిటైల్ ఔట్లెట్ (పెట్రోల్ పంప్స్, etc) ద్వారా వినియోగదారులకి కస్టమర్లకి ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు అందిస్తాయి.
ఐతే చాలా వరకు అప్ స్ట్రీమ్ కంపెనీలు ముడి చమురు దిగుమతి చేసుకుంటాయి కాబట్టి అంతర్జాతీయంగా ముడి చమురు ధరలు పెరిగినప్పుడు వాటి ప్రభావం కస్టమర్స్ పై పడకుండా ఈ అప్ స్ట్రీమ్ కంపెనీలు రిఫైనరీలకి ముడి చమురు డిస్కౌంట్ రేట్స్ కి అమ్మేలా, అలాగే కస్టమర్స్ కి తక్కువ ధరకి అమ్మేలా  ప్రభుత్వం ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలను నియంత్రిస్తాయి. ఐతే ఇలా తక్కువ ధరకి అమ్మడం వల్ల ఈ కంపెనీలకు కలిగే నష్టాన్ని అండర్ రికవరీస్ అంటారు. ఈ అండర్ రికవరీస్ ని ప్రభుత్వం, అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలు మరియు ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలను అన్ని కలిసి భరిస్తాయి.
అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలకు మరియు ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకు బడ్జెట్ లో కొంత నగదు కేటాయించడం, ఒక్కోసారి పెద్ద మొత్తంలో నగదు చెల్లించలేక ఈ సబ్సిడీలకు బదులు ప్రభుత్వం ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకు నిర్ణిత వడ్డీ రేట్ చొప్పున 10 నుండి 20 సంవత్సరాల మెచ్యూరిటీ పీరియడ్ గల ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో చెల్లించడం, ఆయిల్ బాండ్స్ ఇష్యూ చేయడం వంటి మార్గాల ద్వారా ఈ  అండర్ రికవరీస్ ని ప్రభుత్వం చెల్లిస్తుంది. గత UPA మరియు వాజపేయి హయాంలోని NDA కూడా ఆయిల్ బాండ్స్ ఇష్యూ చేసాయి.
పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖలో 2015-16వ సంవత్సరానికి సంబంధించిన వార్షిక రిపోర్ట్ ప్రకారం 2004-05 నుండి 2014-15 మధ్య కాలంలో పెట్రోల్, డీజిల్, కిరోసిన్ మరియు LPG తక్కువ ధరలకు వినియోగదారుడి అందించడం వల్ల అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలు మరియు ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు సుమారు రూ. 8,53,628 కోట్లు నష్ట (అండర్ రికవరీస్) పోయాయి. ఇందులో కేవలం పెట్రోల్ మరియు డీజిల్ వల్ల కలిగిన  అండర్ రికవరీస్ విలువ రూ. 4,36,830  కోట్లు. పోస్టులో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఆయిల్ కంపెనీలకు ఇవ్వాల్సిన సబ్సిడీలంటూ ప్రస్తావించింది వీటి గురించే.
ఐతే 2004-14 మధ్య కాలంలో ఆయా సమయాల్లో ఉన్న పెట్రోలియం మంత్రులు లోక్ సభలో జవాబుల రూపంలో అందించిన సమాచారం(ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ), పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్సైటులో ఉన్న వార్షిక రిపోర్ట్స్ (ఇక్కడ, ఇక్కడ) లోని  సమాచారం మేరకు 2007-14 మధ్య కాలంలో అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వం అండర్ రికవరీస్ కి బడ్జెట్ లో నగదు కేటాయించడం మరియు ఆయిల్ బాండ్స్ ఇష్యూ చేయడం లాంటి వాటితో అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలు మరియు ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకు  రూ.4,27,854 కోట్లు చెల్లించాయి. ఇదే సమయానికి వాటికీ కలిగిన నష్టాలకు అప్ స్ట్రీమ్ ఆయిల్ కంపెనీలు రూ. 2,84,456 కోట్లు భరించగా, ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలు రూ. 31,785 కోట్లు భరించాయి.
2004-07 మధ్య కాలంలో ఆయిల్ కంపెనీలకు చెల్లించిన సబ్సిడీలకు సంబంధించి సమగ్ర సమాచారం మాకు లభించలేదు. కాకపోతే 2004-07 కాలంలోని లోక్ సభ సమాధానాలు  (ఇక్కడ, ఇక్కడ), మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్సైటులో ఉన్న వార్షిక రిపోర్ట్స్ (ఇక్కడ)  ద్వారా అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆయిల్ కంపెనీలకు చెల్లించాల్సిన సబ్సిడీల్లో 2005-06లో రూ. 11500 కోట్లు, 2006-07లో రూ. 24121 కోట్లు విలువగల ఆయిల్ బాండ్స్ ఇష్యూ చేయగా మిగలినవి ఆయిల్ కంపెనీలు తమ వాటా కింద చెల్లించాయి.  వీటన్నిటి ఆధారంగా కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ హాయాంలో ఆయిల్ కంపెనీలకు చెల్లించాల్సిన రూ. 8,53,628 కోట్లు సబ్సిడీల్లో ఎక్కువ శాతం చెల్లించిందని, మిగిలిన కొంత ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో ఉండటంతో అవి మెచ్యూర్ అయ్యే సమయానికి కట్టాల్సి ఉంటుంది.
2014-15 బడ్జెట్ సమాచారం ద్వారా కూడా మనకు ఇదే స్పష్టమవుతుంది. ఎందుకంటే 2014-15 బడ్జెట్ లెక్కల ప్రకారం 2013-14 చివరికల్లా ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో చెల్లించాల్సిన మొత్తం విలువ రూ. 1,34,423 కోట్లు. అంటే మొదటి సారి మోదీ ప్రధానమంత్రి అయ్యే సమయానికి  కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆయిల్ కంపెనీల సబ్సిడీలకు బాండ్ల రూపంలో చెల్లించాల్సిన మొత్తం విలువ రూ.1,34,423 కోట్లు అన్న మాట. ఐతే ఈ బాండ్స్ 2015లో రెండు , 2021 లో రెండు, 2023 లో రెండు, ఇలా వేరువేరు మెచ్యూరిటీ పీరియడ్ కలిగి ఉన్నాయి. ఇందులో రూ. 3500 కోట్ల విలువగల రెండు బాండ్స్ 2015లో మెచ్యూర్ అవ్వడంతో అప్పటి బీజేపీ ప్రభుత్వం వాటిని చెల్లించింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం మొన్న ప్రవేశ పెట్టిన 2021-22  బడ్జెట్ ప్రకారం 2020-21 చివరికల్లా ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో చెల్లించాల్సిన మొత్తం విలువ రూ.1,30,923 కోట్లుగా ఉండడం బట్టి 2015లో మెచ్యూర్ అయిన రూ. 3500 కోట్ల విలువగల రెండు బాండ్స్ ని మోదీ ప్రభుత్వం చెల్లించిందన్న  విషయం మళ్ళీ స్పష్టమవుతుంది. దీన్నిబట్టి గత ప్రభుత్వాలు ఇష్యూ చేసిన ఆయిల్ బాండ్లలో మోదీ మొదటి సారి మోదీ ప్రధానమంత్రి అయ్యే సమయానికి చెల్లించాల్సింది  రూ. 1,34,423 కోట్లు మాత్రమే, పోస్టులో చెప్తునట్టు 2 లక్షల 14 వేల కోట్లు కాదు.  ఐతే, 2021లో రూ. 10,000 కోట్ల విలువగల రెండు బాండ్స్ మెచ్యూర్ అవుతుండడం గమనించాల్సిన విషయం. 2021 లో చెల్లించే 10 వేల కోట్ల తరువాత కూడా ఇంకా లక్ష ఇరవై వేల కోట్ల కంటే ఎక్కువ ఆయిల్ బాండ్స్ అప్పు ప్రభుత్వం ఇంకా బాకీ ఉంటుంది.
ఐతే ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకి జారీచేసిన బాండ్స్ కి ప్రతీ సంవత్సరం ప్రభుత్వాలు వడ్డీ చెల్లిస్తూ వస్తున్నాయి. 2009-14 కాలంలో UPA ప్రభుత్వం పెట్రోల్ ధరల సబ్సిడీ కింద అంతకు  ముందు జారీ చేసిన బాండ్లపై వడ్డీ రూపంలో రూ. 53,136 కోట్లు చెల్లించింది. 2014-19 కాలంలో NDA ప్రభుత్వం వడ్డీ రూపంలో మొత్తం రూ. 50,216 కోట్లు చెల్లించింది. 2020-21 బడ్జెట్ లెక్కలు చెప్తున్న దాని ప్రకారం 2019-20 సంవత్సరానికి సంబంధించి సవరించిన బడ్జెట్ అంచనాలలో ఆ సంవత్సరం ఆయిల్ బాండ్స్ కి సంబంధించి చెల్లించిన వడ్డీ మొత్తం రూ. 9,989.96 కోట్లు కాగా, 2020-21లో కూడా ఇదే మొత్తంలో వడ్డీ చెల్లించాల్సి ఉంటుందని బడ్జెట్ అంచనా వేసింది. వీటన్నిటి ఆదారంగా లెక్కేస్తే 2014 నుండి 2020 మధ్య కాలంలో ఆయిల్ బాండ్స్ వడ్డీకి సంబంధించి మోదీ ప్రభుత్వం చెల్లించింది రూ. 70,196 కోట్లు. దీనికి అదనంగా మోదీ ప్రభుత్వం మెచ్యూర్ అయిన ఆయిల్ బాండ్స్ కి చెల్లించింది రూ. 3500 కోట్లు. అంటే గత ప్రభుత్వాలు ఇష్యూ చేసిన ఆయిల్ బాండ్స్ కి మోదీ ప్రభుత్వం మొత్తం కలిపి చెల్లించింది రూ. 73,696 కోట్లు మాత్రమే.
పైన వివరించిన దాని ప్రకారం కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఆయిల్ బాండ్స్ రూపంలో చేసిన 2 లక్షల14 వేల కోట్ల రూపాయల అప్పు మరియు సబ్సిడీల రూపంలో ఆయిల్ కంపెనీలకు చెల్లించాల్సిన రూ. 4,34,000 కోట్లు మోదీ ప్రభుత్వం తీర్చిందనడం పూర్తిగా అవాస్తవం.
చివరగా, పెట్రోల్ పై కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం చేసిన సుమారు 8 లక్షల కోట్ల అప్పు మోదీ ప్రభుత్వం తీర్చిందనడంలో నిజం లేదు.

created: February 26, 2021


text:
మోదీ ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పై రూ. 43,000 కోట్లు ఖర్చు చేసిందన్న వాదనలో నిజం లేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 5, 2021
మోదీ ప్రభుత్వం యొక్క పబ్లిసిటీ ఖర్చు 43 వేల కోట్లని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మోదీ ప్రభుత్వం యొక్క పబ్లిసిటీ ఖర్చు 43 వేల కోట్లు.
ఫాక్ట్ (నిజం): డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ అడ్వర్టైజింగ్ & విజువల్ పబ్లిసిటీ (DAVP) అందించిన సమాచారం ప్రకారం 2002-03 నుండి 2017-18 వరకు 16 సంవత్సరాలలో సుమారు రూ. 10,000 కోట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పైన ఖర్చు చేసింది. ఇందులో మోదీ మొదటి సారి ప్రధానమంత్రి అయిన 2014 నుండి పరిశీలిస్తే 2014-15 నుండి 2017-18 వరకు పబ్లిసిటీ పై సుమారు రూ. 4,800 కోట్లు ఖర్చు చేసింది, అంటే సగటున సంవత్సరానికి సుమారు రూ.1,200 కోట్లు పబ్లిసిటీ పైన ఖర్చు చేసింది. ఈ వివరాల ఆధారంగా లెక్కిస్తే మోదీ మొదటి సారి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసినప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు అయిన పబ్లిసిటీ ఖర్చు పోస్టులో పెర్కొనంత ఎక్కువగా ఉండదని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
భారత ప్రభుత్వం యొక్క వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు మరియు విభాగాలకు సంబంధించిన మీడియా ప్రకటనలు, ప్రచారానికి సంబంధించిన వ్యవహారాలు కేంద్ర సమాచార & ప్రసార  మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ అడ్వర్టైజింగ్ & విజువల్ పబ్లిసిటీ (DAVP) చూసుకుంటుంది.
ఐతే FACTLY కేంద్ర ప్రభుత్వం వివిధ పథకాలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు మొదలైన అంశాల ప్రచారానికి అయిన ఖర్చులకు  సంబంధించిన  సమాచారం RTI ద్వారా DAVP నుండి పొందింది. ఈ సమాచారం ప్రకారం 2002-03 నుండి 2017-18 వరకు 16 సంవత్సరాలలో సుమారు రూ. 10,000 కోట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పైన ఖర్చు చేసింది.
ఐతే మోదీ మొదటి సారి ప్రధానమంత్రి అయిన 2014 నుండి పరిశీలిస్తే 2014-15 నుండి 2017-18 వరకు ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పై సుమారు రూ. 4,800 కోట్లు ఖర్చు చేసింది, అంటే సగటున సంవత్సరానికి సుమారు రూ.1,200 కోట్లు పబ్లిసిటీ పైన ఖర్చు చేసింది. అలాగే కేంద్ర ప్రభుత్వ పబ్లిసిటీ ఖర్చు కి సంబంధించి రాజ్యసభలో అడిగిన ప్రశ్నకి స్పందిస్తూ సంబంధించిన మంత్రి ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం 2018-19 సంవత్సరానికి గాను 28 జనవరి 2019 వరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పైన రూ. 676.46 కోట్లు ఖర్చు చేసింది.
ప్రభుత్వం 2017-18 నుండి 2019-20 వరకు వివిధ రాష్ట్రాలలో ప్రింట్ మీడియా, డిజిటల్ మీడియా మరియు ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా ద్వారా పబ్లిసిటీకి సంబంధించి కమిట్ అయిన ఖర్చుల వివరాలు, మరియు ఏ సంస్థకి ఎంత కమిట్ అయిన వివరాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. అలాగే 2020-21లో ప్రింట్ మరియు టెలివిషన్ మీడియా ద్వారా పబ్లిసిటీ పై ఖర్చు చేసిన వివరాలు ఇక్కడ చూడొచ్చు. 2018-19 నుండి 2020-21 వరకు పబ్లిసిటీ పై అయిన ఖర్చుల వివరాలు తెలియనప్పటికీ, ఆ మూడు సంవత్సరాలలో అయిన ఖర్చులు కలుపుకొని మొత్తం మోదీ హాయాంలో అయిన ఖర్చు మాత్రం పోస్టులో చెప్పినంత భారీగా (రూ. 43,000 కోట్లు) ఉండదని పైన తెలిపిన సమాచారం బట్టి అర్ధం చేసుకోవచ్చు. ఎందుకంటే 2002-03 నుండి 2017-18 వరకు 16 సంవత్సరాలలో అయిన ఖర్చే రూ. 10,000 కోట్లు దాటలేదు.
ప్రభుత్వాల పబ్లిసిటీ ఖర్చులకు సంబంధించి FACTLY ఇంతకు ముందు వివరంగా రాసిన కథనం ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, మోదీ ప్రభుత్వం పబ్లిసిటీ పై  రూ. 43,000 కోట్లు ఖర్చు చేసిందన్న వాదనలో నిజం లేదు.