text:
ఒక వ్యంగ్యపు కథనాన్ని ‘12 ఏళ్లుగా బడ్ వైజర్ బీరు తయారీ ట్యాంకు లో మూత్రం పోస్తున్నట్లు ఒప్పుకున్న ఉద్యోగి’ అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 3, 2020
కొలరాడోలోని ఫోర్ట్ కొలిన్స్ సిటీలో ఉన్న బడ్ వైజర్ బీరు ఫ్యాక్టరీలో పనిచేస్తోన్న ఒక ఉద్యోగి తాను 12 ఏళ్లుగా బీరు తయారీ ట్యాంకులో మూత్రం పోస్తున్నట్లు ఒప్పుకున్నాడని ఒక వార్త సోషల్ మీడియా లో విస్తారంగా చలామణీ అవుతోంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
కొలరాడోలోని బడ్ వైజర్ బీరు ఫ్యాక్టరీలో పనిచేస్తోన్న ఒక ఉద్యోగి తాను 12 ఏళ్లుగా బీరు తయారీ ట్యాంకు లో మూత్రం పోస్తున్నట్లు ఒప్పుకున్నాడు.
ఫాక్ట్ (నిజం): వ్యంగ్యపు వార్తలు రాసే వెబ్‌సైట్ ‘Foolish Humor’ అందరి కంటే ముందు  ఆ విషయంతో కథనాన్ని ప్రచురించింది. ఆ వెబ్‌సైట్‌లోని కథనాలు కేవలం ‘ఎంటర్టైన్మెంట్’ కోసం మాత్రమే మరియు అవి ‘ఫిక్షన్ (కాల్పనికం)’ అని వెబ్‌సైట్ లోనే రాసి ఉంది.  పోస్టు లో చెప్పిన విషయం వాస్తవ ఘటనది కాదు. కావున, పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
స్క్రీన్‌షాట్‌లో కనిపించే కీవర్డ్స్ తో మేము గూగుల్‌లో వెతికినప్పుడు, బడ్ వైజర్ ఉద్యోగి వాల్టర్ పావెల్ (వ్యక్తిగత గోప్యత కోసం పేరు మార్చిన్నట్లుగా కథనంలో పేర్కొన్నారు) 12 ఏళ్లుగా తాను బడ్ వైజర్ బీరు తయారీ ట్యాంకు లో మూత్రం పోస్తున్నట్లు ఒప్పుకున్నాడనే కథనాన్ని చాలా వెబ్‌సైట్లు ప్రచురించినట్లుగా తెలిసింది. అయితే ఆ కథనాన్ని మొట్టమొదటగా ‘Foolish Humor’ అనే వెబ్‌సైట్  ‘08 మే 2020 న’ ప్రచురించినట్లు తెలిసింది.
ఆ కథనాన్ని చూసినప్పుడు, పేజీ చివరన ‘Foolish Humor’ వెబ్‌సైట్ కేవలం ‘ఎంటర్టైన్మెంట్’ కోసం మాత్రమే అని అందులోని కథనాలు కాల్పనికమని, అవి వాస్తవ ఘటనలు కాదని పేర్కొని ఉంది.
పైన పేర్కొన్న కథనంలో బడ్ వైజర్ క్యాన్ పట్టుకుని ఉన్న వ్యక్తి ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, 2013 లో ప్రచురితం అయిన ‘Times union’ కథనం లభించింది. ఈ ఫోటో కు క్రెడిట్స్ ‘అసోసియేటెడ్ ప్రెస్’ అని ఉంది మరియు వివరణలో ఫోటోలోని వ్యక్తి న్యూయార్క్‌లోని లైసాండర్‌లో ఉన్న బడ్ వైజర్ బ్రూవరీ జనరల్ మేనేజర్ నిక్ మిల్స్ అని రాసి ఉంది.
చివరగా, వ్యంగ్యపు వార్తలు రాసే వెబ్‌సైట్ యొక్క ఒక కాల్పనిక కథనాన్ని ‘12 ఏళ్లుగా బడ్ వైజర్ బీరు తయారీ ట్యాంకు లో మూత్రం పోస్తున్నట్లు ఒప్పుకున్న ఉద్యోగి’ అని షేర్ చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనంలో నుండి విడిపించేందుకు సత్యపాల్ సింగ్ 2019లోనే ప్రైవేటు బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 31, 2021
హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనం నుండి విడిపించేందుకు బీజేపీ ఎంపీ సత్యపాల్ సింగ్ ఇటీవల పార్లమెంట్ లో ఒక ప్రైవేటు బిల్లును ప్రవేశపెట్టినట్టు చెప్తున్న  పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఆ వార్తకి సంబంధించి  నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనం నుండి విడిపించేందుకు బీజేపీ ఎంపీ సత్యపాల్ సింగ్ ఇటీవల పార్లమెంట్ లో ఒక ప్రైవేటు బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనం నుండి విడిపించేందుకు సంబంధించి బీజేపీ ఎంపీ సత్యపాల్ సింగ్ ప్రైవేటు బిల్లు ప్రవేశపెట్టింది 2019లో, ఈ మధ్య కాలంలో కాదు. ఈ బిల్లు ఇంకా పెండింగ్ లోనే ఉంది. పైగా ప్రైవేటు బిల్లు కావడంతో, ఇది  పాస్ అయ్యే అవకాశాలు కూడా చాలా తక్కువ. 1970 తర్వాత ఏ ఒక్క ప్రైవేట్ మెంబెర్ బిల్ పార్లమెంట్ ఆమోదం పొందలేదు.  అలాగే ఈ విషయానికి సంబంధించి బీజేపీ ప్రభుత్వం బిల్లు లేదా అర్దినన్స్ గాని తీసుకరానున్నట్టు ఎటువంటి సమాచారం లేదు.  కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఇటీవల జరిగిన పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ఇలాంటి బిల్లు ఏది ప్రవేశపెట్టలేదు. పైగా హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనం నుండి విడిపించేందుకు బీజేపీ ప్రభుత్వం బిల్లు లేదా అర్దినన్స్ గాని తీసుకరానున్నట్టు ఎటువంటి సమాచారమైతే లేదు. పోస్టులో చెప్తున్న బీజేపీ ఎంపీ సత్యపాల్ సింగ్ హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనం నుండి విడిపించేందుకు సంబంధించి ఒక ప్రైవేటు బిల్లు ప్రవేశపెట్టింది 2019లో, ఈ మధ్య కాలంలో కాదు. ఐతే 2019లో సత్యపాల్ సింగ్ ప్రవేశపెట్టిన ఈ బిల్లు ఇంకా పెండింగ్ లోనే ఉంది. సాధారణంగా ప్రైవేటు బిల్లులకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఉండదు కాబట్టి పాస్ కావడం అనేది చాలా అరుదు.
నిజానికి సత్యపాల్ సింగ్ ఈ బిల్లుని 2016లోనే ప్రవేశపెట్టగా, 2019లో పార్లమెంట్ రద్దు కావడంతో ఆ బిల్లు లాప్స్ అయ్యింది, కాబట్టి తిరిగి కొత్తగా 2019లో మళ్ళీ ప్రవేశపెట్టారు.
ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లు:
మంత్రి కాని ఇతర ఎంపీలను ప్రైవేట్ మెంబర్ అని అంటారు. ఈ ప్రైవేట్ సభ్యులు ప్రవేశపెట్టిన బిల్లులను ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లులని, మంత్రులు ప్రవేశపెట్టిన వాటిని ప్రభుత్వ బిల్లులు అని అంటారు. సాధారణంగా చట్టపరమైన జోక్యం అవసరమైన పలు అంశాలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకొచ్చేందుకు ఎంపీలు ఇలా ప్రైవేటు బిల్లులను ప్రవేశ పెడుతుంటారు. ప్రతీ శుక్రవారం పార్లమెంట్ సమావేశాల్లోని రెండో భాగంలో మాత్రమే ఈ ప్రైవేటు బిల్లులకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను చూస్తుంటారు.
సాధారణంగా మంత్రులు ప్రవేశపెట్టే బిల్లులకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఉంటుంది, కానీ  ఈ ప్రైవేటు బిల్లులకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఉండదు. అందుకని ఈ బిల్లులు పాస్ అవడం చాలా అరుదు. అసలు ప్రైవేటు బిల్లులపై చర్చ జరిగే సందర్భాలు కూడా చాలా తక్కువ. ఈ వార్తా కథనం ప్రకారం 1952లో మొదటి లోక్ సభ ఏర్పడ్డప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు కేవలం 14 ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లులు మాత్రమే చట్టాలుగా మారాయి. చివరిసారిగా ఒక ప్రైవేటు బిల్లు చట్టంగా మారింది 1970లో.
చివరగా, హిందూ దేవాలయాలను ప్రభుత్వ ఆధీనంలో నుండి విడిపించేందుకు సత్యపాల్ సింగ్ 2019లోనే ప్రైవేటు బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు, పైగా ఈ బిల్లు ఇంకా పెండింగ్ లోనే ఉంది.

source: news-factly

license: Creative Commons - Attribution - https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

author: Sai Krishna Muthyanolla


text:
ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా యుద్ధంపై చర్చించడానికి ఇటీవల సౌదీ వెళ్ళిన ఆంటోనీ బ్లింకన్‌తో సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ సమావేశమయ్యారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 18, 2023
ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా సమస్యపై అమెరికా అవలంబిస్తున్న తీరుపై సౌదీ అరేబియా ఆగ్రహం వ్యక్తపరిచిందంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతోంది. అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకన్ రెండు రోజులు ఉన్నప్పటికీ అతన్ని కలవడానికి సౌదీ అరేబియా యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ నిరాకరించాడాని, దానితో చేసేదేమీలేక ఆంటోనీ బ్లింకన్ అవమానంతో తన దేశానికి తిరిగి వెళ్లాడాని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకన్‌ను సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ రెండు రోజులు వేచి ఉంచేలా చేసి చివరికి కలవకుండానే అతన్ని తిరిగి పంపించాడు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా సమస్యపై చర్చించడానికి 14 అక్టోబర్ 2023 నాడు సౌదీ అరేబియాకు వెళ్ళిన అమెరికా సెక్రెటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఆంటోనీ బ్లింకన్‌ను సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ గంటల తరబడి వేచి ఉంచేలా చేసి చివరికి మరుసటి రోజు కలిచారని పలు వార్తా సంస్థలు రిపోర్ట్ చేశాయి. 15 అక్టోబర్ 2023 నాడు ఆంటోనీ బ్లింకన్, సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ మధ్య జరిగిన సమావేశానికి సంబంధించిన వివరాలను అమెరికా ప్రభుత్వం, సౌదీ విదేశాంగ శాఖ అధికారికంగా తమ వెబ్సైటులో పబ్లిష్ చేసాయి. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన వివరాల కోసం కీ పదాలను ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో వెతికితే, ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా సమస్యపై చర్చించడానికి 14 అక్టోబర్ 2023 నాడు సౌదీ అరేబియాకు వెళ్ళిన అమెరికా సెక్రెటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఆంటోనీ బ్లింకన్‌ను సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ గంటల తరబడి వేచి ఉంచేలా చేసి చివరికి సమావేశాన్ని మరుసటి రోజుకి వాయిదా వేశారని వాషింగ్టన్ పోస్ట్ వార్తా సంస్థ రిపోర్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది.
మారుసటి రోజు, అంటే 15 అక్టోబర్ 2023 నాడు, ఆంటోనీ బ్లింకన్ సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ మధ్య చర్చలు జరిగినట్టు తెలిసింది. 15 అక్టోబర్ 2023 నాడు ఆంటోనీ బ్లింకన్ సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ మధ్య జరిగిన సమావేశానికి సంబంధించిన వివరాలను అమెరికా ప్రభుత్వం తమ వెబ్సైటులో పబ్లిష్ చేసింది.
దీని గురుంచి సౌదీ విదేశాంగ శాఖ ట్విట్టర్ ఖాతా నుండి కూడా అధికారిక ట్వీట్ చేసారు.
HRH Crown Prince Mohammed bin Salman meets with U.S. Secretary of State @SecBlinken, with whom he discussed the current military escalation in Gaza and its surroundings and the need to find ways to stop the military operations that have claimed the lives of innocent people. pic.twitter.com/lEi5bymYly
పాలస్తీనాపై చేస్తున్న దాడులను ఇజ్రాయెల్ తక్షణమే నిలిపివేయాలని, గాజా స్ట్రిప్‌కు ఆహారం, ఇంధనం, ఇతర సామాగ్రిపై ఆంక్షలు ఎత్తివేయాలని ఈ సమావేశంలో మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ ఆంటోనీ బ్లింకెన్‌తో చెప్పినట్లు అనేక వార్తా సంస్థలు రిపోర్ట్ చేశాయి. పై వివారాల ఆధారంగా ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా యుద్ధంపై చర్చించడానికి ఇటీవల సౌదీ వెళ్ళిన అమెరికా సెక్రెటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఆంటోనీ బ్లింకన్‌తో సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్ సమావేశమయ్యారని స్పష్టమయ్యింది.
చివరిగా, అమెరికా సెక్రెటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఆంటోనీ బ్లింకన్ రెండు రోజులు వేచి చేసి చివరికి సౌదీ యువరాజు మహమ్మద్ బిన్ సల్మాన్‌ను కలవకుండానే తిరిగి వెళ్ళాడంటూ ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్న సమాచారం తప్పు.

created: October 18, 2023


text:
బ్రిటీష్ వారిని క్షమాభిక్ష కోరుతూ పిటిషన్లు రాసింది కేవలం సావర్కర్ మాత్రమే కాదు. ఇంకా పలువురు కూడా ఇలా పిటిషన్లు రాసారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 7, 2023
కాలాపాని జైల్లో 80,000 మంది ఖైదీలు ఉంటే అందులో ఒక్క సావర్కర్ మాత్రమే బ్రిటిష్ వారికి క్షమాభిక్ష కోసం పిటిషన్ రాసాడు అని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అండమాన్ కాలాపాని జైల్లో 80,000 మంది ఖైదీలు ఉంటే అందులో ఒక్క సావర్కర్ మాత్రమే బ్రిటిష్ వారికి క్షమాభిక్ష కోసం పిటిషన్ రాసాడు.
ఫాక్ట్(నిజం):  స్వాతంత్రోద్యమంలో బ్రిటీష్ వారిని క్షమాభిక్ష కోరుతూ పలువురు పిటిషన్లు రాసారు. దీనికి సంబంధించిన డాక్యుమెంట్లు నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. అండమాన్ జైలు నుండి సచింద్రనాథ్ సన్యాల్ కూడా ఇలా ఒక పిటిషన్ రాసాడు. ఈ విషయం తన ఆత్మకథలో తనే స్వయంగా తెలిపాడు. కాబట్టి కేవలం సావర్కర్ ఒక్కడే ఇలా క్షమాభిక్ష పిటిషన్లు రాసాడన్నదాంట్లో నిజం లేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించేదిగా ఉంది.
సావర్కర్ కాలాపాని (అండమాన్) జైల్లో నుండి బ్రిటీష్ వారికీ క్షమాభిక్ష కోరుతూ పలు సార్లు పిటిషన్లు రాసిన మాట నిజమే అయినప్పటికి ఇలా రాసింది కేవలం సావర్కర్ ఒక్కడు మాత్రమే కాదు. స్వాతంత్రోద్యమం సమయంలో సావర్కర్‌తో పాటు ఇంకా పలువురు కూడా ఇలా పిటిషన్లు రాసినట్టు ఆధారాలు ఉన్నాయి.
సచింద్రనాథ్ సన్యాల్ కూడా క్షమాభిక్ష పిటిషన్ రాసాడు:
సచింద్రనాథ్ సన్యాల్ తన ఆత్మకథలో(బందీ జీవన్) తాను కూడా ఇలా క్షమాభిక్ష పిటిషన్ రాసినట్టు పేర్కొన్నాడు. “నేను దాదాపు అదే పిటిషన్‌ను వ్రాసినప్పటికీ నన్ను విడుదల చేసారు గాని, వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్‌ను ఎందుకు విడుదల చేయలేదు” అని సన్యాల్ తన ఆత్మకథలో అండమాన్ జైలు జీవితం గురించి రాసిన ఒక సందర్భంలో ఇలా అన్నాడు.
అండమాన్ జైలు నుండి విడుదల అయిన తరవాత కూడా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం సన్యాల్‌ను పలు కేసులకు సంబంధించి అరెస్ట్ చేసింది. ఆ సమయంలో కూడా సన్యాల్, తనను విడుదల చేయాలని కోరుతూ బ్రిటీష్ వారికి క్షమాభిక్ష పిటిషన్ రాసాడు. దీనికి సంబంధించిన డాక్యుమెంట్లు నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ ఇండియాకి చెందిన వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.
పలువురు చరిత్రకారులు కూడా సావర్కర్‌తో పాటు ఇంకా పలువురు కూడా ఇలా పిటిషన్లు రాసినట్టు తమ రచనల్లో పేర్కొన్నారు. బరింద్ర ఘోష్, కంజీలాల్, మొదలైన వారు కూడా అండమాన్ జైలు నుండి బ్రిటీష్ వారిని క్షమాభిక్ష కోరుతూ పిటిషన్ రాసినట్టు వారు పేర్కొన్నారు (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
ఇంకా కొంత మంది కూడా ఇలా పిటిషన్లు రాసారు:
R.I.A.S.Cకి చెందిన సిపాయి బాగ్ అలీ ఖాన్ కూడా తనను అండమాన్ జైలు నుండి విడుదల చేయాలని కోరుతూ బ్రిటీష్ వారికి పిటిషన్ రాయగా, వారు దీనిని తిరస్కరించినట్టు   నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ ఇండియా డాకుమెంట్స్‌లో స్పష్టంగా ఉంది.
సుశీల్ కుమార్ బద్ర అనే ఫార్వర్డ్ బ్లాక్‌కి చెందిన మరొక నాయకుడు కూడా తను విడిచి పెట్టాలని బ్రిటీష్ వారిని కోరుతూ రాసిన  పిటిషన్ ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఈ ఉదాహరణల బట్టి బ్రిటీష్ వారిని క్షమాభిక్ష కోరుతూ పిటిషన్లు రాసింది కేవలం సావర్కర్ మాత్రమే కాదన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది.
చివరగా, బ్రిటీష్ వారిని క్షమాభిక్ష కోరుతూ పిటిషన్లు రాసింది కేవలం సావర్కర్ మాత్రమే కాదు. ఇంకా పలువురు కూడా ఇలా పిటిషన్లు రాసారు.


text:
రూ.2 వేల నోటు SBI నిలిపివేసింది అనే వార్త ఫేక్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 18, 2019
వివరణ (22 May 2023): 2000 రూపాయల నోట్లను చెలామణీ నుండి ఉపసంహరిస్తామని రిజర్వు బ్యాంకు అఫ్ ఇండియా (RBI) 19 May 2023న ప్రకటించింది. వీటికి సంబందించిన వివరాలు ప్రకటించింది. 30 సెప్టెంబర్ లోపు 2000 రూపాయల నోట్లు మార్చుకోవొచ్చని కూడా చెప్పింది.
రూ. 2 వేల నోట్లని రద్దు చేస్తున్నారని, SBI ATM లలో రూ. 2 వేల నోట్లని  ఉంచే క్యాసెట్ ని తొలగించారని క్లెయిమ్ చేస్తూ ఒక పోస్ట్ సోషల్ మీడియా లో విస్తృతంగా ప్రచారం కాబడుతోంది. ఆ పోస్ట్ యొక్క క్లెయిమ్ లో ఎంత వరకు నిజం ఉందో విశ్లేషిద్దాం.
రూ. 2 వేల నోట్లని రద్దు చేస్తున్నారని, SBI ATM లలో 2000 రూపాయల నోట్లు  ఉంచే క్యాసెట్ ని తొలగించారు, కావున ఆ బ్యాంకుకి  సంబంధించిన ATM ల నుండి  2000 రూపాయల నోట్లు  తీసుకోలేము.
ఫాక్ట్ (నిజం): RBI వెబ్సైటు లోని సమాచారం ప్రకారం అసలు RBI రూ. 2 వేల నోట్ల రద్దు గురించి ఎలాంటి ప్రకటన చేయలేదని తెలిసింది. అంతేకాక, SBI అధికారి ఇచ్చిన సమాచారం మేరకు రూ. 2 వేల నోట్లను ఇంతకుముందు లాగానే ATM లలో నింపుతున్నారని తెలిసింది. కావున, పోస్ట్ లోని క్లెయిమ్ అబద్ధం.
రిజర్వ్ బ్యాంకు ఆఫ్ ఇండియా (RBI) రూ. 2 వేల నోట్ల రద్దు గురించి ఈ మధ్య ఏమైనా ప్రకటనలు చేసిందా అని తెలుసుకోవడానికి RBI వారి వెబ్సైటు కి వెళితే వారు అలాంటి  ప్రకటనలు ఏమి చేయలేదని తెలిసింది. గత రెండు సంవత్సరాల నుంచి RBI రూ. 2 వేల నోట్ల ప్రింటు సంఖ్య తగ్గించినప్పటికీ, ఆ నోట్లను రద్దు చేస్తున్నారని మాత్రం ఎలాంటి ప్రకటనలు చేయలేదు.
SBIకి  సంబంధించిన ATM ల నుండి రూ. 2 వేల నోట్లు రావు, మరియు ఆ నోట్లను ఉంచే క్యాసెట్లను ATM ల నుంచి తొలగిస్తున్నారు అనేది పోస్ట్ లో చేయబడ్డ ఇంకొక క్లెయిమ్. దీని గురించి FACTLY ఒక SBI అధికారి ని సంప్రదించగా, అతను, SBI అలాంటి నిర్ణయమేమి తీసుకొలేదని, రూ. 2 వేల నోట్లను ఇంతకముందు లానే ATM మెషిన్ లలో పెడుతున్నారని తెలిపాడు.  అంతేకాక, FACTLY రూ. 2 వేల నోటు ని  హైదరాబాద్ లోని ఒక SBI ATM లో  నుండి తీసుకోగలిగింది.
చివరగా,  రెండు వేల రూపాయల నోటు రద్దు చేయడం మరియు SBI ATM ల నుండి రూ. 2 వేల నోట్లను తీసుకోలేము అని పోస్ట్ లో చేయబడ్డ క్లెయిమ్ లో నిజం లేదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 18, 2019


text:
అదానీ సంస్థకు అవసరమైన 12,770 కోట్ల రూపాయల రుణానికి SBI కేవలం పూచీకత్తు అందించింది, రుణమాఫీ చేయలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 4, 2022
‘నవీ ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ప్రాజెక్టు (NMIAL) కోసం అదానీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ లిమిటెడ్ (AEL)కు సంబంధించిన రూ.12,770 కోట్ల రుణాన్ని ఎస్‌బీఐ మాఫీ చేసిందని’ చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో నిజమెంతుందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ‘నవీ ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ప్రాజెక్టు (NMIAL) కోసం అదానీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ లిమిటెడ్ (AEL)కు సంబంధించిన రూ.12,770 కోట్ల రుణాన్ని ఎస్‌బీఐ మాఫీ చేసింది.’
ఫాక్ట్(నిజం): అదానీ సంస్థకు SBI ఎటువంటి రుణ మాఫీ చేయలేదు. ఐతే ముంబైలో అదానీ సంస్థ నిర్మించబోయే నవీ ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి సంబంధించి అవసరమైన 12,770 కోట్ల రూపాయల రుణానికి SBI పూచీకత్తు (అండర్ రైట్) అందించింది. అంటే ఈ రుణానికి SBI గ్యారెంటి అందిస్తామని తెలిపింది. ఐతే ఈ విషయాన్ని SBI రుణ మాఫీ చేసిందంటూ తప్పుగా అర్ధం చేసుకున్నారు. నిజానికి అండర్ రైట్ అంటే రుణ మాఫీ చేసినట్టు కాదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
జూలై 2020లో GVK సంస్థ ముంబై ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్ (MIAL)లోని తమ 50.5% వాటాని అదానీ గ్రూప్ యొక్క అదానీ ఎయిర్‌పోర్ట్ హోల్డింగ్స్ లిమిటెడ్ (AAHL) సంస్థకు విక్రయించింది. ఈ క్రమంలోనే GVK ఇతర కంపెనీలకు చెల్లించాల్సిన రుణాలను (MIAL రుణాలలో తమ వాటా) కూడా తాము చెల్లించేందుకు అదానీ గ్రూప్ ఒప్పందం చేసుకుంది.
అంతకు ముందు ముంబైలో నిర్మించబోయే రెండో విమానాశ్రయమైన నవీ ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (NMIA) యొక్క కాంట్రాక్టును MIAL దక్కించుకుంది. ఐతే ప్రస్తుతం MIALలోని GVK వాటాని అదానీ సంస్థ కొనుగోలు చేయడంతో NMIA నిర్మాణ బాధ్యత అదానీ సంస్థ తీసుకుంది.
ఐతే ఈ నవీ ముంబై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (NMIA) నిర్మాణానికి సంబంధించి ఫైనాన్షియల్ డీల్/  ఫైనాన్షియల్ క్లోజర్ (నిధులు పొందేందుకు ఒప్పందం ప్రకారం అన్ని షరతులు అమలు చేయడం) పూర్తయిందని అదానీ సంస్థ ఇటీవల మార్చ్ చివరి వారంలో ఒక ప్రకటన చేసింది. ఈ ఒప్పందంలో భాగంగా SBI సంస్థ 12,770 కోట్ల రూపాయలకు అండర్ రైట్ (పూచీకత్తు) ఇవ్వనున్నట్టు తెలిపింది.
ఐతే SBI నవీ ముంబై విమానాశ్రయ నిర్మాణానికి సంబంధించి అదానీ సంస్థకు ఇచ్చిన ఈ పూచీకత్తును, రుణ మాఫీగా  తప్పుగా అర్ధం చేసుకున్నారు. పలు ప్రధాన తెలుగు వార్తా సంస్థలు కూడా SBI  అదానీ సంస్థకు 12,770 కోట్ల రుణ మాఫీ చేసిందంటూ వార్తలు రాయడంతో ఈ విషయం సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అయ్యింది.
ఐతే నిజానికి అదానీ సంస్థకు పూచీకత్తు ఇచ్చిందే గాని రుణ మాఫీ చేయలేదు. పూచీకత్తు ఇవ్వడం అంటే అదానీ సంస్థకు తీసుకొనే 12,770 కోట్ల రుణానికి తాము గ్యారెంటీ   అందిస్తామని తెలిపినట్టు. అంటే, ఒక వేల అదానీ సంస్థ ఈ రుణాన్ని చెల్లించడంలో విఫలమైతే SBI బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది. అండర్ రైట్ యొక్క నిర్వచనం ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఐతే వ్యాపార రంగంలో ఇది సాధారణంగా జరిగే ప్రక్రియే. ఇలా పూచీకత్తు (అండర్ రైట్) అందించిననందుకు బ్యాంకులు ఫీజు వసూలు చేస్తాయి.   సాధారణంగా ఇలా పూచీకత్తు అందించే సమయంలో బ్యాంకులు పరిగణలోకి తీసుకునే అంశాలు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, అదానీ సంస్థకు అవసరమైన 12,770 కోట్ల రూపాయల రుణానికి SBI కేవలం పూచీకత్తు అందించింది, రుణమాఫీ చేయలేదు.


text:
బంగ్లాదేశ్ మందిరం దృశ్యాలని పశ్చిమ బెంగాల్ దుర్గా పండల్‌లో అతికించిన నమాజ్ సమయ సూచిక అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 18, 2021
పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని దుర్గా పూజా పందిరిలో నమాజ్ సమయ సూచిక అతికించిన దృశ్యం, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక ఫోటో షేర్ అవుతుంది. నమాజ్ సమయం రాగానే హిందువులు “లాహ్ ఇలాహ ఇల్లలా: అల్లాహ్ తప్ప మరో దేవుడు ఆరాధనకు అర్హుడు కాడు” అనే అరుపులు విని ఆనందించి, ఆ తరువాత తమ పూజలు చేసుకోవాలని దీని అర్థం అంటూ ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని దుర్గా పూజా పందిరిలో నమాజ్ సమయ సూచిక అతికించిన దృశ్యం.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ ఫోటోలో కనిపిస్తున్నది బంగ్లాదేశ్ ఢాకా నగరంలోని దుర్గా మాత ఆలయం. బంగ్లాదేశ్ ఉత్తర సర్బోజోనిన్ పూజ కమిటీ సభ్యులు, రోజువారీ ముస్లిం ఆచారాల గురించి భక్తులకు అవగాహన కల్పించడానికి, ఇస్లామిక్ ప్రార్థనల సమయంలో అంతరాయం కలిగించకుండా ఉండటానికి ఇస్లామిక్ ప్రార్థన సమయాలని ఇలా దుర్గా మాత ఆలయంలో అతికించారు. ఈ ఫోటోలో కనిపిస్తున్నది పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని దుర్గా మాత పూజా పందిరి  కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోకు సంబంధించిన వివరాల కోసం గుగూల్‌లో వెతికితే, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ‘Daily Alor Sandhan’ అనే న్యూస్ పోర్టల్ 14 అక్టోబర్ 2021 నాడు ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ ఫోటోలో కనిపిస్తున్నది బంగ్లాదేశ్ ఢాకా నగరంలోని దుర్గా పూజా పండల్ అని ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేసారు.
ఈ ఫోటోకు సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం వెతకగా, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ బంగ్లాదేశ్‌కి చెందిన ‘Daily Frontier’ వార్తా సంస్థ 14 అక్టోబర్ 2021 నాడు ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఢాకా సబ్-అర్బన్ ప్రాంతం ఉత్తరాలోని దుర్గా పూజా మందిరంలో, నమాజ్ సమయ సూచిక మండపం ముందు అతికించిన దృశ్యాలని ఈ ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేసారు. ఉత్తర సర్బోజోనిన్ పూజ కమిటీ సభ్యులు, రోజువారీ ముస్లిం ఆచారాల గురించి భక్తులకు అవగాహన కల్పించడానికి,  ఇస్లామిక్ ప్రార్థనల సమయంలో అంతరాయం కలిగించకుండా ఉండటానికి ఇస్లామిక్ ప్రార్థన సమయాలని ఇలా దుర్గా మాత ఆలయంలో అతికించినట్టు ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేసారు.
చివరగా, బంగ్లాదేశ్ మందిరంలోని దృశ్యాలని పశ్చిమ బెంగాల్ దుర్గా మాత  పూజా పందిరిలో  నమాజ్ సమయ సూచిక అతికించిన దృశ్యమంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: October 18, 2021


text:
ఆరు నెలల క్రితం గ్రేటర్ నోయిడాలో జరిగిన కలశ యాత్రకు సంబంధించిన దృశ్యాలను అయోధ్యకు ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 23, 2024
అప్‌డేట్ (23 జనవరి 2024): సీతాదేవి కోసం తన పుట్టిల్లు నేపాల్ నుండి అయోధ్య రామ మందిరానికి కానుకలు పంపుతున్నారని ఇదే వీడియోని మరికొందరు షేర్ చేస్తున్నారు. అయితే కింద చెప్పిన విధంగా ఈ వీడియో అయోధ్యకు వచ్చే నేపాల్ భక్తులకు చెందినది కాదు. నేపాల్ నుంచి అయోధ్యకు వచ్చిన కానుకలు, భక్తులకు సంబంధించిన వివరాలను ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
అయోధ్యలో కొత్తగా నిర్మించిన రామ మందిరం ప్రారంభోత్సవం జరుగనున్న నేపథ్యంలో అయోధ్యలో నిర్వహించిన కలశ పూజ దృశ్యాలు అంటూ ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వీడియోకు సంబంధించి నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రామ మందిరం ప్రారంభోత్సవం నేపథ్యంలో అయోధ్యలో నిర్వహించిన కలశ పూజ దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్(నిజం):  ఈ దృశ్యాలు జులై 2023లో గ్రేటర్ నోయిడాలో ధీరేంద్ర శాస్త్రి శ్రీమద్ భగవత్ కథ సందర్భంగా నిర్వహించిన కలశ యాత్రకు సంబంధించినవి. ఇటీవల అయోధ్యలో అక్షత కలశ యాత్ర జరినట్టు రిపోర్ట్స్ ఉన్నప్పటికీ, ఈ దృశ్యాలు అయోధ్యకు సంబంధించినవి కావు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
జనవరి 2024లో అయోధ్య రామ మందిరం ప్రారంభోత్సవం జరుగనున్న నేపథ్యంలో ఇటీవల అయోధ్య రామ మందిరం నుంచి దేశవ్యాప్తంగా అక్షత కలశ యాత్ర ప్రారంభమైంది (ఇక్కడ & ఇక్కడ). ఐతే ప్రస్తుతం షేర్ అవుతున్న ఈ దృశ్యాలు మాత్రం అయోధ్య కలశ యాత్రకు సంబంధించినవి కావు.
ఈ వీడియో స్క్రీన్  షాట్స్‌ను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇవే దృశ్యాలను జులై 2023లో రిపోర్ట్ చేసిన పలు వార్తా కథనాలు మాకు కనిపించాయి. ఈ కథనాల ప్రకారం గ్రేటర్ నోయిడాలో ధీరేంద్ర శాస్త్రి శ్రీమద్ భగవత్ కథ సందర్భంగా నిర్వహించిన కలశ యాత్రకు సంబంధించినవి.
గ్రేటర్ నోయిడాలో జులై 2023లో జరిగిన కలశ యాత్రను రిపోర్ట్ చేసిన మరికొన్ని వార్తా కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఐతే ఇటీవల అయోధ్యలో కలశ యాత్ర జరిగిన విషయం నిజమే అయినప్పటికీ ఈ దృశ్యాలు మాత్రం ఆ కలశ యాత్రకు సంబంధించినవి కావని స్పష్టమవుతుంది.
చివరగా, జులై 2023లో గ్రేటర్ నోయిడాలో జరిగిన కలశ యాత్రకు సంబంధించిన దృశ్యాలను అయోధ్యకు ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: January 23, 2024


text:
ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు కైలాస మానస సరోవరంకు చెందినవి కావు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 26, 2023
టిబెట్ దేశంలో ఉన్న మానససరోవరానికి చెందిన అసలైన దృశ్యాలు అని చెప్తున్న వీడియో ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. ఇందులో ఎంత వాస్తవం ఉందో ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కైలాస మానససరోవరానికి చెందిన అసలైన దృశ్యాలు ఉన్న వీడియో.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియోలో ఉన్న దృశ్యాలకి కైలాస మానససరోవరానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. చైనా దేశంలో ఉన్న కొన్ని వేరు వేరు పర్యాటక ప్రదేశాల యొక్క దృశాలకు సంబందించిన వీడియోలను మానససరోవరం సరస్సుకు సంబంధించినవిగా తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు. కావున పోస్టులోని క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులోని  వీడియోలో ఉన్న దృశ్యాలు మానససరోవరానివి కావు. వీడియోలోని కొన్ని కీ ఫ్రేమ్స్ పైన రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి చూడగా, వీడియోలో ఉన్న అనేక క్లిప్పులు చైనాలోని వేరు వేరు పర్యాటక స్థలాలకి సంబంధించినవని తెలిసింది. వాటిలో కొన్నిటికి సంబంధించిన వివరాలు కింద చూద్దాం.
మొదటి క్లిప్:
ఈ క్లిప్ యొక్క కొన్ని కీ ఫ్రేమ్స్ ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చెయ్యగా, ఇందులో కనిపిస్తున్న ప్రదేశాన్ని పోలి ఉన్న ఫోటో  ఒకటి ‘iStock’ వెబ్సైటులో లభించింది. ఈ ప్రదేశం యొక్క పేరు ‘Blue Moon Valley.’
‘People’s Daily China’ వారి యూట్యూబ్ ఛానెల్లో ఈ వాలీ యొక్క వీడియో క్లిప్ ఒకటి అప్లోడ్ చేశారు. అదీ, వైరల్ వీడియోలో ఉన్న మొదటి క్లిప్ చాలా వరకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. .
రెండవ క్లిప్:
ఇందులోని కొన్ని కీ ఫ్రేమ్స్ ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చెయ్యగా, ఇదే వీడియో క్లిప్ కలిగి ఉన్న ఫేస్‌బుక్ పోస్ట్ ఒకటి లభించింది.
‘China Daily’ న్యూస్ పేపర్ వారు ఈ వీడియోను ‘Enjoy a bit of luxury with a hot spring bath near a waterfall at Luoji Mountain in Liangshan county. #hotspring’ అని చెప్తూ ఏప్రిల్ 2019లో అప్లోడ్ చేసారు
మూడవ క్లిప్:
ఈ క్లిప్ నుండి కొన్ని కి ఫ్రేమ్స్ వాడి గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి చూడగా, ‘People’s Daily China’ వారు ట్విట్టర్లో అప్లోడ్ చేసిన ఒక వీడియో లభించింది.
ఇదీ, వైరల్ వీడియోలో ఉన్న క్లిప్ ఒకటే. ‘Meet Asia’s largest man-made waterfall！Situated in Kunming Waterfall Park in Kunming, capital of southwest China’s Yunnan Province, it is 12.5 meters in height and 400 meters in width.’ అనేది ఈ వీడియో యొక్క పోస్ట్ వివరణ.
Meet Asia’s largest man-made waterfall！Situated in Kunming Waterfall Park in Kunming, capital of southwest China's Yunnan Province, it is 12.5 meters in height and 400 meters in width. pic.twitter.com/R0Bag7dgNe
నాలుగవ క్లిప్:
ఈ క్లిప్పులో ఒక జంతువు తలలోనుండి నీరు వస్తున్నట్లు ఉన్న విజువల్స్ ఉన్నాయి. ఈ క్లిప్పు యొక్క కొన్ని కీ ఫ్రేమ్స్ ఉపయోగించి గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి చూడగా, ‘People’s Daily China’ వారు అప్లోడ్ చేసిన ఫేస్‌బుక్  వీడియో ఒకటి దొరికింది.
ఈ ప్రదేశం పేరు డ్రాగన్ వాటర్ ఫాల్, ఇది చైనాలోని లాంగ్లీ కౌంటీలో ఉంది. వీడియోలో ఉన్న క్లిప్ రాత్రివేళ తీసినది అయినా కూడా, రెండిటిలో ఉన్న డ్రాగన్ తల మరియు ఆ కొండ ప్రదేశాన్ని బట్టి ఈ దృశ్యాలు డ్రాగన్ వాటర్ ఫాల్ యొక్క దృశ్యాలే అని నిర్ధారించుకోవచ్చు.
ఇలా, మిగిలిన వీడియో క్లిప్పులు కూడా చైనాకు చెందిన అనేక  పర్యాటక ప్రదేశాలవి, వీటిలో ఏవీ కూడా టిబెట్లో ఉన్న కైలాస మానససరోవరానికి చెందినవి కావు.
చివరిగా, చైనాలోని పర్యాటక ప్రాంతాల యొక్క దృశ్యాలను ఈ పోస్టు ద్వారా కైలాస  మానససరోవరంకు చెందిన దృశ్యాలని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
గత దీపావళికి జరిగిన దీపోత్సవానికి సంబంధించిన దృశ్యాలను అయోధ్యలో ఇప్పటి శ్రీరామ నవమి దృశ్యలంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 11, 2022
అయోధ్యలో శ్రీరామ నవమి ఏర్పాట్లు అంటూ ఒక వీడియోని షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వీడియోకు సంబంధించి నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అయోధ్యలో శ్రీరామ నవమి ఏర్పాట్లుకు సంబంధించిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ దృశ్యాలు గత నవంబర్‌లో  (2021 నవంబర్) దీపావళి సందర్భంగా అయోధ్యలో నిర్వహించిన దీపోత్సవానికి సంబంధించినవి. ఈ దృశ్యాలు నవంబర్ నుండే ఇంటర్నెట్‌లో అందుబాటులో ఉండగా, పలు వార్తా కథనాలు ఇవే దృశ్యాలను నవంబర్‌లో దీపోత్సవానికి సంబంధించినవంటూ ప్రచురించాయి. ఐతే శ్రీరామ నవమికి అయోధ్యలో ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు జరిగినప్పటికీ, ఈ దృశ్యాలు మాత్రం గత దీపావళికి సంబంధించినవి. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
అయోధ్యలో నిన్న జరిగిన శ్రీరామ నవమి వేడుకలకు, వైరల్ అవుతున్న దృశ్యాలకు ఎటువంటి సంబంధంలేదు. ఈ దృశ్యాలు గత సంవత్సరం దీపావళి సందర్భంగా నిర్వహించిన దీపోత్సవానికి సంబంధించినవి. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలో ‘Ayodhyawale’ అనే ఒక వాటర్ మార్క్ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దీని ఆధారంగా ఫేస్‌బుక్‌లో వెతకగా ఇదే పేరుతో ఉన్న ఫేస్‌బుక్ పేజీ మాకు కనిపించింది.
ఈ పేజీలో పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలోని దృశ్యాలకు సంబంధించిన కొన్ని షార్ట్ వీడియోస్ మాకు కనిపించాయి (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). దీపావళి సందర్భంగా నిర్వహించిన దీపోత్సవానికి సంబంధించినవంటూ ఈ వీడియోలను గత నవంబర్‌లో షేర్ చేసారు. దీన్నిబట్టి పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో, ఈ షార్ట్ వీడియోలను డిజిటల్‌గా కలిపి తాయారు చేసి ఉంటారు.
2021లో అయోధ్యలో జరిగిన దీపోత్సవానికి సంబంధించి కథనాల కోసం వెతకగా, వైరల్ అవుతున్న దృశ్యాలను ప్రచురించిన పలు వార్తా కథనాలు మాకు కనిపించాయి (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). ఈ కథనాలలో దృశ్యాలు పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలోని దృశ్యాలను పోలి ఉన్నాయి.
ఐతే అయోధ్యలో నిన్న శ్రీరామ నవమి సందర్భంగా ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేసినప్పటికీ, పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో మాత్రం నవంబర్ 2021 అయోధ్యలో జరిగిన దీపోత్సవానికి సంబంధించింది.
చివరగా, గత దీపావళికి జరిగిన దీపోత్సవానికి సంబంధించిన దృశ్యాలను ఇప్పటి శ్రీరామ నవమి వంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
మూకదాడులు జరిగినప్పుడు ఆత్మరక్షణ కోసం చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు తెలుపలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 9, 2021
“గోభక్తి, దేశభక్తి పేర్లతో జరుగుతున్న మూకదాడులపై సుప్రీంకోర్టు సంచలన తీర్పు ఇచ్చింది. దాడి చేసే దుండగులు దుర్మార్గంగా ప్రవర్తించినప్పుడు ఆత్మరక్షణ కోసం చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోవచ్చునని స్పష్టం చేసింది. అత్యంత కీలకమైన ఈ తీర్పు ఆత్మ రక్షణ హద్దులను విస్తరించింది.” అని చెప్తూ ఒక ఆర్టికల్ ఫోటోని సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మూకదాడులు జరిగినప్పుడు ఆత్మరక్షణ కోసం చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
ఫాక్ట్: మూకదాడులు జరిగినప్పుడు ఆత్మరక్షణ కోసం చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు చెప్పినట్టుగా ఎటువంటి ఆధారాలు దొరకలేదు. జులై 2018 లో తెహసీన్  పూనావాలా వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు తీర్పులో మూకదాడుల గురించి సుప్రీంకోర్టు కొన్ని మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. ఈ తీర్పులో ఏ ఒక్కరూ చట్టాన్ని తమ చేతుల్లో తీసుకోకుండా చూడవలసిన బాధ్యత కేంద్రానికి మరియు రాష్ట్రాలకు ఉందని తెలిపారు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్ట్ లో చెప్పిన విషయం గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, సుప్రీం కోర్టు అలాంటి ఆదేశాలు ఇచ్చినట్టుగా ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. ఒకవేళ నిజంగానే అలాంటి తీర్పు గనక కోర్టు ఇచ్చి ఉంటే వార్తాపత్రికలు ప్రచురించేవి, కాని అలా జరగలేదు. సుప్రీం కోర్టు వెబ్సైటులో కూడా కీ-వర్డ్స్ తో వెతకగా, అలాంటి తీర్పు ఇచ్చినట్టుగా దొరకలేదు.
అయితే జులై 2018లో తెహసీన్ పూనావాలా వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో మూకదాడుల గురించి సుప్రీంకోర్టు కొన్ని మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తీసుకోవలసిన చర్యలను ఈ మార్గదర్శకాల్లో తెలిపింది. ఈ తీర్పులో ఏ ఒక్కరు కూడా చట్టాన్ని తమ చేతుల్లో తీసుకోకుండా చూడవలసిన బాధ్యత కేంద్రానికి మరియు రాష్ట్రాలకు ఉందని చెప్పింది. పార్లమెంట్లో మూకదాడులపై ప్రత్యేక చట్టం తీసుకురావాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. 2018 లో వచ్చిన ఈ గైడ్లైన్స్ ఉన్నా కూడా,  ఇంకా మూకదాడులు కొనసాగుతున్నాయి. ఇండియా ఫోరమ్ వారి ఆర్టికల్‌లో, 2018 తీర్పును ఇప్పటివరకు అమలు చేయలేదని, సుప్రీంకోర్టు దీనిని బాగా పరిశీలించాలని తెలిపారు.
దేశ ప్రజలందరికీ భారత రాజ్యాంగం జీవించే హక్కుని (“No person shall be deprived of his life or personal liberty except according to procedure established by law”) కల్పిస్తుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో ఎదుటి వారి జీవితం కాపాడేందుకు రైట్ టు సెల్ఫ్ డిఫెన్స్ వర్తిస్తుంది అని సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ఇక్కడ చూడొచ్చు. కానీ, చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు అనలేదు.
పోస్టులో హై కోర్టు,  సుప్రీంకోర్టు అని ద్వంద్వ అర్ధాలతో కూడా ప్రస్తావించారు. హై కోర్టు కూడా చట్టాన్ని చేతుల్లో తీసుకోమని అన్నట్టు ఎటువంటి ఆధారాలు దొరకలేదు.
చివరగా, మూకదాడులు జరిగినప్పుడు ఆత్మరక్షణ కోసం చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు చెప్పినట్టుగా ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.


text:
క్రైస్తవులను వేధిస్తే లేదా వారి పై దాడి చేస్తే, పదేళ్ల జైలు శిక్ష అని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు ఇవ్వలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 3, 2021
ఎవరైనా మతం పేరుతో క్రైస్తవులను వేధిస్తే లేదా వారి పై దాడి చేస్తే, చేసినవారికి పదేళ్ల జైలు శిక్ష అని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు ఇచ్చిందని చెప్తూ, ఒక పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. అంతేకాదు, దేశంలోని క్రైస్తవుల కోసం టోల్ ఫ్రీ హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ ఈ రోజు ప్రారంభించబడిందని చెప్తూ, ఒక ఫోన్ నెంబర్ – ‘18002084545’ ని కూడా షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్:  క్రైస్తవులను వేధిస్తే లేదా వారి పై దాడి చేస్తే, పదేళ్ల జైలు శిక్ష అని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు. క్రైస్తవుల కోసం టోల్ ఫ్రీ హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ (‘18002084545’) ఈ రోజు ప్రారంభం.
ఫాక్ట్: పోస్ట్ లో చెప్పిన తీర్పును సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చినట్టు ఎక్కడా కూడా ఎటువంటి సమాచారం లేదు. ఈ విషయం పై ఐపీసీ చట్టంలో మాత్రం కొన్ని సెక్షన్లు (153A, 295, 295A) ఉన్నాయి. కానీ, వాటి ప్రకారం గరిష్టంగా కొన్ని కేసుల్లో ఐదేళ్ళు శిక్ష మరియు జరిమానా ఉంది. నేషనల్ హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ – ‘1800-208-4545’ ని ‘యునైటెడ్ క్రిస్టియన్ ఫోరం’ వారు 2015 లో మొదలు పెట్టారు; పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు తాజాగా కాదు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లో చెప్పిన తీర్పు గురించి వెతకగా, క్రైస్తవులను వేధిస్తే లేదా వారి పై దాడి చేస్తే, పదేళ్ల జైలు శిక్ష అని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు ఇచ్చినట్టు ఎక్కడా కూడా ఎటువంటి సమాచారం దొరకలేదు. ఒకవేళ సుప్రీం కోర్టు నిజంగానే అలాంటి తీర్పు ఇస్తే, అన్నీ వార్తాసంస్థలు ఆ తీర్పు గురించి ప్రచురించేవి. కానీ, ప్రముఖ వార్తాసంస్థలు ఏవీ కూడా అలాంటి వార్తను ప్రచురించలేదు. అయితే, ఈ విషయం పై ఐపీసీ చట్టంలో ఉన్న సెక్షన్ల (153A, 295, 295A) కి సంబంధించిన వివరాలు కింద ఫోటోలో చదవొచ్చు. కానీ, వాటి ప్రకారం గరిష్టంగా కొన్ని కేసుల్లో ఐదేళ్ళు శిక్ష మరియు జరిమానా ఉంది.
అంతేకాదు,  ఇదే పోస్ట్ 2018 లో వైరల్ అయినప్పుడు, ‘యునైటెడ్ క్రిస్టియన్ ఫోరం’ (United Christian Forum – UCF) వారు ‘బూమ్’ సంస్థ తో మాట్లాడుతూ, పోస్ట్ లో సుప్రీం కోర్టు తీర్పు గురించి ఉన్నది తప్పు అని, నేషనల్ హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ – ‘1800-208-4545’ ని మాత్రం తాము 2015 లో మొదలు పెట్టినట్టు తెలిపారు. హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ గురించి ‘ది హిందూ’ వార్తాపత్రిక 2015 లో ప్రచురించిన ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు. కాబట్టి, పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ ని ఈ మధ్య మొదలుపెట్టలేదు.
చివరగా, క్రైస్తవులను వేదిస్తే లేదా వారి పై దాడి చేస్తే, పదేళ్ల జైలు శిక్ష అని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు ఇవ్వలేదు. నేషనల్ హెల్ప్‌లైన్ నెంబర్ – ‘1800-208-4545’ ని మాత్రం ‘యునైటెడ్ క్రిస్టియన్ ఫోరం’ వారు 2015 లో మొదలు పెట్టారు.


text:
సుప్రీంకోర్టు కేవలం ఐటీ చట్టం, 2000లోని సెక్షన్ 66(A) కింద కేసులు నమోదు చేయొద్దని చెప్పింది, ఇతర చట్టాల కింద కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 17, 2021
సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకి అనుగుణంగా ‘సోషల్ మీడియాలో పోస్టుల పై అరెస్టులు, శిక్షలు ఉండవు. FIR నమోదు చేయకూడదు, ఇప్పటికే నమోదైన కేసులను రద్దు చేయండని’ కేంద్ర ప్రభుత్వం అన్ని రాష్ట్రాలకు ఆదేశాలిచ్చిందని చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతుంది. ఐతే ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: సోషల్ మీడియాలో పోస్టుల పై అరెస్టులు, శిక్షలు ఉండవు. FIR నమోదు చేయకూడదు, ఇప్పటికే నమోదైన కేసులను రద్దు చేయాలి – సుప్రీంకోర్టు.
ఫాక్ట్(నిజం): సుప్రీంకోర్టు 2015లోనే ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని సెక్షన్ 66 (A)ని రాజ్యాంగ విరుద్ధం అని రద్దు చేసింది. ఈ నేపథ్యంలో ఇక ముందు పోలీసులు సెక్షన్ 66(A) కింద కేసులు నమోదు చేయకుండా, ఇప్పటికే ఈ సెక్షన్ కింద నమోదైన కేసులను వెనక్కి తెసుకోవాలని ఆదేశించాలంటూ కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ  రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకి ఒక అడ్వైసరీ జారీ చేసింది. ఐతే ఇండియన్ పీనల్ కోడ్ (IPC),  ఇతర కొన్ని చట్టాల కింద సోషల్ మీడియాలో గాని లేదా ఇతర మాధ్యమాలలో మనం చేసే పోస్టులకు సంబంధించి కేసులు నమోదు చేసే అవకాశం ఇంకా ఉంది. ఉదాహారణకి విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 లోని సెక్షన్ 54, ఇండియన్ పీనల్ కోడ్, 1860 లోని సెక్షన్ 505 (1), 153 (A), ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని పలు ఇతర సెక్షన్స్ కింద సోషల్ మీడియాలో మనం పోస్టు చేసే పోస్టులకు సంబంధించి కేసులు నమోదు చేసే అవకాశం ఇంకా ఉంది.  కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ఇ-కామర్స్ కి చట్ట బద్దత కల్పిస్తూ, తద్వారా జరిగే వ్యాపార లావాదేవీలను నియంత్రించడం, సైబర్ నేరాలను శిక్షించడం, మొదలైన అంశాలకు సంబంధించి భారత ప్రభుత్వం మొదటి సారిగా ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 ద్వారా దేశ మొదటి సైబర్ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చింది. ఈ చట్టానికి 2008లో సవరణ చేస్తూ సెక్షన్ 66 (A)ని చేర్చారు.
ఈ సెక్షన్ కింద కంప్యూటర్ లేదా ఏ ఇతర సమాచార పరికరాన్నైనా ఉపయోగించి
మూడేళ్ల వరకు జైలుశిక్ష, జరిమానా విధించవచ్చు.
ఐతే ఈ సెక్షన్ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19 (1) (ఎ) భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛను అడ్డుకుంటుందని, ఈ సెక్షన్ రాజ్యాంగబద్ధతను సవాలు చేస్తూ 2012లో సుప్రీంకోర్టులో శ్రేయ సింఘాల్ అనే న్యాయ విద్యార్థిని ఒక ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలుచేసింది. ఈ PILపై విచారణ జరిపిన సుప్రీంకోర్టు 2015లో ఈ సెక్షన్ 66(A)ని రద్దు చేసింది.
సుప్రీంకోర్టు ఈ సెక్షన్ ని రద్దు చేసిన తర్వాత కూడా ఇదే సెక్షన్ కింద పలు సందర్భాల్లో కొందరిని అరెస్ట్ చేసిన ఘటనలు జరిగాయి. ఐతే ఇదే విషయమై ఇటీవల పీపుల్స్ యూనియన్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్ (PUCL) అనే NGO సుప్రీంకోర్టులో ఒక వ్యాజ్యం దాఖలు చేయగా, సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేయబడిన సెక్షన్ కింద ఇంకా కేసులు నమోదు చేయడంపై తీవ్రంగా స్పందించి కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఈ విషయంపై కౌంటర్ దాఖలు చేయాలని కోరింది. ఈ నేపధ్యంలోనే ఇక ముందు పోలీసులు సెక్షన్ 66(A) కింద కేసులు నమోదు చేయకుండా,  ఇప్పటికే ఈ సెక్షన్ కింద నమోదైన కేసులను వెనక్కి తెసుకోవాలని ఆదేశించాలంటూ కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 14 జూలై 2021న అన్ని రాష్ట్రాల చీఫ్ సెక్రెటరీలకు ఒక అడ్వైసరీ జారీ చేసింది.
ఐతే సుప్రీంకోర్టు గాని, కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ అడ్వైసరీ గాని కేవలం సెక్షన్ 66(A) గురించి మాత్రమే ప్రస్తావించాయి. కాని దీనిని కొందరు తప్పుగా అర్ధం చేసుకొని ఇకపై సోషల్ మీడియాలో పోస్టులపై అరెస్టులు,శిక్షలు ఉండవు, FIR నమోదు చేయకూడదు, ఇప్పటికే నమోదైన కేసులు రద్దు చేస్తారంటూ షేర్ చేస్తున్నారు. ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A)ని కొట్టేసినప్పటికీ, ఇండియన్ పీనల్ కోడ్ (IPC), ఇతర కొన్ని  ఇతర చట్టాలలో సోషల్ మీడియాలో గాని లేదా ఇతర మాధ్యమాలలో మనం చేసే పోస్టులకు సంబంధించి కేసులు నమోదు చేసే అవకాశం ఇంకా ఉంది. ఇలాంటి కొన్ని సెక్షన్స్ కింద చూడొచ్చు.
విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 లోని సెక్షన్ 54:  ఏదైనా విపత్తుల సమయంలో ఆ విపత్తు తీవ్రత గురించి ప్రజలను భయందోలనకు గురిచేసే విధంగా తప్పుడు హెచ్చరికలను లేదా సమాచారాన్ని ప్రసారం చేస్తే  ఈ సెక్షన్ కింద శిక్షార్హులు.
కరోనాని జాతీయ విపత్తుగా గుర్తించిన నేపథ్యంలో కరోనాకి సంబంధించి ఫేక్ న్యూస్ ప్రచారం చేస్తున్న కొందరిని రాచకొండ పోలీసులు అరెస్ట్ చేసిన ఉదాహరణ చూడొచ్చు. అంతేకాకుండా, కోవిడ్-19 లాంటి వ్యాధుల గురించి సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు సమాచారం షేర్ చేస్తే అంటువ్యాధుల నివారణ చట్టం,1897 కింద కూడా కేసు నమోదు చెయ్యొచ్చు.
@BhongirTownps arrested 3 people for spreading_fake_news of death of person due to Corona. Under #NDMA_2005 section 54  they are arrested where 1 year imprisonment and fine is punishment.#CP_Rachakonda has warned regarding creating fake news. pic.twitter.com/h8b4Tl5zOn
ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని పలు ఇతర సెక్షన్స్:
ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని సెక్షన్ 67 మరియు సబ్ సెక్షన్ల కింద ఎవరైనా సోషల్ మీడియాలో అసభ్యకరమైన అశ్లీల ఫోటోలు పోస్ట్ చేస్తే వారు శిక్షార్హులు. ఇటీవల కాలంలో ఈ సెక్షన్ 67 కింద నమోదవుతున్న కేసుల సంఖ్య పెరుగుతున్నట్టు ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వార్తా కథనాన్ని కూడా ప్రచురించింది.
అలాగే ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని సెక్షన్ 66D కింద ఎవరైతే కంప్యూటర్ లేదా ఏదైనా కమ్యూనికేషన్ డివైస్ ద్వారా ఇతరులను మోసం చేస్తే వారు శిక్షార్హులు.
ఇండియన్ పీనల్ కోడ్, 1860 లోని సెక్షన్ 505 (1):
ప్రజలను భయందోనలకు గురిచేసే విధంగా ఏదైనా ప్రకటన / పుకారు / వార్తను ప్రచురించిన లేదా ప్రచారం చేసినా ఈ సెక్షన్ కింద శిక్షార్హులు.
ఇండియన్ పీనల్ కోడ్, 1860 లోని ఇతర సెక్షన్లు:
2020లో ఢిల్లీ అల్లర్ల పై మరియు ప్రధాని మోదీని విమర్శిస్తూ ఫేస్ బుక్ లో పోస్ట్ చేసినందుకు అస్సాం లో ఒక వ్యక్తిని ఐపీసీ సెక్షన్ 295(ఏ), 153(ఏ), 507 మరియు ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66 (తొలగించిన సెక్షన్ 66(A) కాదు) కింద కేసు బుక్ చేసినట్టు అరెస్ట్ చేసినట్టు ఇండియా టుడే ఒక కథనంలో పేర్కొంది.
ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిని అవమానిస్తూ ఫేస్ బుక్ లో పోస్ట్ పెట్టినందుకు ఒక వ్యక్తిపై దేశద్రోహం (సెడిషన్ – ఐపీసీ 124(ఏ)) మరియు ఇతర ఐపీసీ సెక్షన్ల కింద కేసుపెట్టినట్టు ఇక్కడ చదవొచ్చు.
ఇటీవల సాకేత్ గోఖలే అనే ముంబైకి చెందిన ఒక సామాజిక కార్యకర్త భారత దౌత్యవేత్త లక్ష్మి పూరిపై అభియోగాలు చేస్తూ ట్విట్టర్ లో ట్వీట్ చేసాడు. ఈ ట్వీట్స్ పై విచారణ జరిపిన ఢిల్లీ హై కోర్టు సాక్షాదారాలు అభియోగాలకు వ్యతిరేకంగా ఉండడంతో సాకేత్ గోఖలేని వెంటనే లక్ష్మి పూరిపై చేసిన ట్వీట్స్ ని తొలగించాలని ఆదేశించింది.
ఈ ఉదాహరణల బట్టి ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆక్ట్, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A)ని తొలగించినప్పటికీ, ఇతర చట్టాల కింద సోషల్ మీడియాలో చేసే పోస్టులపై కేసులు నమోదు చేసే అవకాశం ఇంకా ఉంది అని,  విచారణ జరిపి శిక్షించవచ్చని తెలుస్తుంది.
చివరగా, సుప్రీంకోర్టు కేవలం ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A) కింద కేసులు నమోదు చేయొద్దని చెప్పింది, ఇతర చట్టాల కింద కాదు.


text:
భారతీయ జ్యోతిష్య శాస్త్రాలని, సాంప్రదాయాలను పొగుడుతూ నాసా ఇటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 29, 2021
గ్రహణాలు గురించి ఖచ్చితమైన సమాచారం భారతీయ పంచాంగమే ఇస్తుందని నాసా (NASA) శాస్త్రవేత్తలు వెల్లడించారు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్టు షేర్ అవుతుంది. అంతేకాదు, భారతీయ సాంప్రదాయమైన రాగి చెంబులో తాగే నీరు అత్యుత్తమ నీరని జర్మన్ శాస్త్ర వేత్తలు కొనియాడినట్టు ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు, ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజం ఉందొ చూద్దాం.
క్లెయిమ్: భారతీయ పంచాంగం, భారతీయ సాంప్రదాయ పద్దతులని నాసా (NASA),  జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు కొనియాడారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): భారతీయ పంచాంగం,  జ్యోతిష్య శాస్త్రాలను కొనియాడుతూ నాసా (NASA) ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదు. రాగి వస్తువులలో నిల్వ చేసే నీరు శ్రేష్టకరమైనవని NCBI లో పబ్లిష్ అయిన రెసెర్చ్ పేపర్స్,  ఇతర విదేశీ ఆరోగ్య సంస్థలు వెల్లడించాయి. రాగి చెంబు నీరుకి సంబంధించి భారతీయ సాంప్రదాయాలను కొనియాడుతూ జర్మనీ శాస్త్రవేత్తలు ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేసినట్టు సమాచారం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయింకు సంబంధించిన వివరాల కోసం NASA వెబ్సైటులో వెతికితే, భారతీయ పంచాంగం, జ్యోతిష్య శాస్త్రాలను కొనియాడుతూ నాసా (NASA) ఎటువంటి ప్రకటన లేదా ప్రెస్ రిలీజ్ జారీ చేయలేదని తెలిసింది. ‘NASA Space Place’ వెబ్సైటులో ఆస్ట్రానమీకి జ్యోతిష్య శాస్త్రానికి మధ్య వ్యత్యాసాన్ని వివరించారు. ‘జ్యోతిష్యం అనేది ఆకాశంలో కొన్ని నక్షత్రాలు,  గ్రహాల స్థానం బట్టి ఒక వ్యక్తి  భవిష్యత్తును లేదా అతని వ్యక్తిత్వాన్ని అంచన వేస్తారు. కొన్ని సంస్కృతీ సంప్రదాయాలకు జ్యోతిష్యం ముఖ్యమైనది అయినప్పటికీ, దాని వాదనలు శాస్త్రీయ ఆధారాలపై ఆధారపడి లేవు’, అని నాసా తమ వెబ్సైటులో తెలిపింది. దీన్ని బట్టి, పోస్టులో తెలుపుతున్నట్టు నాసా భారతీయ పంచాంగాన్ని, జ్యోతిష్య శాస్త్రాలని పొగుడుతూ ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదని స్పష్టమయ్యింది.
అలాగే, రాగి చెంబులో నిల్వ చేసిన నీరుకు సంబంధించి జర్మనీ శాస్త్రవేత్తలు నిజంగా భారత సంప్రదాయాలను కొనియాడారా అని వెతికితే, అటువంటి వ్యాఖ్యలేవి జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు చేయలేదని తెలిసింది. ఒక వేళ జర్మన్ శాస్త్రవేత్తలు  నిజంగా అలాంటి ప్రకటన చేసివుంటే, దేశంలోని అన్ని ప్రముఖ వార్తా సంస్థలు ఈ విషయాన్నీ రిపోర్ట్ చేసేవి. కానీ, ఈ విషయాన్ని ఏ ఒక్క వార్తా సంస్థ రిపోర్ట్ చేసినట్టు మాకు ఆధారాలు దొరకలేదు.
రాగి వస్తువులలో నిరు నిల్వ చేయడం ద్వార నీరులో ఉండే డయేరోజెనిక్ బాక్టీరియా చనిపోతుందని NCBIలో పబ్లిష్ అయిన రీసెర్చ్ పేపర్స్, ఇతర విదేశీ ఆరోగ్య సంస్థలు తమ పరిశోధన పేపర్లలో వెల్లడించారు. కాని, రాగి చెంబు నీరుకి సంబంధించి భారతీయ సాంప్రదాయాలను కొనియాడుతూ జర్మనీ శాస్త్రవేత్తలు ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదు.
చివరగా, భారతీయ జ్యోతిష్య శాస్త్రాలని నాసా (NASA) కొనియాడలేదు; రాగి చెంబు నీరుకి సంబంధించి భారతీయ సాంప్రదాయాలను కొనియాడుతూ జర్మనీ శాస్త్రవేత్తలు ఎటువంటి వ్యాఖ్యలు చేయలేదు.

created: October 29, 2021


text:
ఏజ్ సర్టిఫికేషన్ లేకపోవడం వల్ల UKలో ది కేరళ స్టొరీ సినిమా విడుదల తాత్కాలికంగా ఆగిపోవడాన్ని, బ్యాన్ చేసిన్నట్టు తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 24, 2023
‘ది కేరళ స్టొరీ’ సినిమా విద్వేషాలను రగిలించేలా ఉందని ఆ దేశ సినిమా నియంత్రణ సంస్థ BBFC ప్రకటించడంతో ఆ సినిమాను UK నిషేదించింది అంటూ ఒక వార్త సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో నిజమెంతుందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ‘ది కేరళ స్టొరీ’ సినిమాను విద్వేషాలను రగిలించేలా ఉందని ఆ దేశ సినిమా నియంత్రణ సంస్థ BBFC ప్రకటించడంతో ఆ సినిమాను UK నిషేదించింది.
ఫాక్ట్(నిజం): ‘ది కేరళ స్టొరీ’ సినిమాకు ఏజ్ సర్టిఫికేషన్ లేకపోవడంతో UKలో సినిమా విడుదల చివరి నిమిషంలో ఆగిపోయింది. తిరిగి వారం రోజుల తరవాత BBFC సినిమాకు 18 రేటింగ్ ఇచ్చిన అనంతరం మే 19న సినిమా విడుదల జరిగింది. సినిమా విడుదల తాత్కాలికంగా ఆగిపోవడాన్ని తప్పుగా అర్ధం చేసుకొని బ్యాన్ చేసినట్టు ప్రచారం చేస్తున్నారు.  కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ది కేరళ స్టొరీ సినిమా UKలో విడుదలకు సంబంధించి కొన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, పోస్టులో చెప్తున్నట్టు ఈ సినిమాను UKలో బ్యాన్ చేయలేదు. కేవలం UKలో సినిమాకు సంబంధించి ఇచ్చే ఏజ్ సర్టిఫికేషన్ లేకపోవడంతో సినిమా విడుదల కొన్ని రోజులు ఆగిపోయింది.
అసలు షెడ్యూల్ ప్రకారం ‘ది కేరళ స్టొరీ’ సినిమా UKలో ఈ నెల మే 12న  విడుదల కావలసి ఉండింది. ఐతే సినిమాకు సంబంధించి బ్రిటీష్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్ (BBFC) ఇవ్వాల్సిన రేటింగ్(వయస్సు) నిర్ణీత సమయంలో ఇవ్వలేకపోవడం వలన చివరి నిమిషంలో ఈ సినిమా ప్రదర్శనలను నిలిపేశారు. అలాగే సినిమా టికెట్లు బుక్ చేసుకున్న వారందరికీ డబ్బులు తిరిగి ఇచ్చేసారు. ఈ విషయానికి సంబంధించిన వార్తా కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
సాధారణంగా UKలో సినిమా విడుదల చేయాలంటే ముందుగా సినిమా ఏ వయసు వాళ్ళకు సంబంధించిందో తెలిపే ఏజ్ సర్టిఫికేట్ పొందాల్సి ఉంటుంది. కేవలం ఈ సర్టిఫికేట్ లేనందువల్లే ‘ది కేరళ స్టొరీ’ విడుదల ఆలస్యం అయ్యింది. కాగా BBFC 18 రేటింగ్ ఇచ్చిన అనతరం 19 మే 2023న ఈ సినిమా UKలో విడుదలైంది (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) .
ఈ సినిమా విడుదల సమయంలో కొందరు ముస్లిం ఆక్టివిస్ట్‌లు అడ్డుకునే ప్రయత్నం చేసినట్టు కొన్ని కథనాలు రిపోర్ట్ చేసాయి (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
చివరగా, ఏజ్ సర్టిఫికేషన్ లేకపోవడం వల్ల UKలో ది కేరళ స్టొరీ సినిమా విడుదల తాత్కాలికంగా ఆగిపోవడాన్ని, బ్యాన్ చేసిన్నట్టు తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
బంగ్లాదేశ్‌లో రూపొందించిన ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోకు లవ్ జిహాద్ కోణాన్ని జోడిస్తూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 8, 2023
ముస్లింలు హిందూ అమ్మాయిలను ప్రేమ పేరుతో వలలో వేసుకొని వారిని తీసుకొని పారిపోతున్న దృశ్యాలంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతోంది. హిందూ అమ్మాయిలను లవ్ జిహాద్ చేస్తూ వీడియో తీసిన ముస్లింలంటూ ఈ వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: హిందూ అమ్మాయి ముస్లిం ప్రియుడితో పారిపోతున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ప్రేమ జంటలు పారిపోవాలనుకుంటే అందుకోసం స్నేహితుల చేసే సహాయాన్ని చూపించేందుకు కొందరు బంగ్లాదేశ్‌కి చెందిన యువకులు ఈ వీడియోని రూపొందించారు. ఈ వీడియోలో నటించిన అమ్మాయి కూడా ముస్లిం మతానికి చెందిన మహిళే అని తెలిసింది. ఈ వీడియో భారత దేశానికి చెందినది కాదు మరియు ఇందులో లవ్ జిహాద్ కొణమేమి లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ఒక ఫేస్‌బుక్ యూసర్ 2023 మే నెలలో పోస్ట్ చేశారు. ప్రేమ వివాహం కోసం ముస్లిం మహిళను తీసుకెళ్తున్న దృశ్యాలంటూ ఈ వీడియోలో తెలిపారు. ఇవే దృశ్యాలను చూపిస్తూ షేర్ చేసిన స్పష్టమైన వీడియోలలో, వీడియోలోని కారుపై ‘ఢాకా మెట్రో GA-7-9335’ అని బంగ్లా బాషలో రాసి ఉన్న నంబరు ప్లేట్ కనిపిస్తుంది. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్న ఆటోపై కూడా బంగ్లా భాషలో అక్షరాలు రాసి ఉన్నట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
వీడియోలో కనిపిస్తున్న ఆటోపై ఒక మొబైలు నంబరు రాసి ఉంది. ఈ వీడియోకి సంబంధించిన మరిన్ని వివరాల కోసం ‘Boom Live’ సంస్థ ఆటో డ్రైవరు మొబైలు నంబరుకు ఫోన్ చేసి మాట్లాడింది. ప్రేమ జంటలు పారిపోవాలనుకుంటే అందుకోసం స్నేహితుల చేసే సహాయాన్ని చూపించేందుకు తన స్నేహితుడు మహమ్మద్ జహీద్ ఈ వీడియోని రూపొందించినట్టు ఆటో డ్రైవరు మహమ్మద్ సోహగ్ బూమ్ సంస్థకు తెలిపారు.
ఈ వీడియో బంగ్లాదేశ్ చాంద్‌పూర్ జిల్లాలోని నోగన్ గ్రామంలో తీశారని, ఈ వీడియోలో నటించిన అమ్మాయి మహమ్మద్ జహీద్ భార్య సుమయ్య అక్తర్ అని మహమ్మద్ సోహగ్ తెలిపారు. ఈ స్క్రిప్టులో ఇద్దరు ప్రేమికులు ఒకే మతానికి చెందిన వారని, ఇందులో మతపరమైన కొణమేమి లేదని మహమ్మద్ సోహగ్ బూమ్ వార్తాసంస్థకు తెలిపారు. పై వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో మరియు బంగ్లాదేశ్‌కి సంబంధించిన వీడియో అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, బంగ్లాదేశ్‌లో రూపొందించిన ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని లవ్ జిహాద్ కోణాన్ని జోడిస్తూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: August 8, 2023


text:
పుట్టినరోజు వేడుకలు తన స్నేహితులతో జరుపుకుంటూ చనిపోయిన వ్యక్తి అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ ఘటన నిజంగా జరగలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 3, 2021
పుట్టినరోజు వేడుకలు తన స్నేహితులతో జరుపుకుంటూ చనిపోయిన వ్యక్తి అంటూ ఒక వీడియోతో ఉన్న పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పుట్టినరోజు వేడుకలు తన స్నేహితులతో జరుపుకుంటూ చనిపోయిన వ్యక్తి వీడియో.
ఫాక్ట్: వీడియో నిజమైంది కాదు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. వీడియోలో 21 నవంబర్ 2021 అని డేట్ ఉన్నా, ఈ వీడియో 02 మార్చ్ 2020న నటి హంస నందిని యొక్క అధికారిక ఫేస్బుక్ పేజీలో పోస్ట్ చేసారు. “ఈ పేజీలో స్క్రిప్టెడ్ డ్రామాలు మరియు పేరడీలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ షార్ట్ ఫిలిమ్స్ కేవలం విద్యా ప్రయోజనాల (educational purpose) కోసం మాత్రమే” అని ఫేస్బుక్ పోస్టులోనే రాసుంది. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే విజువల్స్‌తో ఉన్న ఒక ఫేస్బుక్ వీడియో లభించింది. 02 మార్చ్ 2020న నటి హంస నందిని యొక్క అధికారిక ఫేస్బుక్ పేజీలో ఈ వీడియోను పోస్ట్ చేసారు. “ఈ పేజీలో స్క్రిప్టెడ్ డ్రామాలు మరియు పేరడీలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ షార్ట్ ఫిలిమ్స్ కేవలం విద్యా ప్రయోజనాల (educational purpose) కోసం మాత్రమే” అని పోస్టులోనే రాసుంది.
వీడియోలో కుడివైపు, కింద కార్నర్ లో చూసినప్పుడు, 21 నవంబర్ 2021 అని డేట్ ఉంది, కానీ వీడియో పోస్ట్ చేసిన డేట్ 02 మార్చ్ 2020. కాబట్టి, ఎప్పుడో చేసిన వీడియోను ఇటీవల జరిగిన విషయంగా షేర్ చేసారు.
వీడియో చివర్లో కూడా ఫేస్బుక్ పోస్టులో చెప్పిన విధంగానే వివరణ ఇచ్చారు. ఇటువంటి వీడియోలు కేవలం అవగాహన (అవేర్నెస్) కోసం మాత్రమే అని.
చివరగా, పుట్టినరోజు వేడుకలు తన స్నేహితులతో జరుపుకుంటూ చనిపోయిన వ్యక్తి అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ ఘటన నిజంగా జరగలేదు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో.

created: December 3, 2021


text:
స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని రోహింగ్య ముస్లింలు హిందూ పిల్లలని కిడ్నాప్ చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 31, 2021
రోహింగ్య ముస్లింలు హిందూ పిల్లలని కిడ్నాప్ చేస్తూ పట్టుబడిన దృశ్యాలు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. సూట్ కేసులో చిన్న పిల్లని కిడ్నాప్ చేసి తీసుకువెళ్తున్న ఒక వ్యక్తిని కొందరు పట్టుకొని నిలదీసిన దృశ్యాలని మనం ఈ వీడియోలో చూడవచ్చు. ఈ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రోహింగ్య ముస్లింలు హిందూ పిల్లలని కిడ్నాప్ చేస్తూ పట్టుబడిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ఈ వీడియోని కేవలం వినోదం మరియు ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడమే లక్ష్యంగా రూపొందించారు. ఈ వీడియోని రాజు భారతి అనే యూట్యూబర్ రూపొందించి, తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో పబ్లిష్ చేసాడు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని కొందరు ఇదే క్లెయింతో ఫేస్‌బుక్ లో షేర్ చేసినప్పుడు, వీడియోలో ఎర్ర టోపీ పెట్టుకుని కనిపిస్తున్న వ్యక్తి ఒక ప్రముఖ యూట్యూబర్ అని కొందరు కామెంట్లు పెట్టినట్టు తెలిసింది. ఈ వివరాల ఆధారంగా ఆ యూట్యూబర్ ఎవరని వెతికితే, వీడియోలో కనిపిస్తున్న ఆ ఎర్ర టోపీ పెట్టుకున్న వ్యక్తి, ‘Bharti Prank’ అనే యూట్యూబ్ ఛానల్ నిర్వాహకుడు రాజు భారతి అని తెలిసింది. రాజు భారతి అధికారిక ఇన్‌స్టాగ్రామ్ మరియు ఫేస్‌బుక్ పేజీలని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన అవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని రాజు భారతి 27 డిసెంబర్ 2021 నాడు తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలు కల్పితమైనవని, కేవలం వినోదం మరియు ప్రజలకు అవగాహన కోసం రుపొందించినదని వివరణలో స్పష్టంగా తెలిపారు. అంతేకాదు, ఈ వీడియోలో కిడ్నాప్ చేసిన వ్యక్తి ముస్లిం అని ఎక్కడా పేర్కొనలేదు.
రాజు భారతి యూట్యూబ్ ఛానల్ మరియు ఫేస్‌బుక్ పేజీలో ఇలాంటి ప్రాంక్ మరియు స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలు చాలా పబ్లిష్ చేసి ఉన్నాయి. ఆ వీడియోలని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో స్క్రిప్టెడ్ అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
ఇదివరకు, ఇలాంటి స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలని సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేసినప్పుడు, FACTLY ఆ పోస్టులకి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసింది. ఆ ఆర్టికల్స్‌ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని రోహింగ్య ముస్లింలు హిందూ పిల్లలని కిడ్నాప్ చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 31, 2021


text:
పట్టపగలు లిఫ్ట్‌లో యువతికి మత్తుమందు ఇచ్చి దొంగతనం చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ స్క్రిప్టెడ్ వీడియోను వాస్తవ ఘటనగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 4, 2024
విశాఖపట్నం జిల్లా పెందుర్తి మండలంలోని ప్రశాంతి నగర్‌లో పగటిపూటే  ఒక మహిళ  ఎలివేటర్ (లిఫ్ట్)లో యువతికి మత్తుమందు ఇచ్చి దొంగతనం చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతోంది. ఈ వీడియోతో పాటు, “ప్రజలు ఇది గమనించి జాగ్రత్తగా ఉండాలంటూ, అలాగే  తెలిసిన వాళ్ళకి, ఇతర గ్రూప్ లలో ఈ వీడియోను షేర్ చేస్తూ అందరికీ తెలిసేలా చెయ్యండి” అని చెప్తూ అదొక  వాస్తవంగా జరిగిన ఘటనగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: విశాఖపట్నం జిల్లా పెందుర్తి మండలంలోని ప్రశాంతి నగర్‌లో ఒక మహిళ పగటిపూటే ఎలివేటర్(లిఫ్ట్)లో యువతికి మత్తుమందు ఇచ్చి దొంగతనం చేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు నిజమైన ఘటనకు సంబంధించినవి కావు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ప్రజలకు అవగాహన కల్పించాలనే ఉద్దేశంతో ఇటువంటి వీడియోలను చిత్రీకరించి సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ వీడియోని ‘EYE SPOT’ అనే యూట్యూబ్ ఛానెల్ 14 ఆగస్ట్ 2022 నాడు పబ్లిష్ చేసింది. ఈ వీడియోలో వివరణలో ఇది కేవలం ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడమే లక్ష్యంగా రూపొందించినట్టు స్పష్టం చేశారు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన పూర్తి నిడివి గల వీడియోని ‘EYE SPOT’ అనే యూట్యూబ్ ఛానెల్ 14 ఆగస్ట్ 2022 నాడు పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ వీడియోలో చూపించిన వివరణలో ఈ వీడియోని కేవలం ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడమే లక్ష్యంగా రూపొందించినట్టు స్పష్టం చేశారు. ‘EYE SPOT’ పబ్లిష్ చేసిన మరిన్ని స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను ఇక్కడ చూడవచ్చు.
వైరల్ వీడియో మరియు ‘EYE SPOT’ పబ్లిష్ చేసిన వీడియోను పోలిస్తే రెండు ఒకే వీడియో అని అర్థమవుతుంది. దీన్ని బట్టి వైరల్ పోస్టులో చెప్తునట్టు ఈ ఘటన నిజమైనది కాదు, నటీనటులతో చిత్రీకరించింది అని నిర్థారించవచ్చు.
ఇటీవల కాలంలో ఇలాంటి పలు అవగాహన వీడియోలను నిజమైన ఘటనలంటూ షేర్ చేసిన పలు పోస్టులను ఫాక్ట్-చెక్ చేస్తూ FACTLY రాసిన కథనాలు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, పట్టపగలు లిఫ్ట్‌లో యువతికి మత్తుమందు ఇచ్చి దొంగతనం చేస్తున్న దృశ్యాలంటూ స్క్రిప్టెడ్ వీడియోను వాస్తవ ఘటనగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
మొబైల్ రిపేరింగ్ పేరుతో అమ్మాయిల వ్యక్తిగత ఫోటోలని హ్యాక్ చేస్తున్న ముస్లింలు అంటూ ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 30, 2021
మొబైల్ రిపేరింగ్ పేరుతో అమ్మాయిల వ్యక్తిగత ఫోటోలు, మెసేజిలను హ్యాక్ చేసి వారిని బ్లాక్ మెయిల్ చేసిన ముస్లిం వ్యక్తి, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది.  తన మొబైల్ షాపుకు రిపేరింగ్ కోసం వచ్చిన అమ్మాయిల ఫోన్లలో ‘Spy Human’ అనే అప్లికేషన్ డౌన్లోడ్ చేసి, ఆ అమ్మాయిల వ్యక్తిగత ఫోటోలని పొంది వారిని శారీరకంగా లోబరుచుకున్నాడని, ఇది కొత్త రకమైన లవ్ జిహాదని ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: మొబైల్ రిపేరింగ్ పేరుతో అమ్మాయిల వ్యక్తిగత ఫోటోలు, మెసేజిలను హ్యాక్ చేసిన ముస్లిం వ్యక్తి దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసింది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. మొబైల్ రిపేరింగ్ పేరుతో జరుగుతున్న మోసాల గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం కోసం ఈ వీడియోని రూపొందించారు. ఈ వీడియోలో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలు నిజజీవితంలో చోటుచేసుకున్న ఘటనకు సంబంధించినవి కావు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే, ఈ వీడియోలోని 0:10 మరియు 1:00 నిమిషాల దగ్గర వివరణ కనిపించడం మనం చూడవచ్చు. ఈ వీడియో కేవలం వినోదం మరియు అవగాహన కోసం రూపొందించిందని, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని వివరణలో తెలిపారు. అంతేకాదు, ఈ వీడియోలో పట్టుబడ్డ మొబైల్ రిపేర్ చేసే అబ్బాయి ముస్లిం మతానికి చెందిన వాడని ఎక్కడా పేర్కొనలేదు.
ఈ పోస్టు చివరిలో దీపికా షా రూపొందించిన మరికొన్ని వీడియోల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి, అంటూ దీపికా షా పేరుతో ఉన్న ఫెస్‌బూక్ పేజి లింక్ పెట్టారు. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో కోసం దీపికా షా ఫెస్‌బూక్ పేజిలో వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని దీపికా షా 25 డిసెంబర్ 2021 నాడు పోస్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది. అమ్మాయిల మొబైలులోని వ్యక్తిగత చిత్రాలు వారికి తెలియకుండా హ్యాక్ చేసిన సంఘటన అంటూ వీడియో వివరణలో దీపికా షా తెలిపింది. దీపికా షా ఫేస్ బుక్  పేజీలో ఇలాంటి స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలు చాలా పోస్ట్ చేసి ఉన్నాయి. అవి ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వీడియోలను కేవలం వినోదం మరియు ప్రజలకు అవగాహన కోసం రూపొందిస్తున్నట్టు అన్ని వీడియోలలో వివరణ ద్వారా తెలిపారు. అంతేకాదు, ఇలాంటి వీడియోలకి స్పాన్సర్షిప్ లేదా వ్యాపార ప్రకటనల కోసం సంప్రదించవలిసిన ఈ-మెయిల్ అడ్రస్ సమాచారాన్ని కూడా వీడియోలో ఇచ్చారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
ఇదివరకు, ఇలాంటి స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలని లవ్ జిహాద్ కి  జత చేస్తూ సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేసినప్పుడు, FACTLY  ఆ వీడియోలకి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసింది. ఆ ఆర్టికల్స్‌ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, మొబైల్ రెపైరింగ్ పేరుతో అమ్మాయిల వ్యక్తిగత ఫోటోలని హ్యాక్ చేస్తున్న ముస్లింలు అంటూ ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 30, 2021


text:
రెస్టారెంట్ వెయిటర్‌ని ఇబ్బంది పెడుతున్న వారికి బుద్ధి చెప్పిన రియల్ హీరో అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ వీడియో నిజంగా జరిగిన సంఘటనది కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 30, 2021
ఇద్దరు రౌడీలు ఒక అమాయక వెయిటర్‌ని తరచూ రెస్టారెంట్‌కి వచ్చి ఇబ్బంది పెడుతుంటే ఒక రియల్ హీరో వారికి ఇలా బుద్ధి చెప్పాడంటూ ఒక వీడియోతో ఉన్న పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఇద్దరు రౌడీలు ఒక అమాయక వెయిటర్‌ని తరచూ రెస్టారెంట్‌కి వచ్చి ఇబ్బంది పెడుతుంటే ఒక రియల్ హీరో వారికి బుద్ధి చెబుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు నిజంగా జరిగిన ఘటనకు సంబంధించినవి కావు; కేవలం వినోదంకోసమే తీసినట్టు ఆ వీడియో చేసిన నితిన్ మార్టిన్ వీడియో మొదట్లో వివరణ  పెట్టారు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే విజువల్స్‌తో ఉన్న పూర్తి నిడివిగల వీడియో నితిన్ మార్టిన్ అధికారిక ఫేస్బుక్ పేజీలో లభించింది. ఈ పూర్తి వీడియో మొదట్లో ఈ యొక్క కంటెంట్ కేవలం వినోదం కోసమే తీసారని ఒక వివరణ (0:41 టైంస్టాంప్ దగ్గర) కూడా ఉంది. పైగా పోస్టులో చెప్పిన కథ ఆ ఫేస్బుక్ పేజీలో నిజం అని చెప్పలేదు. ఐతే ఈ వైరల్ వీడియోలోని వివరణ ఉన్న భాగాన్ని తీసేసి కేవలం మిగితా భాగాన్నే నిజమైన కథగా షేర్ చేస్తున్నారు.
నితిన్ మార్టిన్ అధికారిక ఫేస్బుక్ పేజీ ప్రకారం అతనొక యాక్టర్. ఇటువంటి మరెన్నో వీడియోలు అతని ఫేస్బుక్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్‌లో చూడొచ్చు.
చివరగా, ఇద్దరు రౌడీలు ఒక అమాయక వెయిటర్‌ని తరచూ రెస్టారెంట్‌కి వచ్చి ఇబ్బంది పెడుతుంటే వారికి బుద్ధి చెప్పిన రియల్ హీరో అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఈ వీడియో నిజంగా జరిగిన సంఘటన కాదు.


text:
ఫోన్ ఛార్జింగ్ పెట్టి మాట్లాడితే జరిగే ఘోరం ఇలా ఉంటుంది అని షేర్ చేస్తున్న ఈ వీడియో నిజంగా జరిగిన ఘటనది కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 27, 2021
“ఫోన్ ఛార్జింగ్ పెట్టి మాట్లాడితే జరిగే ఘోరం ఇలా ఉంటాది” అని అంటూ ఒక వీడియోతో ఉన్న పోస్టును సోషల్ మీడియాలో బాగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఫోన్ ఛార్జింగ్ పెట్టి మాట్లాడితే జరిగే ఘోరం వీడియోలో చూడొచ్చు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు నిజంగా జరిగిన ఘటనకు సంబంధించినవి కావు, ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియోను స్క్రీన్‌షాట్స్ తీసి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అదే వీడియో ఫేస్బుక్ లో లభించింది. వీడియోని ప్రముఖ బాడ్మింటన్ ప్లేయర్ గుత్తా జ్వాలా గత సంవత్సరం ఫిబ్రవరిలో తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. అయితే, గుత్తా జ్వాలా ఈ వీడియోని షేర్ చేసిన పోస్టులో ఇది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని, అవగాహన కోసం ఈ వీడియోని చిత్రీకరించినట్టు స్పష్టంగా పేర్కొంది.
ఫోన్ ఛార్జింగ్ పెట్టిన తరువాత, వివిధ కారణాల వలన ఆ ఫోన్ కాలిపోవడం లేదా బ్లాస్ట్ అవ్వడం వంటి సంఘటనలు గతంలో రిపోర్ట్ (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) అయ్యాయి. నాసిరకపు బాటరీ వల్ల ఇలా జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ, వీడియోలో జరిగిన సంఘటన రిపోర్ట్ అయినట్టు మాకు ఇటీవల న్యూస్ ఆర్టికల్స్ లభించలేదు.
ఇటీవల కాలంలో ఇలాంటి పలు అవగాహన కల్పించే వీడియోలను ప్రముఖ వ్యక్తులు తమ సోషల్ మీడియా అకౌంట్లలో షేర్ చేస్తున్న ట్రెండ్ పెరుగుతోంది. ఐతే ఈ వీడియోలను కొందరు వివరణ భాగాన్ని తీసేసి నిజంగా జరిగిన సంఘటనలవంటూ, ఇవే వీడియోలను మతపరమైన అభియోగాలు చేస్తూ కూడా షేర్ చేస్తున్నారు. ఇలాంటి కొన్ని వీడియోల గురుంచి FACTLY రాసిన ఫాక్ట్ చెక్ కథనాలు ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, ఫోన్ ఛార్జింగ్ పెట్టి మాట్లాడితే జరిగే ఘోరం ఇలా ఉంటుంది అంటూ ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోని షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 27, 2021


text:
అవగాహన కల్పించేందుకు రూపొందించిన వీడియోని, Paytm స్కామ్ చేస్తూ దొరికిన మహిళ అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 13, 2022
నకిలీ Paytm స్కామ్ చేస్తూ దొరికిన మహిళ అంటూ ఒక వీడియోని షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ వీడియోలో ఒక అమ్మాయి మొదట దుకాణదారుడి నుండి కొన్ని వస్తువులను తీసుకుని, ఆపై తన ఫోన్‌లో ఆన్‌లైన్‌లో Paytm ద్వారా డబ్బు చెల్లించినట్టు రసీదు చూపిస్తుంది. ఐతే నిజానికి తను చెల్లించింది ఒక నకిలీ ఆప్‌లో (Spoof PayAtm). ఇది ఒక ఆన్లైన్ ఫ్రాడ్ అని కొందరు వ్యక్తులు ఈ విషయాన్ని బయటపెడతారు. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వీడియోకి సంబంధించి నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: నకిలీ Paytm స్కామ్ చేస్తూ దొరికిన మహిళ వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ వీడియో ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులలో జరిగే మోసంపై అవగాహన కల్పించేందుకు రూపొందించిన వీడియో. వైరల్ వీడియోలోనిది నిజమైన ఘటన కాదు, అది నటులతో చిత్రీకరించింది. నిశాంత్ సోని అనే ఒక ఆర్టిస్ట్ ఆన్‌లైన్ మోసాలపై అవగాహన కల్పించేందుకు ఈ వీడియోని రూపొందించి, తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసాడు. తను షేర్ చేసిన పూర్తి వీడియో చివరిలో ఈ వీడియో అవగాహన కోసం రుపొందించామని తన స్పష్టంగా చెప్పాడు. ఐతే వీడియో చివర్లో ఇది అవగాహన కోసం రుపొందించిన వీడియో అని చెప్పే భాగాన్ని కట్ చేసి మిగతా భాగాన్ని నిజమైన ఘటనగా షేర్ చేస్తున్నారు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ఈ వీడియోకి సంబంధించి మరింత సమాచారం కోసం వెతికే క్రమంలో, ‘NS ki Duniya’  ఫేస్‌బుక్ పేజీలో వైరల్ వీడియో యొక్క పూర్తి వెర్షన్ మాకు కనిపించింది. నిశాంత్ సోని అనే ఒక ఆర్టిస్ట్ ఈ పేజీని నడిపిస్తున్నాడు, ఇతని ఫేస్‌బుక్ పేజీకి 18 లక్షల ఫాలోవర్స్ ఉన్నారు.
ఐతే ఈ పూర్తి వెర్షన్ వీడియో చివర్లో నిశాంత్ సోని స్వయంగా తాము ఈ వీడియో ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులలో జరిగే మోసంపై అవగాహన కల్పించేందుకు రూపొందించామని స్పష్టంగా చెప్పాడు. దీన్నిబట్టి వైరల్ పోస్టులో చెప్తునట్టు ఈ నిజమైన ఘటన కాదు, నటీనటులతో చిత్రీకరించింది అని అర్థమవుతుంది. ఇదే విషయాన్ని తన ఇంస్టాగ్రామ్ అకౌంట్ లో అప్లోడ్ చేసిన ఇదే వీడియోలో కూడా స్పష్టం చేసాడు.
నిశాంత్ సోని ఫేస్‌బుక్ పేజీలో ఇలాంటి పలు అవగాహన వీడియోలు ఉన్నాయి.
ఇటీవల కాలంలో ఇలాంటి పలు అవగాహన వీడియోలను నిజమైన ఘటనలంటూ షేర్ చేసిన పలు పోస్టులను ఫాక్ట్-చెక్  చేస్తూ FACTLY రాసిన కథనాలు ఇక్కడ , ఇక్కడ, మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, అవగాహన కల్పించేందుకు రూపొందించిన వీడియోని, PAYTM స్కాం చేస్తూ దొరికిన మహిళ అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: January 13, 2022


text:
స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను వాస్తవ ఘటనలుగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 31, 2023
అప్డేట్ (31ఆగస్ట్ 2023):
హిందూ మహిళ చీర బైక్ టైర్లలో చిక్కుకుపోతే ఒక ముస్లిం మహిళ తన బురఖాను ఆమెకిచ్చి సహాయం చేసిన దృశ్యాలంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతోంది. హిజాబ్ గురించి తప్పుడు కూతలు కూసిన వాళ్ళకు ఈ వీడియో షేర్ చేయండంటూ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: హిందూ మహిళ చీర బైక్ టైర్లలో చిక్కుకున్నప్పడు ఒక ముస్లిం మహిళ తన బురఖాను ఆమెకిచ్చి సహాయం చేసిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ‘3RD EYE’ అనే యూట్యూబ్ ఛానెల్ ఈ వీడియోని కేవలం వినోదం మరియు ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడమే లక్ష్యంగా రూపొందించారు. ఈ వీడియోలో చూపిస్తున్నది వాస్తవంగా చోటుచేసుకున్న ఘటన కాదు.  కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ‘3RD EYE’ యూట్యూబ్ ఛానెల్ 23 ఆగస్టు 2022 నాడు పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ వీడియోలో చూపించిన వివరణలో ఈ వీడియోని కేవలం వినోదం,  ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడమే లక్ష్యంగా రూపొందించినట్టు స్పష్టం చేశారు. ‘3RD EYE’ పబ్లిష్ చేసిన అనేక స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలకు సంబంధించి ఫాక్ట్‌లీ ఇదివరకు పబ్లిష్ చేసియం ఆర్టికల్స్‌ను ఇక్కడ చూడవచ్చు.
అప్డేట్ (19 జులై 2023):
వరంగల్‌లోని ఒక లేడీస్ హాస్టల్‌లో ఆడపిల్లలకు డబ్బు ఆశగా చూపించి వారితో వ్యభిచారం చేయిస్తున్న దృశ్యాలంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో బాగా షేర్ అవుతుంది. డబ్బుకి ఆశపడి అమ్మాయిలు తమ జీవితాలను ఆగం చేసుకోవద్దని, ఈ ఘటన వరంగల్‌లో నిజంగా చోటుచేసుకుందని ఒక మహిళ ఈ వీడియో క్లిప్పుని షేర్ చేస్తూ తెలిపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో తెలుసుకుందాం.
క్లెయిమ్: వరంగల్‌లోని ఒక లేడీస్ హాస్టల్‌లో ఆడపిల్లలకు డబ్బు ఆశగా చూపించి వారితో వ్యభిచారం చేయిస్తున్నారంటూ షేర్ చేస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసినది ఒక స్క్రిప్ట్‌డ్ వీడియో. ఈ వీడియో వాస్తవికంగా జరిగిన ఘటనను చూపించడం లేదు. అలాగే, ఈ వీడియోతో వరంగల్‌కు ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి, కొన్ని కీ పదాలను ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో వెతికితే, ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని 3RD EYE అనే యూట్యూబ్ ఛానెల్ 22 April 2023 నాడు పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. అమ్మాయిలు కాలేజీ గోడను దూకి బయటికి వెళుతున్న దృశ్యాలంటూ ఈ వీడియోని పబ్లిష్ చేశారు. అయితే, ఈ వీడియో వాస్తవ ఘటనను చూపించడం లేదని, అవగాహన కోసం ఆ వీడియోని చిత్రీకరించినట్లు వివరణలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. పై వివారాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో వరంగల్‌లో జరిగిన ఎటువంటి వాస్తవ ఘటనను చూపించడం లేదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
అప్డేట్ (18 మే 2022):
“ముస్లిం అబ్బాయిలు హిందూ అమ్మాయిల వెంట పడి మత్తు పదార్థాల అలవాటు చేసి ప్రేమించేలచేసి ఆ తరువాత మతం మార్చి జిగాదీలుగా తయారు చేస్తున్నారు“, అని చెప్తూ ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ముస్లిం అబ్బాయిలు హిందూ అమ్మాయిల వెంట పడి, వారికి మత్తు పదార్థాలు  అలవాటు చేస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోనిది వాస్తవంగా జరిగిన ఘటన కాదు. అది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. పోస్ట్‌లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్‌లోని వీడియోకి సంబంధించిన ఎక్కువ నిడివి గల వెర్షన్‌ని నటి పూనమ్ బజ్వా పోస్ట్ చేసినట్టు ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆ వీడియో చివర్లో అది వాస్తవ ఘటన కాదని, అవగాహన కోసం ఆ వీడియోని చిత్రీకరించినట్లు స్పష్టంగా ఒక వివరణ ఉంది. ఆ పోస్ట్‌లో కూడా తను ఇదే విషయాన్ని రాసింది. అదే రూమ్‌లో చిత్రీకరించిన ఇతర స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను ఇక్కడ, ఇక్కడ, మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
అప్డేట్ (09 మే 2022):
రోడ్డుపై ఫిట్స్ వచ్చి పడిపోయిన హిందూ వ్యక్తిని ఒక ముస్లిం జంట కాపాడినట్టు చెప్తూ, ఒక వీడియోని చాలా మంది సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. “ఇదే ఇస్లాం నేర్పే ప్రేమ అభిమానం ఇదే మన ప్రవక్త”, అని రాస్తూ అదొక వాస్తవ ఘటనగా చూపిస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రోడ్డుపై ఫిట్స్ వచ్చి పడిపోయిన హిందూ వ్యక్తిని ఒక ముస్లిం జంట కాపాడుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోనిది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. అది వాస్తవంగా జరిగిన ఘటన కాదు. కావున పోస్ట్‌లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్‌లోని వీడియోకి సంబంధించిన ఎక్కువ నిడివి గల వెర్షన్‌ని నటి ప్రియ పోస్ట్ చేసినట్టు ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆ వీడియో చివర్లో అది వాస్తవ ఘటన కాదని, అవగాహన కోసం ఆ వీడియోని చిత్రీకరించినట్లు స్పష్టంగా ఒక వివరణ ఉంది. ఆ పోస్ట్‌లో కూడా తను ఇదే విషయాన్ని రాసింది. అంతేకాదు, స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను పెట్టే ‘3RD EYE’ యూట్యూబ్ చానెల్‌లో కూడా పోస్ట్‌లోని వీడియోని (వేరే తేదీతో) చూడవచ్చు.
అప్డేట్ (06 మే 2022):
కరెంట్ స్తంభంపై ప్రమాదవశాత్తు పడి, షాక్ తగులుతున్న ఒక వ్యక్తిని కొందరు ముస్లిం మహిళలు కాపాడినట్టు చెప్తూ, ఒక వీడియోని చాలా మంది సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు. “ఇలాంటి సమయంలో మతాలు పక్కనపెట్టి మానవత్వం పరిమలించే మంచి మనుషులకు స్వాగతం సుస్వాగతం”, అని రాస్తూ అదొక వాస్తవ ఘటనగా చూపిస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కరెంట్ షాక్ తగులుతున్న ఒక వ్యక్తిని కొందరు ముస్లిం మహిళలు కాపాడుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్ చేసిన వీడియోలో జరిగింది వాస్తవ ఘటన కాదు. అది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. కావున పోస్ట్‌లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్‌లోని వీడియోకి  సంబంధించిన ఎక్కువ నిడివి ఉన్న వెర్షన్‌ని వేరే ఒకరు పోస్ట్  చేసినట్టు ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆ వీడియో చివర్లో అది వాస్తవ ఘటన కాదని, అవగాహన కోసం ఆ వీడియోని చిత్రీకరించినట్లు స్పష్టంగా ఒక వివరణ ఉంది. అంతేకాదు, అవే డ్రెస్సులు మరియు గొడుగు ఉన్న మరో వీడియోని స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను పెట్టే ‘3RD EYE’ యూట్యూబ్ ఛానల్‌లో చూడవచ్చు.
అప్డేట్ (22 మార్చి 2022):
ఇద్దరు అబ్బాయిలు ఒక అమ్మాయిని ఏడిపిస్తున్న వీడియోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తూ, ఆ వీడియోలో జరిగిన ఘటన వాస్తవంగా జరిగినట్టు షేర్ చేస్తున్నారు. అమ్మాయిని అబ్బాయిలు ఏడిపిస్తున్న సమయంలో మరో వ్యక్తి వచ్చి తనని వారి నుండి కాపాడినట్టు వీడియోలో చూడవచ్చు.
క్లెయిమ్: ఇద్దరు అబ్బాయిలు ఒక అమ్మాయిని ఏడిపిస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోనిది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ఆ వీడియోలో జరిగింది వాస్తవ ఘటన కాదు. కావున పోస్ట్‌లో చెప్పింది తప్పు.
అయితే, ఆ వీడియోలోనిది నిజంగా జరిగిన ఘటన కాదు. పోస్ట్‌లోని వీడియోని సరిగ్గా గమనిస్తే, అది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని 16 సెకండ్ల దగ్గర ఒక వివరణ వచ్చినట్టు చూడవచ్చు. అంతేకాదు, వీడియోలో ఎర్ర రంగు టీ-షర్టు వేసుకున్న వ్యక్తి పేరు నవీన్ జాంగ్ర. తను అలాంటి చాలా స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను తన ఫేస్బుక్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్లో పోస్ట్ చేసినట్టు చూడవచ్చు. కాబట్టి, పోస్ట్‌లోని వీడియోలో ఉన్న దృశ్యాలు వాస్తవ ఘటనకు సంబంధించినవి కావు.
అప్డేట్ (08 మార్చి 2022):
“అన్యమత స్త్రీ ఆత్మగౌరవం కోసం తన సంప్రదాయం ని త్యాగం చేసిన నా భారతీయ ముస్లిం సోదరికి శత కోటివందనాలు. రోడ్డు మీద ఒక అమ్మాయి వెళుతున్న సమయంలో ఆమెకి నెలసరి వస్తుంది…..ఆమె ఏడ్చు కుంటూ ఒక స్క్యూటర్ మీద కూర్చుంది. కొంత సేపటికి ఒక బురఖా ధరించిన ముస్లిం స్త్రీ అటుగా వెళ్తూ ఈ సంఘటన చూసి తన తన బురఖా ఆ అమ్మయి కి ఇచ్చి ఆ అమ్మయి ఆత్మాభిమానం ని కాపాడింది”, అని చెప్తూ ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్‌లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రోడ్డుపై నెలసరి వచ్చిన మహిళకు బుర్కా ధరించిన మరో మహిళ సహాయం చేస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోనిది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో. ఆ వీడియోలో జరిగింది వాస్తవ ఘటన కాదు. కావున పోస్ట్‌లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్‌లో ఉన్న వీడియోలో దిగువ భాగంలో ‘COPYRIGHT BY 3RD EYE’ అని రాసి ఉన్నట్టు గమనించవచ్చు. అదే వీడియో యొక్క ఎక్కువ నిడివి ఉన్న వెర్షన్ ‘3RD EYE’ యూట్యూబ్ చానెల్‌లో చూడవచ్చు. టైటిల్‌లో ఆ వీడియోని సామాజిక అవగాహన కోసం తీసినట్టు రాసారు. అంతేకాదు, వీడియో చివర్లో కూడా అది ఒక స్క్రిప్టెడ్ వీడియో అని, అవగాహన కోసం ఈ వీడియోని చిత్రీకరించినట్లు స్పష్టంగా ఒక వివరణ కూడా ఉంది. ‘3RD EYE’ యూట్యూబ్ చానెల్‌లో అలాంటి మరిన్ని స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలు చూడవచ్చు.
ఇంతకముందు కూడా ఇలాంటి కొన్ని వీడియోలు వాస్తవ ఘటనలుగా సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అయినప్పుడు, అవి కూడా స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలని చెప్తూ FACTLY రాసిన ఫ్యాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్స్‌ని కింద లిస్టులో చదవచ్చు.
చివరగా, స్క్రిప్టెడ్ వీడియోలను వాస్తవ ఘటనలుగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
థాయిలాండ్ దేశానికి సంభందించిన ఫోటోను చూపించి ‘భారత దేశంలో తాజమహల్ ని మించిన అద్బుత శిల్పాలు’ అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 11, 2020
మన భారత దేశంలో తాజ్ మహల్ ను మించి అద్బుతంగా చెక్కిన ఇలాంటి శిల్పాలను ఏ మీడియా వారు కూడా గుర్తించలేదు,అని ఓ ఫోటో చూపిస్తూ చేసిన పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది.ఆ పోస్టులో ఎంత వరకు నిజముందో తెలుసుకుందాం.
భారత దేశంలో తాజ్ మహల్ ను మించి అద్బుతంగా చెక్కిన ఇటువంటి శిల్పాలకు గుర్తింపు లేదు.
ఫాక్ట్ (నిజం): భారత దేశంలో ఎన్నో అద్భుత శిల్పాలు ఉన్న మాట నిజమే, కాకపోతే ఈ పోస్టులో చూపిస్తున్న ఫోటో భారత దేశానికి సంభందించింది కాదు.ఆ ఫోటోలోని శిల్పాలు,థాయిలాండ్ దేశంలో పట్టాయ నగరంలో నిర్మించిన ‘Sanctuary of truth’ అనే టూరిస్ట్ స్పాట్ కి సంభందించింది.కావున ఈ పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో ఉన్న ఫోటోను గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్  సెర్చ్ చేసినప్పుడు, ఈ ఫోటోలో ఉన్న అవే శిల్పాలు ఒక వీడియోలో లభించాయి. ‘వైస్ వన్దేరేర్’ అనే యుట్యూబ్ ఛానల్ లో పోస్ట్ చేసిన ఒక వీడియోలో ఈ శిల్పాలు మనం చూడావచ్చు. ఆ వీడియో కింద రాసిన వివరణలో, థాయిలాండ్ దేశంలోని పట్టాయ నగరంలో నిర్మించిన ‘Sanctuary of truth’ అనే హిందూ-బౌద్ధ మతాలకి సంభందించిన దేవాలయంలోని అద్బుతమైన శిల్పాలు ఇవి,అంటూ రాసారు.
అయితే ఆ యుట్యూబ్ ఛానల్ ఇచ్చిన వివరణ ఆధారంగా ఆ దేవాలయం కోసం గూగుల్ లో వెతకగా, Appon’s Travel and Tourism అంటూ రాసిన బ్లాగ్లో, పోస్ట్ లో చూపించిన ఒక శిల్పాన్ని చూడటం జరిగింది. ఈ కట్టడం ఏ మతానికి సంబందించిన దేవాలయము కాదు అని, హిందూ- బౌద్ధ మతాలకి సంభందించిన శిల్పాల ఆదరంగా థాయిలాండ్  లోని ఓ వ్యాపారవేత్త ఇలా కట్టించి ఒక టూరిస్ట్ స్పాట్ గా చేసారు అని  FACTLY విశ్లేషణలో తెలిసింది.
అలాగే ఈ కట్టడాన్ని గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూ లో వెతికినప్పుడు, ఫోటో లో ఉన్న శిల్పాలను అందులో చూడటం జరిగింది. ఈ విశ్లషణ ద్వార పోస్టులో చూపించిన ఫోటోలు పట్టాయ నగరంలో నిర్మించిన ‘Sanctuary of Truth’ అనే టూరిస్ట్ స్పాట్ కి సంభందించింది అని మనం చెప్పొచ్చు.
అయితే, భారత దేశంలో ఎన్నో అద్భుత శిల్పాలు, కట్టడాలు ఉన్నాయి అన్న విషయం నిజమే అయినప్పటికీ, పోస్ట్ లో చూపించిన శిల్పం మాత్రం ఇక్కడిది కాదు.
చివరగా, థాయిలాండ్ దేశంలో నిర్మించిన ‘Sanctuary of Truth’ అనే టూరిస్ట్ స్పాట్ లోని శిల్పాలని చూపి భారత దేశంలోనివి అని అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
ఫోటోలలో చూపించిన శిల్పాలు వాటికి సంబంధించిన కాథెడ్రల్స్, ఆలయ పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా చెక్కబడినవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 27, 2019
తమిళనాడు లోని 2000 సంవత్సరాల పురాతనమైన పంచవర్ణస్వామి ఆలయం గోడల మీద చెక్కిన శిల్పాలు అని క్లెయిమ్ చేస్తూ  కొన్ని ఫోటోలు –– ‘ఒక సైకిల్, ఒక వ్యోమగామి, మరియు రిమోట్’ –– సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా ప్రచారం కాబడుతున్నాయి. ఆ క్లెయిమ్ లో ఎంతవరకు నిజం ఉందో కనుక్కుందాం.
2000 సంవత్సరాల క్రితం పంచవర్ణ స్వామి ఆలయపు గోడల మీద  చెక్కబడిన ఒక సైకిల్, ఒక వ్యోమగామి మరియు రిమోట్ ఫోటోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఆ ఫొటోల్లో ఒక్కటి తప్పితే, మిగితావి ఏవీ పంచవర్ణ స్వామి ఆలయానికి సంబంధించిన ఫోటోలు కావు. సైకిల్ శిల్పాన్ని పంచవర్ణ స్వామి ఆలయం లో 20వ శతాబ్దంలో చెక్కారు.  ఇతర శిల్పాలని కూడా వాటికీ సంబంధించిన ఆవిష్కరణలు జరిగిన తరువాతనే కాథెడ్రల్స్ మీద చెక్కారు. కావున, పోస్ట్ లోని క్లెయిమ్ తప్పు.
ఫోటో 1:
ఈ ఫోటోని  గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ టెక్నిక్ ద్వారా వెతికితే ఇలాంటి ఫోటోనే  ‘Trip Advisor’ వెబ్సైటులో కనిపించింది, ఆ వెబ్సైటు వారు ఫోటో మీద రాసిన శీర్షిక ప్రకారం అది  బాలి లోని ఒక ఆలయంలో చెక్కబడిన శిల్పం  అని తెలిసింది. ఆ ఫోటో గురించిన వివరాలకై మరింత వెతికితే అదే ఫోటో ఎన్నో  స్టాక్ వెబ్సైట్స్ లలో కూడా కనిపించింది. ఆ ఫోటో ‘Adobe Stock’ వెబ్సైటు లో కూడా ఉంది, అందులో ఆ ఫోటో గురించి రాసిన దాని ప్రకారం అది కుబుతాంబహన్ లోని పురా మాడువె  కరాంగ్ అనే గుడి లో చెక్కిన ఒక సైకిల్ నడుపుతున్న వ్యక్తి శిల్పం అని అర్ధం అవుతుంది. ఆ గుడి మరియు ఆ శిల్పం గురించిన  మరిన్ని వివరాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. దీని బట్టి, ఆ ఫోటో ఇండోనేషియా లోని ఒక గుడి కి సంబంధించిన ఫోటో అని తెలుస్తుంది.
ఫోటో 2:
ఈ ఫోటో ని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ టెక్నిక్ ద్వారా వెతికితే అది స్పెయిన్ లోని ఒక కాథెడ్రల్ కి సంబంధించిన  శిల్పం అని సెర్చ్ రిజల్ట్స్ ద్వారా తెలిసింది.
గూగుల్ లో దీనికి  సంబంధించిన కీ వర్డ్స్ ఉపయోగించి వెతికితే ‘The Vintage News’ రాసిన ఒక ఆర్టికల్ కనిపించింది. ఆ ఆర్టికల్ ప్రకారం, ఆ శిల్పాన్ని  సాలమంకా కాథెడ్రల్ కి 1992లో జరిగిన పునర్నిర్మాణంలో దాని ముందు భాగంలో  చెక్కారు అని తెలిసింది. అదే విషయాన్నీ ‘Times Travel’ ఆర్టికల్ లో కూడా చూడవచ్చు. కావున, ఫొటోలోని శిల్పం భారత దేశం లోని ఏ గుడికి సంబంధించినది కాదు.
ఫోటో 3:
ఈ ఫోటో ని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ టెక్నిక్ ద్వారా వెతికితే వేరే ఆంగిల్ లో తీసిన ఇలాంటి ఫోటోనే ‘Wikiversity’ వైబ్సైట్ లో కనిపించింది, అందులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం ఇది స్పెయిన్ లోని కలహోర్రా కాథెడ్రల్ కి సంబంధించినదిగా తెలిసింది.
ఒక స్పానిష్ వైబ్సైట్ లో ఆ ఫోన్ యొక్క శిల్పాన్ని 1996 లో కలహోర్రా కాథెడ్రల్ లో జరిగిన పునరుద్దరణ కార్యక్రమం లో చెక్కారని తెలిసింది. అదే  విషయాన్నీ ‘InfoLibre’ వారి వైబ్సైట్ లో కూడా చూడవచ్చు.
ఫోటో 4:
ఈ ఫోటో కి సంబంధించిన వివరాలకై గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ ద్వారా వెతికితే, ఇది 2018 లో పంచవర్ణ స్వామి గుడి గురించి అప్లోడ్ చేసిన ఒక యూట్యూబ్ వీడియో నుంచి తీసుకోబడింది అని తెలిసింది. దీని బట్టి, ఆ ఫోటోలోని శిల్పం పంచవర్ణ స్వామి ఆలయంకి సంబంధించిందే అని అర్ధం అవుతుంది. కానీ, ఆ శిల్పం 2000 సంవత్సరాల క్రితమే  చెక్కబడ్డదా లేదా అనేది కింద చూద్దాం.
ఆ శిల్పం గురించి ‘The Hindu‘ దిన పత్రికతో  Dr. కళైకోవన్ మాట్లాడుతూ ఆ ప్రాచీన ఆలయంలో ఆ సైకిల్ శిల్పం చెక్కి ఉండడం తనకు ఆశ్చర్యంగాఅనిపించింది అని, ఆ శిల్పం గురించి అక్కడ ఉన్న అధికారులు గానీ, ఆ ఆలయ చరిత్ర రాసిన వాళ్ళు కూడా ఏం చెప్పలేకపోయారని తెలిపాడు. ఆ శిల్పాన్ని చెక్కిన అతను ఎవరినైనా సైకిల్ మీద చూసి, అది నచ్చి, దాన్ని ఆ ఆలయం మీద చెక్కి ఉండొచ్చు అని అన్నాడు. Dr. కళైకోవన్ థియరీ  ప్రకారం 1920లో సైకిల్ అనేది తిరుచ్చిలో కొత్తగా వచ్చి ఉండవచ్చని, ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించేటప్పుడు ఆ సైకిల్ శిల్పాన్ని  ఆలయం మీద చెక్కి ఉంటారని పేర్కొన్నాడు. కావున, ఆ సైకిల్ శిల్పాన్ని  చెక్కినది ఆలయం మొదలు పెట్టిన  5వ శతాబ్ధంలో కాదు, దాన్ని 20వ శతాబ్ధంలో చెక్కారు. ఇదే ఫోటో 2018 లో వైరల్ అయినప్పుడు, దాని గురించి ఫాక్ట్స్ తెలుపుతూ ‘Snopes’ రాసిన ఆర్టికల్ ని చూడవచ్చు.
చివరగా, ఆ ఫోటోల్లో ఉన్న శిల్పాలు అన్నీ, వాటికి  సంబంధించిన ఆలయం మీద, కాథెడ్రల్స్ మీద పునర్నిర్మాణం జరిగేటప్పుడు అదనంగా చెక్కబడినవే కానీ పంచవర్ణస్వామి ఆలయం మీద 2000 సంవత్సరాల క్రితం చెక్కబడిన కట్టడాలు కాదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: November 27, 2019


text:
IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66(A) ని సుప్రీం కోర్టు 2015 లోనే రద్దు చేసింది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 29, 2020
IT చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A) ని సుప్రీం కోర్టు రద్దు చేసిందని, ఇప్పుడు ఇంక ఇష్టం వచ్చినట్టు ప్రజానాయకుల ని ఏమన్నా అనొచ్చు , సోషల్ మీడియాలో పోస్టులు పెట్టొచ్చని, పోలీసులు అరెస్ట్ చేయలేరని చెప్తూ ఒక పోస్ట్ ని ఫేస్బుక్ లో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66(ఏ) ని సుప్రీం కోర్టు రద్దు చేసినందున ఇష్టం వచ్చిన పోస్టులు సోషల్ మీడియాలో పెట్టొచ్చు. పోలీసులు అరెస్ట్ చేయలేరు.
ఫాక్ట్ (నిజం): IT  చట్టంలోని సెక్షన్ 66(A) ని సుప్రీం కోర్టు 2015 లోనే రద్దు చేసింది; తాజాగా కాదు. అంతేకాదు, పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఇష్టం వచ్చింది పోస్ట్ చేయలేరు. ఎందుకంటే, ఇంకా వేరే చట్టాల్లో వివిధ సెక్షన్ల కింద సోషల్ మీడియాలో ఆ చట్టాలకి విరుద్ధంగా పోస్ట్ చేస్తే, పోలీసులు అరెస్ట్ చేసే ఆస్కారం ఉంది. కావున పోస్ట్ లో సెక్షన్ 66(A) రద్దు అవ్వడంతో సోషల్ మీడియాలో ఏమైనా పోస్ట్ చేయొచ్చని చెప్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తునారు.
పోస్ట్ లో పెట్టిన వార్త గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, IT  చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A) ని సుప్రీం కోర్టు 2015 లోనే రద్దు చేసిందని, తాజాగా కాదని తెలిసింది. అలానే, ఆ సెక్షన్ రద్దు చేసాక కూడా చాలా మందిని సోషల్ మీడియాలో కొన్ని పోస్టులు పెట్టినందుకు అరెస్ట్ చేసినట్టు చాలా న్యూస్ ఆర్టికల్స్ దొరికాయి. కావున, అసలు ఆ సెక్షన్ ఏంటి, అది రద్దు అయ్యాక కూడా సోషల్ మీడియాలో పెట్టిన పోస్టుల ఆధారంగా ఎందుకు అరెస్ట్ చేస్తున్నారనే విషయాలు కింద వివరంగా చూద్దాం.
ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(ఏ) యొక్క వివారాలు:
ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A) ని ఐటీ (సవరణ) చట్టం, 2008 ద్వారా చేర్చబడింది. ఆ సెక్షన్ కి సంబంధించిన వివరాలు కింద ఫోటోలో చూడవొచ్చు. సెక్షన్ 66(A) ని 24 మార్చి 2015న శ్రేయ సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు లో సుప్రీం కోర్టు రద్దు చేసినట్టు ఐటీ చట్టంలో ఇప్పుడు చదవొచ్చు. దానికి సంబంధించిన సుప్రీం కోర్టు తీర్పుని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
అయితే, ఐపీసీ (ఇండియన్ పీనల్ కోడ్) మరియు ఇతర చట్టాల్లోని వివిధ సెక్షన్ల కింద కూడా సోషల్ మీడియాలో ఆ చట్టాలకి విరుద్ధంగా పోస్ట్ చేస్తే పోలీసులు అరెస్ట్ చేసే ఆస్కారం ఉందని తెలుస్తుంది. వాటిల్లోని కొన్ని సెక్షన్లను కింద చదవొచ్చు.
విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005  లోని సెక్షన్ 54:
సోషల్ మీడియాలో ఫేక్ పోస్టులు పెట్టిన చాలా మందిని ఈ చట్టం కింద పోలీసులు అరెస్ట్ చేసినట్టు చాలా న్యూస్ ఆర్టికల్స్ ఇంటర్నెట్ లో చూడవొచ్చు. రాచకొండ పోలీసువారు కూడా ఈ చట్టం కింద కొంత మందిని అరెస్ట్ చేసినట్టు చెప్తూ పెట్టిన ట్వీట్లను ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు. అంతేకాదు, కోవిడ్-19 లాంటి వ్యాధుల గురించి సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు సమాచారం షేర్ చేస్తే అంటువ్యాధుల నివారణ చట్టం,1897 కింద కూడా అరెస్ట్ చేయవొచ్చు.
వివిధ ఐపీసీ సెక్షన్లు:
ఢిల్లీ అల్లర్ల పై మరియు ప్రధాని మోదీని విమర్శిస్తూ ఫేస్బుక్ లో పోస్ట్ చేసినందుకు అస్సాం లో ఒక వ్యక్తిని అరెస్ట్ చేసినట్టు ‘ఇండియా టుడే’ వెబ్సైటులో చదవొచ్చు. ఆ వ్యక్తి పై ఐపీసీ సెక్షన్ 295(ఏ), 153(ఏ), 507 మరియు ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66 (సెక్షన్ 66(A) కాదు) కింద కేసు బుక్ చేసినట్టు తెలుస్తుంది. అంతేకాదు, మరొక ఘటనలో, ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ని అవమానిస్తూ ఫేస్బుక్ పోస్ట్ పెట్టినందుకు ఒక వ్యక్తి పై దేశద్రోహం (సెడిషన్ – ఐపీసీ 124(ఏ)) మరియు ఇతర ఐపీసీ సెక్షన్ల కింద కేసుపెట్టినట్టు ఇక్కడ చదవొచ్చు.
సోషల్ మీడియాలో చేసిన పోస్టుల ఆధారంగా ఐపీసీ సెక్షన్ల కింద ఎంతో మందిని అరెస్ట్ చేసిన వివిధ ఘటనలు ఉన్నట్టు తెలుస్తాయి. అలాంటి సంఘటనలకు ఆ సెక్షన్లు ఉపయోగించవచ్చా లేదా అనేది చర్చనీయాంశమైనది; వాటిపై కోర్టులు నిర్ణయిస్తాయి. అయితే, ఐపీసీ లోని కొన్ని సెక్షన్ల వివరాలను కింద చదవొచ్చు.
ఐటీ చట్టం, 2000 లోని వేరే సెక్షన్లు:
ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 66(A) ఇప్పుడు లేకున్నా, ఐటీ చట్టం (2000) లోని వేరే సెక్షన్ల కింద ఒక వ్యక్తి సోషల్ మీడియాలో అసభ్యకరమైన అశ్లీల ఫోటోలు పోస్ట్ చేస్తే అతన్ని అరెస్ట్ చేయవొచ్చు. ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 67 కింద నమోదవుతున్న కేసులు పెరుగుతున్నట్టు చెప్తూ ‘ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్’ ప్రచురించిన న్యూస్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, IT  చట్టంలోని సెక్షన్ 66(ఏ) ని సుప్రీం కోర్టు 2015 లోనే రద్దు చేసింది; తాజాగా కాదు. అంతేకాదు, పోస్ట్ లో చెప్పినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఇష్టం వచ్చింది పోస్ట్ చేయలేరు. వేరే చట్టాల్లో వివిధ సెక్షన్ల కింద అరెస్ట్ చేసే ఆస్కారం ఉంది.


text:
తమకు నచ్చిన నరేంద్ర మోదీ మరియు మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటోలను పెట్టి, సందర్భం చెప్పకుండా తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 26, 2022
ప్రపంచాన్ని తన వెనుక నడిపిస్తున్న ప్రధాని మోదీ ఫోటో అని చెప్తూ, ఇటీవల జరిగిన క్వాడ్ సదస్సుకి సంబంధించిన ఒక ఫోటోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. అయితే, ఒకప్పుడు మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధానిగా ఉండగా, ప్రపంచ నాయకులు అతని వైపు చూసేవారని గొప్పగా చెప్తూ మరికొందరు ఇంకో ఫోటోని షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టుల్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ప్రపంచాన్ని తన వెనుక నడిపిస్తున్న ప్రధాని మోదీ ఫోటో; మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు ప్రపంచ నాయకులు అతని వైపు చూస్తున్న మరో ఫోటో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోని ఫోటోలు నిజమైనవే, ఎడిట్ చేసినవి కావు. అయితే, క్వాడ్ సదస్సులో ప్రధాని మోదీ వెనుక నడుస్తూ, ఇతర నాయకులు ముందు నడుస్తున్న ఫోటోలు కూడా ఉన్నాయి. అలానే, పోస్ట్ చేసిన ఫోటోలో ప్రపంచ నాయకులు మన్మోహన్ సింగ్ వైపు చూస్తున్నది తను గ్రూప్ ఫోటోకి ఆలస్యంగా రావడం వల్ల. కావున, బీజేపీ మద్దతుదారులు మోదీ ముందు నడుస్తున్న ఫోటోని మాత్రమే షేర్ చేసి, ఇతర ఫోటోలను షేర్ చేయకుండా, మరియు కాంగ్రెస్ మద్దతుదారులు పెట్టిన ఫోటో యొక్క అసలు సందర్భం చెప్పకుండా తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
ప్రధాని మోదీ ఫోటో:
పోస్ట్ చేసిన ప్రధాని మోదీ యొక్క ఫోటో ఇటీవల జరిగిన క్వాడ్ సదస్సుకి సంబంధించినదే. అయితే, ఆ సదస్సుకి  సంబంధించిన ఇతర ఫోటోలు చూడగా, కొన్ని ఫోటోల్లో ప్రధాని మోదీ ఇతర నాయకుల వెనుక నడుస్తున్న సందర్భాలు కూడా ఉన్నట్టు తెలిసింది. ఆ సందర్భాలకి సంబంధించిన ఫోటోలను ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ, మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. కావున, బీజేపీ మద్దతుదారులు మోదీ ముందు నడుస్తున్న ఫోటోని మాత్రమే షేర్త చేసి తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటో:
పోస్ట్ చేసిన మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ యొక్క ఫోటో గురించి ఇంటర్నెట్‌లో వెతకగా, ఆ ఫోటో ‘Getty Images’ వెబ్సైటులో దొరికింది. అయితే, ఆ ఫోటోలో ప్రపంచ నాయకులు మన్మోహన్ సింగ్ వైపు చూస్తున్నది తను గ్రూప్ ఫోటోకి ఆలస్యంగా రావడం వల్ల అని ఆ ఫోటో వివరణలో చదవచ్చు. ఇదే విషయం ఇతర వెబ్సైటుల్లో (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) కూడా చదవచ్చు. ఆ 2012 జీ20 సదస్సు గ్రూప్ ఫోటోకి సంబంధించిన కొన్ని వీడియోలను ఇక్కడ, ఇక్కడ, మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. కావున, కాంగ్రెస్ మద్దతుదారులు పెట్టిన మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటో యొక్క అసలు సందర్భం చెప్పకుండా ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
చివరగా, తమకు నచ్చిన మోదీ మరియు మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటోలను పెట్టి, సందర్భం చెప్పకుండా తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.


text:
తమకు వీలుగా ఉన్న ఫోటోలను పెట్టి, జవాన్లకు ఇచ్చే గౌరవంలో మన్మోహన్ మరియు మోదీ మధ్య వ్యత్యాసం అని తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 15, 2021
దేశ సైనికులను ఎలా గౌరవించాలో మన్మోహన్ సింగ్ కి తెలుసు అని, దేశ సైనికుల విలువ నరేంద్ర మోదీ కి తెలియదని చెప్తూ, రెండు ఫోటోలతో కూడిన పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. పోస్ట్ లోని ఒక ఫోటోలో సైనికులు కుర్చీల్లో కూర్చొని ఉంటే మన్మోహన్ సింగ్ నిలబడి వారితో మాట్లాడుతున్నట్టు చూడవొచ్చు; మరో ఫోటోలో నరేంద్ర మోదీ కుర్చీలో కూర్చొని కింద కూర్చున్న వారితో మాట్లాడుతున్నట్టు చూడవొచ్చు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: దేశ సైనికులకు ఇచ్చే గౌరవంలో మన్మోహన్ సింగ్ మరియు నరేంద్ర మోదీ మధ్య వ్యత్యాసాన్ని ఫోటోల్లో చూడవొచ్చు.
ఫాక్ట్: పోస్ట్ లోని రెండు ఫోటోలు నిజమే. అయితే, మన్మోహన్ సింగ్ కుర్చీలో కూర్చొని కింద కూర్చున్న జవాన్లతో మాట్లాడుతున్న ఫోటోని మరియు నరేంద్ర మోదీ నిల్చొని జవాన్లతో మాట్లాడుతున్న ఫోటోలను ఇంటర్నెట్ లో చూడవొచ్చు. కావున, తమకు వీలుగా ఉన్న ఫోటోలను ఎంచుకొని, దేశ సైనికులకు ఇచ్చే గౌరవంలో మన్మోహన్ సింగ్ మరియు నరేంద్ర మోదీ మధ్య వ్యత్యాసం అని చెప్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటో:
పోస్ట్ లోని మన్మోహన్ సింగ్ ఫోటోని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఆ ఫోటోకి సంబంధించి ఎటువంటి కచ్చితమైన సమాచారం సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో రాలేదు. అయితే, అలాంటి ఫోటోనే ఒకటి సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వచ్చింది. రెండు ఫోటోల్లో ఒకే లాంటి టేబుల్, ప్లేట్లు, మరియు వెనుక కర్టెన్లు ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధాని గా ఉన్నప్పుడు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లో సైనికులను 2008 లో కలిసినప్పుడు ఆ ఫోటోని తీసినట్లుగా తెలిసింది.
అయితే, 2005 లో తీసిన ఒక ఫోటోలో మన్మోహన్ సింగ్ కుర్చీలో కూర్చొని కింద కూర్చున్న జవాన్లతో మాట్లాడుతున్నట్టు చూడవొచ్చు.
నరేంద్ర మోదీ ఫోటో:
పోస్ట్ లోని అదే ఫోటోని నరేంద్ర మోదీ వెబ్ సైట్ లో చూడవొచ్చు. 2013 లో నరేంద్ర మోదీ గుజరాత్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి గా ఉన్నప్పుడు దసరా రోజున శస్త్రపూజ నిర్వహించిన సందర్భంలో ఆ ఫోటోని తీసినట్టు తెలిసింది. పోలీసులు మరియు భద్రతా సిబ్బందితో శస్త్రపూజ లో పాల్గొన్నట్టు 13 అక్టోబర్ 2013 న మోదీ చేసిన ట్వీట్ ని ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
నరేంద్ర మోదీ నిల్చొని జవాన్లతో మాట్లాడుతున్న ఫోటోలను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా, తమకు వీలుగా ఉన్న ఫోటోలను ఎంచుకొని, దేశ సైనికులకు ఇచ్చే గౌరవంలో మన్మోహన్ సింగ్ మరియు నరేంద్ర మోదీ మధ్య వ్యత్యాసం అని చెప్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.

created: February 15, 2021


text:
73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’ కరోనా వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో ఫ్రీగా అందుబాటులోకి వస్తుందని ‘Serum Institute of India’ ప్రతినిధులు తెలుపలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 24, 2020
మరో 73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’  కరోనా వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో అందుబాటులోకి  వస్తుందని పూణేకు చెందిన ‘ Serum Institute of India’ కంపెనీ ప్రతినిధులు తెలిపారు, అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఒక పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతోంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: 73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’ కరోనా వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో ఫ్రీగా అందుబాటులోకి  వస్తుందని ‘ Serum Institute of India’ కంపెనీ ప్రతినిధులు తెలిపారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): భారత ప్రభుత్వం తమకు ‘కోవిషీల్డ్’ వ్యాక్సిన్ ఉత్పాదన చేయడానికి మాత్రమే అనుమతి ఇచ్చిందని, 73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’ వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో అందుబాటులోకి  వస్తుందని కొన్ని మీడియా సంస్థలు ప్రజలని తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నాయని ‘ Serum Institute of India’ కంపెనీ తమ ఫేస్బుక్  పేజిలో తెలిపింది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
‘University of Oxford’ మరియు ‘Astrazeneca’ కంపెనీ  సంయుక్తంగా తయారు చేసిన ‘కోవిషీల్డ్’ (ChAdOx1 nCoV-19) వ్యాక్సిన్ ను భారతదేశంలో పెద్ద మోతాదులో ఉత్పత్తి చేయడానికి  ‘Serum Institute of India’ కంపెనీకి భారత ప్రభుత్వం అనుమతులు ఇచ్చింది. పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ కు సంబంధించిన ప్రకటన కోసం ‘Serum Institute of India’ కంపెనీ సోషల్ మీడియా అకౌంట్స్ లో వెతకగా, 73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’  కరోనా వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో అందుబాటులోకి వస్తుందని కొన్ని మీడియా సంస్థలు ప్రజలని తప్పు దోవ పట్టిస్తున్నాయంటూ, ఆ కంపెనీ తమ ఫేస్బుక్ పేజిలో పెట్టిన పోస్ట్ దొరికింది. భారత ప్రభుత్వం తమకు ‘కోవిషీల్డ్’ వ్యాక్సిన్ ఉత్పాదన చేయడానికి మాత్రమే అనుమతి ఇచ్చిందని, మూడవ దశ ట్రయల్స్ విజయవంతం అయ్యాకే ఈ వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో అందుబాటులోకి వచ్చే అవకాశం ఉన్నట్టు ఆ పోస్టులో తెలిపారు. ఇదే విషయాన్నీ తెలుపుతూ కంపెనీ తమ ట్విట్టర్ అకౌంట్లోను ట్వీట్ చేసింది.
We would like to clarify that the current media claim on COVISHIELD's availability in 73 days is misleading.
Phase-3 trials are still underway. We will officially confirm it’s availability.
Read clarification statement here – https://t.co/FvgClzcnHr#SII #COVID19 #LatestNews pic.twitter.com/mQWrqgbzO4
భారత దేశంతో సహా పేద-మధ్య తరగతి దేశాలకు కోవిడ్ వ్యాక్సిన్ చౌక ధరలకే అందుబాటులోకి  తేవడానికి ‘Serum Institute of India’ కంపెనీ, ‘Gavi’ అనే వ్యాక్సిన్ అలయన్స్ సంస్థతో మరియు ‘Bill & Melinda Gates Foundation’ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ‘University of Oxford’  తయారు చేసిన ‘కోవిషీల్డ్’ మరియు అమెరికాకి చెందిన ‘NOVAVAX’ కంపెనీ తయారు చేసిన ‘NVX-CoV2373’ వ్యాక్సిన్లను ‘Serum Institute of India’ కంపెనీ తయారు చేయనుంది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం 100 మిలియన్ల వాక్సిన్ డోసులను 92 దేశాలకు సరిపడేంతగా ఈ కంపెనీ తయారు చేయనుంది.
‘Serum Institute of India’ కంపెనీ తయారు చేస్తున్న ఈ వాక్సిన్ ధర గరిష్టంగా 3 డాలర్లు ఉంటుందని ఆ కంపెనీ తెలిపింది. పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తునట్టు ఈ వ్యాక్సిన్ ని నేషనల్ ఇమ్యునైజేషన్ ప్రోగ్రాం కింద ఉచితంగా అందిస్తున్నట్టు భారత ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకూ ఎక్కడా ప్రకటించలేదు.
చివరగా, 73 రోజుల్లో ‘కోవిషీల్డ్’  కరోనా వ్యాక్సిన్ మార్కెట్లో అందుబాటులోకి  వస్తుందని ‘Serum Institute of India’ ప్రతినిధులు తెలుపలేదు.


text:
2018లో శృంగేరి మఠాన్ని దర్శించుకున్నప్పుడు, పీఠాధిపతి రాహుల్ గాంధీని ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 3, 2022
శృంగేరి పీఠానికి చెందిన జగద్గురు శంకరాచార్య రాహుల్ గాంధీ, సిద్ధరామయ్యలను ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించారని చెప్తూ ఒక ఫోటోని షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. రాహుల్ గాంధీ, సిద్ధరామయ్యలు హిందూ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడుతున్న తీరుకు మేము మీకు ఆశీర్వాదం అందించలేమని జగద్గురు సూటిగా చెప్పినట్టు పోస్టులో పేర్కొన్నారు. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రాహుల్ గాంధీ, సిద్ధరామయ్యల హిందూ వ్యతిరేక తీరుకు శృంగేరి పీఠానికి చెందిన జగద్గురు శంకరాచార్య వారిని ఆశీర్వదించలేదు.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2018లో రాహుల్ గాంధీ, సిద్ధరామయ్య శృంగేరి పీఠాన్ని దర్శించునప్పుడు పీఠాధిపతి వారిని ఆశీర్వదించాడని అనేక వార్తా కథనాలు రిపోర్ట్ చేసాయి. అంతే కాకుండా మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ పీఠాన్ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటోని శృంగేరి పీఠాధిపతి రాహుల్ గాంధీకి బహూకరించినట్టు కూడా వార్తా కథనాలు రిపోర్ట్ చేసాయి. పీఠాధిపతి ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించినట్టు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో పాతది. 2018లో కర్ణాటకలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ముఖ్యమంత్రి సిద్దరామయ్య మరియు రాహుల్ గాంధీ శృంగేరి మఠాన్ని దర్శించుకున్నప్పటిది. 2018 తర్వాత రాహుల్ గాంధీ శృంగేరి మఠాన్ని దర్శించుకున్నట్టు ఎటువంటి కథనాలు లేవు.
పోస్టులోని ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా 2018లో ఇవే ఫోటోలను షేర్ చేస్తూ కర్ణాటక కాంగ్రెస్ మరియు సిద్దరామయ్య చేసిన ట్వీట్లు మాకు కనిపించాయి. ఐతే కర్ణాటక కాంగ్రెస్ చేసిన ట్వీట్‌లో శృంగేరి పీఠాన్ని దర్శించుకొని, పీఠాధిపతి ఆశీర్వాదం తీసుకున్నట్టు స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರೀ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠದ ಜಗದ್ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಭಾರತಿ ತೀರ್ಥ ಮಹಾಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದರು. #JanaAashirwadaYatre #RGInKarnataka pic.twitter.com/qZ8L1rncJp
2018లో ఈ వార్తను రిపోర్ట్ చేసిన కథనాలు (ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) కూడా రాహుల్ గాంధీ మరియు సిద్ధరామయ్యలు శృంగేరి పీఠాన్ని దర్శించుకొని, పీఠాధిపతి ఆశీర్వాదం తీసుకున్నట్టు రిపోర్ట్ చేసాయే కానీ పీఠాధిపతి వారిని ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించినట్టు ఎక్కడ కూడా రిపోర్ట్ చేయలేదు. ఒకవేళ నిజంగానే శృంగేరి పీఠాధిపతి వారిని ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించి ఉంటే, వార్తా కథనాలు ఈ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేసి ఉండేవి, కాని అలాంటి కథానాలేవి మాకు లభించలేదు.
అంతే కాదు, మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ పీఠాన్ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటోని శృంగేరి పీఠాధిపతి రాహుల్ గాంధీకి బహూకరించినట్టు కూడా వార్తా కథనాలు రిపోర్ట్ చేసాయి.
మఠాధిపతి మరియు రాహుల్ గాంధీ మధ్య జరిగిన సంభాషణను కూడా పలు ప్రముఖ వార్తా సంస్థలు ప్రచురించాయి, (ఇక్కడ, ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ). ఐతే ఈ కథనాలలో ఎక్కడా  పీఠాధిపతి వీరిని ఆశీర్వదించలేదని మాత్రం పేర్కొనలేదు. దీన్నిబట్టి పోస్టులో చేస్తున్న వాదన కరెక్ట్ కాదని స్పష్టమవుతుంది.
చివరగా, 2018లో శృంగేరి మఠాన్ని దర్శించుకున్నప్పుడు పీఠాధిపతి రాహుల్ గాంధీని ఆశీర్వదించడాని అనేక రిపోర్ట్స్ ఉన్నాయి, ఆశీర్వదించడానికి నిరాకరించాడన్న వాదన తప్పు.


text:
మోదీ గెలిస్తే పాకిస్తాన్ వెళ్ళిపోతానని షబానా ఆజ్మీ అనలేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 3, 2019
బాలీవుడ్ నటి షబానా ఆజ్మీ మోదీ గెలిస్తే భారతదేశం విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోతానని చెప్పింది అంటూ ఉన్న ఒక పోస్ట్ ని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్ (దావా):  షబానా ఆజ్మీ: “మళ్ళీ నరేంద్ర మోదీ గెలిస్తే నేను పాకిస్తాన్ వెళ్ళిపోతాను.”
ఫాక్ట్ (నిజం):  పోస్ట్ లో చెప్పినట్టుగా షబానా ఆజ్మీ ఎలాంటి వాఖ్యలు చేయలేదు. తన ట్విట్టర్ అకౌంటు ద్వారా షబానా ఆజ్మీ ఆ వాఖ్యాలను ఖండించింది. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది అబద్ధం.
పోస్ట్ లోని విషయం గురించి గూగుల్ లో “Shabana Azmi to leave India” అని వెతికితే, సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో ఈ విషయం పై ‘The Economic Times’ ప్రచురించిన ఆర్టికల్ ఒకటి వస్తుంది. ఆ ఆర్టికల్ లో షబానా ఆజ్మీ పోస్ట్ లోని వాఖ్యాలను ఖండిస్తూ చేసిన ట్వీట్ ఉంటుంది. ఆ ట్వీట్ లో తను భారత దేశాన్ని విడిచిపోతానని చెప్పినట్టుగా వస్తున్న  వాఖ్యల్లో నిజం లేదని, తను పుట్టిన భారతదేశం లోనే చనిపోయే దాకా ఉంటానని రాసింది.
షబానా ఆజ్మీ పేరు మీదనే కాకుండా ఇతర సెలెబ్రిటీల మీద కూడా ఇలాంటి ఫేక్ పోస్టులే ఫేస్బుక్ లో చాలా షేర్ అవుతున్నాయి. మోదీ గెలిస్తే జావేద్ అక్తర్, షారుఖ్ ఖాన్ దేశం విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోతామని అన్నట్టుగా మరియు మమతా బెనర్జీ సూసైడ్ చేసుకుంటానని అన్నట్టుగా ఉన్న పోస్టుల పై FACTLY ఇంతకు ముందే రాసిన ఇంగ్లీష్ ఆర్టికల్ ఇక్కడ చదవచ్చు.
చివరగా, మోదీ గెలిస్తే పాకిస్తాన్ వెళ్ళిపోతానని షబానా ఆజ్మీ అనలేదు.


text:
నిరసనకారులు రాకముందు తీసిన ఫోటో పెట్టి, ‘ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోగానే షహీన్ బాగ్ నిరసనలు ఆగిపోయాయి’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 13, 2020
ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోగానే షహీన్ బాగ్ లో CAA నిరసనలు ఆగిపోయాయని చెప్తూ, ఒక ఫోటోతో కూడిన పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో చాలా  మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
ఢిల్లీ ఎన్నికల ఫలితాల రోజు షహీన్ బాగ్ ఖాళీ టెంట్ల ఫోటో. ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోగానే షహీన్ బాగ్ లో నిరసనలు ఆగిపోయాయి.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులోని ఫోటో  ఎన్నికల ఫలితాల రోజు పొద్దున్నే షహీన్ బాగ్ లో  తీసిన ఫోటో.  ఫోటో తీసిన కొద్దిసేపటికి మిగితా నిరసనకారులు మళ్ళీ CAA కు నిరసన తెలుపుతూ షహీన్ బాగ్ లో వచ్చి కూర్చున్నారు. షహీన్ బాగ్ లో నిరసనలు ఆగిపోలేదు. కావున ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోగానే షహీన్ బాగ్ లో CAA నిరసనలు ఆగిపోయాయని  చెప్పి తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు..
పోస్టులోని ఫోటోని ‘అమర్ ఉజాలా’ వార్తాసంస్థ ఫిబ్రవరి 11న  ప్రచురించినట్టుగా ఇక్కడ చూడవొచ్చు. ఎన్నికల ఫలితాల రోజు పొద్దున కొంత మంది మాత్రమే షహీన్ బాగ్ లో ఉన్నారని ఆర్టికల్ లో రాసారు.
అయితే, అలాంటి ఫొటోనే ఇంకొకటి ‘ది క్వింట్’ వారు పెట్టి, అది నిరసనకారులు ఇంకా షహీన్ బాగ్ కి రాకముందు పొద్దున 8 గంటల సమయానికి తీసిసారని, పొద్దున 9 గంటల తర్వాత నిరసనకారులు రావడం మొదలు పెట్టారని ఆర్టికల్ లో రాసారు.  ఎన్నికల ఫలితాల రోజు షహీన్ బాగ్ దృశ్యాలు చూపిస్తూ ‘ది క్వింట్’ వారు పెట్టిన వీడియోని ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
‘అమర్ ఉజాలా’ వారు ప్రచురించిన ఫోటోని తీసుకొని, ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోయినందున షహీన్ బాగ్ లో CAA కి విరుద్ధంగా చేస్తున్న నిరసన ఆపేసారని సోషల్ మీడియా లో షేర్ చేస్తున్నారు. అయితే, తాము ఎక్కడికి వెళ్లలేదని ‘అమర్ ఉజాలా’ వారు ఫోటోలు తప్పుగా చూపిస్తున్నారని ‘Shaheen Bagh Official’ (@Shaheenbaghoff1) ట్విట్టర్ అకౌంట్ ద్వారా షహీన్ బాగ్ నిరసనకారులు ట్వీట్ చేసారు (‘Shaheen Bagh Official’ వెరిఫైడ్ పేజీ కానప్పటికీ, కొద్ది రోజులుగా షహీన్ బాగ్ నిరసనకి సంబంధించిన అన్నీ అప్డేట్లు అక్కడ పెడుతున్నారు). అంతేకాదు, జామియా విద్యార్థుల పై ఢిల్లీ పోలీసుల హింసకి విరుద్ధంగా ఫిబ్రవరి 11న  షహీన్ బాగ్ లో మౌనంగా నిరసన తెలిపినట్టు మరొక ట్వీట్ చేసారు.
हिंदी अख़बार अमर उजाला द्वारा दिल्ली चुनाव के नतीजे को ग़लत तस्वीर दिखा कर हमारे प्रदर्शन से जोड़ना उनकी पत्रकारिता के पतन का सबूत है।
हम यहीं बैठें है, आइए और खुद देख लीजिए।
#जामिया और तुगलकाबाद में दिल्ली पुलिस की हिंसा और दमन के खिलाफ़ आज हम शाहीन बाग के लोग पूरे दिन मौन प्रदर्शन कर रहे हैं। माइक और स्पीकर नहीं चलेगा। अत्याचार के खिलाफ़ अपना विरोध हम शांतिपूर्ण तरीके से दर्ज करेंगे। आप सभी अपने पोस्टर और काली पट्टी के साथ आएं।#शांतहैकमज़ोरनहीं pic.twitter.com/vnrpvv3yDj
పోస్టులోని ఫోటో ఫిబ్రవరి 11 పొద్దున  తీసారు. కానీ, ఆ ఫోటో తీసిన తరువాత కూడా నిరసనలు కొనసాగినట్టు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.  కావున, ఎన్నికల ఫలితాలు రాగానే షహీన్ బాగ్ లో నిరసనలు ఆగిపోలేదు.
చివరగా, నిరసనకారులు రాకముందు తీసిన ఫోటో పెట్టి, ‘ఢిల్లీ ఎన్నికలు అయిపోగానే షహీన్ బాగ్ నిరసనలు ఆగిపోయాయి’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: February 13, 2020


text:
ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రోడ్డు విస్తరణ పనులలో భాగంగా కూల్చివేసింది - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 17, 2023
ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లాలో మసీదుపై పాకిస్థాన్ జెండా ఎగరేసినందుకు ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి యోగి ఆదిత్యనాథ్ ఆ మసీదును కూల్చివేశారు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. రోడ్డు పక్కనే ఉన్న ఒక మసీదుని బుల్‌డోజర్ సహాయంతో కూల్చివేస్తున్న దృశ్యాలని మనం ఈ వీడియోలో చూడవచ్చు. ఈ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పాకిస్థాన్ జెండా ఎగరేసినందుకు ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లాలోని ఒక మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కూల్చివేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా హాండియా మండలం సైదాబాద్ మార్కెట్ సమీపంలోని షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ అధికారులు కూల్చివేస్తున్న దృశ్యాలను ఈ వీడియో చూపిస్తుంది. ప్రయాగ్‌రాజ్-హాండియా మధ్య రాష్ట్ర రహదారి విస్తరణ పనులలో భాగంగా ప్రభుత్వ స్థలంలో నిర్మించిన షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కూల్చివేసింది. వీడియోలో మసీదుపై పచ్చ రంగులో కనిపిస్తున్నది ఇస్లాం మత జెండాలు, పాకిస్థాన్ జాతీయ జెండా కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోకి సంబంధించిన వివరాల కోసం వెతికితే, వీడియోలో కనిపిస్తున్న మసీదు కూల్చివేతకు సంబంధించి ‘Siasat’ వార్తా సంస్థ ఇటీవల ఒక ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. రోడ్డు విస్తరణలో భాగంగా ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా హాండియా ప్రాంతంలోని 16వ శతాబ్దం కాలం నాటి షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కూల్చివేసినట్టు ఈ ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేశారు.
ఈ ఘటనకు సంబంధించిన వివరాలను తెలుపుతూ ‘దైనిక్ భాస్కర్’ వార్తా సంస్థ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. ప్రయాగ్‌రాజ్ నుంచి హాండియా మధ్య రహదారి విస్తరణ పనులలో భాగంగా  షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ అధికారులు 09 జనవరి 2023 నాడు కూల్చివేసినట్టు ఈ ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేశారు. షాహీ మసీదు కూల్చివేతకు సంబంధించి పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ అధికారులు షాహీ మసీదు యాజమాన్యానికి ఇదివరకే నోటీసులు ఇచ్చారని, దీన్ని వ్యతిరేకిస్తూ షాహీ మసీదు యాజమాన్యం హైకోర్ట్, సివిల్ కోర్టు మరియు దిగువ కోర్టులను ఆశ్రయించినట్టు ఈ ఆర్టికల్‌లో తెలిపారు.
షాహీ మసీదు కూచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఫైల్ అయిన పిటిషన్‌ను అలహాబాద్ హైకోర్టు 2022 ఆగస్టు నెలలోనే కొట్టిపారేసింది. రాష్ట్ర రహదారి 106ను విస్తరించే క్రమంలో ప్రభుత్వ స్థలం Gata No. 402లో నిర్మించిన షాహీ మసీదును కూల్చివేయడం తప్పనిసరని ఉత్తరప్రదేశ్  పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ హైకోర్టుకి తెలియజేయడంతో, ఈ కేసుకి సంబంధించి తాము ఎటువంటి మాండమస్ ఇచ్చే స్థానంలో లేమని, మసీదు స్థలానికి సంబంధించి పిటిషనర్ సివిల్ కోర్టులో సివిల్ సూట్ ఫైల్ చేసుకోవచ్చని హైకోర్టు తెలిపింది. షాహీ మసీదు కూల్చివేత నిలిపివేయడానికి ఫైల్ చేసిన పేటీషన్‌ను సివిల్ కోర్టు కూడా కొట్టిపారేయడంతో, దిగువ కోర్టును ఆశ్రయించమని, కోర్టు హియరింగ్ అవకముందే అధికారులు షాహీ మసీదును కూల్చివేసినట్టు షాహీ మసీద్ ఇమామ్ ఆరోపిస్తూ మీడియాకి తెలిపారు.
వీడియోలో మసీదుపై పచ్చ రంగులో కనిపిస్తున్నది ఇస్లాం మత జెండాలు, పాకిస్థాన్ జాతీయ జెండా కాదు. అనేక ఇస్లాం మతపరమైన ప్రదేశాలలో ఈ జెండాలను ఎగరవేస్తారు. ఇదివరకు, ఇస్లాం మత జెండాలను పాకిస్థాన్ జాతీయ జెండాగా సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు నేపథ్యాలతో షేర్ చేసినప్పుడు, ఫాక్ట్‌లీ వాటికి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది.
చివరగా, ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని షాహీ మసీదుని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రోడ్డు విస్తరణ పనులలో భాగంగా కూల్చివేసింది; అలాగే విడియోలో మసీదుపై పచ్చ రంగులో కనిపిస్తున్నది ఇస్లాం మత జెండాలు, పాకిస్థాన్ జాతీయ జెండా కాదు.

created: January 17, 2023


text:
బెంగళూరులోని ఒక ఇంట్లో ఉన్న సాలగ్రామాన్ని కేరళలోని అనంత పద్మనాభ స్వామి ఆలయానికి ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 15, 2022
“తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభ స్వామి వారి సాలగ్రామం. సంవత్సరానికి ఒకసారి ఇది ప్రజల దర్శనం కోసం ఉంచబడుతుంది” అని చెప్తూ ఒక సాలగ్రామం ఫోటో సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉంది. ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: తిరువనంతపురంలోని అనంత పద్మనాభ స్వామి వారి సాలగ్రామం ఫోటో. సంవత్సరానికి ఒకసారి మాత్రమే ఇది ప్రజల దర్శనం కోసం ఉంచబడుతుంది.
ఫ్యాక్ట్ (నిజం): ఈ ఫోటో బెంగళూరుకు చెందిన “Divine Shaligram” అనే ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం వారి ఇంట్లో ఉన్న ‘అనంత పద్మనాభ స్వామి’ వారి సాలగ్రామానికి చెందినది. ఇటు వంటి సాలగ్రామ దర్శనం గురించి తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభ స్వామి ఆలయ వెబ్సైటులో, మరియు వార్తా కథనాల్లో ఎక్కడా లేదు. తమ ఇంట్లో ఉన్న ఈ సాలగ్రామాన్ని తిరువనంతపురంలోని గుడికి ముడిపెడుతూ 2018 నుంచి తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు అని ఆ కేంద్రం వారు మాకు వెల్లడించారు. కావున, ఈ పోస్టు తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ముందుగా, అనంత పద్మనాభ స్వామి ఆలయానికి చెందిన వెబ్‌సైటులో సాలగ్రామ ప్రత్యేక దర్శనం గురించి వెతకగా ఎటువంటి ఆధారాలు లభించలేదు. అలాగే, ఈ విషయం పైన ఎక్కడా కూడా వార్తా కథనాలు లేవు. అయితే, తిరువనంతపురంలో ఉన్న పద్మనాభ స్వామి విగ్రహం 12,008 సాలగ్రామలతో తయారు చేయబడింది అని ఆ దేవస్థానం వెబ్‌సైటులో పేర్కొన్నారు.
ఇక వైరల్ అవుతున్న ఫొటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా, ఈ ఫోటో  2018 నుంచి ఇదే క్లెయిమ్ తో వైరల్ అవుతుంది అని తెలిసింది.  23 సెప్టెంబర్ 2018లో “శ్రీ అనంత పద్మనాభ సాలగ్రామ” అని చెప్తూ ఇదే ఫొటోని పోస్టు చేశారు. అయితే, ఈ పోస్టు కింద కామెంట్లలో “సాగర్ శ్రీమాలి” అనే వ్యక్తి “ఇది మా సాలగ్రామం” అని చెప్పి పూల తో అలంకరించిన అదే సాలగ్రామం ఫొటోని పోస్టు చేశాడు. ఇక రెండు ఫొటోలను పోల్చగా, రెండిట్లో ఉన్నది ఒకే సాలగ్రామం అని చెప్పవచ్చు.
అయితే, ఈ కామెంట్ చేసిన వ్యక్తి తన ఫేస్బుక్ అకౌంటుని  లాక్ చేసి ఉండటంతో, అతనిని సంప్రదించడానికి కుదరలేదు. ఇక ఇదే ఫొటోని 2021లో మరొకరు షేర్ చేయగా, ఆ పోస్టు కింద నాగరాజ్ అనే వ్యక్తి ఈ సాలగ్రామం బెంగళూరులో ఉన్న తన స్నేహితుడి ఇంట్లో ఉంది అని , ఇది తిరువనంతపురానికి చెందినది కాదు అని కామెంట్ చేశారు.
ఇక దొరికిన సమాచారంతో ఇంటర్నెట్లో వెతకగా, “Divine Shaligram” అనే పేరుతో బెంగళూరులో ఒక కేంద్రం ఉందని కనుగొన్నాము. దీనికి సంబంధించిన ఫేస్బుక్ ప్రొఫైల్ పరిశీలించగా, 23 సెప్టెంబర్ 2018లో అనంత చతుర్దశి సందర్భముగా షేర్ చేసిన ఫొటోలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. అదే రోజున, అలంకరణకు ముందు తీసిన ఫొటోను కూడా షేర్ చేశారు. ఈ ఫొటోనే ప్రస్తుతం వైరల్ అవుతుంది.
ఇదే విషయం పైన మేము “Divine Shaligram” వారిని సంప్రదించగా, ఇది తమ ఇంట్లో జరిగిన పూజకు సంబంధించిన ఫోటో అని, 2018 నుంచి కేరళలోని పద్మనాభ ఆలయానికి ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు అని స్పష్టం చేశారు.  ఆలాగే, వీరి యూట్యూబ్ ఛానెల్లో కూడా, వివిధ ఆకరాలలో ఉన్న సాల గ్రామాలను ప్రదర్శించడం చూడవచ్చు.
ఇక, తిరువనంతపురం లోని అనంత పద్మనాభ స్వామి ఆలయంలో ప్రత్యేక సాలగ్రామ దర్శనాలకు సంబంధించిన వివరాల కోసం ఆలయ అధికారులని సంప్రదించాము.  వారు  స్పందించిన తర్వాత ఈ ఆర్టికల్లో ఆ సమాచారము జత చేస్తాము.
చివరిగా, పై ఆధారాలను బట్టి ఇది బెంగళూరులోని ఒక ఇంట్లో అనంత పద్మనాభ స్వామి సాలగ్రామానికి జరిగిన పూజకి సంబంధించిన ఫోటో అని స్పష్టమైంది. ఇది తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభ స్వామి ఆలయానికి సంబంధించిన సాలగ్రామం కాదు.

created: September 15, 2022


text:
ఫోటోలో ఉన్న జీవి చెక్కడం వల్ల సాలగ్రామాలు ఏర్పడవు; అవి అంతరించిన జీవుల శిలాజాలతో ఏర్పడుతాయి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 12, 2022
“ఈ కీటకాన్ని ఎవరు గుర్తించలేదు కదా, దీన్ని “వజ్రకీట” అంటారు. ఇది చూడడానికి ముళ్ళతో భయానకంగా ఉంటుంది కానీ నేపాల్ గండకీ నదిలో నివసిస్తూ, దాని శరీరంలో ఊరే రసాయనాలతో మరియు ముళ్ళతో, పరమ పవిత్రమైన సాలిగ్రామాలను చెక్కుతుంది!” అని ఒక వింత జీవి ఫోటోను షేర్ చేస్తున్న పోస్టు సోషల్ మీడియాలో బాగా ప్రచారంలో ఉంది. ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఫొటోలో ఉన్న జీవి పేరు ‘వజ్ర కీట’. ఇది నేపాల్‌లోని గండకీ నదిలో నివసిస్తూ దాని శరీరంలో ఊరే రసాయనాలతో సాలగ్రామాలను చెక్కుతుంది.
ఫ్యాక్ట్ (నిజం): ఫోటోలో ఉన్న జీవి పేరు Hoplolichas tricuspidatus. ఇది 250 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అంతరించి పోయింది. ఫోటోలో కనిపిస్తున్నది ఆ జీవి యొక్క భద్రపరిచిన శిలాజము. ఆయితే, నేపాల్లోని గండకీ నదిలో దొరికే సాలగ్రామంలు ఏర్పడడానికి కారణం ‘ammonoid’ అనే జీవి యొక్క శిలాజాలు. ఇవి కీటకాలు చెక్కడం వల్ల ఏర్పడతాయి అని ఎక్కడా ఆధారాలు లేవు. కావున, పోస్టులో చేయబడ్డ క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ముందుగా ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేయగా, fossilmuseum.net అనే వెబ్సైటులో ఒక శిలాజాలకు (fossils) సంబంధించిన కథనంలో ఈ ఫోటో దొరికింది. ఈ కథనం ప్రకారం, ఫోటోలోని  జీవి పేరు ‘Hoplolichas tricuspidatus’. ఇది ‘trilobita’ అనే జాతికి చెందిన అంతరించిన జీవి.
ఈ సమాచారంతో ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, వివిధ వెబ్‌సైట్లలో దీని గురించి మరింత సమాచారం దొరికింది. Britannica వెబ్సైటు ప్రకారం ఈ జాతికి చెందిన జీవులు నీటిలో జీవిస్తాయి. ఇవి 542 మిలియన్ సంవత్సరాల నాటి జీవులు. ఇతర వెన్నెముక కలిగిన జీవుల లాగానే దీనకి కూడా బాహ్య ఆస్తి పంజరం (exoskeleton) ఉంటుంది. ఈ జీవి ఎదిగే క్రమంలో దానిని వదిలి పెడుతుంది. ఇలా వదిలి పెట్టబడిన అస్తిపంజరాలు, లేదా వాటిలో ఒక భాగం, ఇలా శిలాజాలుగా ఏర్పడుతాయి.
British Geological survey website ప్రకారం ఇవి 250 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అంతరించాయి.
వీటి గురించి మరింత సమాచారాన్ని ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. అయితే, ఈ జీవులు సాలగ్రామాలను చెక్కుతాయి అని ఎక్కడా ఆధారాలు లేవు. The Hindu లో వచ్చిన ఆర్టికల్ ప్రకారం 240-260 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం నివసించిన ‘Ammonites/Ammonoid’ అనే సముద్ర జీవుల శిలాజాలలు నేపాల్ లోని గండకీ నది ప్రాంతంలో ఎక్కువగా లభిస్తాయి. ఈ శిలాజలను సాలగ్రామం అనే పేరుతో విష్ణువు యొక్క మరో రూపంగా పూజిస్తారు.
బ్రిటానిక వెబ్సైటు ప్రకారం ఇవి అంతరించి పోయిన ‘Ammonoid’ ఉప జాతికి చెందిన జీవుల యొక్క శిలాజాలు.
చివరిగా, నేపాల్ లోని గండకీ నదిలో దొరికే సాలగ్రామాలు ‘Ammonoids’ అనే అంతరించిన జాతి యొక్క శిలాజాలు అని నిర్దారించవచ్చు.