text:
పెట్రోలియం ఉత్పత్తులపై కేంద్రం ఆర్జించిన 4.55 లక్షల కోట్లలో రాష్ట్రాలకు నికరంగా 49% వాటా ఉండదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 28, 2021
‘2021 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పెట్రో ఉత్పత్తుల అమ్మకాలపై కేంద్రానికి 4.5 లక్షల కోట్ల ఆదాయం సమకూరగా, ఇందులో సగానికి సగం (49%) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకే వెళ్తుందని’ చెప్తున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా ఆ వార్తలో నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: 2021 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పెట్రో ఉత్పత్తుల అమ్మకాలపై కేంద్రానికి 4.5 లక్షల కోట్ల ఆదాయం సమకూరగా, ఇందులో సగానికి సగం (49%) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకే వెళ్తుంది.
ఫాక్ట్(నిజం): 2020-21 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర ఖజానాకి పెట్రోలియం రంగం నుండి 4.55 లక్షల కోట్లు ఆదాయం చేకూరింది. ఇందులో సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ రూపంలో కేంద్ర వసూలు చేసింది 3.71 లక్షల కోట్లు. ఇలా ఎక్సైజ్ డ్యూటీ రూపంలో వసూలు చేసిన దాంట్లో రాష్ట్రాల వాటా రూ. 19,972 కోట్లు మాత్రమే. కేంద్ర ప్రభుత్వం పెట్రోల్,  డీజిల్‌పై ఎక్కువ శాతం సెస్‌ల రూపంలో వసూలు చేస్తుంది, ఇలా సెస్‌ల రూపంలో వసూలు చేసిన దాంట్లో రాష్ట్రాలకు వాటా ఉండదు, అందుకనే ఎక్సైజ్ డ్యూటీలో రాష్ట్రాల వాటా చాలా తక్కువగా ఉంది. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
ఇటీవల లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభలో పలువురు ఎంపీలు పెట్రోల్, డీజిల్‌పై విధించే టాక్స్ ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్జించిన ఆదాయానికి సంబంధించి ప్రశ్నలు అడగగా, సంబధిత మంత్రులు ఈ వివరాలను అందించారు. ఈ క్రమంలోనే 20 డిసెంబర్ 2021న ఒక ఎంపీ  అడిగిన ప్రశ్నకు బదులిస్తూ 2020-21 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర ఖజానాకి పెట్రోలియం రంగం నుండి 4.55 లక్షల కోట్లు ఆదాయం చేకూరిందని పేర్కొన్నారు. పోస్టులో తెలిపిన గణాంకాలు ఈ జవాబు నుండి సేకరించినవే.
పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ అద్వర్యంలోని పెట్రోలియం ప్లానింగ్ అండ్ ఎనాలిసిస్ సెల్ వెబ్సైటులో అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. ఐతే కేవలం పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై విధించే సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ మాత్రమే కాకుండా ఇతర టాక్స్‌లను (కస్టమ్స్ డ్యూటీ, క్రూడ్ ఆయిల్ పైన రాయల్టీ, క్రూడ్ ఆయిల్ పైన సెస్స్, మొదలైన ఇతర టాక్స్‌లు) కలిపితే ఈ 4.55 లక్షల ఆదాయం చేకూరింది.
సాధారణంగా కేంద్ర పన్నుల్లో రాష్ట్రాలకు 41% వాటా ఉంటుందన్న మాట నిజమైనప్పటికీ, పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తునట్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం పెట్రోలియం ఉత్పతులపై ఆర్జించిన 4.55 లక్షలలో రాష్ట్రాలకు 49% వాటా చేరదు. ఎందుంటే ఉదాహారణకి ఈ 4.55 లక్షల ఆదాయంలో 3.71 లక్షల కోట్లు పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ రూపంలో కేంద్రం ఆర్జించింది. ఇదే విషయాన్ని 30 నవంబర్ 2021న పార్లమెంట్‌లో ఒక ఎంపీ అడిగిన ప్రశ్నకు ఇచ్చిన జవాబులో పేర్కొన్నారు. కానీ, ఈ జవాబు ప్రకారం  సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ రూపంలో వసూలు చేసిన ఈ మొత్తంలో రాష్ట్రాల వాటా రూ. 19,972 కోట్లు మాత్రమే.
ఐతే పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నట్టు రాష్ట్రాలకు 49% వాటా ఇస్తే, ఈ మొత్తం 3.71 లక్షల కోట్లలో రాష్ట్రాల వాటా విలువ 1.82 లక్షల కోట్లు అవ్వాలి, కాని నిజానికి పైన తెలిపిన పార్లమెంట్ జవాబు ప్రకారం పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై విధించే సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీలో రాష్ట్రాలకు చెందే వాటా తక్కువగా (రూ. 19,972 కోట్లు) ఉంటుంది.
ఈ వ్యత్యాసం ఎందుకంటే కేంద్ర ప్రభుత్వం పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై విధించే సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీలో ఎక్కువ శాతం సెస్ రూపంలో వసూలు చేస్తుంది (స్పెషల్ అడిషనల్ ఎక్సయిజ్ డ్యూటీ (సెస్), రోడ్ & ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ సెస్, అగ్రికల్చర్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అండ్ డెవలప్మెంట్ సెస్). సెస్ రూపంలో వసూలు చేసిన వాటిలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఎటువంటి వాటా ఉండదు, ఇవి పూర్తిగా కేంద్ర ఖజానాకే చెందుతుంది. ఇకపోతే బేసిక్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీ రూపంలో విధించే టాక్స్‌లో (రూ.1.40/ లీటర్ పెట్రోల్) మాత్రమే డివిజబుల్ పూల్ ద్వారా రాష్ట్రాలకు వాటా ఉంటుంది. ఇదే విషయం పైన తెలిపిన రాజ్యసభ జవాబులో కూడా స్పష్టంగా ఉంది.
పెట్రోల్ మరియు డీజిల్‌పై కేంద్ర ప్రభుత్వం విధించే టాక్స్‌లలో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల వాటాకు సంబంధించి, FACTLY గతంలో కూలంకషంగా వివరిస్తూ కథనాలు రాసింది, ఈ కథనాలు ఇక్కడ, ఇక్కడ  మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
దీన్నిబట్టి 2020-21 సంవత్సరానికి పెట్రోలియం ఉత్పత్తులపై కేంద్రం ఆర్జించిన 4.55 లక్షల కోట్లలో రాష్ట్రాలకు నికరంగా 49% వాటా ఉండదు. ఇదే విషయాన్ని ఇటీవల వార్తా కథనాలు కూడా ప్రచురించాయి.
చివరగా, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులపై కేంద్రం ఆర్జించిన 4.55 లక్షల కోట్లలో రాష్ట్రాలకు నికరంగా 49% వాటా ఉండదు.

created: December 28, 2021


text:
జైన్ మందిరం యొక్క పాత 3D యానిమేషన్ డిజైన్ ని అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరం డిజైన్ అని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 29, 2020
అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరం డిజైన్ యొక్క 3D నమూనా అని చెప్తూ ఉండే పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో చాలా వైరల్ అవుతోంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరం డిజైన్ యొక్క 3D నమూనా.
ఫాక్ట్ (నిజం): 03 జూన్ 2014న యూట్యూబ్ లో అప్లోడ్ చేసిన ఒక జైన్ మందిరం డిజైన్ వీడియోని ట్రిమ్ చేసి అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరం డిజైన్ గా చెప్తున్నారు. ‘కేమ్స్ స్టూడియో’ వారిని మేము సంప్రదించినప్పుడు వారు ఆ డిజైన్ తిరుపతిలో కట్టబోయే జైన్ మందిరం కోసం తాయారు చేసిందని చెప్పారు. కావున పోస్ట్ ద్వారా చెప్తున్నది తప్పు.
ఈ వీడియో గురించి మేము మరింత సమాచారం సేకరించే ప్రయత్నంలో భాగంగా యూట్యూబ్ లో ‘3D ఆర్కిటెక్చర్ టెంపుల్’ అనే కీ వర్డ్ తో వెతకగా మాకు ‘కేమ్స్ స్టూడియో’ అనే యూట్యూబ్ ఛానల్ లో అచ్చం పోస్ట్ లో ఉన్న వీడియో లాంటిదే 3 నిమిషాల 41 సెకండ్స్ నిడివిగల ఒక వీడియో దొరికింది. ఐతే ఈ వీడియో అప్లోడ్ చేసిన తేదీ మాత్రం 03 జూన్ 2014 గా ఉంది.
వీడియో అప్లోడ్ చేసిన తేదీ ప్రకారం ఈ వీడియో లో ఉన్న డిజైన్ కి అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరానికి సంబంధం లేదని చెప్పొచ్చు ఎందుకంటే రామ మందిరానికి సంబంధించిన సుప్రీం  కోర్ట్ తీర్పు 09 నవంబర్ 2019న వెలువడింది. సుప్రీం కోర్ట్ తీర్పు పూర్తి కాపీని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
కేమ్స్ స్టూడియో వారితో మేము మాట్లాడినప్పుడు వారు ఆ డిజైన్ తిరుపతిలో కట్టబోయే జైన్ మందిరం కోసం తాయారు చేసిందని చెప్పారు. వారు ఆ డిజైన్ కి అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరానికి సంబంధంలేదని కచ్చితంగా చెప్పారు. ఒకసారి ఆ వీడియోని జాగ్రతగా చూస్తే, వీడియో మొదట్లో లొకేషన్ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తిరుపతిగా చూపిస్తుంది. అంతే కాదు,  ఆ వీడియోలో చాలా జైన్ విగ్రహాలు మనకు కనిపిస్తాయి.
మూడు దశాబ్దాల ముందు చంద్రకాంత్ సోంపూర అయోధ్యలోని రామ మందిరం కోసం తాయారు చేసిన డిజైన్ నే కొన్ని మార్పులతో ఇప్పుడు కట్టబోయే మందిరం డిజైన్ గా నిర్ణయించారన్న వార్త చాలా వార్త సంస్థలు ప్రచురించాయి. ఈ కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, పోస్ట్ లో ఉన్న డిజైన్ అయోధ్యలో కట్టబోయే రామ మందిరానికి సంబంధించింది కాదు.

source: news-factly

license: Creative Commons - Attribution - https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

author: Sai Krishna Muthyanolla


text:
పాత 3డీ రెండరింగ్ ఫోటో పెట్టి, దీపాలు వెలిగించిన సమయంలో నాసా తీసిన ప్రత్యక్ష చిత్రం అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 5, 2020
ఈ రోజు రాత్రి 9 గంటలకు 9 నిమిషాల పాటు దీపాలు మరియు కొవ్వొత్తులు వెలిగించిన సమయంలో తీసిన ప్రత్యక్ష చిత్రాన్ని నాసా పంపిందని చెప్తూ, ఒక ఫోటోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
05 April 2020 రోజున 9 గంటలకు 9 నిమిషాల పాటు దీపాలు మరియు కొవ్వొత్తులు వెలిగించిన సమయంలో నాసా తీసిన ప్రత్యక్ష చిత్రం.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులోనిది నిజమైన ఫోటో కాదు. దాన్ని నాసా వారు తీయలేదు. అది ఒక 3డీరెండరింగ్. అంతేకాదు, ఎప్పటినుండో ఆ ఫోటో ఇంటర్నెట్ లో ఉంది. కావున పోస్ట్ లోచెప్పింది తప్పు.
పోస్టులోని ఫోటోని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, అదే ఫోటోని ‘shutterstock’ వెబ్సైటులో చూడవొచ్చు. ఆ ఫోటో వివరణలో అది ఒక 3డీ రెండరింగ్ అని చదవొచ్చు. అంతేకాదు, ఎప్పటినుండో ఆ ఫోటో ఇంటర్నెట్ లో ఉంది. ఫోటో మీద ‘TIMES HOW’ (సెటైర్ వెబ్సైటు) (‘TIMES NOW’ కాదు) అని రాసి ఉనట్టు కూడా  చూడవొచ్చు.
చివరగా, పాత 3డీ రెండరింగ్ ఫోటో పెట్టి, దీపాలు వెలిగించిన సమయంలో నాసా తీసిన ప్రత్యక్ష చిత్రం అంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
పాత ‘ABP’ న్యూస్ బులిటెన్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం జాకీర్ నాయక్‌ని అరెస్ట్ చేసి భారత దేశానికి అప్పగిస్తున్నట్టుగా తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 20, 2021
ఇస్లాం మత బోధకుడు జాకీర్ నాయక్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం ఇటీవల అరెస్ట్ చేసినట్టు సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. మలేషియా ప్రభుత్వం జాకీర్ నాయక్‌ని భారతదేశానికి  పంపిస్తున్నట్టుగా రిపోర్ట్ చేసిన ‘ABP’ న్యూస్ బులిటెన్‌ని ఈ పోస్టులో షేర్ చేసారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఇస్లాం మత బోధకుడు జాకీర్ నాయక్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం అరెస్ట్ చేసి భారతదేశానికి పంపిస్తుంది.
ఫాక్ట్ (నిజం): మలేషియా ప్రభుత్వం ఇస్లాం మత బోధకుడు జాకీర్ నాయక్‌ని భారత దేశానికి అప్పగిస్తున్నట్టుగా రిపోర్ట్ చేసిన ఈ వీడియోని ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ 04 జూలై 2018 నాడు పబ్లిష్ చేసింది. అయితే, జాకీర్ నాయక్‌ని భారతదేశానికి పంపించబోమని మలేషియా ప్రధాని స్పష్టం చేసినట్టు ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ 06 జూలై 2018 నాడు ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. జాకీర్ నాయక్‌ని మలేసియా ప్రభుత్వం అరెస్ట్ చేసినట్టు ఇటీవల ఎటువంటి సమాచారం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ కు సంబంధించిన వివరాల గూగుల్‌లో వెతికితే,  ఇస్లాం మత బోధకుడు జాకీర్ నాయక్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం అరెస్ట్ చేసినట్టు ఇటీవల ఎటువంటి వార్తలు  రిపోర్ట్ పబ్లిష్ అవలేదని తెలిసింది. ఒకవేళ మలేషియా ప్రభుత్వం జాకీర్ నాయక్‌ని ఇటీవల అరెస్ట్ చేసి భారతదేశానికి పంపిస్తున్నట్టు ప్రకటించి ఉంటే, ఆ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ అన్ని  వార్తా సంస్థలు ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసేవి. జాకీర్ నాయక్‌ని భారతదేశానికి రప్పించడం పై ఇటీవల ఒక రిపోర్టర్ అడిగిన ప్రశ్నకు భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిది అరిందం బాగ్చి సమాధానమిస్తూ, జాకీర్ నాయక్‌ని భారతదేశానికి రప్పించడానికి మలేషియా ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరుపుతున్నామని తెలిపారు. జాకీర్ నాయక్‌ని అప్పగించడం పై మలేషియా ప్రభుత్వం ఎటువంటి అప్డేట్ ఇవ్వలేదని వారు తెలిపారు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో పై ‘Phir Ek Baar Modi Sarkar’ అనే లోగో కనిపిస్తుంది. ఈ వివరాల  ఆధారంగా ఆ వీడియో కోసం వెతికితే, ‘Phir Ek Baar Modi Sarkar’ అనే  ఫేస్బుక్ పేజి ఈ వీడియోని 04 జూలై 2018 నాడు పోస్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది. దీనిబట్టి ఈ వీడియో పాతది అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
ఈ వీడియో కోసం ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ అధికారిక సోషల్ మీడియా హేండిల్స్ లో వెతకగా, ఈ వీడియోని ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ 04 జూలై 2018 నాడు తమ ఫేస్బుక్ పేజిలో పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. మలేషియా ప్రభుత్వం జాకీర్ నాయక్‌ని అరెస్ట్ చేసి భారతదేశానికి పంపిస్తున్నట్టు ఈ వీడియోలో రిపోర్ట్ చేసారు. ఈ విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ ట్వీట్ కూడా పెట్టింది.
అయితే, ‘ABP’ న్యూస్ సంస్థ 06 జూలై 2018 నాడు పబ్లిష్ చేసిన ఆర్టికల్‌లో అప్పటి మలేషియా ప్రధాని మహతీర్ మహమ్మద్, జాకీర్ నాయక్‌ను భారతదేశానికి పంపించడానికి అంగికరించలేదని తెలిపారు. తన అరెస్ట్ పై భారతీయ మీడియా సంస్థలు తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారని జాకీర్ నాయక్ 06 జూలై 2018 నాడు తన ఫేస్బుక్ పేజిలో వీడియో పోస్ట్ చేసారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టుల్ షేర్ చేసిన వీడియో పాతది అని, జాకీర్ నాయక్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం అరెస్ట్ చేయలేదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, పాత ‘ABP’ న్యూస్ బులిటెన్‌ని చూపిస్తూ ఇస్లాం మత బోధకుడు జాకీర్ నాయక్‌ని మలేషియా ప్రభుత్వం అరెస్ట్ చేసిందంటూ తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
సంబంధంలేని పాత ఫోటోను పెట్టి, లాక్ డౌన్ లో ఆకలి బాధ భరించలేక ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఒక కుటుంబం అని ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 13, 2020
దేశంలో కొరోనా వైరస్ వ్యాప్తి చెందకుండా విధించిన లాక్ డౌన్ లో ఆకలి భాధ భరించలేక ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఒక కుటుంబం ఫోటో అని సోషల్ మీడియాలో ఒక ఫోటో ప్రచారం కాబడుతుంది. అది ఒక పాత ఫోటో అని FACTLY విశ్లేషణలో తేలింది. అదే ఫోటోను ‘సాక్షి’ దిన పత్రిక వారు జూన్ 2019 లో ప్రచురించారు. ఆ సంఘటన కర్ణాటకలో చోటు చేసుకుంది. తన భర్త తో ఉన్న కుటుంబ సమస్యల కారణంగా ఫొటోలోని మహిళ తన పిల్లలని చంపి తాను కూడా ఆత్మహత్య చేసుకుంది అని తెలిసింది.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్: ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్: https://m.sakshi.com/news/crime/mother-killed-children-and-commits-suicide-karnataka-1199395 https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/woman-commits-suicide-after-killing-her-three-children-in-karnataka-village/articleshow/69836711.cms
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
సంబంధం లేని పాత ఫోటోలను ప్రస్తుతం టర్కీలో వ్యాపిస్తున్న మంటలవంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
August 3, 2021
ఇటీవల టర్కీలోని అడవుల్లో మంటలు చెలరేగి పెద్ద సంఖ్యలో చెట్లు, జంతువులూ కాలిపోతున్న నేపథ్యంలో సోషల్ మీడియాలో టర్కీలో కాలిపోతున్న అడవులకి సంబంధించిన ఫోటోలంటూ కొన్ని ఫోటోలు షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి విస్తృతంగా షేర్ అవుతుంది. ఐతే ఈ కథనం ద్వారా ఆ ఫోటోలకు సంబంధించిన నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: టర్కీలో కాలిపోతున్న అడవులకు సంబంధించిన ఫోటోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ ఫోటోలలో కొన్ని టర్కీకి సంబంధించినవి కావు. మరికొన్ని గతంలో టర్కీలో వ్యాపించిన మంటలకి సంబంధించినవి. ఈ ఫొటోలకి ప్రస్తుతం టర్కీలో వ్యాపిస్తున్న మంటలకి ఎటువంటి సంబంధంలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఫోటో 1:
2020లో టర్కీలోని ఆలివ్ తోటలలో వ్యాపించిన మంటలకి సంబంధించిన వార్తను ప్రచురించిన పలు టర్కీకి చెందిన ఆన్‌లైన్ వార్తా కథనాలు (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) ఇదే ఫోటోని ప్రచురించాయి. ఐతే ఈ ఫోటో 2020లో వ్యాపించిన మంటలకి సంబంధించిందని కచ్చితంగా చెప్పలేకపోయినప్పటికీ, ఈ కథనాల తేదీ బట్టి ఈ ఫోటో ప్రస్తుతం టర్కీలో వ్యాపిస్తున్న మంటలకు సంబంధించింది కాదని స్పష్టమవుతుంది.
ఫోటో 2:
ఈ ఫోటో అమెరికాలోని మోంటానా రాష్ట్రంలో ఉన్న బిట్టర్ రూట్ నేషనల్ ఫారెస్ట్‌లో 2000 సంవత్సరంలో మంటలు చెలరేగిన (ఫారెస్ట్ ఫైర్స్) ఘటనకి సంబంధించింది. ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే ఫోటోని 2017లో ప్రచురించిన ఒక కథనం కనిపించింది, ఈ కథనం ప్రకారం ఈ ఫోటో అమెరికాలో జరిగిన ఫారెస్ట్ ఫైర్స్‌కి సంబంధించిందని స్పష్టమవుతుంది. ఇదే ఫోటోని ప్రచురించిన కొన్ని పాత కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఫోటో 3:
ఈ ఫోటోకి సంబంధించి కచ్చితమైన సమాచారం మాకు లభించలేదు.
ఫోటో 4:
ఈ ఫోటో ఏ ఘటనకి సంబంధించిందో కచ్చితమైన సమాచారం తెలియనప్పటి ఇదే ఫోటోని 2019లో ఫారెస్ట్ ఫైర్స్ పై రాసిన ఒక కథనంలో ప్రచురించారు, దీన్నిబట్టి ఇది పాత ఫోటో అని, ఈ ఫోటోకి ఇప్పుడు టర్కీ అడవుల్లో వ్యాపిస్తున్న మంటలకి ఎటువంటి సంబంధంలేదని స్పష్టంగా అర్ధమవుతుంది.
ఫోటో 5:
టర్కీకి చెందిన ఒక ఆన్‌లైన్ న్యూస్ పోర్టల్ ఇదే ఫోటోని 2019 టర్కీ అడవుల్లు చెలరేగిన మంటలకు సంబంధించిన వార్తలో ప్రచురించింది. ఐతే ఈ ఫోటో ఆ మంటలకు సంబంధించిందో కాదో కచ్చితమైన సమాచారం తెలియనప్పటికీ, ప్రస్తుతం టర్కీలో వ్యాపిస్తున్న మంటలకి సంబంధించింది కాదని అర్ధం చేసుకోవచ్చు.
ఫోటో 6:
2020లో టర్కీలో వ్యాపించిన మంటలను అదుపులోకి తెచ్చిన విషయానికి సంబంధించి టర్కీ ప్రభుత్వ వెబ్సైటులో రాసిన ఒక కథనంలో ఇదే ఫోటోని ప్రచురించారు. అలాగే 2020లో ప్రచురించిన ఒక టర్కిష్ వార్తా కథనంలో కూడా ఇదే ఫోటోని ప్రచురించారు, దీన్నిబట్టి ఈ ఫోటో టర్కీలో వ్యాపించిన మంటలకు సంబంధించిందే అయినా ప్రస్తుతం వ్యాపిస్తున్న మంటలకి సంబంధించింది కాదని స్పష్టమవుతుంది.
చివరగా, సంబంధం లేని పాత ఫోటోలను ప్రస్తుతం టర్కీలో వ్యాపిస్తున్న మంటల వంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: August 3, 2021


text:
సంబంధంలేని పాత ఫోటోలను పెట్టి, ‘ప్రస్తుతం ఊటీ-కోయంబత్తూర్ రోడ్లు’ అని ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 9, 2020
ఫేస్బుక్ లో రెండు ఫోటోలు పోస్టు చేసి, అవి ప్రస్తుతం ఊటీ-కోయంబత్తూర్ రోడ్ల పై పరిస్థితి అని వాటి గురించి చెప్తున్నారు. ఒక ఫోటోలో జింకల సమూహం రోడ్డు మధ్యలో కుర్చుని ఉంటుంది, మరొక ఫోటోలో నెమలుల రోడ్డు పై తిరుగుతూ కనిపిస్తాయి. ఆ ఫోటోల గురించి చెప్పిన దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ప్రస్తుతం ఊటీ-కోయంబత్తూర్ రోడ్ల పై జింకలు మరియు నెమలులు ఉన్న ఫోటోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): రోడ్డు మధ్యలో జింకల సమూహం కూర్చుని ఉన్న ఫోటో ఇంటర్నెట్ లో కనీసం 2014 నుండి ఉంది మరియు దానిని జపాన్ లో తీసారు. రోడ్డు పై నెమలులు తిరుగుతున్న ఫోటో పాతది, దానిని ‘చట్ బిర్  జూ’ (చండీగఢ్) లో తీసారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
ఫోటో-1:
ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అది ఒక ఫేస్బుక్ యూజర్ జూన్ 2019 లో పెట్టిన పోస్టు లో లభించింది. అలాంటి ఫోటో నే ట్విట్టర్ లో ‘Peacocks block a road in Chandigarh, India.  Photo by Vama Dalal’ అనే వివరణతో లభించింది. ఆ ఫోటోగ్రాఫర్ ని ‘FACTLY’ సంప్రదించినప్పుడు, తాను ఆ ఫోటోని  ‘చట్ బిర్ జూ’ (చండీగఢ్) లో తీసినట్లుగా తెలిపారు. అంతేకాదు, అలాంటి విజువల్స్ నే ‘చట్ బిర్ జూ’ లో సఫారీ కి సంబంధించిన యూట్యుబ్ వీడియో లో కుడా చూడవచ్చు.
ఫోటో-2:
గతంలో ఈ ఫోటో ఇదే ఆరోపణ తో చలామణీ అయినప్పుడు, ‘FACTLY’ ఆ ఫోటో  కనీసం ఆరు సంవత్సరాల క్రితందని, దానిని జపాన్ లో తీసారని తేల్చింది.
పైన ఫోటోలతో ఉన్న ఆరోపణతోనే ‘ఇంగ్లీష్’ క్లెయిమ్ తో మరొక వీడియో (ఆర్కైవ్డ్) కుడా చలామణీ అవుతోంది. ఆ వీడియో లో అడవి పందులు రోడ్డు పై తిరుగుతూ కనిపిస్తాయి. ఆ వీడియో గురించి FACTLY కి స్పష్టమైన సమాచారమేమీ లభించలేదు. కానీ, అది ఇండియా లో లాక్ డౌన్ ని విధించడం కంటే ముందు నుండి ఇంటర్నెట్ లో ఉన్నట్లుగా తెలిసింది.
చివరగా, సంబంధంలేని పాత ఫోటోలు పెట్టి, ‘ప్రస్తుతం ఊటీ-కోయంబత్తూర్ రోడ్లు’ అని ప్రచారం చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
క్విక్ చెక్: వీడియోలోని ఆత్మహత్యకీ, కోవిడ్-19 కి అసలు సంబంధం లేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 30, 2020
‘ఇటలీ దేశంలో కరోనా వైరస్ వల్ల మొత్తం కుటుంబం చనిపోయిన తర్వాత ఓ వ్యక్తి ఆ బాధ భరించలేక…ఓ హోటల్ పై కెక్కి దూకి ఆత్మ హత్య చేసుకున్న హృదయ విదారక దృశ్యం‘ అని చెప్తూ ఒక వీడియోని సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. అయితే,  కోవిడ్-19 వల్ల మరణాలు రిపోర్ట్ అవ్వక ముందు నుండే ఆత్మహత్య వీడియో ఇంటర్నెట్ లో ఉందని FACTLY విశ్లేషణలో తేలింది. అంతేకాదు, వీడియోలోని హోటల్ పోస్టులో చెప్పినట్టు ఇటలీలో లేదు, స్పెయిన్ లో ఉంది.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్: ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్: https://hoodsite.com/man-jumps-to-his-death-from-the-top-of-hotel-valencia-center-in-spain/
https://www.hotelescenter.es/hotel-valencia-center/fotos-de-las-instalaciones/
https://www.wsj.com/articles/china-says-person-infected-with-new-coronavirus-has-died-11578709453
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
పాత వీడియో పెట్టి జార్ఖండ్ లో పండ్ల వ్యాపారులు పెట్టిన కాషాయ జండాలను తొలగిస్తే ప్రజలు తమ ఇళ్లపై కాషాయ జెండాలు పెట్టారని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 4, 2020
జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లో పండ్ల వ్యాపారులు తమ బండ్ల పై కాషాయ జండా పెట్టినందుకు పోలీసులు వారి పై కేసు నమోదు చేసారని, కావున ఆ రాష్ట్ర రాజధాని అయిన జంషెడ్పూర్ లో ఆ పండ్ల వ్యాపారులకు సంఘీభావం తెలుపుతూ ప్రతీ ఇంటి పై కాషాయ జండా పెట్టారని క్లెయిమ్ చేస్తూ ఒక వీడియో సోషల్ మీడియా లో షేర్ చేస్తున్నారు . ఆ క్లెయిమ్ లో ఎంత నిజం ఉందో చూద్దాం.
జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లో పండ్ల వ్యాపారులు కాషాయ జండా పెట్టినందుకు పోలీసులు కేసు నమోదు చేసారని జంషెడ్పూర్ వాసులు ఆ వ్యాపారులకు సంఘీభావం తెలుపుతూ తమ ఇళ్లపై కాషాయ జండాలు పెట్టారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): కొన్ని పండ్ల దుకాణాల ముందు పెట్టిన ‘హిందూ ఫల్ దుకాణ్’ బ్యానర్లని జంషెడ్పూర్ పోలీసులు 25 ఏప్రిల్ 2020న తొలగించారు.  కానీ, పోస్ట్ లో పెట్టిన వీడియో ఇంటర్నెట్ లో 02 ఏప్రిల్ 2020 నుండి ఉంది.  కావున, పోలీసులు బ్యానర్లని ని తీసే ముందే ఈ వీడియో పెట్టారు. అంతేకాక, ఈ వీడియో జంషెడ్పూర్ కి సంబంధించింది కాదు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
జంషెడ్పూర్ పోలీసులు పండ్ల వ్యాపారులు పెట్టిన కాషాయ జండాను తొలగించారు అనే వార్త గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతికితే, కొన్ని పండ్ల దుకాణాల ముందు పెట్టిన ‘హిందూ ఫల్ దుకాణ్’ బ్యానర్లని పోలీసులు 25 ఏప్రిల్ 2020న తొలగించారు అని తెలిసింది. ఆ సంఘటన గురించి జంషెడ్పూర్ పోలీసులు చేసిన ట్వీట్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. దానికి సంబంధించిన న్యూస్ ఆర్టికల్స్ ని కూడా ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చదవవచ్చు.
मामले का तत्काल संज्ञान लेते हुए संबंधित फल दुकानों से पोस्टर हटवा दिया गया है तथा संबंधित दुकानदारों के विरुद्ध कदमा थाना द्वारा धारा – 107 द0प्र0स0 के तहत निरोधात्मक कार्रवाई की जा रही है। pic.twitter.com/AXGXNmaPWW
పోస్ట్ చేసిన వీడియో లో తొమ్మిది సెకండ్ల దగ్గర లైట్ హౌస్ లా ఉన్న ఒక కట్టడాన్ని గమనించవచ్చు. కానీ, జంషెడ్పూర్ దగ్గర సముద్ర తీరం లేదు (జార్ఖండ్ రాష్ట్రానికి కూడా తీరం లేదు). కావున, ఆ వీడియో గురించి, ఇంకొంచెం వెతికితే, TikTok లో పోస్ట్ చేసిన అదే వీడియో (ఆర్కైవ్డ్) కనిపించింది. ఆ వీడియోలో, TikTok యూసర్ నేమ్ ని (@ mitest.makwana.hindu) చూడవచ్చు.
ఆ యూసర్ నేమ్ తో అతని TikTok అకౌంట్ లో వెతికితే ఆ వీడియోని  (ఆర్కైవ్డ్) అతడు 2 ఏప్రిల్ 2020న అప్లోడ్ చేసాడు అని తెలిసింది. కావున, ఆ వీడియోని  పోలీసులు పండ్ల దుకాణాల దగ్గర బ్యానర్లని ని తీసిన తర్వాత అప్లోడ్ చేయలేదని అర్థం అవుతుంది.
అతని TikTok అకౌంట్ లో, ఇలానే కాషాయ జెండాలతో ఉన్న ఇతర వీడియోలు చాలా చూడవచ్చు. అందులోని  వీడియోలను తన ఊరు, నవ బందర్ లో తీసాడని అతను కొన్ని వీడియోలలో చెప్పాడు. నవ బందర్, గుజరాత్ లోని  సముద్ర తీరానికి ఆనుకుని ఉన్న ఒక గ్రామం. పోస్ట్ చేసిన వీడియోలో ఉన్నటువంటి  లైట్ హౌస్ అతని ఇతర వీడియో లో కూడా చూడవచ్చు. అలాగే, నవ బందర్ గ్రామంలో లైట్ హౌస్ ఉండడం కూడా మ్యాప్ లో చూడవచ్చు.
చివరగా, సంబంధం లేని ఒక పాత వీడియోను పెట్టి జంషెడ్పూర్ పోలీసులు కాషాయ జండాను తొలగించారని అక్కడి జనాలు తమ ఇళ్లపై కాషాయ జండాలు పెట్టారని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
సంబంధం లేని పాత వీడియోను షేర్ చేస్తూ, తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి వచ్చినందుకు పోలీసులు డ్యాన్స్ చేస్తున్నారని అంటున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 5, 2023
పోలీస్ అధికారులు డ్యాన్స్ చేస్తున్న వీడియో ఒకటి షేర్ చేస్తూ, తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి రావటంతో ఆనందంతో పోలీస్ అధికారులు డాన్స్ చేస్తున్నారంటూ రాస్తున్నారు. దీని వెనుక ఎంత నిజముందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఇది తెలంగాణాలో కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి రావటంతో ఆనందంతో పోలీస్ అధికారులు డ్యాన్స్ చేస్తున్న వీడియో
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియో ఆగస్ట్ 2023 నుండి, అంటే తెలంగాణలో ఎన్నికల ముందు నుంచే సోషల్ మీడియాలో ప్రచారంలో ఉంది.  అసలు వీడియోలో వినిపించే పంజాబీ పాటను వైరల్ వీడియోలో తెలుగు పాటతో ఎడిట్ చేసి షేర్ చేస్తున్నారు. కావున పోస్టులో చేసిన క్లెయిమ్ తప్పు.
ఈ వీడియో యొక్క కీ ఫ్రేములను ఉపయోగించి రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఆగస్ట్ 2023 నుండి ఈ వీడియో సోషల్ మీడియాలో ప్రచారంలో ఉన్నట్టు మేము కనుగొన్నాము (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ).
అయితే, మాకు ఈ వీడియో యొక్క పూర్తి వివరాలు (సందర్భం ఇతర వివరాలు) లభించలేదు. ఇది ఎన్నికల ముందునుంచే  సోషల్ మీడియాలో  “పోలీస్ అధికారులు పగలు, రాత్రి డ్యూటీ తర్వాత కొద్ది క్షణాలు డ్యాన్స్‌ని ఆస్వాదిస్తున్నారు” అంటూ షేర్ చేస్తున్నట్టు గమనించాం.  పైగా, వీడియోలో వినిపించే పంజాబీ పాటను వైరల్ వీడియోలో తెలుగు పాటను ఉపయోగించి ఎడిట్ చేస్తూ షేర్చేస్తున్నారు.
చివరిగా, పాత వీడియోను ఎడిట్ చేసి షేర్ చేస్తూ తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి  రావటంతో పోలీసులు డ్యాన్స్ చేస్తున్నారని అంటున్నారు.

created: December 5, 2023


text:
ఇది NRC కి మద్దతుగా BJP, RSS చేసిన బైక్ ర్యాలీని కేరళ ప్రజలు అడ్డుకుంటున్న వీడియో కాదు, శబరిమల నిరసనల వీడియో - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 17, 2020
కేరళ లో NRC కి మద్ధతుగా BJP, RSS ర్యాలీ జరుపుతుండగా అక్కడ ప్రజలు ఆగ్రహం చెందారని క్లెయిమ్ చేస్తూ  ఒక పోస్ట్ ఫేస్బుక్ లో ప్రచారం కాబడుతుంది. ఆ పోస్ట్ చేసే క్లెయిమ్ లో ఎంతవరకు నిజం ఉందో కనుక్కుందాం.
కేరళలో NRC కి మద్ధతుగా  BJP, RSS నిర్వహిస్తున్న బైక్ ర్యాలీ అక్కడ ప్రజలు అడ్డుకుంటున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలోని సంఘటన  జనవరి 2019 లోనే జరిగింది. శబరిమళ లో స్త్రీల ప్రవేశానికి వ్యతిరేకంగా శబరిమళ కర్మ సమితి వారు జరుపుతున్న ర్యాలీని అక్కడ ప్రజలు దాడి చేస్తూ అడ్డుకుంటున్న దానికి సంబంధించిన వీడియో. కావున, పోస్ట్ లో చేసిన క్లెయిమ్ అబద్ధం.
పోస్టు లోని  వీడియోని ‘InVID’ ప్లగిన్ లో అప్లోడ్ చేసి దానికి సంబంధించిన కీ ఫ్రేమ్స్  ని  ‘Yandex’ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ టెక్నిక్ ద్వారా వెతకగా  చాలా సెర్చ్ రిజల్ట్స్ కనిపించాయి. అందులో అదే వీడియోని YouTube లో ‘fayis chulliyan’ అనే ఒక యూజర్ జనవరి  3, 2019 నే అప్లోడ్ చేసారని తెలిసింది. అంతేకాక, ఆ వీడియో కింద ఉన్న వివరణ లో ‘Edappal  malappuram’ అని ఉంది. దాని ప్రకారం గూగుల్ లో ‘Edappal malappuram జనవరి 3, 2019’ అనే కీ వర్డ్స్ ఉపయోగించి వెతకగా ‘Times of India’ వారు జనవరి 3, 2019న ప్రచురించిన అదే వీడియో కనిపించింది. దాని ప్రకారం, ఆ వీడియో కేరళ లోని మల్లపురం జిల్లా, ఎడప్పల్ దగ్గర  శబరిమల కర్మ సమితి వారు  శబరిమళ గుడిలో యుక్త వయస్సు స్త్రీల ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ  జరుపుతున్న ర్యాలీని అక్కడ ప్రజలు దాడి చేస్తూ అడ్డుకుంటున్న దానికి సంబంధించింది అని తెలుస్తుంది.
చివరగా, ఏ సంబంధం లేని ఒక సంవత్సరం క్రితం వీడియోని తీసుకుని కేరళలో NRC కి మద్దతుగా BJP, RSS ర్యాలీ జరుపుతుంటే అక్కడ ప్రజలు వారిపై దాడి చేసారని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 17, 2020


text:
సంబంధం లేని పాత వీడియోని చూపిస్తూ హిందూవులపై అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసినందుకు కాంగ్రెస్ నేతపై జరిగిన దాడి అని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 14, 2020
హిందువులపై అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన కాంగ్రెస్ లీడర్ ఫూల్ సింగ్ ప్రత్యశీ ని ఇరగ్గొట్టిన ప్రజలు అని చెప్తూ, ఒక వ్యక్తిని జనాలు కొడుతున్న వీడియోని షేర్ చేసిన  పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది.ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: హిందువులపై అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన కాంగ్రెస్ లీడర్ ఫూల్ సింగ్ ప్రత్యశీని ప్రజలు కొడుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్(నిజం):  ఈ వీడియో 2016లో BJP కేంద్ర మంత్రి బాబుల్ సుప్రియో పశ్చిమ బెంగాల్ లోని  ఆసన్ సోల్ లో  పర్యటించినప్పుడు TMC కార్యకర్తలు వారిపై దాడి చేసినప్పటిది. ఈ వీడియోలో దెబ్బలు తింటున్న వ్యక్తి ఒక BJP కార్యకర్త, పైగా ఈ దాడి హిందువులపై అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసినందుకు జరగలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో ఉన్న వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా వీడియోలో జరిగిన ఘటన గురుంచి ప్రచురించిన ఒక 2016 వార్తా కథనం వీడియో మాకు కనిపించింది. ఈ కథనం ప్రకారం BJP కేంద్ర మంత్రి బాబుల్ సుప్రియో పశ్చిమ బెంగాల్ లోని ఆసన్ సోల్ లో పర్యటించినప్పుడు TMC పార్టీ సభ్యులు వారిపై జరిపిన దాడి చేసారు. ఐతే పోస్టులో ఉన్న వీడియో ఈ దాడిలో భాగంగా ఒక BJP కార్యకర్తని కొట్టి అతని బట్టలు చింపేసిన ఘటనకి సంబంధించింది. దీన్నిబట్టి ఈ వీడియో లో  దెబ్బలు తింటున్న వ్యక్తి కాంగ్రెస్ పార్టీ వ్యక్తి కాదని చెప్పొచ్చు. పైగా ఈ కథనంలో ఎక్కడ కూడా హిందువులను దూషించినందుకు దాడి  ప్రస్తావనలేదు.
ANI వార్తా సంస్థ ఈ దాడికి సంబంధించిన ఫోటోలోను తమ ట్విట్టర్ అకౌంట్లో షేర్ చేసింది. ఈ దాడికి సంబంధించి మరిన్ని వార్తా కథనాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఇదే వీడియో కేంద్ర మంత్రి హర్షవర్ధన్ పై జరిగిన దాడిగా వైరల్ అయినప్పుడు FACTLY ఈ వార్తని ఫాక్ట్-చెక్  చేసిన కథనం ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, ఈ వీడియోలో 2016లో పశ్చిమ బెంగాల్ లో BJP కార్యకర్తపై TMC కార్యకర్తలు దాడి చేసినప్పటిది.

created: October 14, 2020


text:
సంబంధంలేని పాత వీడియోలను రైతుల నిరసనలలో పాకిస్తాన్ జిందాబాద్ నినాదాలు అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 15, 2020
కొందరు నిరసనకారులు ఖలిస్తాన్ అనుకూల నినాదాలు చేస్తున్న వీడియో మరియు ఒక వ్యక్తి భారత్ కి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడుతున్న వీడియో కలిసి ఉన్న ఒక వీడియో కొల్లాజ్ ని కొంతమంది సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తున్నారు.  కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా ఇప్పుడు జరుగుతున్న అందోళనలకు ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్న ఇలాంటి పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: రైతుల ఆందోళనల్లో ఖలిస్తాన్ కి అనుకూలంగా మరియు భారత్ కు వ్యతిరేకంగా మాట్లాడుతున్న నిరసనలకారులు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఖలిస్తాన్ కి అనుకూలంగా నినాదాలు చేస్తున్న వీడియో 2019లో న్యూయార్క్ లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో ప్రధాని మోదీ  ప్రసంగిస్తున్న నేపధ్యంలో కాశ్మీర్ లో మానవ హక్కుల కోసం కొందరు నిరసనకారులు మోదీకి వ్యతిరేకంగా జరిపిన నిరసనలకు సంబంధించింది. భారత్ కి వ్యతిరేకంగా ఒక వ్యక్తి మాట్లాడుతున్న వీడియో పాకిస్తాన్ కి సంబంధించింది. ఈ వీడియోలకి కొత్త వ్యవసాయ చట్టలకి వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న రైతుల నిరసనలకు ఎటువంటి సంబంధంలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
వీడియో 1(ఎడమ) :
ఈ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా అచ్చం ఇలాంటి వీడియో షేర్ చేసిన ఒక 2019 ఫేస్బుక్ పోస్టు మాకు కనిపించింది. దీన్నిబట్టి ఈ వీడియో చాలా రోజులనుండి ఇంటర్నెట్ లో అందుబాటులో ఉందని చెప్పొచ్చు.
పాత పోస్టులో ఉన్న వీడియోని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే నిరసనకారులు పట్టుకున్న పోస్టర్స్ పై ‘న్యూయార్క్’ మరియు ‘అమెరికా జెండాపై మోదీ’ అని రాసి ఉండడం గమనించొచ్చు.
వీటి ఆధారంగా గూగుల్ లో కీవర్డ్ సెర్చ్ చేయగా 2019లో న్యూయార్క్ లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో మోదీ ప్రసంగిస్తున్న నేపధ్యంలో కాశ్మీర్ లో మానవ హక్కుల కోసం కొందరు నిరసనకారులు మోదీకి వ్యతిరేకంగా జరిపిన నిరసనలకు సంబంధించిన వార్తలు ప్రచురించిన కొన్ని వార్తా కథనాలు మాకి కనిపించాయి, వీటిని ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఇంకా కీవర్డ్ సెర్చ్ ద్వారా ఐక్యరాజ్యసమితి హెడ్ క్వార్టర్స్ వెలుపల జరిగిన నిరసనలకి సంబంధించిన వీడియోలని చెప్తున్న కొన్ని సోషల్ మీడియా పోస్టులు మాకు కనిపించాయి. ఈ పోస్టులను ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఈ వీడియోలు సోషల్ మీడియాలో అప్లోడ్ చేసిన తేదీ, ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో మోదీ ప్రసంగిచిన తేదీ మ్యాచ్ అవుతుండడం గమనించొచ్చు. ఈ వీడియోలో నిరసనకారులు వేసుకున్న టీషర్ట్స్ పై ‘New York City Protest at the UN’ రాసి ఉండడం చూడొచ్చు. పైగా ఈ వీడియోస్ లో నిరసనకారులు పట్టుకున్న పోస్టర్స్ పోస్టులో ఉన్న వీడియోలో నిరసనకారులు పట్టుకున్న పోస్టర్స్  ఒకేలా ఉండడం మరియు రెండు వీడియోల్లో నిరసనకారుల వెనకాల కనిపిస్తున్న బిల్డింగ్స్ ఒకేలా ఉండడం గమనించొచ్చు. వీటన్నిటి ఆధారంగా పోస్టులోని వీడియో 2019లో ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో మోదీ ప్రసంగిస్తున్నప్పుడు జరిగిన నిరసనలకు సంబంధించిందని, ఈ వీడియోకి  కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా ఇప్పుడు జరుగుతున్న అందోళనలకు ఎటువంటి సంబంధంలేదని కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.
వీడియో 2 (కుడి):
ఈ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా వీడియోలోని విజువల్స్ పోలిన ఫోటోని ప్రచురించిన ఒక 2019 వార్తా కథనం మాకు కనిపించింది. ఈ కథనం ప్రకారం ఈ ఫోటో ‘నయా పాకిస్తాన్’ అనే పాకిస్తాన్ కి చెందిన యూట్యూబ్ ఛానల్ కర్తార్‌పూర్ కారిడార్ లోకి భారత్ లోని భక్తులను అనుమతించడంపై ప్రజల అభిప్రాయాలు తెలుసుకుంటున్న సందర్భానికి సంబంధించింది.
ఈ వార్తా కథనం ఆధారంగా యూట్యూబ్ లో కీవర్డ్ సెర్చ్ చేయగా పోస్టులో ఉన్న వీడియోకి సంబంధించిన ఎక్కువ నిడివి ఉన్న వీడియో మాకు కనిపించింది. పోస్టులో ఉన్న వీడియోలో కనిపిస్తున్న వ్యక్తి కర్తార్‌పూర్ కారిడార్ లోకి భారత్ లోని భక్తులను అనుమతించడంపై తన అభిప్రాయాన్ని అడిగినప్పుడు ఈ మాటలు అనడం చుడోచ్చు. ఐతే వీటి ఆధారంగా వీడియోలో మాట్లాడిన వ్యక్తి పాకిస్తాన్ కి చెందిన వాడని, ఈ వీడియోకి కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా ఇప్పుడు జరుగుతున్న అందోళనలకు ఎటువంటి సంబంధంలేదని కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్తగా తెసుకొచ్చిన వ్యవసాయ చట్టాలకి వ్యతిరేకంగా రైతులు చేస్తున్న ఆందోళన నేపథ్యంలో ఇలాంటి తప్పుదోవ పట్టించే పోస్టులు సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ చేస్తున్నారు.
చివరగా, సంబంధంలేని పాత వీడియోలను రైతుల నిరసనలలో పాకిస్తాన్ జిందాబాద్ నినాదాలు అని షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 15, 2020


text:
తైవాన్ భూకంపానికి సంబంధించిన వీడియోలు అంటూ సంబంధంలేని పాత వీడియోలను షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 4, 2024
ఇటీవల తైవాన్, జపాన్ దేశాలలో భారీ భూకంపం సంభవించింది. జపాన్ సహా మరికొన్ని దేశాల్లోని తీర ప్రాంతాలకు సునామీ హెచ్చరికలు జారీ అయ్యాయి. ఐతే ఈ నేపథ్యంలో ఈ భూకంపాలకు సంబంధించినవి అంటూ పలు వీడియోలు సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతున్నాయి (ఇక్కడ). ఈ కథనం ద్వారా ఆ వీడియోలకు సంబంధించి నిజమేంటో తెలుసుకుందాం.
క్లెయిమ్: తైవాన్ మరియు జపాన్ దేశాలలో ఇటీవల సంభవించిన భారీ భూకంపానికి సంబంధించిన వీడియోలు.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియోలలో ఒకటి 2023లో టర్కీలో సంభవించిన భూకంపానికి సంబంధించింది కాగా మరొకటి 2022లో తైవాన్‌లో సంభవించిన భూకంపానికి సంబంధించింది. ఈ వీడియోలకు తైవాన్/జపాన్ ప్రస్తుత భూకంపానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ  పట్టించే విధంగా ఉంది.
తైవాన్ సహా జపాన్ దక్షిణ ప్రాంతంలోని దీవులలో భారీ భూకంపం సంభవించిన విషయం తెలిసిందే. పెద్ద ఎత్తున భవనాలు ధ్వంసమయ్యాయి. ఇప్పటికీ చాలా మంది శిథిలాల కింద చిక్కుకుపోయారని వార్తా సంస్థలు రిపోర్ట్ చేసాయి. ఈ ఘటనకు సంబంధించిన దృశ్యాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. ఐతే ఈ నేపథ్యంలో ప్రస్తుతం షేర్ అవుతున్న వీడియోలలో కొన్ని ఈ భూకంపానికి సంబంధించినవి కావు. ఈ వీడియోల గురించి కింద చూద్దాం.
వీడియో 1:
ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు తైవాన్ భూకంపానికి సంబంధించినవే అయినప్పటికీ, ఇవి రెండేళ్ళ క్రితం 2022లో సంభవించిన భూకంపానికి  సంబంధించినవి. ఈ వీడియోకు సంబంధించిన స్క్రీన్ షాట్స్‌ను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే వీడియోను 2022లో షేర్ చేసిన ఒక ఫేస్‌బుక్ పోస్ట్ మాకు కనిపించింది. ఈ పోస్ట్ ప్రకారం ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు 2022లో తైవాన్‌లో సంభవించిన భూకంపానికి సంబంధించినవి.
దీని ఆధారంగా వెతకగా, ఇవే దృశ్యాలను సెప్టెంబర్ 2022లో రిపోర్ట్ చేసిన తైవాన్ వార్తా కథనం మాకు కనిపించింది.  హువాలియన్‌లోని “జువోక్సీ టౌన్‌షిప్” పర్వతారోహణ అసోసియేషన్‌కు చెందిన ఒక లెక్చరర్ తన విద్యార్థులతో కలిసి పర్వతం మీద ఉన్నప్పుడు, ఒక్కసారిగా భూమి కంపించింది. ఈ వీడియో ఆ సందర్భంలో తీసిందే. దీన్నిబట్టి ఈ వీడియోకు ప్రస్తుత భూకంపానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదని స్పష్టమవుతుంది.
వీడియో 2:
ఈ వీడియోలోని దృశ్యాలు గత సంవత్సరం టర్కీలో సంభవించిన భూకంపానికి సంబంధించినవి. ఈ వీడియో స్క్రీన్ షాట్స్‌ను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే వీడియోను గత సంవత్సరం రిపోర్ట్ చేసిన వార్తా కథనాలు మాకు కనిపించాయి (ఇక్కడ & ఇక్కడ). ఈ కథనాల ప్రకారం ఈ దృశ్యాలు ఫిబ్రవరి 2023లో టర్కీలో భూకంపం వచ్చినప్పుడు జరిగిన ప్రమాదానికి సంబంధించినవని తెలిసింది.
ఇదిలా ఉండగా ఈ పోస్టులో షేర్ చేసిన మరో రెండు వీడియోలు ఇప్పుడు తైవాన్‌లో సంభవించిన భూకంపానికి సంబంధించినవే (ఇక్కడ & ఇక్కడ). కాగా ఈ వీడియోతో జపాన్ భూకంపానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. ఐతే పలు తైవాన్‌కు సంబంధించినవే అయినప్పటికీ వీటితో పాటు పాత/సంబంధం లేని వీడియోలు షేర్ చేయడంతో భయాందోళనలకు గురయ్యే అవాకాశం ఉంది.
చివరగా, తైవాన్ భూకంపానికి సంబంధించిన వీడియోలు అంటూ సంబంధంలేని పాత వీడియోలను షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
సంబంధం లేని పాత వీడియోలని, ఈజిప్ట్ ప్రజలు పాలస్తీనా ప్రజలకి ఆహారం తీసుకెళ్తున్న దృశ్యాలని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 16, 2023
ఇజ్రాయెల్  పాలస్తీనా మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధం నేపథ్యంలో అనేక వీడియోలు సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతున్నాయి. కొందరు తమ భుజాలమీద బస్తాలను మోసుకెళ్తున్న విడియోలని (ఇక్కడ, ఇక్కడ) షేర్ చేస్తూ, పాలస్తీనా ప్రజల కోసం ఈజిప్టు ప్రజలు ఆహారం తీసుకెళ్తున్న దృశ్యాలు ఇవి అని సోషల్ మీడియాలో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. అసలు ఈ క్లెయిమ్ వెనుక ఉన్న నిజానిజాలు ఏంటో ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఈ వీడియోలు ఈజిప్ట్ దేశస్థులు పాలస్తీనా వారి కోసం ఆహారం తీసుకెళ్తున్న దృశ్యాలు చూపిస్తున్నాయి.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ రెండు వీడియోలూ హమాస్ ఇజ్రాయెల్ పైన దాడి చేసిన 7 అక్టోబర్ 2023 కంటే ముందు నుండే ఇంటెర్నెట్‌లో ఉన్నాయి. వీటికీ, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా యుద్ధానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
వీడియో 1
ఈ వీడియో గురించి వివరాలు తెలుసుకోవడానికి ఇందులోని కొన్ని కీ  ఫ్రేమ్స్ ఉపయోగించి ఇంటెర్నెట్‌లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా, ఈ వీడియో నైజీరియాకు చెందినది అని తెలిసింది.
1 అక్టోబర్ 2023 నాడు నైజీరియాలోని యోబ్ స్టేట్‌లో ఉన్న బారా పట్టణంలో ఆరువేలకి పైన గృహాలకి palliatives (పాలియేటివ్స్) సప్లై చేశారు.  వైరల్ వీడియో ఈ కార్యక్రమానికి చెందినది. ఈ వీడియోని యోబ్ స్టేట్ గవర్నర్ మై మల బూని యొక్క స్పెషల్ అసిస్టెంట్ హస్సన్ పెప్పే 1 అక్టోబర్ 2023 నాడు ఇన్‌స్టాగ్రాంలో అప్లోడ్ చేసాడు.
A post shared by Hassan Peppe Yobe State (@hassan_peppe_yobe_)
ఇదే కార్యక్రమానికి చెందిన మరొక వీడియోని యోబ్ స్టేట్ ఎమర్జెన్సీ మేనేజ్‌మెంట్ ఏజెన్సీ వారు తమ X (గతంలో Twitter)లో పోస్టు చేశారు.
1st October 2023
Bara, Gulani LGA Yobe State
Governor Buni Palliatives
Targeting 6000++ Households
Thank  you, Gulani LGA
Great Team Work#Palliatives#Yobe@fmha_pa pic.twitter.com/lro3q48Lb7
నైజీరియాకు చెందిన ఒక సర్జన్, లాయర్ ఈ వీడియోని షేర్ చేస్తూ వారి స్పందనని వ్యక్తపరిచారు (ఇక్కడ, ఇక్కడ).
వీడియో 2
వైరల్ వీడియోలో కొన్ని కీ ఫ్రేమ్స్ ఉపయోగించి ఇంటెర్నెట్‌లో రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి చూడగా, ఇదే వీడియోని ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా యుద్ధం మొదలైన రోజు 7 అక్టోబర్ 2023 కంటే చాలా ముందు (సెప్టెంబర్ 2023) నుండే ఇంటెర్నెట్‌లో ఉన్నట్లు అర్ధం అయ్యింది.
ఈ వీడియోను X (గతంలో ట్విట్టర్)లో యూజర్లు షేర్ చేస్తూ (ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ) ఈ దృశ్యాలు లిబియా – ఈజిప్ట్ సరిహద్దులో తీసినవిగా వివరించారు.
Libyan / Egyptian border 🇱🇾🇪🇬 pic.twitter.com/g4kLbPVUF9
ఇదే వీడియోని ఈజిప్ట్ నుండి లిబియాకి చట్టవిరుద్ధంగా వలస వెళ్తున్న వారి దృశ్యాలు అని సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తే, ఇందులో ఉన్నది స్మగ్లర్లని చెప్తూ misbar అనే అరబిక్ ఫాక్ట్ చెక్ సంస్థ ఆర్టికల్ ప్రచురించింది.
చివరిగా, సంబంధం లేని పాత వీడియోలని, ఈజిప్ట్ ప్రజలు పాలస్తీనా ప్రజలకి ఆహారం తీసుకెళ్తున్న దృశ్యాలని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు

created: October 16, 2023


text:
సంబంధంలేని పిల్లల పాత దృశ్యాలను ప్రస్తుత రష్యా-ఉక్రెయిన్ పరిస్థితులకు ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 28, 2022
ప్రస్తుతం రష్యా మరియు ఉక్రెయిన్ మధ్య నెలకొన్న యుద్ధ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో పిల్లలకు సంబంధించి కొన్ని వీడియోలు మరియు ఫోటోలు సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్నాయి. ఆ పోస్ట్‌లలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
పోస్ట్ 1:
క్లెయిమ్: ఉక్రెయిన్ బాలిక రష్యా సైనికుడుని మా దేశం వదిలి మీ దేశానికి వెళ్లండని చెప్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోని వీడియో చాలా పాతది. అంతేకాదు, వీడియో రష్యా లేదా ఉక్రెయిన్‌కి సంబంధించినది కాదు. వీడియోలో ఇజ్రాయెల్ సైనికుడిపై పాలస్తీనా అమ్మాయి ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తున్నది. కావున, పోస్ట్‌లో ‘ఉక్రెయిన్ బాలిక రష్యా సైనికుడు’ అని రాస్తూ తప్పుదోవ పట్టుస్తున్నారు.
యూట్యూబ్‌లో అదే వీడియోని ఒకరు 2012లోనే పోస్ట్ చేసినట్టు ఇక్కడ చూడవచ్చు. వీడియోలో ఉన్నది పాలస్తీనా అమ్మాయి అహెద్ తమీమీ. తన గురించి మరియు వీడియోలో ఉన్న ఘటన గురించి మరిన్ని వివరాల కోసం ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చదవచ్చు.
పోస్ట్ 2:
క్లెయిమ్: ఒక్క పసి పాపను కాపాడటానికి ముగ్గురు ఉక్రెయిన్ జవాన్లు తమ ప్రాణాలను పణంగా పెడుతున్న వీడియో.
ఫాక్ట్: పోస్ట్‌లోని వీడియో ఉక్రెయిన్ జవాన్లకి సంబంధించినది కాదు. ఆ వీడియోని ఇరాక్‌లో తీసారు. కావున, పోస్ట్‌లో ‘ఉక్రెయిన్ జవాన్లు’ అని రాస్తూ తప్పుదోవ పట్టుస్తున్నారు.
‘సీబీఎస్ మార్నింగ్స్’ యూట్యూబ్ ఛానల్ పోస్ట్‌లోని వీడియోని 2017లోనే పోస్ట్ చేసినట్టు ఇక్కడ చూడవచ్చు. వీడియోని ఇరాక్‌లో తీసినట్టు ఆ వీడియో వివరణలో చదవచ్చు. ఆ వీడియోకి సంబంధించిన మరిన్ని వివరాలు ‘డైలీ మెయిల్’ అర్టికల్‌లో చదవచ్చు.
మరిన్ని ఫోటోలు కూడా ఉక్రెయిన్‌కి సంబంధించిన తాజా దృశ్యాలుగా సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతున్నాయి. అయితే, అందులో ఒకటి పాత ఫోటో కాగా, మరో ఫోటో ఒక సినిమాకి సంబంధించినది.
ప్రస్తుత రష్యా-ఉక్రెయిన్ వివాదానికి సంబంధించిన కొన్ని దృశ్యాలను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, సంబంధంలేని పిల్లల పాత దృశ్యాలను ప్రస్తుత రష్యా-ఉక్రెయిన్ పరిస్థితులకు ముడిపెడుతూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: February 28, 2022


text:
సంబంధం లేని పాత ఫోటోలు, వీడియోలను రిషి సునాక్ ఇటీవల బ్రిటన్ ప్రధాని అయిన తరువాత తీసిన దృశ్యాలంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 26, 2022
రిషి సునాక్ ఇటీవల బ్రిటన్ దేశానికి కొత్త ప్రధానిగా నియమితులయిన నేపథ్యంలో, ఆయనకు సంబంధించిన కొన్ని ఫోటోలు మరియు వీడియోలు సోషల్ మీడియాలో ఇప్పుడు బాగా షేర్ అవుతున్నాయి. ఆ పోస్టులలో చేస్తున్న క్లెయింలలో ఎంతవరకు నిజముందో తెలుసుకుందాం.
పోస్ట్ 1:
క్లెయిమ్: బ్రిటన్ ప్రధాన మంత్రి పదవి చేపట్టిన వెంటనే రిషి సునాక్ ఇస్కాన్ శ్రీ కృష్ణ మందిరాన్ని సందర్శించిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో, 2022 ఆగస్టు నెలలో జన్మాష్టమి పండగ సందర్భంగా రిషి సునాక్ తన భార్య అక్షతతో కలిసి భక్తివేదాంత మనోర్ (బ్రిటన్లోని ఒక హరే కృష్ణ మందిరం) దేవాలయాన్ని సందర్శించిన దృశ్యాలని చూపిస్తుంది. ఈ వీడియో రిషి సునాక్ బ్రిటన్ ప్రధానిగా ఎన్నికవకముందు తీసినది. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోకి సంబంధించిన వివరాల కోసం ఇంటర్నెట్లో వెతికితే, ఇదే విడియోని ఇటీవల కొందరు సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేస్తూ, “రిషి సునాక్ తన భార్య అక్షతతో కలిసి భక్తివేదాంత మనోర్ మందిరాన్ని సందర్శించారు”, అని వివరణలో తెలిపినట్టు తెలిసింది. ఈ వివరాల ఆధారంగా వీడియోకి సంబంధించిన మరిన్ని వివరాల కోసం వెతికితే, 2022 ఆగస్టు నెలలో,  జన్మాష్టమి పండగ సందర్భంగా తాను భక్తివేదాంత మనోర్ మందిరాన్ని సందర్శించిన విషయాన్ని రిషి సునాక్ ఒక ఫేస్‌బుక్ పోస్ట్ ద్వారా పంచుకున్నట్టు తెలిసింది. భక్తివేదాంత మనోర్ అనేది బ్రిటన్లోని ఒక హరే కృష్ణ మందిరం. రిషి సునాక్ భక్తివేదాంత మనోర్ మందిరాన్ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటోలని భక్తివేదాంత మనోర్ ఫేస్‌బుక్ పేజీ కూడా షేర్ చేసింది. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలో కనిపిస్తున్న వ్యక్తులు, ఈ ఫోటోలలో అవే వస్త్రాలతో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలను మనం చూడవచ్చు.
కొందరు యూసర్లు ఇదే వీడియోని, “రిషి సునాక్ 10 డౌనింగ్ స్ట్రీట్ లో  గృహ ప్రవేశం వేడుక దృశ్యాలు”, అని కూడా తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో, రిషి సునాక్ బ్రిటన్ ప్రధానిగా ఎన్నికవకముందు తీసినదని పై వివరాల ఆధారంగా ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
పోస్ట్ 2:
క్లెయిమ్: రిషి సునాక్ వేద మంత్రాలతో బ్రిటన్ ప్రధానిగా ప్రమాణస్వీకారం చేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఈ వీడియోని కూడా 2022 ఆగస్టు నెలలో, రిషి సునాక్ బ్రిటన్ ప్రధానిగా నియమితులు కాకముందు తీసారు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే, బ్యాక్ గ్రౌండ్లో, ‘The Conservative Friends of India’ అని రాసి ఉన్న బ్యానర్ కనిపిస్తుండటాన్ని మనం చూడవచ్చు. ఈ వీడియోకి సంబంధించిన మరిన్ని  వివరాల కోసం కీ పదాలను ఉపయోగించి ఇంటర్నెట్లో వెతికితే, 2022 ఆగస్టు నెలలో రిషి సునాక్‌కు సంబంధించి ‘The Conservative Friends of India’ ఫేస్‌బుక్ పేజీ పెట్టిన పోస్ట్ దొరికింది. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియోలో కనిపిస్తున్న వ్యక్తులు, ‘The Conservative Friends of India’ ఫేస్‌బుక్ పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోలలో అవే వస్త్రాలతో కనిపిస్తున్న దృశ్యాలని మనం చూడవచ్చు. అంతేకాదు, రిషి సునాక్ అధికారిక ప్రచార ట్విట్టర్ హ్యాండిల్ ‘Ready4Rishi’ కూడా ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన ఫోటోలను 2022 ఆగస్టు నెలలో ట్వీట్ చేసింది. పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో ఇటీవల రిషి సునాక్ బ్రిటన్ ప్రధానిగా ఎన్నికయిన తరువాత తీసినది కాదని పై వివరాల ఆధారంగా చెప్పవచ్చు.
పోస్ట్ 3:
క్లెయిమ్: బ్రిటన్ కొత్త ప్రధాని రిషి సునాక్ ఇటీవల 11 డౌనింగ్ స్ట్రీట్లోని తన ఇంటిముందు దీపాలను  వెలిగిస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): 2020లో బ్రిటన్ ఛాన్స్‌లర్ ఆఫ్ ఎక్స్‌చెకర్‌గా పదవీ  బాధ్యతలు నిర్వహించిన రిషి సునాక్, దీపావళి పండగ సందర్భంగా అప్పుడు తన ఇంటిముందు దీపాలను వెలిగించిన దృశ్యాన్ని పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో చూపిస్తుంది. 11 డౌనింగ్ స్ట్రీట్ బ్రిటన్ ఛాన్స్‌లర్ ఆఫ్ ఎక్స్‌చెకర్ యొక్క అధికారిక నివాసం. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
‘ఇండియా TV’ వార్తా సంస్థ పబ్లిష్ చేసిన ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని ‘Reuters’ వార్తా సంస్థ 2020 నవంబర్ నెలలో తమ వెబ్సైట్లో పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. దీపావళి పండగ సందర్భంగా బ్రిటన్ ఛాన్స్‌లర్ ఆఫ్ ఎక్స్‌చెకర్ రిషి సునాక్, డౌనింగ్ స్ట్రీట్లోని తన నివాసం ఎదుట దీపాలు వెలిగిస్తున్న చిత్రాలంటూ ‘Reuters’ రిపోర్ట్ చేసింది. ఇవే దృశ్యాలని రిషి సునాక్ 2020లో పెట్టిన ఒక ట్వీట్లో కూడా చూడవచ్చు. 11 డౌనింగ్ స్ట్రీట్  బ్రిటన్ ఛాన్స్‌లర్ ఆఫ్ ఎక్స్‌చెకర్ యొక్క అధికారిక నివాసం. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో పాతది అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, సంబంధం లేని పాత ఫోటోలు మరియు వీడియోలను రిషి సునాక్ బ్రిటన్ ప్రధాని అయిన తరువాత దృశ్యాలంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.

created: October 26, 2022


text:
వీడియోలో రాజాసింగ్ ని అరెస్ట్ చేస్తున్నది గత సంవత్సరం హైదరాబాద్ లో, తాజాగా భైంసాలో కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 27, 2020
భైంసలో జరిగి అల్లర్ల గురించి తెలుసుకోవడానికి వచ్చిన బీజేపీ ఎంఎల్ఏ రాజాసింగ్ కు తెలంగాణ పోలీసులు ఇచ్చిన గౌరవం చూడండి అంటూ ఒక వీడియోని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
భైంసలో జరిగి అల్లర్ల గురించి తెలుసుకోవడానికి వచ్చిన బీజేపీ ఎంఎల్ఏ రాజాసింగ్ ను పోలీసులు అరెస్ట్ చేస్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): హైదరాబాద్ లోని అంబర్ పేట్  ప్రాంతంలో ఒక మసీదు నిర్మాణం పై బీజేపీ ఎంఎల్ఏ రాజాసింగ్ నిరసన తెలుపుతుండగా, మే-2019 లో తెలంగాణ పోలీసులు తనని అరెస్ట్ చేస్తున్నప్పటి వీడియో అది. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని యాన్డెక్స్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, అలాంటి చాలా వీడియోలు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. యూట్యూబ్ లో అదే వీడియోని మే-2019 లోనే (‘Bjp mla rajasing arrest హైదరాబాద్.. అంబర్ పేటలో అక్రమంగా రోడ్డుపై జరుగుతున్న మసీదు నిర్మాణాన్ని’ అనే టైటిల్ తో) అప్లోడ్ చేసినట్టుగా చూడవొచ్చు. అంతేకాదు, అదే వీడియోని బీజేపీ ఎంఎల్ఏ రాజాసింగ్ కూడా తన ట్విట్టర్ ప్రొఫైల్ లో మే-2019 లోనే ట్వీట్ చేసినట్టు చూడవొచ్చు. ఆ ఘటనకి సంబంధించి రాజాసింగ్ ట్వీట్ చేసిన మరికొన్ని ట్వీట్లను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు. కావున, తాజాగా భైంసాలో జరిగిన అల్లర్లకూ, పోస్టులోని వీడియోకి అసలు సంబంధం లేదు.
रजाकार सरकार के दबाव में पुलिस द्वारा गिरफ्तार किया गया। pic.twitter.com/B6SvuvEgSk
చివరగా, వీడియోలో రాజాసింగ్ ని అరెస్ట్ చేస్తున్నది గత సంవత్సరం హైదరాబాద్ లో, తాజాగా భైంసాలో కాదు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 27, 2020


text:
2016 లో ఔరంగాబాద్ లో జరిగిన ఘటన వీడియో పెట్టి, ‘ఖమ్మంలో అగ్ని ప్రమాదం’ అని ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
October 28, 2019
‘ఈ రోజు ఖమ్మం పట్టణం సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ స్టేడియం ఎస్.ఆర్.అండ్.బి.జి.ఎన్.ఆర్ కాలేజ్ ప్రాంగణంలో ఏర్పాటు చేసిన దీపావళి స్టాల్స్ నిప్పురవ్వలు చెలరేగి తగలబడి పోయినవి’ అంటూ ఒక వీడియోని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
ఖమ్మంలోని దీపావళి బాణాసంచాల స్టాల్స్ లో భారీ అగ్ని ప్రమాదం.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్ట్ లోని వీడియో 2016 లో ఔరంగాబాద్ లో జరిగిన అగ్ని ప్రమాదం కి సంబంధించిన వీడియో. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లోని విషయం గురించి గూగుల్ లో వెతకగా,  ప్రముఖ వార్తసంస్థలు [హెచ్ఎంటీవీ (ఆర్కైవ్డ్), నమస్తే తెలంగాణ (ఆర్కైవ్డ్), వార్త (ఆర్కైవ్డ్) మరియు వన్ ఇండియా తెలుగు (ఆర్కైవ్డ్)]  కూడా అదే వీడియో మరియు ఫోటోలు పెట్టి ‘ఖమ్మంలో భారీ అగ్ని ప్రమాదం’ అని ఆర్టికల్స్ రాసినట్టు చూడవొచ్చు.
కానీ, కొందరు మాత్రం ఫేస్బుక్ లో ఇది ఒక పాత వీడియో అని, ఇలాంటి సంఘటన ఖమ్మంలో జరగలేదని కామెంట్స్ పెడుతున్నారు. కొందరేమో వీడియోలోని ఘటన 2016 లో ఔరంగాబాద్ లో జరిగినట్టు ఫేస్బుక్ లో పెడుతున్నారు. ‘ANI’ వార్తాసంస్థ కూడా ముందు ఈ వీడియో లోని ఘటన ఖమ్మంలో జరిగినట్టు తమ ట్విట్టర్ అకౌంట్ లో పెట్టింది, కానీ తర్వాత అది ఒక పాత వీడియో అని ట్వీట్ చేసింది.
RETRACTION: Upon further review, this video was an old story which was played out yesterday, therefore we retract it. ANI apologises for this error. https://t.co/mZqvgctpaU pic.twitter.com/HoauoZc5vk
కావున, గూగుల్ లో ‘Aurangabad 2016 fire crackers accident’ అని వెతకగా, 2016 లో జరిగిన సంఘటనకి సంబంధించిన చాలా వీడియోలు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. అందులో తాజాగా వైరల్ అవుతున్న వీడియో కూడా ఉంటుంది. ‘Mango News’ వారు యూట్యూబ్ లో ఇదే వీడియోని 2016 లోనే ఔరంగాబాద్ లో జరిగిన సంఘటనగా పోస్ట్ చేసినట్టు చూడవొచ్చు. ఈ ఘటనకి సంబంధించి అప్పట్లో వివిధ వార్తాపత్రికలు ప్రచురించిన ఆర్టికల్స్ ని ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చదవొచ్చు.
Factly సంస్థ ఖమ్మం పోలీసులను సంప్రదించినప్పుడు, ఇటువంటి సంఘటన ఖమ్మం లో జరగలేదని, వైరల్ అవుతున్న వీడియో ఫేక్ అని తెలిపారు.
చివరగా, 2016 లో ఔరంగాబాద్ లో జరిగిన ఘటన వీడియో పెట్టి, ‘ఖమ్మంలో అగ్ని ప్రమాదం’ అని ప్రచారం చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: October 28, 2019


text:
పాత వీడియోలు పెట్టి, సుప్రీం కోర్టు అయోధ్య తీర్పు తర్వాత చేసుకున్న సంబరాలుగా షేర్ చేస్తున్నారు. - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 10, 2019
అయోధ్య రామ మందిరం విషయం పై సుప్రీం  కోర్టు తీర్పు ఇచ్చాక అయోధ్యలో  ఇంకా వేరే చోట్ల   హిందువులు సంబరాలు జరుపుకున్నట్టు కొన్ని వీడియోలను ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టుల్లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
సుప్రీం కోర్టు తీర్పు తర్వాత సంబరాలు చేసుకుంటున్న వీడియోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): అయోధ్య తీర్పు వచ్చాక తీసిన వీడియోలు కావు అవి. తీర్పు వచ్చాక కొన్ని రోజుల వరకు అయోధ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించి ఎటువంటి రాలీలు కానీ, ప్రదర్శనలు కానీ నిర్వహించకూడదని అయోధ్య జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ తెలిపారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
అయోధ్య మందిర్-మసీదు విషయం పై సుప్రీమ్ కోర్టు నవంబర్ 9న తీర్పు వెల్లడించింది. పోస్ట్ చేసిన వీడియోలు తీర్పు తర్వాత తీసారో లేదా ముందే తీసారో చూద్దాం.
వీడియో 1:
పోస్ట్ లోని వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని యాన్డెక్స్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఇదే వీడియో గత సంవత్సరం నుండి యూట్యూబ్ లో ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. కొందరు ఆ వీడియో మహారాష్ట్ర లో చత్రపతి శివాజీ కి సంబంధించిన సంబరాల వీడియో అంటూ జూన్-2018 లోనే షేర్ చేసారు. వీడియోలోని జెండాలను సరిగ్గా గమనిస్తే చత్రపతి శివాజీ ముఖాన్ని చూడవొచ్చు. కావున, పోస్ట్ చేసింది పాత వీడియో.
వీడియో 2:
ఈ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని యాన్డెక్స్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఈ వీడియో కూడా గత సంవత్సరం నుండి యూట్యూబ్ లో ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు. కావున ఇది కూడా పాత వీడియో, తీర్పు వచ్చాక తీసిన వీడియో కాదు.
వీడియో 3:
ఈ వీడియో కూడా అయోధ్య విషయం పై సుప్రీమ్ కోర్టు తీర్పు ఇవ్వకముందు నుండే యూట్యూబ్ లో ఉన్నట్టు స్క్రీన్ షాట్స్ ని యాన్డెక్స్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేస్తే తెలుస్తుంది.
వీడియో 4:
పోస్ట్ లోని వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఇదే వీడియోకి సంబంధించిన న్యూస్18 ఆర్టికల్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. ఆ ఆర్టికల్ ని న్యూస్18 వారు అక్టోబర్ లోనే ప్రచురించినట్టు చూడవొచ్చు. కావున, ఇది కూడా పాత వీడియోనే.
అంతేకాదు, ఈ తీర్పుకు సంబంధించి అయోధ్యలో కొద్ది రోజుల వరకు ఎలాంటి సంబరాలు కానీ, ప్రదర్శనలు కానీ నిర్వహించకూడదని అయోధ్య జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ తెలిపారు.
చివరగా, పాత వీడియోలు పెట్టి, సుప్రీం కోర్టు అయోధ్య తీర్పు తర్వాత చేసుకున్న సంబరాలుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: November 10, 2019


text:
పాత డేటాను చూపించి తెలుగు రాష్ట్రాలు వాక్సిన్ వృధా చేయటంలో తోలి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నట్టు ఇప్పుడు షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 29, 2021
కోవిడ్ వాక్సిన్ వృధా చేయటంలో తెలుగు రాష్ట్రాలు భారత దేశంలోనే తోలి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నట్టు   ఒక సోషల్ మీడియా పోస్ట్ షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులొ ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: వాక్సిన్ వృధా చేయటంలో తెలుగు రాష్ట్రాలు భారత దేశంలోనే తోలి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నాయి.
ఫాక్ట్: వాక్సిన్ వృధాకి సంబంధించి పోస్టులో షేర్ చేసిన డేటా మార్చి నెలలో కేంద్ర ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన డేటా. తాజాగా ఏప్రిల్ నెలలో కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ వారు విడుదల చేసిన డేటాలో తెలుగు రాష్ట్రాలు మొదటి పది స్థానాల్లో కూడా లేవు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
గూగుల్ లో ‘vaccine wastage’ అని సెర్చ్ చేసినప్పుడు, ‘ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్‘ ఆర్టికల్ దొరికింది. అందులొ భారత దేశంలో చేసే వాక్సిన్ వృధా కు సంబంధించి వివరించారు. ఈ ఆర్టికల్ 27 మార్చి 2021 న ప్రచురించబడింది. పోస్టులో వాడిన చార్ట్ ఈ ఆర్టికల్ లో చూడొచ్చు.
ఇదే విషయానికి సంబంధించి 17 మార్చి 2021 లో PIB తన ప్రెస్ రిలీజ్ లో వాక్సిన్ ల యొక్క వృధా గురించి వివరించింది.
కానీ, ఇది మార్చి నెల వరకు సంబంధించిన వివరాలు, అప్పటికి వాక్సిన్ వృధాకు సంబంధించి పూర్తి వివరాలు అందుబాటులో లేవని, సెంటర్ మరియు స్టేట్ మధ్య కొంత ‘misinformation’ మూలాన లెక్కలు వేరుగా ఉన్నాయని తెలంగాణ మరియు ఇతర రాష్ట్రాలు వాదించాయి. దీనికి సంబంధించిన న్యూస్ ఆర్టికల్స్ ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
తాజాగా 28 ఏప్రిల్ 2021 న కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ వారు వాక్సిన్ ల వృధా కు సంబంధించి విడుదల చేసిన డేటా ప్రకారం తొలి పది స్థానాల్లో కూడా తెలుగు రాష్ట్రాలు లేవు. కావున, తెలుగు రాష్ట్రాలు దేశంలో తోలి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నాయి అనటం తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
వాక్సిన్ వృధా కు సంబంధించి అన్ని రాష్ట్రాల యొక్క పూర్తి వివరాలు కింది చార్ట్ లో చూడొచ్చు.
చివరగా, పాత డేటాను చూయించి తెలుగు రాష్ట్రాలు వాక్సిన్ వృధా చేయటంలో దేశంలో తోలి రెండు స్థానాల్లో ఉన్నట్టు ఇప్పుడు షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
ఫేక్ లేబర్ ఇన్సూరెన్స్ స్కీం వివరాలతో కూడిన పాత మెసేజ్ ని మళ్ళీ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 3, 2020
లేబర్ ఇన్సూరెన్స్ వివరాలు అంటూ ఒక పోస్ట్ ని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. అయితే, అదే మెసేజ్ ని గత సంవత్సరం కొందరు షేర్ చేసినప్పుడు, అది తప్పుడు మెసేజ్ అని చెప్తూ FACTLY ఫ్యాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ని జూన్ 2019 లోనే రాసింది. అదే మెసేజ్ ఇప్పుడు మళ్ళీ వైరల్ అవుతుంది. పోస్ట్ లో చెప్పిన వివరాలతో కేంద్ర కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్ సైట్ లో ఎటువంటి స్కీం దొరకలేదు.  వేరే స్కీములు (ప్రధాన మంత్రి శ్రమ యోగి మందన్, ప్రధాన మంత్రి సురక్ష బీమా యోజన మరియు ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా జ్యోతి యోజన) ఉన్నాయి , కానీ పోస్ట్ లో ఇచ్చిన దానికి వాటికీ పోలిక ఉండదు. పూర్తి ఫ్యాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్ – ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్ –
1.  ‘Ministry of Labour and Employment’ వెబ్ సైట్  – https://labour.gov.in/schemes/aam-admi-beema-yojana
2. FACTLY పాత ఫ్యాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ – పోస్ట్ లో ఇచ్చిన వివరాలతో ఎటువంటి లేబర్ ఇన్సూరెన్స్ స్కీం లేదు
Did you watch our new video?


text:
సెనెగల్ విమానాశ్రయంలో జరిగిన ‘మాక్ డ్రిల్’ వీడియో పెట్టి, ‘కొరోనా కారణంగా ఇటలీ పరిస్థితి’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 23, 2020
ఒక ఎయిర్ పోర్ట్   రన్ వే  దగ్గర అనారోగ్యం తో ఉన్న కొంతమంది ప్రయాణికులను అక్కడి సిబ్బంది రెస్క్యూ చేస్తున్నట్లుగా ఉన్న వీడియో ని ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేసి, అది ప్రస్తుతం ఇటలీ లో నెలకొన్న పరిస్థితులదని చెప్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో చెప్పిన దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
కొరోనా వైరస్ వల్ల ఇటలీ లో నెలకొన్న ప్రస్తుత పరిస్థితి వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియో నవంబర్ 2019 లో బ్లేజ్ డయాగ్నే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (సెనెగల్) లో జరిగిన ఒక ‘మాక్ డ్రిల్’ కి సంబంధించినది. ఆ డ్రిల్ ని విమానాశ్రయం లో అత్యవసర పరిస్థితులు ఏర్పడినపుడు అక్కడి సిబ్బంది దానిని ఎంత సమర్ధవంతంగా ఎదురుకుంటారో నిర్ధారించడానికి నిర్వహించారు. కావున, పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
వీడియో లో ఉన్న విమానం మీద సెనెగల్ (Senegal) అని ఉండడం చూడవచ్చు. అది, ఆ విమానం సెనెగల్ దేశానికి చెందినదని సూచిస్తోంది.
యూట్యూబ్ లో ‘Senegal airplane rescue’ అనే పదాలతో వెతికినప్పుడు, పోస్టు లోని వీడియో లో ఉన్న విజువల్స్ మరియు అదే లోగో తో ఉన్న వీడియో సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో లభించింది. ‘Dakaractu Tv’ కి సంబంధించిన ఆ వీడియో ని చూసినప్పుడు, అది నవంబర్ 2019 లో సెనెగల్ దేశంలోని బ్లేజ్ డయాగ్నే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లో జరిగిన ఒక ‘డ్రిల్’ కి సంబంధించినదని తెలిసింది. ‘Dakaractu Tv’ న్యూస్ రిపోర్ట్ ద్వారా, ఆ డ్రిల్ ని విమానాశ్రయం లో అత్యవసర పరిస్థితులు ఏర్పడినపుడు అక్కడి సిబ్బంది దానిని ఎంత సమర్ధవంతంగా ఎదురుకుంటారో నిర్ధారించడానికి నిర్వహించారని తెలుస్తుంది. ఆ వీడియో లోని డ్రిల్ ని చేపట్టిన ఆర్గనైజర్ జేవియర్ మేరీ (LAS (లిమాక్-ఐబ్ద్-సుమ్మా) డైరెక్టర్ జనరల్) మాట్లాడుతూ, ఆ డ్రిల్ కి విమానాన్ని అందించినందుకు గానూ ‘Air Senegal’ కి ధన్యవాదాలు తెలిపారు. అంతేకాదు, ఈ వీడియో చైనా లో మొట్టమొదటి కొరోనా వైరస్ కేసు (డిసెంబర్ 2019) నిర్ధారణ అవ్వడానికంటే ఒక నెల ముందు జరిగిన ఘటనది. వీడియో లోని ఘటన కి సంబంధించిన మరింత సమాచారం ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, వీడియో సెనెగల్ దేశం లోని ఒక విమానాశ్రయంలో జరిగిన ‘మాక్ డ్రిల్’ కి సంబంధించినది.
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
‘అమెరికాలో జారీచేసిన నీతిమంతుల జాబితాలో మోదీ ప్రథమ స్థానం’ అనే పాత ఫేక్ న్యూస్ ని మళ్ళీ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 24, 2021
‘అమెరికాలో జారీచేయబడిన అత్యంత నీతిమంతుల జాబితాలో 50 మంది నేతలలో ప్రథమ స్థానంలో మన ప్రియతమ ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ’, అని చెప్తూ ఒక పోస్ట్ ని సోషల్ మీడియాలో కొంత మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: అమెరికాలో జారీ చేయబడిన అత్యంత నీతిమంతుల జాబితాలో ప్రథమ స్థానంలో ప్రధాని మోదీ.
ఫాక్ట్: అమెరికాలో అలాంటి జాబితా ఒకటి రిలీజ్ చేసినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. ప్రపంచంలోని అత్యంత నిజాయితీ గల నాయకుడు అంటూ ఏ ప్రముఖ సర్వే సంస్థ ప్రకటించదు. ప్రధాని మోదీ కి ఆ గౌరవం దక్కినట్లుగా ఏ అధికారిక సంస్థ వెల్లడించలేదు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్ట్ లో చెప్పిన విషయం గురించి ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, అలాంటి జాబితా ఒకటి అమెరికాలో రిలీజ్ అయినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం దొరకలేదు. ‘Morning Consult’ అనే అమెరికన్ రీసెర్చ్ సంస్థ వారి సర్వేలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నాయకుడి గా ప్రధాని మోదీ నిలిచినట్టు కొన్ని న్యూస్ ఆర్టికల్స్ లో చదవొచ్చు. ఇదే విషయం ‘Morning Consult’ వారి వెబ్సైటులో కూడా చూడవొచ్చు.
కొన్ని పాత సర్వేల్లో కూడా ప్రధాని మోదీ పేరుని పేర్కొన్నట్లుగా తెలుస్తోంది. ఉదాహరణకు ‘ఫోర్బ్స్ పవర్ఫుల్ పీపుల్‘, ‘గాలప్ ఇంటర్నేషనల్ – గ్లోబల్ లీడర్స్ యొక్క అభిప్రాయం‘, ‘ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్ మరియు ట్విట్టర్ లలో అత్యధిక ప్రజాదరణ ఉన్న వ్యక్తి‘, మరియు ‘బ్లూమ్బెర్గ్ మార్కెట్లలో అత్యంత ప్రభావవంతడైన వ్యక్తుల యొక్క ర్యాంకింగ్స్‘ లకు సంబంధించిన సమాచారం చూడవొచ్చు. కానీ, పోస్ట్ లో పేర్కొన్న సర్వే గురించి గానీ, ప్రధాని మోదీ కి లభించినట్లుగా అటువంటి ర్యాంకింగ్ గురించి గానీ ఎటువంటి సమాచారం దొరకలేదు.
ఒకవేళ నిజంగానే అలాంటి ఒక సర్వే లో ప్రధాని మోదీ కి ప్రథమ స్థానం వస్తే, అన్నీ ప్రముఖ వార్తాసంస్థలు ఆ వార్తను ప్రచురించేవి. కానీ, ఎవరూ కూడా అటువంటి వార్తను ప్రచురించలేదు. ఇదే ఫేక్ పోస్ట్ ని 2019 లో కూడా కొంత మంది షేర్ చేసినప్పుడు, అది ఒక ఫేక్ న్యూస్ అని FACTLY రాసిన ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు. అంతేకాదు, అమెరికన్ ‘వైట్ హౌస్’ తమ సర్వేలో మన్మోహన్ సింగ్‌ను ప్రపంచంలో అత్యంత విశ్వసనీయ వ్యక్తిగా పేర్కొందని ఇంతకముందు మరో పోస్ట్ వైరల్ అవ్వగా, అది కూడా తప్పేనని చెప్తూ FACTLY రాసిన ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, ప్రధాని మోదీ ప్రథమ స్థానంలో అత్యంత నీతిమంతుల జాబితాని ఏ ప్రముఖ అమెరికా సంస్థ వెల్లడించలేదు.

created: February 24, 2021


text:
‘1945 లో దాడి చేసినందుకు ఇప్పటికీ అమెరికా వస్తువులను జపాన్ కొనట్లేదు’ అనేది ఫేక్ మెసేజ్ - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 17, 2020
1945 లో జపాన్ పై అమెరికా న్యూక్లియర్ బాంబ్ తో దాడి చేసినప్పటి నుండి నేటి వరకు జపాన్ ప్రజలు అసలు అమెరికా వస్తువులు కొనడం లేదని, కనీసం గుండు పిన్ను కూడా అమెరికా అమ్మలేకపోయింది అని చెప్తూ ఒక ఫోటోతో కూడిన పోస్ట్ ని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
1945 లో న్యూక్లియర్ బాంబ్ తో దాడి చేసారని, ఈ రోజుకీ కూడా అమెరికా వస్తువులను జపాన్ కొనట్లేదు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ): 2019 లో అమెరికా కి జపాన్ నాల్గవ అతి పెద్ద ఎగుమతి మార్కెట్. సుమారు 74.7 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల విలువు గల వస్తువులను 2019 లో అమెరికా జపాన్ కి ఎగుమతి చేసిందని ‘Office of the United States Trade Representative’ వెబ్సైటులో చూడవొచ్చు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
అమెరికా మరియు జపాన్ మధ్య జరిగే ట్రేడ్ గురించిన సమాచరం కోసం వెతకగా, ‘Office of U.S. Trade Representative’ వెబ్ సైట్ లింక్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. ఆ వెబ్ సైట్ లో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం, రెండు దేశాల మధ్య సుమారు 303 బిలియన్ అమెరికన్  డాలర్ల ట్రేడ్ ఉన్నట్టుగా తెలుస్తుంది. 2019 లో అమెరికా జపాన్ కి సుమారు 123.4 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల విలువు గల వస్తువులు మరియు సర్వీసెస్లను (వస్తువులు – 74.7 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు మరియు సర్వీసెస్ – 48.7 అమెరికన్ డాలర్ల) ఎగుమతి చేసింది. పోస్ట్ లోని మెసేజ్ 2019 లో కూడా వైరల్ అవ్వగా, అప్పుడు FACTLY రాసిన ఫ్యాక్ట్-చెక్ ని ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
అమెరికా మరియు జపాన్ ట్రేడ్ గణాంకాలను ‘Ministry of Finance – Japan’ వెబ్ సైట్ లో కూడా చూడవొచ్చు.
అంతేకాదు, జపాన్‌లో ఉన్న అత్యంత ప్రసిద్ధ ఈ-కామర్స్ వెబ్‌సైట్లలో ‘అమెజాన్’ (ఒక అమెరికన్ సంస్థ) ఒకటని తెలుస్తుంది. అనేక యుఎస్ కంపెనీల ఉత్పత్తులు ఆ వెబ్‌సైట్‌లో అమ్మకానికి ఉన్నట్టు చూడవొచ్చు.
చివరగా, ‘1945 లో దాడి చేసినందుకు ఇప్పటికీ అమెరికా వస్తువులను జపాన్ ప్రజలు కొనట్లేదు’ అనేది ఫేక్ మెసేజ్. 2019 లో అమెరికా జపాన్ కి సుమారు 74.7 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల విలువు గల వస్తువులను ఎగుమతి చేసింది.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
అనిల్ ఉపాధ్యాయ పేరుతో కాంగ్రెస్ పార్టీలో అసలు ఎమ్మెల్యే లేరు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
November 18, 2020
దేశంలో ఉన్న సుమారు వంద మంది దేశ వ్యతిరేకులను జైల్లో పెడితే CAA మరియు NRC వ్యతిరేక ఉద్యమాలు జరుగవని కాంగ్రెస్ MLA అనిల్ ఉపాధ్యాయ అంటున్న దృశ్యాలు, అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కాంగ్రెస్ MLA అనిల్ ఉపాధ్యాయ CAA మరియు NRC ఉద్యమాలు చేసిన వ్యక్తులని జైల్లో పెట్టాలని మీడియాకి చెప్తున్న వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): అనిల్ ఉపాధ్యాయ అనే పేరు గల MLA, కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఎవరూ లేరు. ఇదివరకు అనిల్ ఉపాధ్యాయ అనే ఇదే పేరు గల వ్యక్తి బిజేపి పార్టీకి చెందిన MLA అని తప్పుగా పోస్టులు పెట్టారు. కాబట్టి, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ కి సంబంధించి కొన్ని కీ పదాలతో గూగుల్ లో వెతికితే, ఇదే వీడియో ‘The News Paper’ అనే యూట్యూబ్ ఛానెల్లో దొరికింది. ఈ వీడియోని ’04 మార్చ్ 2020’ నాడు పోస్ట్ చేసారు. వీడియో మాట్లాడుతున్న వ్యక్తి కాంగ్రెస్ పార్టీ MLA అని వీడియో వివరణలో ఎక్కడ తెలుపలేదు.
అనిల్ ఉపాధ్యాయ అనే పేరు గల కాంగ్రెస్ MLA అభ్యర్ధి కోసం ‘My Neta’ వెబ్సైటులో వెతికితే, ఆ పేరు గల MLA కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఎవరూ లేరని తెలిసింది. అనిల్ ఉపాధ్యాయ అనే పేరుతో ఉన్న ఇద్దరు రాజకీయ నాయకులు ఉన్నప్పటికీ, వారు ఎవరూ కాంగ్రెస్ పార్టీకి సంబంధించిన లీడర్లు కాదని తెలిసింది.
ఇదివరకు, అనిల్ ఉపాధ్యాయ అనే ఇదే పేరు గల వ్యక్తి బిజేపి పార్టీకి MLA అని షేర్ చేసినప్పుడు, FACTLY దానికి సంబంధించి రాసిన ఫాక్ట్ చెక్ ఆర్టికల్స్ ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, సంబంధం లేని వ్యక్తి వీడియోని చూపిస్తూ కాంగ్రెస్ MLA అనిల్ ఉపాధ్యాయ CAA, NRC కి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు చేసే వ్యక్తులని జైల్లో వెయ్యమని చెప్తున్నట్టుగా షేర్ చేస్తున్నారు.

created: November 18, 2020


text:
పాత వీడియో పెట్టి, ‘చైనా మీద ప్రతీకార దాడులు మొదలు పెట్టిన ఇండియన్ ఆర్మీ’ అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 19, 2020
గల్వాన్ వ్యాలీ (లడఖ్) ఘటనకి ప్రతీకారంగా చైనా మీద ఇండియన్ ఆర్మీ దాడులు ఆరంభించింది అంటూ ఒక వీడియోని  సోషల్ మీడియాలో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. పోస్ట్ లోని వీడియో 2019 లో మహారాష్ట్రలో నిర్వహించిన ఫైరింగ్ డ్రిల్ కి  సంబంధించిన వీడియోగా FACTLY గుర్తించడం జరిగింది. ‘Economic Times’ వారు తమ వెబ్సైట్ లో ‘Watch: Indian Army’s Grad artillery firing at Deolali Firing range’ అనే టైటిల్ తో అదే వీడియోని 2019 లోనే ప్రచురించినట్టు చూడవచ్చు. ఆ వీడియోని ‘Zee News’ ఛానల్ వారు కూడా తమ అధికారిక ఇన్స్తగ్రం అకౌంట్లో పోస్ట్ చేసి అదే విషయాన్ని తెలిపింది. అంతేకాదు, గత సంవత్సరం అదే వీడియోని ‘పాక్ పై భారత్ ఆర్మీ చేసిన దాడి’ అంటూ కొందరు షేర్ చేసినప్పుడు, అది తప్పు అని చెప్తూ FACTLY  రాసిన ఫ్యాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ ఇక్కడ చదవొచ్చు.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్ – ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్ –
1.  ‘EconomicTimes’ ఆర్టికల్: https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/watch-indian-armys-bm-21-grad-artillery-firing-at-deolali-firing-range/videoshow/69989854.cms
2. ‘Zee news’ పోస్ట్: https://www.instagram.com/p/BzS3CwMFFKX/
Did you watch our new video?


text:
హైదరాబాద్ లో ఏర్పాటు చేసిన జెండాకి సంబంధించిన వీడియోని, వాఘా సరిహద్దు కి సంబంధించిందని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
September 4, 2020
ఇండియా, పాకిస్తాన్ వాఘా బోర్డర్ దగ్గర అటారి ప్రాంతంలో 360ft వైశాల్యంగల భారత జెండాని ఏర్పాటు చేసారని, ఇది ఒక ప్రపంచ రికార్డు అని ఇంకా ఈ జెండాకి సంబంధించిన ప్రత్యేకతలు తెలుపుతున్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. దీనికి సంబంధించిన వీడియోని కూడా ఈ పోస్టులో షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఇండియా, పాకిస్తాన్ వాఘా బోర్డర్ దగ్గర అటారి ప్రాంతంలో 360ft వైశాల్యంగల భారత జెండాని ఏర్పాటు చేసారని, ఇది ఒక ప్రపంచ రికార్డు అని ఇంకా ఈ జెండాకి సంబంధించిన ప్రత్యేకతలు.
ఫాక్ట్(నిజం): ఈ వీడియో హైదరాబాద్ లో 291ft ఎత్తుగల స్తంభంపై 108 X 72 ft వైశాల్యంగల భారత జెండాని ఏర్పాటు చేసినప్పుడు తీసింది. ఈ వీడియోకి వాఘా బోర్డర్ లో ఏర్పాటు చేసిన జెండాకి సంబంధం లేదు. ఇంకా అటారీలో( వాఘా దగ్గరి) ఏర్పాటు చేసిన జెండా పేరు పైన ఎటువంటి ప్రపంచ రికార్డు లేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులో ఉన్న వీడియోకి సంబంధించిన స్క్రీన్ షాట్స్ ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే వీడియోని 2017లో ఒక ఫేస్ బుక్ వినియోగదారుడు తన ఎకౌంటులో హైదరాబాద్ లోని ట్యాంక్ బండ్ పైన ఎగరవేసిన భారత జెండా అని చెపుతూ షేర్ చేసాడు. ఈ ఆధారం ద్వారా యూట్యూబ్ లో కీ వర్డ్ సెర్చ్ చేయగా పోస్టులో ఉన్న వీడియోని వేరే కోణంలో చూపించే వీడియో ఒకటి మాకు కనిపించింది. యూట్యూబ్ లో వీడియో కింద ఇచ్చిన వివరణ ఈ విదంగా ఉంది  ‘CM KCR Hoists Largest Indian Biggest Flag in Hyderabad’ . రెండు వీడియోల్లో కూడా ఒకే రకమైన చెట్లు, కార్ చూడొచ్చు. ఇంకా రెండు వీడియోల్లో ఒకే టైం దగ్గర సంగీతం మొదలవుతుంది. ఈ వీడియో 2 June 2016 తెలంగాణా ఆవిర్భావ దినోత్సవం రోజున హైదరాబాద్ లో 291ft ఎత్తుగల స్తంభంపై 108 X 72 ft వైశాల్యంగల భారత జెండాని ఏర్పాటు చేసినప్పుడు తీసింది, అప్పటికి ఇది దేశంలోనే రెండో అతి పెద్ద జెండా. ఈ కార్యక్రమానికి  సంబంధించిన మరికొన్ని వీడియోస్ ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ఐతే మార్చ్ 2017లో ఇండియా,పాకిస్తాన్ సరిహద్దు ప్రాంతమైన అటారీ, పంజాబ్ లో 360ft ఎత్తైన స్తంభంపైన (అప్పటికి దేశంలోనే ఎత్తైన) అతిపెద్ద భారత జెండాని ఏర్పాటు చేసింది. దీని తరవాత హైదరాబాద్ లో ఏర్పాటు చేసిన జెండా దేశంలోనే అతిపెద్దది అన్న కీర్తి కోల్పోయింది. ఐతే అటారీలో జెండా ఏర్పాటు చేసే సమయంలో పాకిస్తాన్ మొదట అభ్యంతరం తెలిపినప్పటికీ తరువాత సరిహద్దు దగ్గర తమవైపు ప్రాంతంలో 400ft ఎత్తైన స్తంభంపై భారత  జెండాకు ధీటుగా తమ దేశ జెండాని ఏర్పాటు చేసుకుంది. దీని తరువాత 2018లో కర్ణాటకలోని బెల్గావి లో 361ft(అటారీలోని స్తంభం కన్నా ఒక ft ఎక్కువ ఎత్తు) ఎత్తైన స్తంభంపైన దేశాలోనే పెద్ద జెండాని ఏర్పాటు చేసింది. ఇంకా చాలా రాష్ట్రాలు దేశాలోనే పొడవైన, వైశాల్యంలో పెద్దవైన జెండాలు ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. 2019లో వచ్చిన కొన్ని వార్తా కథనాల ప్రకారం మీరట్ లో 380ft ఎత్తైన స్తంభంపైన భారత జెండాని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్టు తెలిసింది. ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన మరియు పెద్దవైన జెండాల గురించి ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ తెలుసుకోవచ్చు.
చివరగా, హైదరాబాద్ లో ఏర్పాటు చేసిన జెండాకి సంబంధించిన వీడియోని, వాఘాలో ఏర్పాటు చేసిన జెండాకి సంబంధించిన వీడియో అని తప్పుడు ప్రచారం చేస్తున్నారు.

created: September 4, 2020


text:
ఇది భారత దేశం కొరోనావైరస్ ని ఎంత సమర్థవంతంగా ఎదుర్కుంటుందో చెప్పడానికి రీడిజైన్ చేసిన ఇండియన్ మ్యాప్ కాదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 16, 2020
ఒక అమెరికన్ సీఈఓ భారత దేశంలో ఉన్న ప్రతీ రాష్ట్రాన్ని ఆ రాష్ట్ర జనాభాతో సమంగా ఉన్న వేరే దేశం తో రీప్లేస్ చేసి రీడిజైన్ చేసిన మ్యాప్ సహాయంతో, జనాభా ఎక్కువ ఉన్నా కూడా  COVID-19 సంక్షోభాన్ని భారత దేశం సమర్థవంతగా ఎలా ఎదుర్కుంటుందో తన ఉద్యోగులకి వివరించాడని సోషల్ మీడియా లో షేర్ చేస్తున్నారు. కానీ, ఆ ఫోటో ఇంటర్నెట్ లో కొరోనా వైరస్ వ్యాప్తి మొదలు కానప్పటి నుండే  ఉందని ‘FACTLY’ విశ్లేషణలో తెలిసింది. ఆ ఫోటో ఇంటర్నెట్ లో కనీసం 2016 నుండే ఉంది.
సోర్సెస్:
క్లెయిమ్: ఫేస్బుక్ పోస్ట్ (ఆర్కైవ్డ్)
ఫాక్ట్:
1. ట్వీట్ – https://twitter.com/ErikSolheim/status/725937576532578304
‘మీకు తెలుసా’  సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
2019 ర్యాలీ ఫోటోని ఇటీవల కాంగ్రెస్-లెఫ్ట్ పార్టీలు కోల్‌కతాలో నిర్వహించిన ఎన్నికల సభ ఫోటోలుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
March 2, 2021
పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్- లెఫ్ట్ పార్టీలు ఉమ్మడిగా నిర్వహించిన ఎన్నికల సభకు భారీగా హాజరైన జనం, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక పోస్ట్ షేర్ అవుతుంది. జన సముహంతో నిండి ఉన్న ఒక బహిరంగ సభ ఫోటోలని ఈ పోస్టులో షేర్ చేసారు. ఈ ఫోటోలని కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా తమ ట్విట్టర్ అకౌంట్లో షేర్ చేసింది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పశ్చిమ బెంగాల్ లో కాంగ్రెస్ లెఫ్ట్ పార్టీలు కలిసి ఇటీవల నిర్వహించిన ఎన్నికల సభ యొక్క ఫోటోలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్  చేసిన ఈ ఫోటో, 2019లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ పార్టీలు కోల్‌కతాలోని బ్రిగేడ్ పెరేడ్ గ్రౌండ్ లో నిర్వహించిన బహిరంగ సభకు సంబంధించినవి. లెఫ్ట్ పార్టీలు ఇటీవల కాంగ్రెస్ తో కలిసి కోల్‌కతాలో బహిరంగ సభ నిర్వహించిన మాట నిజమే కానీ, ఈ ఫోటోలు ఆ బహిరంగ సభకు సంబంధించినవి కావు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టిస్తుంది.
పోస్టులు షేర్ చేసిన ఈ రెండు ఫోటోలు ఒకే చిత్రాన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఈ ఫోటోల రంగులలో మాత్రమే తేడాలున్నాయి. ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే,  ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ 2019లో పబ్లిష్ అయిన ఒక న్యూస్ ఆర్టికల్ దొరికింది. 2019లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ పార్టిలు కోల్‌కతాలోని బ్రిగేడ్ పెరేడ్ గ్రౌండ్ లో నిర్వహించిన బహిరంగ సభకు సంబంధించిన ఫోటో అని ఈ ఆర్టికల్ లో తెలిపారు.
ఈ వివరాల ఆధారంగా ఆ సభకు సంబంధించిన మరింత సమాచారం కోసం వెతికితే, పోస్టులోని అదే ఫోటోని CPI(M) పశ్చిమ బెంగాల్ పార్టీ 10 జూన్ 2020 నాడు తమ ట్విట్టర్ అకౌంట్లో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. ‘A bird eye view of last year Birgade Rally at Kolkata’ అని తెలుపుతూ CPI(M) పార్టీ ఈ ఫోటోని షేర్ చేసారు. దీనిబట్టి, ఈ ఫోటో 2019లో జరిగిన బహిరంగ సభకు సంబంధించిందని చెప్పవచ్చు.
“You can cut all the flowers but you cannot keep Spring from coming.”
A bird eye view of last year Birgade Rally at #Kolkata #LalSalaamComrade pic.twitter.com/EmuvpqaiXI
2019లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ పార్టీలు నిర్వహించిన ఈ సభ యొక్క వివరాలను తెలుపుతూ చాలా వార్తా సంస్థలు ఆర్టికల్స్ పబ్లిష్ చేసాయి. ఆ ఆర్టికల్స్ ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోలు, 2019లో లెఫ్ట్ పార్టీలు కోల్‌కతాలో నిర్వహించిన బహిరంగ సభకు సంబంధించింది అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
కోల్‌కతాలోని బ్రిగేడ్ పెరేడ్ గ్రౌండ్ లో లెఫ్ట్ పార్టీలు ఇటీవల కాంగ్రెస్ పార్టీతో  కలిసి భారీ బహిరంగ సభ నిర్వహించాయి. కాని, పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫొటోలు ఈ బహిరంగ సభకు సంబంధించింది కాదు.
చివరగా, 2019లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ పార్టీలు నిర్వహించిన బహిరంగ సభ ఫోటోని, ఇటీవల కాంగ్రెస్ పార్టీ లెఫ్ట్ పార్టీలతో తో కలిసి కోల్‌కతా లో నిర్వహించిన బహిరంగ సభ ఫోటోలుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
పాత ఫోటోని ఇటివల ఢిల్లీలో జరుగుతున్న రైతు ఉద్యమంలో ఓ చిన్నారి ఆహరం పంచుతున్న ఫోటోగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 23, 2020
‘ఢిల్లీ లో రైతులు పోరాటం చేస్తున్న ప్రదేశంలో వారికి ఆహరం అందిస్తున్న చిట్టి తల్లి’, అని షేర్ చేస్తున్న ఒక ఫోటో సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్తగా అమలులోకి తీసుకొచ్చిన వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైతులు నిరసన చేస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ఢిల్లీ లో జరుగుతున్న రైతు ఉద్యమంలో ఒక చిన్నారి ఆహరం పంచుతున్న ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ ఫోటో పాతది. 2017లో ఇదే ఫోటోని ఒక యూసర్ తన ఫేస్బుక్ పేజిలో షేర్ చేసారు. ఈ ఫోటోకి ఇటివల రైతులు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా ఢిల్లీ లో చేస్తున్న నిరసనలకి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని ‘Guru Ka Langar’ అనే కమ్యూనిటీ  తన ఫేస్బుక్ పేజిలో పోస్ట్ చేసినట్టు తెలిసింది. ఈ ఫోటోని ‘14 July 2017’ నాడు పోస్ట్ చేసారు. హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పావుంట సాహిబ్ అనే ప్రదేశంలో ఈ ఫోటో తీసినట్టు అందులో తెలిపారు.
ఈ ఫోటోకి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు తెలియనప్పటికీ, ఈ ఫోటో ఇటివల రైతులు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా చేస్తున్న నిరసనలకు సంబంధించినది కాదని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, సంబంధం లేని పాత ఫోటోని చూపిస్తూ ఢిల్లీలో జరుగుతున్న రైతు ఉద్యమంలో ఓ చిన్నారి ఆహరం పంచుతున్న ఫోటో అని షేర్ చేస్తున్నారు.

created: December 23, 2020


text:
బాబా రాందేవ్ పాత ఫోటోని చూపించి ప్రస్తుతం ఆసుపత్రిలో వెంటిలేటర్ పై ఉన్నట్టు షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 13, 2021
ఆసుపత్రిలో బాబా రాందేవ్ కొంతమందితో ఉన్న ఫోటోని సోషల్ మీడియాలోచాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఊపిరి బిగపట్టి ఉచ్వాస నిశ్వాస గురించి చెప్పే వ్యక్తే ఇవాళ వెంటిలేటర్ పై ఉన్నాడని, కరోనా కు మందు కనిపెట్టాము అన్నవారి పరిస్థితి ఇలా ఉంటే సామాన్య ప్రజల పరిస్థితి ఏంటి అని షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులొ ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కరోనా చికిత్స తీసుకుంటున్న బాబా రాందేవ్ ఆసుపత్రిలో వెంటిలేటర్ పై ఉన్న ఫోటో.
ఫాక్ట్: బాబా రాందేవ్ ఉన్న ఈ ఫోటో 2011 నాటిది. నల్ల ధనానికి వ్యతిరేకంగా బాబా రాందేవ్ 2011లో దీక్ష చేసారు. తొమ్మిది రోజుల తరువాత ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణించటంతో  డెహ్రాడూన్ లోని ఓ ఆసుపత్రిలో చేర్పించారు, ఈ ఫోటో అప్పుడు తీసినదే. ప్రస్తుతం బాబా రాందేవ్ ఆసుపత్రిలో వెంటిలేటర్ పై ఉన్నట్టు ఎటువంటి సమాచారం లేదు. కావున, పోస్ట్ ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
పోస్ట్ లో ఉన్న ఫోటో ని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, ఇండియా టుడే ఫోటో కలెక్షన్ కు డైరెక్ట్ చేసింది. బాబా రాందేవ్ కి సంబంధించి మరిన్ని ఫోటోలు ఆ ఫోటో కలెక్షన్ లో లభించాయి. ఆ ఫోటో కలెక్షన్ లోని వివరణలో ఈ సంఘటన బాబా రాందేవ్ జూన్ 2011లో నల్ల ధనానికి వ్యతిరేకంగా చేసిన ఆమరణ నిరాహార దీక్షకు సంబంధించినదిగా పేర్కొన్నారు. తొమ్మిది రోజుల తరువాత బాబా రాందేవ్ ఆరోగ్యం క్షీణించటంతో అతన్ని డెహ్రాడూన్ లోని ఓ ఆసుపత్రిలో చేర్పించారు. అనంతరం ఇతర ప్రముఖ మత, ఆధ్యాత్మిక పెద్దల సమక్షంలో తన దీక్షను విరమించారు. పోస్ట్ లోని ఫోటో అప్పుడు ఆసుపత్రిలో జాయిన్ అయినప్పుడు తీసిన ఫొటోనే.
ఇంకా ఈ సంఘటన గురించి గూగుల్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, 2011 నాటి న్యూస్ ఆర్టికల్స్ కొన్ని లభించాయి. ఆ ఆర్టికల్స్ ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. బాబా రాందేవ్ దీక్ష విరమిస్తున్నట్టు NDTV వారి న్యూస్ వీడియో కూడా మనము చూడొచ్చు.
ఇటీవల బాబా రాందేవ్ ఆసుపత్రిలో చేరినట్టు మాకు ఎటువంటి న్యూస్ ఆర్టికల్స్ దొరకలేదు. ఇటీవల కాలంలో బాబా రాందేవ్ తన ఇంస్టాగ్రామ్ , ట్విట్టర్ అకౌంట్ ల ద్వారా బాగా ఆక్టివ్ గా ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది.
చివరగా, బాబా రాందేవ్ ఉన్న పాత ఫోటోని చూపించి ప్రస్తుతం ఆసుపత్రిలో వెంటిలేటర్ పై ఉన్నట్టు షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
హోలీ వేడుకల సందర్భంగా భగవంత్ మాన్ దిగిన పాత ఫోటోని బైక్ చోరి చేస్తూ పంజాబ్ పోలీసులకి పట్టుబడిన చిత్రమంటూ షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
April 6, 2022
పంజాబ్ ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి భగవంత్ మాన్ బైక్ చోరి చేస్తూ పంజాబ్ పోలీసులకి పట్టుబడిన పాత చిత్రం, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక ఫోటో షేర్ అవుతుంది. ఆ ఫోటోలో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: పంజాబ్ ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి భగవంత్ మాన్ బైక్ చోరీ చేస్తూ పంజాబ్ పోలీసులకి పట్టుబడిన పాత చిత్రం.
ఫాక్ట్ (నిజం): భగవంత్ మాన్ హోలీ వేడుక సందర్భంగా తన మిత్రులతో కలిసి దిగిన ఒక పాత ఫోటోని ఈ పోస్టులో షేర్ చేసారు. భగవంత్ మాన్ చిన్ననాటి స్నేహితుడు కరంజిత్ అన్మోల్ ఈ ఫోటోని ఇటీవల తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసారు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని పంజాబ్ గాయకుడు అలాగే, నటుడు కరంజిత్ అన్మోల్ తన ఫేస్‌బుక్ పేజీలో షేర్ చేసినట్టు తెలిసింది. భగవంత్ మాన్, మంజిత్ సిద్ధూలతో కలిసి హోలీ సంబరాలు జరుపుకున్న పాత చిత్రం, అంటూ ఈ ఫోటో వివరణలో కరంజిత్ అన్మోల్ తెలిపారు. కరంజిత్ అన్మోల్ పంజాబ్ ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి భగవంత్ మాన్ చిన్ననాటి స్నేహితుడని తెలిసింది.
ఈ ఫోటోపై మరింత స్పష్టత కోసం ‘Newschecker’ ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థ కరంజిత్ అన్మోల్ తన ఫేస్‌బుక్ పోస్టులో పేర్కొన్న మంజిత్ సిద్దుని సంప్రదించింది. ఈ ఫోటోలో నల్ల చొక్కా ధరించి ఉన్న వ్యక్తి తానే అని మంజిత్ సిద్దు ఈ ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థకు తెలిపారు.
ఈ ఫోటోని 1994 లేదా 1995 సంవత్సరంలో పంజాబ్ పటియాలా నగరంలో తీసారని మంజిత్ సిద్దు తెలిపారు. కెనడా గాయకుడు హర్బజన్ మాన్ భారత దేశానికి వచ్చినప్పుడు, ఈ ఫోటోని హోలీ పండగ రోజు అతని ఇంటి మేడపై తీసినట్టు మంజిత్ సిద్దు తెలిపారు. ఈ ఫోటో దిగే సమయంలో భగవంత్ మాన్, కరంజిత్ అన్మోల్ అలాగే హర్భజన్ మాన్ తనతో పాటు ఉన్నారని, కాలేజీలో చదివుతున్న రోజుల నుండి భగవంత్ మాన్ తనకు స్నేహితుడని మంజిత్ సిద్దు ‘Newschecker’ సంస్థకు తెలిపారు. ఈ ఫోటోపై సోషల్ మీడియాలో జరుగుతున్న ప్రచారం పూర్తిగా అవాస్తవమని మంజిత్ సిద్దు స్పష్టం చేసారు.
చివరగా, భగవంత్ మాన్ హోలీ వేడుకల సందర్భంగా దిగిన ఒక పాత ఫోటోని బైక్ చోరి చేస్తూ పంజాబ్ పోలీసులకి పట్టుబడిన చిత్రమంటూ షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించి జిమ్ సెంటరుకి వెళ్తున్న పాత ఫొటోలని ప్రస్తుత హిజాబ్ వివాద నేపథ్యంలో షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 16, 2022
హిజాబ్ హక్కుల కోసం పోరాటం చేస్తున్న ముస్లిం విద్యార్ధులకు తన మద్దతు తెలుపుతూ  బాలీవుడ్ నటి రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించిన దృశ్యాలు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో కొన్ని ఫోటోలు షేర్ అవుతున్నాయి. ఒకప్పుడు బురఖాపై అభ్యంతరకర వ్యాఖ్యలు చేసిన రాఖీ సావంత్, ఈ రోజు హిజాబ్‌కు మద్దతుగా నిలుస్తుందని ఈ పోస్టులో తెలుపుతున్నారు. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: హిజాబ్ హక్కుల కోసం పోరాటం చేస్తున్న ముస్లిం విద్యార్ధులకు తన మద్దతు తెలుపుతూ బాలీవుడ్ నటి రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించిన దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోలు పాతవి. 2021 ఆగష్టు నెలలో రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించుకొని జిమ్ సెంటరుకి వెళ్ళినప్పుడు ఈ ఫోటోలని తీసారు. ఈ ఫోటోలకి ప్రస్తుత హిజాబ్ వివాదానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పుదోవ పట్టించేలా ఉంది.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోలని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ వస్త్రాలతో ఉన్న ఇవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ‘ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా’ వార్తా సంస్థ 31 ఆగష్టు 2021 నాడు పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. బాలీవుడ్ నటి రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించి జిమ్ సెంటరుకి వెళ్తున్న దృశ్యాలని ఈ వీడియోలో రిపోర్ట్ చేసారు.
రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించి జిమ్ సెంటరుకు వెళ్ళిన వీడియోలని పలు వార్తా సంస్థలు, వినోద వార్తలు ప్రసారం చేసే సంస్థలు తమ యూట్యూబ్ ఛానెల్స్‌లలో పబ్లిష్ చేసాయి. ఆ వీడియోలని ఇక్కడ, ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవచ్చు. తను ధరించిన హిజాబ్ వస్త్రాన్ని ఒక స్నేహితురాలు కానుకగా ఇచ్చారని, హిజాబ్ లోపల జిమ్ వస్త్రాలు ఉన్నాయని రాఖీ సావంత్ అప్పుడు మీడియాకు తెలిపారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన రాఖీ సావంత్ ఫోటోలు పాతవి అలాగే, ప్రస్తుత హిజాబ్ వివాదానికి సంబంధించినవి కావని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
చివరగా, రాఖీ సావంత్ హిజాబ్ ధరించి జిమ్ సెంటరుకి వెళ్తున్న పాత ఫొటోలని కర్ణాటక హిజాబ్ వివాదానికి జత చేస్తున్నారు.

created: February 16, 2022


text:
2015లో జస్టిన్ ట్రూడో సిక్కు సొసైటీని సందర్శించినప్పటి ఫోటోని ఇప్పుడు రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకు ముడిపెడుతున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 15, 2020
కెనడాలో కూర్చున్న భారతీయ రైతుల బాధను కెనడా ప్రధానమంత్రి చూడగలిగాడు కానీ, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ భారత దేశంలో ఉంటూ భారత రైతుల బాధ పట్టించుకోవడం లేదని షేర్ చేస్తున్న ఒక ఫోటో సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. కెనడా దేశంలో భారతదేశ రైతులకి మద్దతు తెలుపుతూ చేసిన నిరసన కార్యక్రమంలో కెనడా ప్రధానమంత్రి  జస్టిన్ ట్రూడో పాల్గొన్నట్టు ఈ పోస్టులో క్లెయిమ్ చేస్తున్నారు. భారతదేశంలో అమలులోకి తీసుకొచ్చిన కొత్త వ్యవసాయ బిల్లులను వ్యతిరేకిస్తూ రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకి కెనడా ప్రధానమంత్రి జస్టిన్ ట్రూడో మద్దతు తెలిపిన నేపథ్యంలో ఈ పోస్ట్ సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: కెనడాలో భారతదేశ రైతులకి మద్దతు తెలుపుతూ నిర్వహించిన ఆందోళన కార్యక్రమంలో కెనడా ప్రధానమంత్రి జస్టిన్ ట్రూడో పాల్గొన్నారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులో షేర్ చేసిన ఈ ఫోటో పాతది. 2015లో కెనడాలోని ‘Gurdwara Sahib Ottawa Sikh Society’ ని కెనడా ప్రధానమంత్రి జస్టిన్ ట్రూడో సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటో ఇది. ఈ ఫోటోకి ఇటివల భారతదేశంలోని రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, ఇదే ఫోటోని షేర్ చేస్తూ 2015లో పబ్లిష్ చేసిన న్యూస్ ఆర్టికల్స్ దొరికాయి. ఈ ఫోటో 2015లో కెనడా ప్రధానమంత్రి జస్టిన్ ట్రూడో ‘Gurdwara Sahib Ottawa Sikh Society’ ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటో అని ఒక ఆర్టికల్ వివరణలో తెలిపారు. ఇదే విషయాన్నీ తెలుపుతూ పబ్లిష్ చేసిన మరొక న్యూస్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఇదే ఫోటోని ‘Reuters pictures’ లో కూడా చూడవచ్చు.
ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో గురించిన మరింత సమాచారం కోసం వెతికితే, ఇదే ఫోటో ‘Stock’ ఫోటోగ్రఫీ వెబ్సైటులో దొరికింది. ‘11 నవంబర్ 2015’ నాడు కెనడా ప్రధానమంత్రి జస్టిన్ ట్రూడో ‘Gurdwara Sahib Ottawa Sikh Society’ ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటో అని అందులో తెలిపారు. ఇదే విషయాన్నీ తెలుపుతూ పబ్లిష్ చేసిన మరొక న్యూస్ ఆర్టికల్ ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటో ఇటివల రైతులు వ్యవసాయ బిల్లులకి వ్యతిరేకంగా చేస్తున్న నిరసనలకి సంబంధించిది కాదు అని అర్థం అవుతుంది.
చివరగా, 2015లో జస్టిన్ ట్రూడో కెనడా లోని ఒక సిక్కు సొసైటీ ని సందర్శించినప్పుడు తీసిన ఫోటోని ఇటివల భారత దేశంలో రైతులు చేస్తున్న నిరసనలతో ముడిపెడుతున్నారు.


text:
సంబంధంలేని పాత ఫోటోని కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైతులు పిలుపునిచ్చిన భారత్ బంద్ కి ముడిపెడుతున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 9, 2020
కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైతులు పిలుపునిచ్చిన భారత్ బంద్ నేపధ్యంలో రోడ్డుపై కూరగాయలు పడేసి ఉన్న ఫోటోని షేర్ చేస్తూ ‘రైతులు పండించిన పంటను రోడ్డు పాలుచేసి,రైతులకోసము బందు నిర్వహించిన రాజకీయ పక్షాలు’ అని చెప్తూ ఉన్న పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ‘రైతులు పండించిన పంటను రోడ్డు పాలుచేసి, రైతులకోసము బందు నిర్వహించిన రాజకీయ పక్షాలు’.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఇది ఒక పాత ఫోటో.  ఈ ఫోటో కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలు పార్లమెంట్ ఆమోదం పొందక ముందు నుండే ఇంటర్నెట్ లో అందుబాటులో ఉంది. ఈ ఫోటోకి కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకి వ్యతిరేకంగా రైతులు పిలుపునిచ్చిన భారత్ బంద్ కి ఎటువంటి సంబంధంలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పు.
పోస్టులోని ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఇదే ఫోటోని షేర్ చేసిన ఒక పాత సోషల్ మీడియా పోస్ట్ మాకు కనిపించింది.
ఇంకా రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ ద్వారా ఇదే ఫోటోని ప్రచురించిన ఒక బ్లాగ్ దొరికింది. ఈ బ్లాగ్ 09 మే 2020న రాయబడి  ఉంది. ఈ ఫోటోకి  సంబంధించి ఒరిజినల్ సోర్స్ గాని, ఈ ఫోటో ఏ సందర్భంలో తీసిందో తెలియనప్పటికీ ఈ ఫోటోని షేర్ చేసిన పాత సోషల్ మీడియా పోస్ట్, బ్లాగ్ బట్టి ఈ ఫోటో కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలు పార్లమెంట్ ఆమోదం పొందక ముందు నుండే ఇంటర్నెట్ లో అందుబాటులో ఉన్నదని చెప్పొచ్చు. దీన్నిబట్టి ఈ ఫోటోకి వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైతులు నిర్వహించిన భారత్ బంద్ కి ఎటువంటి సంబంధంలేదని కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్తగా తీసుకొచ్చిన వ్యవసాయ చట్టాలకి వ్యతిరేకంగా రైతులు భారత్ బంద్ నిర్వహించిన నేపథ్యంలో ఇలాంటి తప్పుదోవ పట్టించే పోస్టులు సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ చేస్తున్నారు.
చివరగా, సంబంధంలేని పాత ఫోటోని కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైలుతు పిలుపునిచ్చిన భారత్ బంద్ కి ముడిపెడుతున్నారు.

created: December 9, 2020


text:
పోస్టులోని ఫోటోకీ, అమరావతి నుంచి రాజధాని తరలింపును వ్యతిరేకిస్తూ రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకు ఎటువంటి సంబంధం లేదు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 16, 2020
ఫేస్బుక్ లో ఒక ఫోటో ని పోస్టు చేసి, అది అమరావతి లో రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకు సంబంధించినదని పేర్కొంటున్నారు. పోస్టులో చెప్పిన దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
ఫోటో అమరావతి నుంచి రాజధానిని తరలింపును వ్యతిరేకిస్తూ రైతులు చేస్తున్న నిరసనలకు సంబంధించినది.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్టులోని ఫోటో కనీసం ఏప్రిల్ 2018 నుండి ఇంటర్నెట్ లో ఉంది. కావున, అది సీఎం జగన్ మోహన్ రెడ్డి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి మూడు రాజధానులను  ప్రతిపాదించడానికంటే ముందే జరిగిన ఘటనకి సంబంధించినది. పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సీఎం జగన్ మోహన్ రెడ్డి డిసెంబర్ 17, 2019న రాష్ట్రానికి మూడు రాజధానుల గురించి ప్రతిపాదించినట్లుగా ‘Times of India’ వారి కథనం ద్వారా తెలుస్తుంది. దాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ అమరావతి రాజధానికి భూములిచ్చిన రైతులు గత కొన్ని రోజులుగా నిరసనలు చేస్తున్నారు.
పోస్టులోని ఫోటోని గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసినప్పుడు, అది ఒక ట్విట్టర్ యూజర్ పెట్టిన ట్వీట్ లో లభించింది. ఆ ట్వీట్ ద్వారా ఆ ఫోటోకి సంబంధించిన సమాచారమేమీ తెలియకపోయినప్పటికీ, దానిని ఏప్రిల్ 26, 2018న పెట్టినట్లుగా చూడవచ్చు. టీడీపీ పరిపాలనలో మహిళల పరిస్థితి అని షేర్ చేస్తే అవి ఫేక్ అంటూ ఆ ట్వీట్ పెట్టారు.
#FakesExposed
4 out of 6 pics used in this collage are from 2011 when Congress is in power. YSRCP paid batch of prashant kishor team spreading fake pics all over the internet. #Ycheap
These pics are taken from this 2011 article: ⬇https://t.co/Vd5sxOFzAA pic.twitter.com/4NdKXpu0rQ
కావున, ఆ ఫోటో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సీఎం జగన్ మోహన్ రెడ్డి రాష్ట్రానికి మూడు రాజధానులను ప్రతిపాదించడానికంటే ముందే జరిగిన ఘటనకి సంబంధించినదని చెప్పవచ్చు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: January 16, 2020


text:
ఉగ్రదాడిలో మరణించిన వారి స్మారకార్ధం దావూదీ బోహ్రా ముస్లింలు నిర్వహించిన సభకు సంబంధించిన పాత ఫోటోను సందర్భరహితంగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
May 30, 2023
భారీ సంఖ్యలో ముస్లింలు కవాతు చేస్తున్న ఫోటో  ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతోంది. ముస్లింల జనాభా పెరిగిపోతుందని చెప్పే ఉద్దేశంలో ఈ ఫోటోను ‘ఇది ముస్లిం దేశం కాదు, లండన్ పరిస్తితి’ అనే కాప్షన్‌తో షేర్ చేస్తున్నారు. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: లండన్‌లో భారీ సంఖ్యలో ముస్లింలు కవాతు చేస్తున్న ఫోటో.
ఫాక్ట్(నిజం): జూన్ 2017లో లండన్‌లో జరిగిన ఉగ్రదాడిలో చనిపోయిన వారి స్మారకార్ధం అక్కడి దావూదీ బోహ్రా ముస్లిం కమ్యూనిటీ సభ్యులు ఒక స్మారక సభ నిర్వహించారు. ఈ ఫోటో ఆ సందర్భానికి సంబంధించిందే. ఐతే ఈ ఫోటోను తప్పుగా అర్ధం చేసుకొని, ముస్లింల జనాభా పెరిగిపోతుందనే ఉద్దేశంలో షేర్ చేస్తున్నారు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
పోస్టులో చెప్తున్నట్టు భారీ సంఖ్యలో ముస్లింలు కవాతు చేస్తున్న ఫోటో లండన్‌కు సంబంధించిందే అయినప్పటికి ఈ ఫోటోను సందర్భరహితంగా షేర్ చేస్తున్నారు.
ఈ ఫోటోను రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా, ఈ ఫోటోను జూన్ 2017లో రిపోర్ట్ చేసిన వార్తా కథనాలు మాకు కనిపించాయి. ఈ కథనాల ప్రకారం ఈ ఫోటో లండన్‌లోని దావూదీ బోహ్రా ముస్లిం కమ్యూనిటీ సభ్యులు లండన్ బ్రిడ్జి & బోరో మార్కెట్‌లో జరిగిన ఉగ్రదాడి బాధితుల స్మారకార్థం లండన్‌లోని పాటర్స్ ఫీల్డ్స్ పార్క్‌లో జరిగిన స్మారక సభలో పాల్గొన్నప్పుడు తీసింది.
అంతకు ముందు 03 జూన్ 2017లో లండన్ బ్రిడ్జి & బోరో మార్కెట్ ప్రాంతాలలో ఉగ్రదాడి జరిగింది. ఈ దాడిలో ఏడుగురు చనిపోయినట్టు వార్తా కథనాలు రిపోర్ట్ చేసాయి.
ఈ దాడిలో చనిపోయిన వారి స్మారకార్ధమే ముస్లింలు ఒక స్మారక సభ నిర్వహించారు. ఇదే విషయాన్ని ధృవీకరిస్తున్న మరొక వార్తా కథనం ఇక్కడ చూడొచ్చు. పైగా ఈ దాడులు చేసిన నిందితుల అంత్యక్రియల ఇస్లామిక్ పద్దతిలో నిర్వహించబోమని ఇమామ్‌లు తీర్మానించారు.
చివరగా, లండన్‌లో ఉగ్రదాడిలో మరణించిన వారి స్మారకార్ధం దావూదీ బోహ్రా ముస్లింలు  నిర్వహించిన సభకు సంబంధించిన ఫోటోను సందర్భరహితంగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
సంబంధంలేని పాత ఫోటోలను పెట్టి, షహీన్ బాగ్ కి సంబంధించిన ఫొటోలుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
February 24, 2020
షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవతులయినట్లుగా చెప్తూ, అక్కడ గుట్టలు గుట్టలుగా కండోమ్స్ దొరికాయని ఫేస్బుక్ లో పోస్టు చేస్తున్నారు. ఆ పోస్టులో అదే విషయంతో ఉన్న ఒక కథనం యొక్క స్క్రీన్ షాట్ ని కూడా పెడుతున్నారు. దాంట్లో ఎంతవరకు నిజముందో పరిశీలిద్దాం.
షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవతులయ్యారు. అక్కడ గుట్టలు గుట్టలుగా కండోమ్స్ దొరికాయి.
ఫాక్ట్ (నిజం): షహీన్ బాగ్ వద్ద మహిళలు CAA కి వ్యతిరేకంగా ‘15 డిసెంబర్ 2019’ నుండి నిరసన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. కానీ, షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవతులయినట్లుగా ఎక్కడా సమాచారం లేదు. కండోమ్స్ ఉన్న ఫోటో పాతది. అది ఇంటర్నెట్ లో కనీసం 2016 నుండి ఉంది. దానికి షహీన్ బాగ్ కి ఎటువంటి సంబంధం లేదు.  కావున, పోస్టులో చెప్పింది తప్పు.
పౌరసత్వ సవరణ చట్టం (CAA) కు వ్యతిరేకంగా మహిళలు షహీన్ బాగ్ వద్ద ‘15 డిసెంబర్ 2019’ నుండి నిరసనలు తెలుపుతున్నట్లు ‘Indian Express’ కథనం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.
పోస్టులోని స్క్రీన్ షాట్ లో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా గూగుల్ లో వెతికినప్పుడు, ఆ న్యూస్ రిపోర్ట్ లభించింది. ఆ కథనం లో షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవంతులయినట్లు మరియు అక్కడ గుట్టలు గుట్టలుగా కండోమ్స్ దొరికాయని ఉంది. కానీ, ఆ కథనం చివరిలో ఒక ‘నోట్’ లో, దానిని కేవలం సోషల్ మీడియాలో వస్తున్న న్యూస్ ఆధారంగా రాశామనీ, దాని వాస్తవికత గురుంచి తెలియదని  పేర్కొన్నారు.
గూగుల్ లో వెతికినప్పుడు, షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవంతులయినట్లుగా సమాచారం ఎక్కడా లభించలేదు. స్క్రీన్ షాట్ లో కండోమ్స్ ఉన్న ఫోటోని క్రాప్ చేసి వెతికినప్పుడు, ఆ ఇమేజ్ ఇంటర్నెట్ లో కనీసం 2016 నుండి ఉన్నట్లుగా తెలిసింది. దానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన సమాచారం ఏమీ లభించినప్పటికీ, అది షహీన్ బాగ్ లో నిరసనలు ప్రారంభం అవ్వడానికంటే ముందు నుండి ఇంటర్నెట్ లో ఉన్నట్లుగా తెలిసింది. కావున, దానికీ, ఆ నిరసనలకీ ఎటువంటి సంబంధం లేదు.
స్క్రీన్ షాట్ లో గర్భవతులు ఉన్న ఫోటోని క్రాప్ చేసి వెతికినప్పుడు, ‘The Print’ వార్తా సంస్థ ‘23 సెప్టెంబర్ 2019’ న ఢిల్లీ లోని ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో ‘మహిళ’ వార్డుల దుఃస్థితి గురించి రాసిన కథనం లో లభించింది. కావున, ఆ ఫోటో కూడా షహీన్ బాగ్ నిరసనలకి సంబంధించినది కాదు.
చివరగా, పాత ఫోటోలను పెట్టి ‘షహీన్ బాగ్ ఆందోళనకారులల్లో 1300 మంది గర్భవతులయ్యారు మరియు అక్కడ గుట్టలు గుట్టలు గా కండోమ్స్ దొరికాయి’ అని తప్పుడు ఆరోపణతో షేర్ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: February 24, 2020


text:
భారత్ ను ఎదురుకోవడానికి కెనడా నుండి ట్రైనింగ్ తీసుకుంటున్న చైనా అని షేర్ చేస్తున్న ఫోటోలు పాతవి - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 15, 2021
భారత సైనికులను ఎదురుకోవడానికి కెనడా నుండి ట్రైనింగ్ ఆఫీసర్లను పిలిపించుకొని తమ సైనికులకు ట్రైనింగ్ ఇప్పిస్తున్న చైనా అని చెప్తూ, దీనికి సంబంధించిన కొన్ని ఫొటోస్ షేర్ చేసిన పోస్ట్ ఒకటి సోషల్ మీడియాలో షేర్ అవుతుంది. ఈ కథనం ద్వారా అందులో ఎంత నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: భారత సైనికులను ఎదురుకోవడానికి కెనడా నుండి ట్రైనింగ్ ఆఫీసర్లను పిలిపించుకొని తమ సైనికులకు ట్రైనింగ్ ఇప్పిస్తున్న చైనా.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఇందులో ఒక ఫోటో NATO బలగాలలో భాగమైన కెనడా సైనికులు 2014లో కెనడా వైపుగల ఆర్కిటిక్ తీరంలో ట్రైనింగ్ తీసుకుంటున్నది కాగా మరొకటి 2018లో కెనడా మరియు చైనా ఆర్మీ మధ్య జరిగిన మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్ కి సంబంధించింది. ఇటీవల కాలంలో కెనడా మరియు చైనా ఆర్మీ మధ్య ఎటువంటి మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్స్ జరగలేదు. కావున పోస్టు ద్వారా చెప్పేది తప్పుదోవ పట్టించే విధంగా ఉంది.
ఫోటో 1:
ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా NATO (North Atlantic Treaty Organization) బలగాలలో కెనడా యొక్క ప్రతినిధి బృందానికి చెందిన అధికారిక ట్విట్టర్ ఎకౌంటులో ఇదే ఫోటోని షేర్ చేసిన 2014 ట్వీట్ మాకు కనిపించింది. ఈ ట్వీట్ ప్రకారం ఈ ఫోటో ఫిబ్రవరి 2014లో కెనడా వైపుగల ఆర్కిటిక్ తీరంలో కెనడా సైనికులు ట్రైనింగ్ తీసుకుంటున్న సందర్భంలో తీసింది.
#Canadian soldiers training in Canada's #Arctic, February 2014. pic.twitter.com/vkVJUir3Ei
ఫోటో 2:
ఈ ఫోటోని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేయగా ఈ ఫోటోని కెనడా ఆర్మీ యొక్క అధికారిక ట్విట్టర్ ఎకౌంటు ద్వారా ఫిబ్రవరి 2018లో షేర్ చేసిన ఒక ట్వీట్ మాకు కనిపించింది. ఈ ట్వీట్ ప్రకారం ఈ ఫోటో చైనా మరియు కెనడా ఆర్మీ మధ్యలో జరిగిన జాయింట్ మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్ కి సంబంధించింది.
#FactFriday – The #Army deployed a team of four observers from the Canadian Army Advanced Warfare Centre to China. The Chinese PLA accepted a reciprocal invitation from the CA to observe winter survival training in Petawawa. #StrongSecureEngaged #StrongProudReady pic.twitter.com/eARdeIXggz
ఫోటో 3:
ఈ ఫోటోకి సంబంధించి మాకు ఎటువంటి సమాచారం లభించలేదు.
ఇటీవల కాలంలో కెనడా మరియు చైనా ఆర్మీ మధ్య మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్స్ జరిగినట్టు ఎటువంటి వార్తా కథనాలు గాని లేక అధికారిక సమాచారం మాకు లభించలేదు. పైగా ఇటీవల కెనడా జాతీయ రక్షణ మంత్రి హర్జిత్ సజ్జన్ పార్లమెంట్ లో ‘కెనడా ఇకపై చైనా మిలిటరీతో శిక్షణ పొందడం లేదని’  చెప్పారు. వీటన్నిటి ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన ఫోటోలు ఇటీవల కాలంలో కెనడా మరియు చైనా ఆర్మీ మధ్య మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్స్ కి సంబంధించినవి కావని కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.
రెండు దేశాల ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్ ఫోర్సు మధ్యలో ఎక్సర్‌సైజ్స్ అనేవి చాలా సాధారణం. రెండు దేశాల మధ్య రక్షణ సహకారం, సైనికులకు గ్లోబల్ ఎక్స్పోజర్ వంటి కారణాల వల్ల ఈ ఇవి నిర్వహిస్తుంటారు. భారత దేశం కూడా చాలా దేశాల ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్ ఫోర్సుతో సంయుక్తంగా ఎక్సర్‌సైజ్స్ నిర్వహిస్తుంటుంది. ఉదాహరణకి, భారత ఆర్మీ నేపాల్ ఆర్మీ తో కలిసి ‘సూర్య కిరణ్‘, ఫ్రాన్స్ ఆర్మీతో ‘శక్తీ’, అమెరికన్ ఆర్మీతో  ‘యుద్ అభ్యాస్’, చైనా ఆర్మీతో ‘హ్యాండ్ ఇన్ హ్యాండ్’ పేర్లతో ఎక్సర్‌సైజ్స్ నిర్వహిస్తుంటాయి. భారత దేశ ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్ ఫోర్సు వివిధ దేశాల ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్ ఫోర్సుతో నిర్వహించే ఎక్సర్‌సైజ్స్ కి సంబంధించిన వివరాలు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడొచ్చు. అమెరికన్ ఆర్మీ వివిధ దేశాల ఆర్మీతో కలిసి నిర్వహించే ఎక్సర్‌సైజ్స్ కి సంబంధించిన వివరాలు ఇక్కడ చూడొచ్చు.
చివరగా, ఇవి పాత ఫోటోలు, ఇటీవల కాలంలో కెనడా మరియు చైనా ఆర్మీ మధ్య మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్స్ జరగలేదు.

created: January 15, 2021


text:
'ఇండో- టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ ఫోర్స్' వీడియోని అమరుడైన కల్నల్ సంతోష్ బాబు చివరి మాటలు అని ప్రచారం చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
June 20, 2020
‘ABN’ లోగో తో ఉన్నఒక వీడియోని ‘కల్నల్ సంతోష్ బాబు చైనా వాళ్ళతో చివరగా మాట్లాడిన మాటలు’ అని సోషల్ మీడియాలో విస్తృతంగా షేర్ చేస్తున్నారు. ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో చూద్దాం.
కల్నల్ సంతోష్ బాబు చైనా వాళ్ళతో చివరగా మాట్లాడిన మాటల వీడియో.
ఫాక్ట్ (నిజం): ): ఈ వీడియో జనవరి 2020 నుండి యూట్యూబ్ లో ఉంది. అంతే కాదు, చైనా ఆర్మీ తో మాట్లాడుతున్న వ్యక్తి భుజాల మీద I.T.B.P అని స్పష్టంగా రాసి ఉండడం మనం చూడొచ్చు. I.T.B.P (ఇండో- టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ ఫోర్స్) కేంద్ర హోమ్ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ‘సెంట్రల్ ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్’ కిందకి వస్తుంది, భారత ఆర్మీ కిందకు కాదు. మొన్న అమరుడైన కల్నల్ సంతోష్ బాబు ఇండియన్ ఆర్మీ ’16 బీహార్ రెజిమెంట్’ లో చేసేవాడు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
సోషల్ మీడియా లో ప్రచారం అవుతున్న వీడియోని గమనిస్తే, అందులో ‘ABN’ లోగో చూడవొచ్చు. ‘ABN’ ఛానల్ ఈ వీడియో ప్రచారం చేసిందా అని వాళ్ళ యూట్యూబ్ ఛానల్ లో వెతికితే 18 జూన్ 2020న ‘చైనా సైనికులతో సంతోష్ బాబు సంభాషణ’ అనే శీర్షిక తో ఒక వీడియో (ఆర్కైవ్) ప్రచురించినట్టు తెలిసింది.
వీడియో ఎప్పటిదా అని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి చూస్తే, ఇదే వీడియో 13 జనవరి 2020న యూట్యూబ్ లో ‘అరుణాచల్ ప్రదేశ్ బోర్డర్ దగ్గర చైనీస్ ఆర్మీ తో ‘ఇండో- టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ ఫోర్స్’ వాదన’ అనే శీర్షిక తో ఒక వీడియో లభించింది. కావున ఇవి కచ్చితంగా కల్నల్ సంతోష్ బాబు చైనా వాళ్ళతో చివరగా మాట్లాడిన మాటల వీడియో కాదు. ఈ వీడియోని క్షుణ్ణంగా గమనిస్తే మన జవాను డ్రెస్ భుజాల దగ్గర ‘I.T.B.P’ అని స్పష్టంగా రాసి ఉండడం మనం చూడొచ్చు. I.T.B.P అంటే ‘ఇండో- టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ ఫోర్స్’. ఇది కేంద్ర హోమ్ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ‘సెంట్రల్ ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్’ కిందకి వస్తుంది, భారత ఆర్మీ కిందకు కాదు. I.T.B.P లడఖ్ లోని కారకోరం పాస్ నుండి అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లోని జచెప్ లా వరకు 3488 కిలోమీటర్ల ఇండో-చైనా సరిహద్దును కాపాడుతుంది. మొన్న అమరుడైన కల్నల్ సంతోష్ బాబు  ఇండియన్ ఆర్మీ  ’16 బీహార్ రెజిమెంట్’ లో చేసేవాడు. అందుకే అసలు ఈ వీడియో లో కనిపిస్తున్న వ్యక్తి కల్నల్ సంతోష్ బాబు కాదు, అది ఇప్పుడు జరిగిన సంఘటన కూడా కాదు
‘ఇండో- టిబెటన్ బోర్డర్ పోలీస్ ఫోర్స్’ అధికారి చైనా ఆర్మీ తో సంభాషిస్తున్న పాత వీడియోని ‘కల్నల్ సంతోష్ బాబు చైనా వాళ్ళతో చివరగా మాట్లాడిన మాటల వీడియో’ అని తప్పుగా ప్రచారం చేస్తున్నారు.
Update: ‘ABN’ ప్రచురించిన వీడియోలో 1:59 నిడివి నుండి ఇంకో సంఘటనకు సంబంధించి వీడియో జోడించారు. రివర్స్ సెర్చ్ చేస్తే ఈ వీడియో 07 జులై 2017న, ‘డెక్కన్ హెరాల్డ్’ సంస్థ తమ యూట్యూబ్ ఛానల్ లో పెట్టినట్టు తెలుస్తుంది. వీడియో శీర్షికలో చైనీస్ సైనికులని మన భూభాగంలోకి రాకుండా జవాన్లు అడ్డుకుంటున్న వీడియో మొదటి భాగం అని తెలిపారు. రెండో భాగం వీడియో ఇక్కడ చూడవొచ్చు. వీడియో వివరణలో ఇది ఎప్పటిదో కచ్చితంగా చెప్పలేమని, కానీ జూన్ 2017 రెండో వారంలో జరిగిన సంఘటన అయ్యుండొచ్చని తెలిపారు. కావున ఈ వీడియోకి కల్నల్ సంతోష్ బాబు మరణించినప్పుడు జరిగిన సంఘటనలకు సంబంధం లేదు.
‘ABN’ ప్రచురించిన వీడియోలోని రెండు భాగాలు పోయిన మూడు వారాలలో రెండు వేరు వేరు సందర్భాలలో తప్పుడు వివరణలతో వైరల్ అయినప్పుడు ‘FACTLY’ రాసిన ఆర్టికల్స్ ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
‘మీకు తెలుసా’ సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?


text:
కర్ణాటకలో జరిగిన పాత కిడ్నాప్‌ని ముస్లిములు చేసినట్టు తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 27, 2021
ముస్లిములు పట్టపగలు ఆడపిల్లలను ఎత్తుకుపోతున్న దృశ్యాలు, అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఒక వీడియో షేర్ అవుతుంది. ఆ పోస్టులో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: ముస్లిములు కర్ణాటకలో పట్టపగలు ఆడపిల్లలను కిడ్నాప్ చేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): యువతిని పట్టపగలు కిడ్నాప్ చేసిన ఈ ఘటన కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని కోలార్ జిల్లాలో 2020లో జరిగింది. ప్రేయసి తల్లిదండ్రులు పెళ్ళికి ఒప్పుకోకపోవడంతో శివ శంకర్ అనే ఒక వ్యక్తి తన ప్రియురాలిని ఇలా పట్టపగులు కిడ్నాప్ చేసాడు. ఈ కిడ్నాప్ కోసం శివ శంకర్ స్నేహితులు బాలాజీ మరియు దీపక్ సహాయం చేసారు. ఈ కిడ్నాప్ కేసులోని నిందితులు ముస్లిములు కాదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతకితే, అవే దృశ్యాలు కలిగిన వీడియోని ‘ETV ఆంధ్రప్రదేశ్’ న్యూస్ ఛానల్ ‘14 ఆగష్టు 2020’ నాడు యూట్యూబ్ లో పబ్లిష్ చేసినట్టు తెలిసింది. తల్లిదండ్రులు తమ పెళ్ళికి ఒప్పుకోకపోవడంతో ప్రేయసిని ప్రియుడు కిడ్నాప్ చేసిన ఘటన కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని కోలార్ జిల్లాలో జరిగినట్టు  అందులో తెలిపారు.
‘13 ఆగష్టు 2020’ నాడు కోలార్ తాలుకాలోని MG రోడ్డు పై ఈ ఘటన చోటుచేసుకున్నట్టు ‘The News Minute’ తమ ఆర్టికల్‌లో రిపోర్ట్ చేసింది. కోలార్ జిల్లా కిలారిపేట గ్రామానికి చెందిన శివశంకర్, తన స్నేహితులు బాలాజీ మరియు దీపక్‌ల సహాయంతో తన ప్రియురాలిని కిడ్నాప్ చేసినట్టు ఈ ఆర్టికల్‌లో తెలిపారు. ఆ అమ్మాయిని అపహరించి ఒక లాడ్జ్ లో ఉంచినట్టు, అక్కడి నుంచి ఆ అమ్మాయిని పోలీసులు రక్షించి తన కుటుంబ సభ్యులకి అప్పగించినట్టు ఈ ఆర్టికల్ లో తెలిపారు. ఇదే విషయాన్ని రిపోర్ట్ చేస్తూ ‘ETV Bharat’ న్యూస్ సంస్థ కూడా ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది.
ఈ ఘటనకి సంబంధించి కోలార్ జిల్లా గుల్పేట పోలీస్ స్టెషన్‌లో ఫైల్ అయిన FIRలో, నిందితుల పేర్లు శివశంకర్, బాలాజీ, దీపక్ అని పేర్కొని ఉంది. ఈ కేసు ఇంకా పెండింగ్‌లో ఉన్నట్టు FIRలో తెలిపారు. ఈ కిడ్నాప్ చేసిన నిందితులు ముస్లిములని FIRలో ఎక్కడా  పేర్కొనలేదు.
ఇదివరకు, ఈ కిడ్నాప్ ఘటనని వికారాబాద్ మరియు హైదరాబాద్ నగరానికి ముడిపెడుతూ సోషల్ మీడియాలో షేర్ చేసినప్పుడు, FACTLY దానికి సంబంధించి ఫాక్ట్-చెక్ ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. ఆ ఆర్టికల్‌ని ఇక్కడ చదవొచ్చు.
చివరగా, కర్ణాటకలోని కోలార్ జిల్లాలో చోటుచేసుకున్న పాత కిడ్నాప్‌ని ముస్లిములు చేసినట్టు ఇప్పుడు తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
2017 మొబైల్ టవర్ ప్రమాదం వీడియోని ఇపుడు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా చేస్తున్న నిరసనలతో ముడిపెడుతున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 31, 2020
భారతీయ రైతు ఉద్యమంలో జియో టవర్ స్వాహా, అంటూ షేర్ చేస్తున్న ఒక వీడియో సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. భారత ప్రభుత్వం కొత్తగా అమలులోకి తీసుకొచ్చిన వ్యవసాయ చట్టాలని వ్యతిరేకిస్తూ రైతులు చేస్తున్న నిరసనలో, రిలయన్స్ సంస్థకు సంబంధించిన అన్ని ఉత్పత్తులని ముఖ్యంగా జియో ని బ్యాన్ చేయాలనీ రైతు సంఘాల నాయకులు పిలుపునిచ్చారు. ఆ పోస్టులో ఎంత వరకు నిజముందో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: జియో మొబైల్ టవర్ ని రైతులు ద్వంసం చేస్తున్న దృశ్యాలు.
ఫాక్ట్ (నిజం): వీడియోలో కనిపిస్తున్న ఈ ఘటన 2017లో చోటుచేసుకుంది. డెహ్రాడున్ లోని ఒక ఇంటి పై అమర్చిన మొబైల్ టవర్ నుంచి ఒక్కసారిగా మంటలు వచ్చినట్టు కొన్ని మీడియా సంస్థలు ఇవే దృశ్యాలను చూపుతూ రిపోర్ట్ చేసాయి. మొబైల్ టవర్ లో షార్ట్ సర్క్యూట్ అవ్వడం వల్లనే ఈ మంటలు చెలరేగినట్టు ఈ రిపోర్ట్స్ లో తెలిపారు. ఈ వీడియోకి ఇటివల వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా చేస్తున్న నిరసనలకి ఎటువంటి సంబంధం లేదు. కావున, పోస్టులో చేస్తున్న క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్లని రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ చేసి వెతికితే, అవే దృశ్యాలని చూపుతూ ‘News 18 Hindi’ న్యూస్ వెబ్ సైట్ ‘29 జూన్ 2020’ నాడు రిపోర్ట్ చేసిన వీడియో దొరికింది. ఈ ఘటన 2017లో డెహ్రాడున్ నగరంలో చోటుచేసుకున్నట్టు ఈ వీడియోలో తెలిపారు. డెహ్రాడున్ నగరంలోని అంకిత్ పురం దగ్గర ఉన్న ఒక ఇంటిపై అమర్చిన మొబైల్ టవర్ నుంచి ఒక్కసారిగా మంటలు చెలరేగినట్టు ఈ వీడియోలో తెలిపారు. మొబైల్ టవర్ లో షార్ట్ సర్క్యూట్ అవ్వడం వల్లనే ఈ మంటలు చెలరేగినట్టు ఈ వీడియో రిపోర్ట్ లో తెలిపారు. ఫైర్ ఇంజిన్ సిబ్బంది కొంతమంది లోకల్ ప్రజల సహాయంతో ఈ మంటలను ఆపినట్టు తెలిసింది.
ఇవే దృశ్యాలని చూపుతూ ‘Amar Ujala’ న్యూస్ వెబ్ సైట్ ‘28 జూన్ 2017’ నాడు ఒక ఆర్టికల్ పబ్లిష్ చేసింది. షార్ట్ సర్క్యూట్ అవ్వడంతో డెహ్రాడున్ లోని ఒక మొబైల్ టవర్ నుంచి మంటలు చెలరేగినట్టు ఈ ఆర్టికల్ లో తెలిపారు. ఈ వివరాల ఆధారంగా పోస్టులో షేర్ చేసిన వీడియో పాతది అని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు.
కొత్తగా అమలులోకి తీసుకొచ్చిన  వ్యవసాయ చట్టాలకు సంబంధించి రైతులకి, ప్రభుత్వానికి మధ్య జరుగుతున్న ఘర్షణలో, కొంతమంది రైతు సంఘాల కార్యకర్తలు జియో మొబైల్ టవర్లకి విద్యుత్ నిలిపేసిన ఘటనలు ఇటివల చోటుచేసుకున్నాయి. ఆ ఘటనలకి సంబంధించి పబ్లిష్ చేసిన న్యూస్ ఆర్టికల్స్ ని ఇక్కడ, ఇక్కడ చూడవచ్చు.
చివరగా, 2017లో జరిగిన మొబైల్ టవర్ ఆక్సిడెంట్ యొక్క వీడియోని ఇటివల రైతులు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా చేస్తున్న నిరసనలకి ముడిపెడుతున్నారు.

created: December 31, 2020


text:
పాత ఎడిటెడ్ ఫోటో పెట్టి, ‘సౌదీ అరేబియా రాజు కాళ్ళు పట్టుకుంటున్న మోడీ’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
December 27, 2019
‘ఇక్కడ ఉన్న ముస్లిం నచ్చడు, కానీ వేరే దేశపు వాళ్ళ కాళ్ళు పట్టుకుంటాం’ అని వ్యంగ్యగా రాస్తూ, సౌదీ అరేబియా రాజు కాళ్ళను మోడీ పట్టుకుంటున్నట్టు ఉన్న ఫోటోని ఫేస్బుక్ లో చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో విశ్లేషిద్ధాం.
సౌదీ అరేబియా రాజు కాళ్ళు పట్టుకుంటున్న మోడీ ఫోటో.
ఫాక్ట్ (నిజం): అది ఒక ఎడిటెడ్ ఫోటో. 2013 లో అద్వానీ పాదాలకు మోడీ నమస్కరిస్తున్న ఫోటోని తీసుకొని, అద్వానీ స్థానంలో సౌదీ రాజును పెట్టారు. కావున పోస్ట్ లో చెప్పింది తప్పు.
పోస్టు చేసిన ఫోటోని క్రాప్ చేసి గూగుల్ రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ లో వెతకగా, ఆ ఫోటో పై వార్తాపత్రికలు ప్రచురించిన ఆర్టికల్స్ సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. 2013 లో అద్వానీ పాదాలకు మోడీ నమస్కరిస్తున్న ఫోటోని తీసుకొని, అద్వానీ స్థానంలో సౌదీ రాజును పెట్టినట్టు ‘Business Standard’ ఆర్టికల్ లో చదవొచ్చు. ఇదే ఎడిటెడ్ ఫోటో 2016 లో కూడా వైరల్ అయింది. ఒరిజినల్ ఫోటోని ‘The Telegraph’ ఆర్టికల్ లో కూడా చూడవొచ్చు.
చివరగా, పాత ఎడిటెడ్ ఫోటో పెట్టి, ‘సౌదీ అరేబియా రాజు కాళ్ళు పట్టుకుంటున్న మోడీ’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.
ఏది ఫేక్, ఏది నిజం సిరీస్ లో మా వీడియోస్ మీరు చూసారా?

created: December 27, 2019


text:
'యశోద ఆసుపత్రిలో కేసీఆర్ కు చికిత్స' పేరుతో వైరల్ అవుతున్న ఫోటోలు జనవరి 2020 వీడియో కి సంబంధించినవి, ఇప్పటివి కావు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
July 9, 2020
తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ స్వల్ప అస్వస్థత తో సోమాజీగూడ యశోద ఆసుపత్రిలో  చేరినట్టు చెప్తున్న ‘హెచ్ఎంటీవీ’ వారి బ్రేకింగ్ న్యూస్ వీడియో యొక్క స్క్రీన్ షాట్స్ ని తాజాగా చాలా మంది షేర్ చేస్తున్నారు. ఆ పోస్ట్ లో ఎంతవరకు నిజముందో చూద్దాం.
బ్రేకింగ్ న్యూస్: స్వల్ప అస్వస్థత తో సోమాజీగూడ యశోద ఆస్పత్రిలో చేరిన తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్.
ఫాక్ట్ (నిజం): పోస్ట్ లోని ఫోటోల్లో ఉన్న బ్రేకింగ్ న్యూస్ పాతది. ఆ వీడియోని ‘హెచ్ఎంటీవీ’ వారు జనవరి 2020 లో పోస్ట్ చేసారు. తాజాగా కేసీఆర్ ఆసుపత్రిలో చేరినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. కావున, పోస్టులో చేసిన క్లెయిమ్ తప్పు.
పోస్ట్ లోని ఫోటోల్లో ఉన్న పదాలతో ఇంటర్నెట్ లో వెతకగా, చాలా వీడియోలు సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తాయి. ‘హెచ్ఎంటీవీ’ వారు యూట్యూబ్ లో పోస్ట్ చేసిన వీడియో కూడా సెర్చ్ రిజల్ట్స్ లో వస్తుంది. ఆ వీడియోలో పోస్ట్ లోని స్క్రీన్ షాట్స్ ని చూడవొచ్చు. అయితే, ఆ వీడియోని ‘హెచ్ఎంటీవీ’ వారు జనవరి 2020 లో పోస్ట్ చేసారు. అది తాజా బ్రేకింగ్ న్యూస్ కాదు. ఆ సమయంలో వేరే ఛానళ్ళు కేసీఆర్ అస్వస్థత  పై ప్రచురించిన వార్తలను ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
తాజాగా కేసీఆర్ ఆసుపత్రిలో చేరినట్టు ఎక్కడా కూడా సమాచారం లేదు. అయితే, ఈ మధ్య ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ ఎక్కడా కనిపించకపోవడంతో సోషల్ మీడియాలో ‘#Where is KCR’ ట్రెండ్ అవుతున్నట్టు ఇక్కడ మరియు ఇక్కడ చూడవొచ్చు.
చివరగా, జనవరి 2020 లో వచ్చిన బ్రేకింగ్ న్యూస్ వీడియో స్క్రీన్ షాట్స్ పెట్టి, ‘అస్వస్థత తో ఆసుపత్రిలో చేరిన ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్’ అని తప్పుగా షేర్ చేస్తున్నారు.


text:
పాఠశాలల్లో భగవద్గీత బోధించాలంటూ తెచ్చిన ప్రైవేటు మెంబర్ బిల్లును కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయం అని షేర్ చేస్తున్నారు - FACTLY
Sai Krishna Muthyanolla
January 21, 2022
దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో భగవద్గీతను చదవడం తప్పనిసరి  చేయాలంటూ కేంద్రం నిర్ణయించిందని, దాని కోసం రూపొందించిన ప్రైవేటు మెంబర్ బిల్లును వచ్చే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ప్రవేశ పెట్టనున్నారంటూ క్లెయిమ్ చేస్తున్న పోస్టు ఒక సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతుంది. బీజేపీ ఎంపీ రమేశ్ బిధూరీ ఈ బిల్లును సభ ముందుంచనున్నారని, దీనికి ఎంత మంది మద్దతిస్తారని వైరల్ పోస్టులో పేర్కొన్నారు. ఐతే ఈ కథనం ద్వారా విషయానికి సంబంధించిన  నిజమేంటో చూద్దాం.
క్లెయిమ్: దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో భగవద్గీతను చదవడం తప్పనిసరి  చేయాలంటూ కేంద్రం నిర్ణయించింది. దాని కోసం ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్ ప్రవేశ పెట్టనున్నారు.
ఫాక్ట్ (నిజం): ఇది పాత వార్త. దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో భగవద్గీతను చదవడం తప్పనిసరి చేయాలంటూ 2017లో బీజేపీ ఎంపీ రమేశ్ బిధూరీ పార్లమెంట్‌లో ఒక ప్రైవేటు మెంబర్ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు, ఐతే ఆ బిల్లు తర్వాత లాప్స్ అయ్యింది. రమేశ్ బిధూరీ తిరిగి ఆ బిల్లుని 2019లో ప్రవేశపెట్టగా, ప్రస్తుతానికి ఆ బిల్లు పెండింగ్‌లో ఉంది. ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లుకి ప్రభుత్వానికి ఏ సంబంధం ఉండదు. అయినా, కేంద్రం ఈ నిర్ణయం తీసుకుందని షేర్ చేస్తూ తప్పుదోవ పట్టిస్తున్నారు.
ఈ బిల్లుతో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఎటువంటి సంబంధం లేదు:
పాఠశాలల్లో భగవద్గీతను బోధించడం తప్పనిసరి చేయాలంటూ 2017లో బీజేపీ ఎంపీ రమేశ్ బిధూరీ లోక్‌సభలో ఒక ప్రైవేటు మెంబర్ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. ప్రైవేటు బిల్లుతో ప్రభుత్వానికి సంబంధం ఉండదు. కాబట్టి, ఈ బిల్లుతో బీజేపీ ప్రభుత్వానికి ఎటువంటి సంబంధంలేదు, ఇది ప్రభుత్వ నిర్ణయం కాదు.
ఐతే 2017లో బీజేపీ ఎంపీ రమేశ్ బిధూరీ మొదటిసారి బిల్లు ప్రవేశపెట్టినా, 2019లో 16వ లోక్ సభ రద్దు కావడంతో ఆ బిల్లు లాప్స్ అయ్యింది. అయితే ఎంపీ రమేశ్ బిధూరీ ఇదే విషయానికి సంబంధించి 2019లో తిరిగి మళ్ళీ కొత్త బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు, ఐతే ఈ బిల్లు ప్రస్తుతం లోక్‌సభలో పెండింగ్‌లో ఉంది. ఇదిలా ఉంటే రాబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ఈ అంశంపై బిల్లు ప్రవేశ పెట్టబోతునట్టు ఎటువంటి సమాచారం లేదు. పైగా, ఈ అంశం రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతున్నట్టు కూడా ఎటువంటి సమాచారం లేదు. పోస్టులో షేర్ చేసింది ఒక పాత వార్త. 2017లో ఈ వార్తను ప్రచురించిన కథనాన్ని ఇక్కడ చూడొచ్చు.
ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్:
ప్రభుత్వ నిర్ణయాలకు సంబంధించిన బిల్లులను మంత్రులు ప్రవేశపెడుతుంటారు. మంత్రి కాకుండా సాధారణ ఎంపీలు పార్లమెంట్‌లో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లులను ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్ అని అంటారు. చట్టపరంగా జోక్యం అవసరమైన పలు అంశాలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకొచ్చేందుకు ఎంపీలు ఇలా ప్రైవేటు బిల్లులను ప్రవేశ పెడుతుంటారు. ప్రతీ శుక్రవారం పార్లమెంట్ సమావేశాల్లోని రెండో భాగంలో మాత్రమే ఈ ప్రైవేటు బిల్లులకు సంబంధించిన వ్యవహారాలను చూస్తుంటారు.
సాధారణంగా మంత్రులు ప్రవేశపెట్టే బిల్లులకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఉంటుంది, కానీ ఈ ప్రైవేటు బిల్లులకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఉండదు, అందుకని ఈ బిల్లులు పాస్ అవడం చాలా అరుదు. అసలు ప్రైవేటు బిల్లులపై చర్చ జరిగే సందర్భాలు కూడా చాలా తక్కువ. ఒక కథనం ప్రకారం 1952లో మొదటి లోక్ సభ ఏర్పడ్డప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు కేవలం 14 ప్రైవేట్ మెంబర్ బిల్లులు మాత్రమే చట్టాలుగా మారాయి. చివరిసారిగా ఒక ప్రైవేటు బిల్లు చట్టంగా మారింది 1970లో.
చివరగా, పాఠశాలల్లో భగవద్గీత బోధించాలంటూ తెచ్చిన ప్రైవేటు మెంబర్ బిల్లును కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయం అని షేర్ చేస్తున్నారు

created: January 21, 2022