Сандарч тэвдсэн үед яаралтай шийдвэр гаргахад логик сэтгэлгээ биш зүрхээ сонс гэж ухаантнууд хэлдэг нь их учиртай үг байсан байна. 

ХҮН ЗҮРХЭЭРЭЭ СЭТГЭДЭГ ҮҮ 
ТАРХИАРАА СЭТГЭДЭГ ҮҮ ? 

1991 онд профессор Andrew Armour тэргүүтэй эрдэмтэд хүний зүрх өөрийн тархитай гэж баталсан юм. Зүрхэнд тархины эстэй төстэй мэдрэлийн эсүүд байдаг ба эдгээр нь тархинаас үл хамааран  үйл ажиллагаа явуулдаг болохыг баталсан байна. 
100-д жилийн өмнөөс эрдэмтэд үүнийг батлах гэж оролдож байсан боловч чадаагүй байдаг. 
Зүрхнээс тархинд  мэдээлэл очих нь тархинаас зүрхэнд  очдог мэдээллээс хамаагүй их байдаг байна. Тиймээс эрдэмтэд  зүрх нь тархийг захирдаг гэсэн дүгнэлтэд  хүрсэн байна. Нэг үгээр хэлбэл зүрхийг организмын үйл ажиллагааг зохицуулдаг удирдлагын төв эрхтэн гэж дүгнэж болох юм. 
Зүрх нь организмд байдаг хамгийн хүчтэй цахилгаан соронзон оронтой эрхтэн. Энэ энергээр өөр хүнд нөлөөлөх боломжтойгоос гадна хийн болон иогийн дасгалууд, бясалгалууд нь зүрхний энергийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн байдаг байна. 
Зүрх нь өөрийн санах ойтой эрхтэн болохыг бас эрдэмтэд баталсан байна. Америкт зүрх шилжүүлэн суулгах мэс засал хийлгэж өөр хүний зүрх тавиулсан хүмүүсийн зан төлөвийн болон сонирхдог зүйл нь өөрчлөгддөг болохыг эрдэмтэд судалж баталсан байдаг. 
Жишээлбэл : бизнес эрхэлдэг байсан нэг хүн өөр зүрх тавиулсны дараа бизнесээ сонирхохоо больж мотоциклоор аялан явах сонирхолтой  болсон гэнэ. Тэгсэн чинь зүрхний эзэн байсан хүн нь каскадер буюу киноны орлон тоглогч байсан болж таарсан. 
Дараагийн хүн нь усан онгоцны зогсоолд ажилладаг жирийн нэг ажилчин хүн маш муухай, алдаатай бичдэг хүн байсан гэнэ. Зүрх шилжүүлэн суулгах хагалгаа хийлгэсний дараа нилээн хэдэн сар болж бие нь тэнхрээд эхнэртэйгээ дэлгүүрээр явж байхдаа тэмдэглэлийн дэвтэр авч байхыг  эхнэр нь хараад их гайхсан гэнэ. Тэгээд нөгөө хүн маань тэмдэглэл хөтөлж эхэлсэн ба өдөр болгон юм бичдэг болжээ. Бичгийн хэлбэрийг нь эхнэр нь хараад таньсангүй, бичгийн хэлбэр нь сайжирсан  бөгөөд алдаагүй бичиж байна гэнэ. Тэгсэн чинь зүрхээ өгсөн хүн нь сэтгүүлч хүн байсан гэнэ. 
Төрөлхийн уушигний өвчтэй залуу зүрх-уушгиа солиулах мэс засал хийлгэсний дараа уулын спортоор хичээллэж эхэлсэн гэнэ. Төрсөн цагаасаа эхлэн хэвтэрт байсан энэ залуу хаанаасаа уулын спортод дуртай болчихов гээд судалсан чинь зүрхээ өгсөн хүн нь ууланд авирдаг хүн байсан гэнэ. Гэх мэтийн өөрчлөлт зүрх шилжүүлэн суулгасан хүмүүсийн 10 гаруй хувьд  тохиолддог байна. 
Хүнд ямар нэг бодол санаа үүсэхэд анхны оч нь зүрхэнд үүсэж тэндээс тархинд очиж баяжигдаж, дүн шинжилгээ хийгддэг байна  гэсэн дүгнэлтэд эрдэмтэд хүрсэн байна. Тиймээс зүрх маань зүгээр нэг цус шахдаг эрхтэн биш организмын маш чухал эрхтэн буюу сэтгэхүйн процессийн анхдагч нь болж байна. 
Ямар эрхтэнд хэдий хэмжээний цус очихыг зүрх шийддэг. Цусыг аль эрхтэнд ямар хэмжээтэй хэрэгтэй байгааг зүрх мэддэг байна. 
Зүрх өөрөөсөө гормон ялгаруулж судас, бөөр, бөөрний дээд булчирхай болон тархинд нөлөөлдөг байна. Зүрхэнд бас окситоцин гэдэг гормон үүсдэг ба энэ гормон нь хүмүүсийн хоорондын харилцаа тогтооход гол нөлөө үзүүлдэг ба төрсний дараа эхэд үрээ хайрлах, хүүхдээ харж баярлах, аз жаргалтай болоход нь нөлөөлдөг байна. 
Сурах, санах, ойлгох, өрөвдөх, хүндлэх, хайрлах мэдрэмж нь хамгийн түрүүнд зүрхэнд үүсдэг байна. 
Тиймээс хэн нэгэнд дурлавал хамгийн түрүүнд зүрх мэдэрдэг ба гуниглавал бас л зүрх мэдэрч цээж давчиддаг байна. 
Дурласан хүндээ зүрхний зураг зурж илгээдэг,  дотнын хүнээ алдах үед та бидний зүрх сэтгэлд үүрд үлдэнэ гэж хэлдэг нь үүнтэй холбоотой . 
Зэрлэгдүү ааштай харгис хүнийг зүрх сэтгэлгүй гэж хэлдэг нь ойлгомжтой биздээ. 
Эхийн хэвлийд үр тогтсон өндгөн эс үүсэхэд хамгийн түрүүнд зүрх мэдэрч цусан хангамжаар хангаж  дараа нь тархи болон бусад эрхтнүүд үүсдэг байна. 
Сэтгэл хөдлөлтэй холбоотой сэтгэхүйн процесс нь зүрхтэй холбоотой байдаг тул  зүрх стресст маш өртөмтгий бөгөөд хамгийн их хэлмэгддэг эрхтэн юм.

БАДРАХЫН  БАЯРСАЙХАН  25-12-2024  Польш улс
Bayarsaikhan Badrah