Over ‘De verwondering’ 

De meest complexe roman van Hugo Claus ligt voor. Al vanaf het begin is duidelijk dat dit boek niet eenvoudig is. De lat ligt hoog. De bittere realiteit van de tweede wereldoorlog ligt nog vers in het geheugen. De rol van vader Claus en die van Hugo zelf is daar ten tijde geen beste. 

In ‘De verwondering’ onderzoekt Claus hoe hij zich heeft kunnen laten beïnvloeden door een ideologie die verwoesting en afschuw bracht. 

Bij ons thuis werd het boek gemeden. Nee, al zijn werk, Claus überhaupt. Reden waarom ik nog altijd beducht ben, en de auteur zo laat in mijn leven lees. 

Ik voel overigens - met een boek van Claus op schoot - nog altijd moeders ogen in mijn rug, alsof ze me zegt dat ik me inlaat met het verkeerde. Dan kijk ik op en zie de blik in haar bruine ogen. 

En ik vraag me af of zij, ware het dat zij langer geleefd zou hebben, er nu nog zou zijn, of zij toch niet ook eens een boek van Claus opgenomen zou hebben. En zou gaan zitten met het boek op haar schoot zoals ik nu. 

Het is zo aardig deze gedachte in te gaan, als een route. We zitten samen in haar Deux Chevaux, rijden voorbij haar sterfjaar - in deze voorstelling is de snelweg een tijdlijn - en we nemen bruusk een andere afslag. Vlák voor het jaar 1977 waarin zij ziek werd besluiten we af te slaan. 

We kijken elkaar aan, glimlachen, en rijden naar een toekomst die haar nog tientallen jaren weet te bewaren. Zo aardig, ik zie moeder ouder worden dan ze ooit geweest is. Ik zie mezelf het huis uitgaan terwijl zij er dan nog gewoon bij is. Ik zie vader voor me, nog steeds getrouwd met moeder. Ik zie de stiefmoeder ontslagen worden van haar rol als tweede vrouw van vader. 

Ik tol door de voorstelling, door een volkomen andere afloop van mijn jeugd, want moeder zou diverse stokjes hebben gestoken door vaders vergissingen en mijn doldrieste reactie daarop en mijn verweer daartegen. 

En we zouden, moeder en ik, op den duur ook Claus zijn gaan lezen. Vermoed ik. Vermoedelijk samen. En we zouden erover gesproken hebben. Voorzichtig, zoals ik nu met u, of u nu met mij. 

Wat te doen met een auteur die de ouders verwierpen. Omdat zij in een andere tijd leefden, daarin achterbleven. Zouden zij hem ingelijfd hebben, of zouden zij bij het eerste standpunt zijn gebleven? 

En zou ik mijzelf moeten verwijten dat ik in dat standpunt ben blijven voortgaan? 

Ik geef gas in de voorstelling van het anders gelopen leven. Leg mijn hand op die van moeder. Knik haar toe. Zondag. De verwondering. Na De Metsiers.