Nusayrîlik, TR. (نصيريلك): 

Hz. Ali’ye ilâhlık isnâd eden bâtınî bir fırkadır. Bâtınî karakteri dolayısıyla ismi, tarihi ve inanç yapısı hakkında önemli bilgi eksiklikleri bulunan ve çelişkili görüşlere konu olan Nusayrîlik, mensuplarınca yayımlanan eserler ve akademik araştırmalar sayesinde bir dereceye kadar aydınlatılabilmiştir. Fırkanın Hz. Ali’nin hizmetçisi Nusayr’a yahud fırka mensuplarının yoğun olarak bulunduğu Lazkiye bölgesindeki Nusayriye dağlarına nisbetle bu ismi aldığı iddiası isabetli görünmemektedir. Zira Hz. Ali’nin bu adla anılan bir hizmetçisi olmadığı gibi söz konusu dağların eski dönemlerde bu şekilde isimlendirildiğine dair bilgi bulunmamaktadır. Nusayrîlik ile Hristiyanlık arasındaki bazı benzerlikleri öne çıkararak kelimenin “nasrânî”nin küçültmeli ismi olduğunu ileri süren görüş de İslâm coğrafyasındaki bazı grupları yitik Hristiyanlar olarak görme eğilimine sâhib oryantalist bakış açısının ürünü niteliğinde değerlendirilmiştir. Büyük bir ihtimalle fırka adını kurucusu Ebû Şuayb Muhammed b. Nusayr en-Nemîrî’den (ö. 270/883) almıştır. Ayrıca ilk dönem Şî‘î tarihçileri Sa‘d b. Abdullah el-Kummî ve Nevbahtî, İbnü’n-Nusayr’ın görüşlerinden söz ederek taraftarlarının ona nisbetle Nemîriyye diye anıldığını kaydetmektedir. Eş‘arî’nin de Râfıza içinde zikrettiği fırkayı Nemîriyye olarak anmasından ilk dönemlerdeki yaygın isimlendirmenin Nemîriyye olduğu anlaşılmaktadır. Nusayrîlik III. (IX.) yüzyılda muhtemelen Basra’da doğmuş, İsnâaşeriyye’nin onuncu imamı Ali el-Hâdî en-Nakî ile on birinci imam Hasan el-Askerî zamanında Kûfe ve Sâmerrâ’da yaşamış olan Muhammed b. Nusayr tarafından kurulmuştur. İbnü’n-Nusayr, Ali en-Nakî’nin ilâhlığını, kendisinin de onun peygamberi olduğunu iddia etmiş, tenâsühü benimsemiş, haramları helâl saymak gibi aşırı görüşler ileri sürmüştür. “Nusayrîdemekle meşhûr bir tâife olub savm u salât bilmedüklerinden gayrı şerâit-i İslâmiyyenin birin ri‘âyet etmeyüb zikr olunan tâifenin ba‘zına Defter-i Atîk’da dirhem’ür-ricâl deyü birer mikdâr mal ta‘yîn olunub her sâle Defter mûcibince alınur imiş. Ba‘zına Defter’de ta‘yîn olunmamağla alınmaz imiş. Hâliyâ ahvâlleri vukû‘ı üzere pâye-i serir-i a‘lâya arz olundukda cümlesinden alınması fermân olunmağın ‘âdet-i kadîmeleri üzere evlisinden on ikişer para ve mücerred olub müstakil kisb ü kâra kâdir olandan altışar para dirhem’ür-ricâl alınmak üzere Defter-i Cedîd’e kayd olundu.” OK-VII, 83; “Resm-i çift Mart’da müstahak olub her feddân başına kırk akçe ve çifti olmayan hâneden resm-i bennâk deyü on ikişer akçe ve mücerred olub kâr u kisbe kâdir olandan altışar akçe alınub ve ba‘zı kurâ’da Nusayrî demekle meşhûr bir tâife olub savm u salât ve şerâit-i İslâmdan berî oldukları içün dirhem’ür-ricâl mukayyed olub her hâneden yirmi dört akçe ve mücerredden on ikişer akçe alınu-gelmiğin mahallinde yazılmışdır.”. OK-VII, 798.