Çin’de Lise Eğitimi

Çin’de lise eğitimi zorunlu değildir; zorunlu eğitim, sadece ilkokul ve ortaokul yıllarını (9 yıl) kapsar. Ancak, lise eğitimi gören öğrenci oranı oldukça yüksektir. 2023 yılı itibarıyla Çin’de lise eğitimi okullaşma oranı %90’ın üzerindedir. Bu, Çin’in eğitim sistemine yaptığı büyük yatırımların bir sonucudur. Çin genelinde lise düzeyinde 30 milyondan fazla öğrenci bulunmaktadır ve bu öğrenciler, farklı türlerdeki liselere dağılmıştır. Ülke genelinde 25.000’den fazla lise mevcuttur. Bu sayı, devasa nüfusu olan bir ülke için etkileyici bir erişim kapasitesine işaret eder.

Devlet Liseleri
Çin’de lise eğitiminin en büyük kısmını devlet liseleri oluşturur. Devlet liseleri, genellikle Gaokao adı verilen ulusal üniversite giriş sınavına odaklanır. Bu okullarda müfredat, Çin Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenir ve şu derslere ağırlık verilir:
1.Matematik
2.Fen Bilimleri (Fizik, Kimya, Biyoloji)
3.Çince
4.İngilizce
5.Sosyal Bilimler (Tarih, Coğrafya, Politika)

Liselerde dersler sabah 07.00 ya da 07.30'da başlayıp 16.30'da bitebileceği gibi bazen akşam geç saatlere kadar da sürer(özellikle yatılı devlet okullarında).

Yoğun bir rekabet ortamı vardır ve öğrenciler, Gaokao’daki başarılarına göre üniversitelere yerleştirilir. Sadece sınav sonuçlarıyla belirlenen bu süreç, öğrenciler üzerinde  çok büyük bir stres yaratmaktadır.

Çin'deki devlet liselerindeki tarih ders kitaplarında Atatürk'ün liderliği, laiklik ilkesinin benimsenmesi, eğitim reformları ve kadın haklarına yönelik adımlara yer verildiğini biliyor muydunuz?  

Örneğin, ortaokulda, özellikle lise ikinci sınıf tarih kitabında "Yeni Türkiye'nin Kurucusu Mustafa Kemal" başlıklı dört sayfalık bir bölüm bulunmaktadır. Bu bölümde , Atatürk, Türkiye'nin Osmanlı İmparatorluğu'ndan modern bir ulus-devlete dönüşüm sürecinde önemli bir figür olarak ele alınır. Eğitim müfredatında Atatürk'ün liderliğinde gerçekleştirilen reformlar, özellikle laiklik, kadın hakları, eğitim reformları vurgulanır. Çin, modernleşme sürecine büyük önem verdiği için Atatürk'ün bu konudaki rolüne dikkat çeker. Çin'deki öğrenciler, Kurtuluş Savaşı'nın, Atatürk'ün ve Türk toplumunun verdiği mücadelenin önemini öğrenir. Atatürk'ün Türkiye'yi laik bir devlet haline getirme çabaları, Çin'in laiklik ilkesine olan yaklaşımıyla da örtüştüğü için örnek oalrak gösterilir. Harf devrimi, Çin'deki sadeleştirilmiş dil devriminden dolayı da ele alınır. 

Bu dört sayfa sayesinde, Çinli öğrenciler Atatürk'ü ve onun Türkiye'nin gelişimine olan katkılarını öğrenme fırsatı bulmaktadır. Bunu duyduğunuzda sizin de gururlanıp içinizin ısınacağını biliyorum, çünkü ben öğrendiğimde mutluluktan gözlerim dolmuş ve içimi tarifsiz bir gurur kaplamıştı.
_______

Meslek Liseleri
Çin’de meslek liseleri, öğrencilerin doğrudan iş gücü piyasasına yönelik bilgi ve beceriler kazandığı önemli eğitim kurumlarıdır. Bu okullar, ortaöğretim düzeyinde teknik ve mesleki eğitim vererek öğrencileri sanayi, teknoloji, hizmet ve tarım gibi sektörlere hazırlamayı amaçlar. Meslek liselerinde verilen eğitim, hem genel akademik dersleri hem de mesleki ve teknik alanlardaki uzmanlaşmayı içerir. Öğrenciler, Çince, matematik gibi temel derslerin yanı sıra, kendi seçtikleri mesleki alanlarda staj ve uygulamalı eğitim fırsatlarından da yararlanır.

Çin’deki meslek liselerinin büyük bir kısmı devlet tarafından finanse edilir ve yönetilir. Ancak bazı özel meslek liseleri de bulunmaktadır. Toplamda 10.000’i aşkın meslek lisesi bulunurken, bu okullarda eğitim gören öğrenci sayısı 16 milyonu aşmaktadır. Ortaöğretim düzeyindeki tüm öğrencilerin yaklaşık %40’ı meslek liselerinde öğrenim görmektedir. Bu oran, Çin hükümetinin mesleki eğitime verdiği önemi ortaya koymaktadır. Meslek liselerinde, sanayi ve imalat, bilişim teknolojileri, sağlık hizmetleri, finans, sanat ve tasarım gibi geniş bir yelpazede eğitim verilir. Hükümetin bu okullara yaptığı yatırımlar, mesleki eğitimde modernleşmeyi teşvik ederek öğrencilerin iş gücü piyasasında ihtiyaç duyulan becerileri kazanmasını sağlar.

Hükümetin mesleki eğitime yönelik politikaları, bu okulları ekonomik kalkınmanın temel taşlarından biri haline getirmiştir. Devlet, meslek liselerine mali destek sağlarken, öğrencilere burs ve diğer yardımlarla bu eğitimi daha erişilebilir hale getirmiştir. Ayrıca, meslek liseleri ile sanayi sektörü arasında işbirlikleri kurulmuş, bu sayede öğrencilerin eğitim sonrası istihdam şansı artırılmıştır. 2019 yılında başlatılan “Mesleki Eğitim Reformu Planı” ile eğitim kalitesini artırmayı amaçlayan birçok adım atılmış, laboratuvarlar modernize edilmiş ve uygulamalı eğitim programlarına ağırlık verilmiştir.

Meslek liselerinin avantajları arasında, öğrencilere erken yaşta mesleki beceriler kazandırarak iş gücü piyasasına hazırlaması ve mezuniyet sonrası iş bulma oranlarının yüksek olması sayılabilir. Ancak bu okullar, Çin’deki akademik devlet liselerine kıyasla daha az prestijli görülmekte ve bazı bölgelerde eğitim kalitesinin düşük olması gibi zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. 

Çin’de meslek lisesi öğrencilerinin Gaokao'ya girme hakkı vardır, ancak genellikle bu sınava hazırlık süreçleri akademik liselere göre farklıdır. Meslek liselerinde ders programları daha çok teknik ve uygulamalı eğitim odaklıdır. Bu nedenle, Gaokao'ya hazırlanmak isteyen öğrenciler, genellikle ek ders veya özel kurslarla destek alır. 

Meslek lisesi öğrencileri, standart akademik Gaokao'ya girebileceği gibi, genelde mesleki Gaokao (职业高考) olarak bilinen ayrı bir versiyona katılır. Mesleki Gaokao, daha çok teknik becerilere ve meslek liselerinde öğrendikleri alanlara yönelik sorular içerir. Bu sınavla, meslek lisesi öğrencileri belirli üniversite programlarına başvurabilir. Meslek lisesi mezunları, genellikle uygulamalı bilimler veya teknik üniversiteler (应用型大学) için uygun görülür. 

Bazı öğrenciler, Gaokao yerine özel mesleki eğitim sınavlarına girerek yüksek mesleki kolejler (高等职业学院) veya teknik enstitülere (技术学院) kabul edilir.

Devlet Liselerinin Uluslararası Departmanları(Özel)
Bazı devlet liselerinde, uluslararası bölümler açılmıştır. Bu bölümler paralı olmakla birlikte özellikle yurtdışında eğitim almak isteyen öğrencilere yöneliktir. Uluslararası departmanlarda A-Level, IB, AP ve IGCSE(bunları ilerleyen bölümde detaylıca anlatıyorum) olarak bilinen uluslararası müfredatlar uygulanır. 

Bu departmanlarda dersler genellikle İngilizce işlenir ve öğrenciler, yurtdışındaki üniversiteler için gerekli olan SAT, TOEFL, IELTS gibi sınavlara da hazırlanır. Gaokao yerine uluslararası sınavlara odaklanıldığı için, öğrencilerin hedefi Çin üniversitelerinden ziyade ABD, İngiltere, Kanada veya Avustralya’daki üniversitelerdir.

Uluslararası Okullar
Çin’deki uluslararası okullar, yabancı uyruklu ailelerin çocuklarına veya üst orta sınıf ve varlıklı Çinli ailelere hizmet vermektedir. Bu okullar tamamen  IB, A-Level
AP, Cambridge IGCSE denilen uluslararası müfredatlar sunar. 

Bu okullar genelde şehir merkezine uzaktır. Üniversite kampüsü gibi geniş bir alana yayılır ve öğrencilere yatılı okuma alternatifi de sunmaktadır. Yurt binaları erkek kız diye ayrılmaz. Odalar, sadece erkek ve sadece kız öğrenciler kalacak şekilde ayarlansa da binalar ve katlarda erkek kız ayrımı yoktur, onlar için bu ayrım doğal da değildir. 

Bu okullarda eğitim ya tamamen İngilizce yada okulun doğasına göre başka bir yabancı dilde (Alman, Fransız, İtalyan, Kore Uluslararası okullarında) verilir. Eğitim sistemi, öğrencilerin hem akademik hem de sosyal becerilerini geliştirmeyi hedefler. Sosyal sorumluluk projeleri, sanat ve spor etkinlikleri, öğrencilerin üniversite başvurularında öne çıkmasını sağlar. Öğrenciler genellikle yurtdışındaki prestijli üniversitelere kabul almak için gece gündüz çalışırlar. Bu okullarda eğitim son derece pahalıdır ve dünya genelinde diğer uluslararası liselerle yarışır.

Çift Dilli (Bilingual) Okullar
Çift dilli okullar, hem Çin müfredatını hem de uluslararası müfredatları bir araya getirir. Derslerin bir kısmı Çince, bir kısmı ise İngilizce olarak işlenir. Bu okullar, öğrencileri hem Çin’deki üniversitelere hem de yurtdışındaki üniversitelere başvurmaya hazırlamak için tasarlanmıştır. Bu okullar da genelde şehir merkezinden uzaktadır, büyük bir kampüse sahip olmakla birlikte yine yatılı okuma alternatifi de sunmaktadır. Yurt binaları ve odaları da aynı uluslararası okullardaki kuralları takip eder.

Çift dilli okullarda eğitim oldukça yoğun ve maliyetlidir. Ancak bu okullar, öğrencilerin uluslararası bir perspektif kazanmalarını sağlar ve iki eğitim sistemini birleştirerek öğrencilere geniş bir fırsat yelpazesi sunar. Çift dilli okullarda uluslarası kültür dersleri bulunmaktadır ve yabancı ülkelerin kültürleri, nasıl arkadaş edinilir, romantik ilişkiler, bireyselcilik gibi pek çok geniş konuyu kapsayarak onları gerçek hayata hazırlar. Bu konuların içinde Nasrettin Hoca da yer almaktadır. Daha önce çalıştığım okulumda uluslarası kültür derslerini de ben öğretiyordum ve müfredatta Nasrettin hocayı görünce çok mutlu olmuştum. Onlara Nasrettin hocanın birkaç hikayesini de öğretmiştim:)

Devlet liselerinde yoğun Gaokao hazırlığı, uluslararası okullarda global üniversite hedefleri ve çift dilli okullarda hibrit bir yaklaşım, Çin’in eğitim sisteminin çeşitliliğini yansıtır. 

Lise öğrencileri, okul hayatlarının en yoğun çalışma temposuna girerler ve okul sonrası ve haftasonları sürekli ek ders ve kurslara giderek uyku dışında kalan zamanlarının çoğunu ders çalışarak geçirirler. 1.4 milyarlık bir nüfus içinde farklılaşıp yükselmek için tek yolun bilinçli ve kaliteli eğitimden geçtiğini bilirler.