สมาชิกอาเซียนปี 2025 ยุค ‘ทรัมป์ 2’ ใครได้ใครเสีย? ‘ฟิลิปปินส์-เวียดนาม’ ได้ประโยชน์โดยตรง มาเลย์อาจลำบาก ส่วนไทยอยู่ในภาวะ ‘ห้ามเลือกข้าง’

[เรื่อง: กฤษฎา บุญเรือง] 

นโยบาย “อเมริกามาก่อน” ที่ได้ประกาศไว้อย่างชัดเจนในระหว่างการหาเสียง และสัญญาณในการเตรียมบุคลากรระดับสูงที่จะเข้ารับตำแหน่งยุทธศาสตร์ต่างๆในรัฐบาลชุดใหม่ก็ค่อนข้างแน่ใจว่า “ไม่เพียงอเมริกากำลังจะรื้อถอนบ้านของตนเอง แต่ระเบียบโลกในปัจจุบันจะถูกปฏิรูปอย่างแน่นอน” ส่วนจะออกมาเป็นลักษณะอย่างใดนั้นก็ขึ้นอยู่กับปัจจัยอีกหลายอย่าง

เอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นภูมิภาคที่มีความสำคัญมากต่อการแข่งขันระดับยุทธศาสตร์ของมหาอำนาจโดยเฉพาะสหรัฐอเมริกาและจีน นโยบายของสหรัฐในครั้งนี้จะกระทบอาเซียนทุกประเทศอย่างแน่นอน แต่ในแง่บวกและลบต่อประเทศสมาชิกนั้นจะแตกต่างกันไป

ความมั่นคงและเศรษฐกิจโดยภาพรวมจะเห็นการฟื้นคืนสู่ยุทธศาสตร์อินโดแปซิฟิกที่เคยปูทางไว้ตั้งแต่สมัยทรัมป์1

ทีมงานใกล้ชิดกับทรัมป์ส่งสัญญาณสม่ำเสมอว่าจะกดดันจีนอย่างรุนแรงทางด้านความมั่นคงและทางเศรษฐกิจเพื่อป้องกันการเพิ่มสมรรถนะและแผ่อิทธิพลขึ้นมาท้าทายความเป็นผู้นำในเวทีโลกของสหรัฐฯโดยเฉพาะในพื้นที่ยุทธศาสตร์เช่นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ฟิลิปปินส์และเวียดนามจะได้ประโยชน์โดยตรงกับนโยบายนี้ชัดเจนกว่าประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะการเพิ่มอำนาจการต่อรองกับจีนในเรื่องอธิปไตยเหนือทะเลจีนใต้

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาฟิลิปปินส์ได้ตัดสินใจทิ้งความเป็นกลางและหันไปขยายและเสริมสร้างพันธมิตรด้านความมั่นคงกับสหรัฐฯ ซึ่งทั้งสองประเทศได้ประโยชน์ในการกดดันจีนเรื่องความมั่นคง และบริเวณพิพาทและในเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ) แนวปะการังโทมัสที่ 2 แนวปะการังสการ์โบโร แนวปะการังซาบินา และเกาะปากาซา

เวียดนามซึ่งเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญของสหรัฐฯจะใช้วิธีการรักษาความสัมพันธ์อันดีกับจีนไว้ แต่จะต้องพึ่งพาความช่วยเหลือทางทหารจากสหรัฐ ซึ่งต่อเนื่องจากการยกระดับความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศเมื่อไม่นานมานี้ เวียดนามจะได้ประโยชน์จากบริษัทชาวตะวันตก และบริษัทชาวจีน ซึ่งโยกย้ายถิ่นฐานการผลิตจากจีนมาเวียดนามเพื่อมุ่งหวังตลาดในสหรัฐฯ

อินโดนีเซียและสิงคโปร์จะได้บ้างเสียบ้างและจะแสดงท่าทีเป็นกลางเพื่อรักษาความสมดุลย์ระหว่างความสัมพันธ์กับจีนและสหรัฐฯ เนื่องจากทั้งสองประเทศมียุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจและความมั่นคงที่ต้องอาศัยทั้งสองมหาอำนาจ อินโดนีเซียจะพยายามสานต่อการสร้างเศรษฐกิจให้โตเร็วและมีคุณภาพ ส่วนสิงคโปร์ก็จะใช้ความเป็นเจ้าภาพเชิญชวนผู้นำของประเทศมหาอำนาจมาพบปะเจรจากันอย่างเช่นกรณีของการประชุม Shangri-La Dialogue

ประเทศที่มีผู้นำเผด็จการอย่าง กัมพูชา ลาว เมียนมา จะรู้สึกโล่งใจเพราะสหรัฐฯในยุคทรัมป์จะไม่ให้ความสำคัญมากกับเรื่องประชาธิปไตยและสิทธิมนุษยชนแต่จะเน้นการทำธุรกรรมที่มุ่งเน้นเฉพาะที่การบรรลุผลประโยชน์ของชาติสหรัฐฯ

ผู้เรียกร้องอธิปไตยทางทะเลรายอื่น ๆ เช่น บรูไนและมาเลเซีย ก็มีแนวโน้มที่จะได้รับประโยชน์จากการสนับสนุนของสหรัฐฯ ในการอ้างสิทธิ์ในทะเลจีนใต้เช่นกัน

แต่ในกรณีของมาเลเซียอาจมีประเด็นที่อาจนำมาสู่วิกฤติการเมืองภายในมาเลเซียได้คือ

การสนับสนุนอิสราเอลอย่างแข็งขันของทรัมป์ สวนทางกับกระแสชาวมุสลิมในมาเลเซียซึ่งสนับสนุนฮามาสและปาเลสไตน์ จับตามองบทบาทของมาเลเซียในฐานะประธานอาเซียนในปีนี้ (น่าสังเกตคือบรรยากาศการเมืองของมาเลเซียต่อการเมืองในตะวันออกกลางแตกต่างจาก บรูไนและอินโดนีเซีย)

ส่วนไทยซึ่งเป็นพันธมิตรด้านความมั่นคงของสหรัฐฯและพยายามหลีกเลี่ยงปัญหาของความขัดแย้งของทั้งสองมหาอำนาจเนื่องจากมีผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและความมั่นคงซึ่งกระทบโดยตรงจากความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและละเอียดอ่อน ความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่ยาวนานกับจีน และประวัติศาสตร์ของการร่วมมือทางความมั่นคงกับสหรัฐฯต่อต้านการแพร่แพร่กระจายของลัทธิคอมมิวนิสต์สมัยสงครามเย็น และมาถึงปัจจุบันซึ่งไทยผูกพันและพึ่งพาทางเศรษฐกิจกับสองมหาอำนาจในระดับสูงสุด จะทำให้นโยบายของรัฐบาลไทยอยู่ในภาวะถูกบังคับให้พร้อมที่จะปรับตัวตลอดเวลาและไม่สามารถจะเลือกข้างได้

อ่านต่อ:#กรุงเทพธุรกิจ #InsightForOpportunities #กรุงเทพธุรกิจEconomic #กรุงเทพธุรกิจColumnist