БАГЫН ЯВДАЛ АА ГЭЖ....

Хүүхэд насанд тохиолдсон нэгэн хөгжилтэй дурсамжийг олонд дэлгэхгүй бол бүүр ам хуурайшаад, хэл загатнаад болдоггүй ээ. Энд өгүүлэх гол явдлын эзэн найз минь үүнийг битгий гадагш нь хүн амьтанд яриарай гэж анхнаасаа л дахин дахин гуйсан болохоор найзынхаа нэр хүндийг унагахгүй гэж нууцыг олон жил хадгалсаар өдий хүрчээ. Гэмт хэрэг байсан бол хөөн хэлэлцэх хугацаа аль хэдийн дууссан л даа. Тэр явдалаас хойш 40 гаруй жил нэгэнт өнгөрчээ. Маш хөгжилтэй явдал боловч найзын минь тухайд их эвгүй байдалд орсон тул шоолуулахаасаа ичээд нууцлахыг хүссэн юм. Миний дотнохон үерхэж явсан сахилгагүй олон найзуудын минь нэг, түүнийхээ нэрийг өөрчлөөд Галт гээд нэрлэчихье.  Галт бол бас л сахилгагүйчүүдийн тоонд багтаж явсан гэнэн томоогүй найз минь билээ. 
     Намар цаг. Сургууль цуглаад удаагүй л байсан санагддаг юм. Дотуур байрны бид ч хичээл тараад үдийн хоолоо хам хум идэж аваад л гарна даа. Намрын шар наран ээлтэйеэ ээсэн уртхан өдрүүдийг тоглож наадаж, дэлгүүр хоршоо, айл хунараар хэсэж л өнгөрөөдөг байв. Гуравдугаар ангид орчихсон гэрээ санах нь арай л гайгүй болсон үе. Гэхдээ л баруун тийшээ хайрханыхаа зүг харангуут Бугын даваан дээгүүр хүсэл минь давж оддогсон.  Манайх Цагаан голын хаахна буусан бол? Аав минь удахгүй нэг ирэх байгаа. Ээж минь хүүдээ өгөх гээд л "тооройн буулт" хийж хөөлгөн, элсэн чихэр, шар тосоор амталсан сайхан шаргал боорцог уут дүүрэн явуулах байх даа. Намаржаанд гоё байгаа даа, гэртээ очих юмсан. Тарвага одоо ичсэн болов уу? Аав ирэхдээ ганц тарваганы гуя аваад ирдэггүй л юм байх даа, хэмээн бодол минь хөвөрнө. 
       Тэр өдөр Галт бид хоёр үдийн хоолныхоо дараа дэлгүүр орлоо. Төвийн зүүн урд байх хадан толгойн хажууд тулган барьсан сумын дэлгүүр гурван хаалга бүхий ном соёлын бараа, хүнсний бараа, бөс бараа гэсэн гурван тасагтай. Хүнсний бараа руу орж нэг нэг төгрөгөнд тааруулан чихэр аваад, 60 мөнгөний цайны печень нэг нэгийг авлаа. Соёлын бараа руу орж Галт маань нэг зургийн дэвтэр аваад хоёулаа хадан толгой дээр гарч хэсэг суулаа. Баян голын хөндий зүлэг нь ногоорч, дэрс нь шаргалтан усны шувууд олноороо ганганалдан байх нь жаргалтай намар цагийн хөг эгшиг гэлтэй. Шар хадны хоолой, Хавхааст, Нарийний голын хойд урд бэл, Могойн хоолой тэр чигээрээ таана их ургасан нь хөвхөртөн ногоорч харагдана. Сумын төвөөр машин мотоциклтой, морьтой явган холхисон хүмүүс л зөндөө олон. Сургуулийн гадаа тракторь пад пад дуугаран ачаа буулгаж, биеийн тамирын талбайд хүүхдүүд шуугилдан бужигнана. 
     Хэсэг суугаад тэндээсээ хоёулаа голын зүлгэн дээр очьё гэлцэн алхаж явтал сувгийн хажуугийн шавар палчиг дотор сургуулийн данстай хоёр том гахай байдагтай таарав. Хөдөөх малчны хүүхдүүд бидэнд хорооны тэжээмэл гахай нэг л заваан сэжгийн санагддаг тул би ойртох дургүй л дээ. "Ийм заваан амьтаны махыг иддэг гэв үү? Арай ч үгүй л баймаар даа гэж боддог байж билээ. Аахилж уухилан биеэ дааж ядсан, нил шавар шавхай болсон томоос том хоёр гахайг харж,  шоолж хөхрөлдөн хоёулаа хэсэг саатав. Нэг нь цагаан нөгөөх нь хар алаг боловч шавартаж халтартаад ялгарах ч юм алга. Тэгтэл  Галт гэнэт нэг юм сэдэв бололтой:
    - Хөөш, хоёулаа нээрээ энэ хоёрыг зодъё. Зодохоор аймаар муухай орилдог юм байна лээ, чи сонс гээд онголзон инээж байна. Бодвол өмнө нь бас зодож орилуулж байсан бололтой. 
  - Яаж зодохын? гэтэл
  - Тэр ёстой амархан. Хоёулаа эхлээд төмөр утсаар сайхан зодуур хийе. Түүгээрээ ороолгоно гэж байна. Ингээд төмөр утас цуглуулан олноор нь мушгиж эрчлэн зөндөө бүдүүн, нилээдгүй урт шавхуурга хийлээ. Тэр хавиар өвсний пресний төмөр утас хог нэгээрээ тул амархан ч бүтэж байлаа. Үзүүрийг нь зориуд бүдүүрүүлэн багласаар байгаад айхтар мундаг хоёр муна бэлдэж авлаа. Толгой дээрээ хүчтэйхэн эргүүлээд үзтэл салхи шуугиулаад л "ээ дээ лут юм" болжээ. "Хоёр муу заваан бүдүүн туучийг болгож өгнө өө гайгүй" гээд л дотроо үглээстэй. Гэмгүй амьтдыг шүү... хэ хэ. 
   - За эхлэх үү? гэтэл Галт:
   - Гахайн байр луу хөөж оруулж байгаад зодъё л гэж байна…